ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

ئەو فراكسیۆنانەی خۆیان لە بەرەی خەڵكی هەژار دەزانی 49 ملیۆنەكە بێدەنگی كردوون

خەڵك- بەشی هەواڵ

ژمارەیەك لە فراكسیۆنەكانی نێو پەرلەمانی كوردستان ئەوانەی سەردەمێك ئۆپۆزسیۆن و سەردەمێك لە نێو دەسەڵاتدا بوون و بەردەوام پەرلەمانتارەكانیان پێشی خۆپیشاندان و گردبونەوە ناڕەزایەتییەكانیان بەرنە دەدا بۆ چنینەوەی دەنگی خەڵكی ناڕازی، لەبەرامبەر 49 ملیۆنەكە و خانەنشینكردنیان بە 6 ملیۆن بێ دەنگیان هەڵبژاردووە و تەنانەن بەشداری خۆپیشاندانەكەی دوێنێشیان نەكرد.

پەرلەمانتارەكانی ئەو فراكسیۆنانە كە بەردەوام بە گوتەی خۆیان لەبەرەی گەلدا بوون و فراكسیۆنەكانی دیكەیان لەبەرەی نەیاری گەلدا بینیوە، كاتێك هاتە سەر خانەنشینبوونیان بە 6 ملیۆنی مانگانە و وەرگرتنی 49 ملیۆن دینار بەرەی گەلیان بیرنامێنێت و ئەو پارەیە بە مافی خۆیان دەزانن.

وەرگرتنی ئەو 49 ملیۆن دینارە لە حاڵێكدایە خۆیان لە كەناڵەكان و كۆنگرە ڕۆژنامەنووسی و خۆپیشاندان و گردبوونەوەكاندا باسی خراپی ڕەوشی خەڵكی هەژاری باشوری كوردستان دەكەن، ئەوانن كە لە قسەكانیاندا هیچ ڕوناكییەك نابینرێت بۆ ژیان لەو وڵاتەدا، بەڵام ئەو پرسیارە دێتەپێشێ‌، كە چۆن لە ڕەوشێكی ئاواخراپدا قەبوڵی دەكەن مانگانە 6 ملیۆنی خانەنشینی و پێكیشەوە 49 ملیۆن دینار وەربگرن، ئایا ئەوە گەندەڵی نییە، ئایا ئەوە بە هەدەردان نییە؟ ئایا ئەوە ناعەدالەتی نییە؟

لەلێدوانەكانیاندا بۆ (خەڵك) زۆرینەی پەرلەمانتاران ئەگەر هەموشیان نەبن، ئەوە بە مافی خۆیان دەزانن، كە 49 ملیۆنەكە وەربگرن و بە مانگانەی 6 ملیۆن دینار خانەنشینبكرێن.

كۆبونەوەیەكی خولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستان

تاكە پاساوی ئەوان ئەوەیە كە یاسا ئەو مافەی بۆ دیاریكردوون، بەبێ ئەوەی لە خۆیان بپرسن ئەی ئەوان كاریان یاسادانان نییە؟، بۆچی یاساكە هەموار ناكەنەوە؟، بۆچی لە خولی پێشوودا ئامادەنەبوون یاسای چاكسازی هەمواربكرێت و ئەوپەڕەكەی كردیان بە خانەنشینی 4 ملیۆن دینار، كە ئەمەش ڕەتكرایەوە و بەهۆیەوە یاساكە گەڕێندرایەوە پەرلەمان و پەكخرا.

لە هەرێمی كوردستان نزیكەی 500 موچەخۆری پلەباڵا و سەربازی هەیە كە زۆرینەیان نایاسایین و موچەكانیان دەگاتە 6 ملیۆن، لەكاتێكدا زۆرینەیان ئەو پۆستانەيان نەبینوە كە پێی خانەنشینكراون، ئەمە جیا لەئەوانەی مووچەك زیاتر وەردەگرن كە هەیە چوار مووچە وەردەگرێت لە حكومەت و ئەمیش بە یاسا بۆی ڕێكخراوە.

ئەم ڕێژە لەمساڵدا بەرزتر دەبێتەوە لە هەرێمی كوردستان بەهۆی خانەنشینكردنی وەزیرەكانی كابینەی هەشت و پەرلەمانتارەكانی خولی چواری پەرلەمان.

ئەمە لەحاڵێكدایە لە ماوەی چوار ساڵی ڕابردوو ساڵانە چەند موچەیەكی كەم دابەشكراوە بە سەر فەرمانبەراندا و موچەی چاودێری خێزان و هەژاران و كەمدەرامەتان و كەمئەندامان بڕدرا بە ناوی قەیرانی داراییەوە، سەرجەم پرۆژە خزمەتگوزارییەكان ڕاگیران، كاروكاسبی هاووڵاتیان پەكیكەوت، كەرتی تایبەت پەكیكەوت بە هەزاران كەس بێكار بوون، نرخی بەنزین و نەوت و پێداویستە ڕۆژانەییەكان چەند هێندە زۆرتر بوون، باج و ڕسوماتی سەر هاووڵاتیان چەند هێندە زیادكران بۆ پڕكردنەوەی داهاتی حكومەت، بەڵام موچەی پلەباڵاكان پەكینەكەوت، لە هەموو دۆخێكدا چەند هێندەی فەرمانبەرێك، هاووڵاتییەك، موچەیان وەردەگرت.

خۆپیشاندانی هاووڵاتیان و فەرمانبەران بۆ داواكردنی موچە. سلێمانی. 

پەرلەمانتارانی خولی چوارەم لە هەموو ئەو قەیران و كێشانەی بەرۆكی خەڵكیان گرت جگە لە قسەی سەر شاشەكان، هەڵوێستێكی دیكەیان نەبوو، پەرلەمان بەهۆی ململانێی سیاسییەوە بۆ ماوەی ساڵێك داخرا و سەرۆكەكەی دەركرا، كەچی وەرگرتنی 49 ملیۆن دینار و خانەنشینبوونیان بە مافی خۆیان دەزانن.

زۆرینەی پەرلەمانتاران بەتایبەت ئەوانەی دەڵێن لەبەرەی گەلدا بوون، خۆیان بە بەرەی دژەگەندەڵ و بەرەی دژە بە هەدەردانی داهاتی گشتی ناساندووە، بەڵام كە كار گەیشتە خۆیان بێ دەنگ بوون.

ئەم هەڵوێستانە، متمانەی هاووڵاتیانی كوردستانی بە هەڵبژاردن نەهێشت و بە ئاشكرا لە هەڵبژاردنەكانی 12ی ئایار و 30ی ئەیلولی 2018 بە دەركەوت و بۆ ئایندەش زۆرتر دەبێت.

پێویستە چی دیكە ڕێگا بەمشێوازی بەهەدەردانی داهاتە نەدرێت و پەرلەمانتار و پلە باڵاكان ئەوانