ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

ئەو فراكسیۆنانەی خۆیان لە بەرەی خەڵكی هەژار دەزانی 49 ملیۆنەكە بێدەنگی كردوون

خەڵك- بەشی هەواڵ

ژمارەیەك لە فراكسیۆنەكانی نێو پەرلەمانی كوردستان ئەوانەی سەردەمێك ئۆپۆزسیۆن و سەردەمێك لە نێو دەسەڵاتدا بوون و بەردەوام پەرلەمانتارەكانیان پێشی خۆپیشاندان و گردبونەوە ناڕەزایەتییەكانیان بەرنە دەدا بۆ چنینەوەی دەنگی خەڵكی ناڕازی، لەبەرامبەر 49 ملیۆنەكە و خانەنشینكردنیان بە 6 ملیۆن بێ دەنگیان هەڵبژاردووە و تەنانەن بەشداری خۆپیشاندانەكەی دوێنێشیان نەكرد.

پەرلەمانتارەكانی ئەو فراكسیۆنانە كە بەردەوام بە گوتەی خۆیان لەبەرەی گەلدا بوون و فراكسیۆنەكانی دیكەیان لەبەرەی نەیاری گەلدا بینیوە، كاتێك هاتە سەر خانەنشینبوونیان بە 6 ملیۆنی مانگانە و وەرگرتنی 49 ملیۆن دینار بەرەی گەلیان بیرنامێنێت و ئەو پارەیە بە مافی خۆیان دەزانن.

وەرگرتنی ئەو 49 ملیۆن دینارە لە حاڵێكدایە خۆیان لە كەناڵەكان و كۆنگرە ڕۆژنامەنووسی و خۆپیشاندان و گردبوونەوەكاندا باسی خراپی ڕەوشی خەڵكی هەژاری باشوری كوردستان دەكەن، ئەوانن كە لە قسەكانیاندا هیچ ڕوناكییەك نابینرێت بۆ ژیان لەو وڵاتەدا، بەڵام ئەو پرسیارە دێتەپێشێ‌، كە چۆن لە ڕەوشێكی ئاواخراپدا قەبوڵی دەكەن مانگانە 6 ملیۆنی خانەنشینی و پێكیشەوە 49 ملیۆن دینار وەربگرن، ئایا ئەوە گەندەڵی نییە، ئایا ئەوە بە هەدەردان نییە؟ ئایا ئەوە ناعەدالەتی نییە؟

لەلێدوانەكانیاندا بۆ (خەڵك) زۆرینەی پەرلەمانتاران ئەگەر هەموشیان نەبن، ئەوە بە مافی خۆیان دەزانن، كە 49 ملیۆنەكە وەربگرن و بە مانگانەی 6 ملیۆن دینار خانەنشینبكرێن.

كۆبونەوەیەكی خولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستان

تاكە پاساوی ئەوان ئەوەیە كە یاسا ئەو مافەی بۆ دیاریكردوون، بەبێ ئەوەی لە خۆیان بپرسن ئەی ئەوان كاریان یاسادانان نییە؟، بۆچی یاساكە هەموار ناكەنەوە؟، بۆچی لە خولی پێشوودا ئامادەنەبوون یاسای چاكسازی هەمواربكرێت و ئەوپەڕەكەی كردیان بە خانەنشینی 4 ملیۆن دینار، كە ئەمەش ڕەتكرایەوە و بەهۆیەوە یاساكە گەڕێندرایەوە پەرلەمان و پەكخرا.

لە هەرێمی كوردستان نزیكەی 500 موچەخۆری پلەباڵا و سەربازی هەیە كە زۆرینەیان نایاسایین و موچەكانیان دەگاتە 6 ملیۆن، لەكاتێكدا زۆرینەیان ئەو پۆستانەيان نەبینوە كە پێی خانەنشینكراون، ئەمە جیا لەئەوانەی مووچەك زیاتر وەردەگرن كە هەیە چوار مووچە وەردەگرێت لە حكومەت و ئەمیش بە یاسا بۆی ڕێكخراوە.

ئەم ڕێژە لەمساڵدا بەرزتر دەبێتەوە لە هەرێمی كوردستان بەهۆی خانەنشینكردنی وەزیرەكانی كابینەی هەشت و پەرلەمانتارەكانی خولی چواری پەرلەمان.

ئەمە لەحاڵێكدایە لە ماوەی چوار ساڵی ڕابردوو ساڵانە چەند موچەیەكی كەم دابەشكراوە بە سەر فەرمانبەراندا و موچەی چاودێری خێزان و هەژاران و كەمدەرامەتان و كەمئەندامان بڕدرا بە ناوی قەیرانی داراییەوە، سەرجەم پرۆژە خزمەتگوزارییەكان ڕاگیران، كاروكاسبی هاووڵاتیان پەكیكەوت، كەرتی تایبەت پەكیكەوت بە هەزاران كەس بێكار بوون، نرخی بەنزین و نەوت و پێداویستە ڕۆژانەییەكان چەند هێندە زۆرتر بوون، باج و ڕسوماتی سەر هاووڵاتیان چەند هێندە زیادكران بۆ پڕكردنەوەی داهاتی حكومەت، بەڵام موچەی پلەباڵاكان پەكینەكەوت، لە هەموو دۆخێكدا چەند هێندەی فەرمانبەرێك، هاووڵاتییەك، موچەیان وەردەگرت.

خۆپیشاندانی هاووڵاتیان و فەرمانبەران بۆ داواكردنی موچە. سلێمانی. 

پەرلەمانتارانی خولی چوارەم لە هەموو ئەو قەیران و كێشانەی بەرۆكی خەڵكیان گرت جگە لە قسەی سەر شاشەكان، هەڵوێستێكی دیكەیان نەبوو، پەرلەمان بەهۆی ململانێی سیاسییەوە بۆ ماوەی ساڵێك داخرا و سەرۆكەكەی دەركرا، كەچی وەرگرتنی 49 ملیۆن دینار و خانەنشینبوونیان بە مافی خۆیان دەزانن.

زۆرینەی پەرلەمانتاران بەتایبەت ئەوانەی دەڵێن لەبەرەی گەلدا بوون، خۆیان بە بەرەی دژەگەندەڵ و بەرەی دژە بە هەدەردانی داهاتی گشتی ناساندووە، بەڵام كە كار گەیشتە خۆیان بێ دەنگ بوون.

ئەم هەڵوێستانە، متمانەی هاووڵاتیانی كوردستانی بە هەڵبژاردن نەهێشت و بە ئاشكرا لە هەڵبژاردنەكانی 12ی ئایار و 30ی ئەیلولی 2018 بە دەركەوت و بۆ ئایندەش زۆرتر دەبێت.

پێویستە چی دیكە ڕێگا بەمشێوازی بەهەدەردانی داهاتە نەدرێت و پەرلەمانتار و پلە باڵاكان ئەوانەی تەمەنیان لە خوار پەنجا ساڵەوە بگەڕێندرێنەوە بۆ سەر پیشە بنەڕەتییەكانی خۆیان و موچەی مانگانەشیان لەگەڵ موچەخۆران و فەرمانبەرانی دیكە لێكنزیكایەتییان بۆ دروستبكرێت، چونكە پەرلەمان كە دامەزراوەیەكی گرنگە لە وڵاتانی دیموكراسیدا بەمجۆرە بڕوات هێندەی دیكە متمانە و ئەرزشی لای هاووڵاتیانی باشوری كوردستان نامێنێت و هاووڵاتیانىش بەشداری هەڵبژاردنەكان ناكەن، ئەمە جگە لە فراوانبوونی ناعەدالەتی و بە فێڕۆدانی داهاتی ووڵات بۆ گیرفانی كۆمەڵێك كەس، كە خۆی پێویستە ئەو داهاتە لە پرۆژە خزمەتگوزارییەكاندا خەرج بكرێن.

خۆپیشاندانی چالاكەوانەكان دژی خانەنشینی پلە باڵاكان. هەولێر 3ی 11ی 2018

هەر پەرلەمانتارێكی خولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستان، مانگانە بەبڕی (6 ملیۆن‌و 500 هەزار) دینار خانەنشین دەكرێت ‌و شەش موچەی خانەنشینی بەسەریەكەوە وەردەگرێت كە دەكات 49 ملیۆن و 200 هەزار دینار.

موچەی هەر پەرلەمانتارێكی كوردستان پێش خانەنشینبوون بڕی (8 ملیۆن‌و 200 هەزار) دینارە كە دەكاتە (6 هەزار و 800) دۆلار، واتە (68 گەڵا).

(13) پەرلەمانتاری خولی چوارەم لە لایەنە سیاسییەكان جارێكی تر هەڵبژێردراونەتەوە بۆ خولی پێنجەم، بەوپێیەش لە خولی چوارەمدا تەنیا (98) پەرلەمانتار موچەی خانەنشینی وەردەگرن و كۆی گشتی موچەی مانگانەی ئەو (98) پەرلەمانتارەی كە خانەنشین دەبن (637,000,000) ملیۆن دینارە و كۆی گشتی موچەی شەش مانگی خانەنشینی كە بەسەریەكەوە بە (98) پەرلەمانتاری خولی چوارەم دەدرێت دەگاتە (4,821,600,000) چوار ملیار و هەشت سەد و بیست و یەك ملیۆن و شەش سەد هەزار دینار.

راپۆرت

(خەڵك) وردەكاری جووڵەی هێزەكانی پێشمەرگەی كوردستان بەرەو سنوورەكانی ئێران بڵاودەكاتەوە

خەڵك-بەشی هەواڵ
هاوكات لەگەڵ زۆرتربوونی گرژییەكانی نێوان ئەمریكا و ئێران و مۆڵدانێكی هێزێكی زۆری سوپای پاسداران بە چەكوچۆڵی قورسەوە لە سنوورەكانی هەرێمی كوردستان، هێزی پێشمەرگەی كوردستان دەست بەجووڵە دەكات بەرەو سنوورەكانی ئێران.

بەپێی زانیارییەكانی گەیشتوو بە (خەڵك) لەسەرچاوە هەرێمییەكانەوە، هێزێكی پێشمەرگەی كوردستان ئەوانەی سەر بە یەكێتی نیشتمانی كوردستانن، بە چەكی قوورسەوە بەرەو سنوورەكانی ئێران لە ناوچەكانی پشدەر و ڕانیە و قەڵادزێ  جووڵەیان پێكراوە.

هاوكات لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا هێزێكی زۆری سوپای پاسداران بە چەكی قوورسەوە لە سنوورەكانی هەرێمی كوردستان لە ناوچەكانی شنۆ، پیرانشار، سەردەشت، مەریوان و سەرپێڵی زەهاو جێگیربوون و خەریكی خۆڕێكخستنەوە و نوێكردنەوەی پایەگا كۆنەكانن بەتایبەت لە ناوچەی جاسووسانی سەردەشت هاوسنوور لەگەڵ ناوچەكانی پشدەر و شاڕباژێڕ لە هەرێمی كوردستان.

سەرچاوەیەكی لەشكری كە نەیویست ناوی بڵاوبكرێتەوە بۆ (خەڵك)ی ڕوونكردەوە ئەو جموجۆڵە لەشكرییانە پەیوەندییان بە زۆرتربوونی گرژییەكانی نێوان ئەمریكا و ئێرانەوە هەیە، بەتایبەت ئێران ئامادەكاری لەشكری خۆی دەكات بۆ پاراستنی سنوورەكانی و ڕێگری لە دەربازی هێزی چەكداری حیزبە ئۆپۆزسیۆنە كوردییەكان كە هێزی چەكداریان لەسەر سنوورەكان هەیە.

هەروەها سەرچاوەكە، ڕوونیشیكردەوە، جووڵەی هێزەكانی پێشمەرگەش لە چوارچێوەی ئامادەكاری پێشوەختە بۆ هەر پێشهاتێك بەتایبەت كە لە هەندێك ناوچە هێزی ئۆپۆزسیۆنی كوردی ئێران لە نێو خاكی هەرێمدا هەن و لەگەڵ دروستبوونی گرژیی یان تێكچوونی ڕەوشی نێوخۆی ئێران ڕەنگە دەربازی نێو ڕۆژهەڵاتی كوردستان ببن و لەم حاڵەشدا ئەگەری تێكەهەڵچوونی لەشكری و تێكچوونی ڕەوشی ئاسایشی ناوچە سنوورییەكانی هەرێم هەیە.

لەبارەی جووڵەكردن بە هێزەكانی پێشمەرگەی كوردستان، قارەمان شێخ كەمال جێگری سەرۆك ئەركانی هێزەكانی پێشمەرگەی هەرێمی كوردستان لە لێدوانێكدا بۆ (خەڵك) جووڵەكردنی بە هێزەكانی پێشمەرگە بەرەو دەڤەری ڕاپەڕین پشتڕاستكردەوە و ئاشكرایكرد “ئەوە هەنگاوێكی نوێی هێزی پشتیوانی دووە كە لە ڕانیە بارەگایەكی نوێیان كردووەتەوە”.

هاوكات ناوبراو ڕاشیگەیاند، هەندێك چەك و هێز هەیە، گواستراونەتەوە بۆ سنووری ڕاپەڕین، بەڵام پەیوەندی بە ئێران و هیچ شوێنێكی دیكەوە نییە.

ئاشكراشیكرد، جوڵە بە یەكەكانی سەر بە هێزی پشتیوانی دوو لە سلێمانی كراوە و چووەتە بارەگایەكی نوێی هێزی پشتیوانی دوو لە ناوچەی پشدەر.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ئەمڕۆ ساڵوەگەڕی كۆچی دوایی نەوشیروان مستەفا ئەمینە

خەڵك- بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ دووهەمین ساڵوەگەڕی كۆچی دوایی نەوشیروان مستەفا ئەمین سیاسەتمەداری ناسراوی كوردە.

نەوشیروان مستەفا ئەمین بە سیاسەتمەدار و نووسەرێكی نێوداری كوردستان ناسراوە ‌و كاریگەری گەورەی لەسەر گۆڕەپانی سیاسی باشووری كوردستان هەبووە.

نەوشیروان مستەفا ئەمین لە 22ی كانوونی دووهەمی 1944 لە شاری سلێمانی لە دایكبووە و قۆناغەكانی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەندی لە سلێمانی و كۆلێژی زانستە سیاسییەكانی لە بەغدا خوێندووە.

ناوبراو لەسەرەتای ساڵانی شەستەكانەوە پەیوەندی بەكاری ڕێكخراوەیی و سیاسی لە نێو ڕیزەكانی یەكێتی قوتابیانی كوردستان- پارتی دیموكراتی كوردستاندا كردووە و دواتر یەكێكبووە لە دامەزرێنەرانی یەكێتی نیشتمانی كوردستان لە ساڵی 1975 و دواتریش بووەتە جێگری سكرتێری گشتی یەكێتی.

لە ساڵی 2009دا بزووتنەوەی گۆڕانی دامەزراندووە و بووەتە ڕێكخەری گشتی ئەو حزبە.

ناوبراو خاوەنی چەندین كتێبە لە بوارەكانی مێژوو و ڕۆژنامەوانی و ئەدەبی كوردیدا و لەبەشێك لە كتێبەكانیدا تیشكی خستووەتەسەر مێژووی شۆڕشی كورد و ناكۆكییەكانی نێو شۆڕشەكان.

نەوشیروان مستەفا ئەمین لە 19ی ئایاری 2017 دوای ململانێیەكی زۆر لەگەڵ نەخۆشیدا لە شاری سلێمانی كۆچی دواییكرد و لە گردی زەگەرتە بارەگای سەرەكی گۆڕان لە شاری سلێمانی بەخاك سپێردرا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ئەمڕۆ ساڵوەگەڕی یەكەم هەڵبژاردنی پەڕلەمان و سەرۆكایەتی كوردستانە

خەڵك- بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ ساڵوەگەڕی یەكەم هەڵبژاردنی پەڕلەمان و سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستانە لە 19ی ئایاری 1992.

لە 19ی ئایاری 1992 دوای ڕاپەڕینەكەی ئاداری 1991 یەكەم هەڵبژاردنی پەڕلەمانی كوردستان ئەنجامدرا كە تێیدا حەوت لیست و قەوارە بەشدارییان تێدا كرد.

بەپێی یاسای هەڵبژاردنەكان كە لەلایەن كۆمەڵێك یاساناسەوە ئامادەكرابوو و بەرەی كوردستانی پەسەندیكردبوو، پێویستبوو هەرلایەنێك 7%ی دەنگەكان بەدەستبهێنێت بۆ ئەوەی بگاتە پەڕلەمان، بەمهۆیەوە تەنها پارتی و یەكێتی و زەحمەتكێشان گەیشتنە پەڕلەمان.

پارتی و یەكێتی لە كۆی 105 كورسی پەڕلەمان نیوەی كورسییەكانیان بەدەستهێنا و پێنج كورسیش بۆ مەسیحییەكان داندرا.

لەسەر ئەنجامی هەڵبژاردنەكان ناكۆكی كەوتە نێوان پارتی و یەكێتی و ئەنجامەكەیان پەسەندنەكرد وەكخۆی كە بە پێی ئەنجامەكان پارتی بە ڕێژەیەكی كەم لەپێش یەكێتییەوە بوو، بەڵام دواتر بە ڕێككەوتن حكومەتی هەرێم لە نێوان پارتی و یەكێتیدا پێكهات.

دواتر بەهۆی هەڵگیرسانی شەڕی نێوخۆوە هەڵبژاردنی خوولی دووهەم دوای سێزدە ساڵ لە 30ی كانوونی دووهەمی 2005 سازكرا و تێیدا یەكێتی و پارتی لیستی هاوبەشیان هەبوو و زۆرینەی كورسییەكانیان بەدەستهێنا.

خولی سێهەمیش لە 25ی تەمووزی 2009 هەڵبژاردنی بۆ سازكراو یەكێتی و پارتی بە هەمانشێوە لیستی هاوبەشیان هەبوو، بۆیەكەمجار لیستێكی بەهێزی ئۆپۆزسیۆن بە ناوی گۆڕان پەیدابوو كە 25 كورسی هێنا و كورسییەكانی یەكێتی و پارتی بۆ 59 كورسی دابەزین.

هەڵبژاردنی خوولی چوارهەم لە 21ی ئەیلوولی 2013 سازكرا و یەكێتی و پارتی هەریەكەیان لیستی خۆیان هەبوو لەگەڵ لیستە ئۆپۆزسیۆنەكاندا پارتی 38 كورسی و یەكێتی 18 كورسییان بەدەستهێنا و گۆڕان 24 كورسی بەدەستهێنا.

خولی پێنجەمی پەڕلەمانیش دوای ساڵێك لە دواخستنی لە 30ی ئەیلوولی 2018 سازكرا و پارتی و یەكێتی و لیستە ئۆپۆزسیۆنەكان بە لیستی سەربەخۆ بەشداربوون، پارتی 45 كورسی و یەكێتی 21 كورسی و گۆڕان 12 كورسییان بەدەستهێنا.

بە ڕای چاودێرانی سیاسی لە ماوەی 27 ساڵی ڕابردووی تەمەنی پەڕلەمانی كوردستان و لە هەر پێنج خولەكەیدا پەڕلەمان لەلایەن حزبە دەسەڵاتدارەكانەوە دەستوپێی بەستراوە و ڕێی لێگیراوە كە كاروباریی ئاسایی و یاسایی خۆی لە یاسادانان و چاودێریكردن بكات، بگرە بۆ بەرژەوەندییەكانی حزب و دەسەڵاتدارەكان بەكارهێندراوە لە قۆناغەكاندا.

گرنگترین ئەو ڕووداوانەی لە ماوەی 27 ساڵی ڕابردوودا بەسەر پەڕلەمانی كوردستاندا هاتوون یەكێكیان بریتییە لە ڕووداوەكانی 31ی ئابی 1996 كە لە گەرمەی چڕبوونەوەی شەڕی نێوخۆی پارتی و یەكێتیدا لەشكری عیراق بەتانك و زرێپۆشەوە هاتەوە نێو گۆڕەپانی پەڕلەمان.

یەكێكی دیكەشیان لە كاتی چڕبوونەوەی ناكۆكییەكانی پارتی و گۆڕان لەسەر یاسای سەرۆكایەتی هەرێم لە مانگی ئۆكتۆبەری 2015 لەلایەن هێزە ئەمنییەكانی هەولێرەوە ڕێ لە گەڕانەوەی یوسف محەمەد سەرۆكی پەڕلەمان گیرا و دەرگەی پەڕلەمان داخرا.

پەڕلەمانی كوردستان لە تەمەنی خۆیدا جگە لە خوولی چوارهەم، لە سەرجەم خولەكانی دیكەدا سەرۆكەكانی پارتی و یەكێتی بوون، لەخوولی چوارهەمدا یوسف محەمەد لە پشكی گۆڕان سەرۆكی پەڕلەمان بوو، بەڵام دوای كەمتر لە دووساڵ لەلایەن پارتی دیموكراتی كوردستانەوە لە پۆستەكەی دوورخراوە.

هاوكات لە هەمان ڕۆژدا لە 19ی ئایاری 1992دا هەڵبژاردن بۆ ڕێبەری بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردستان سازكرا و تێیدا جەلال تاڵەبانی، مەحمود عوسمان، مەسعود بارزانی و عوسمان عەبدولعەزیز خۆیان كاندیدكرد، بەڵام بەهۆی پەسەندكردنی ئەنجامەكانی هەڵبژاردنەوە هیچكام لە كاندیدەكان نەبوونە ڕێبەری كوردستان.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان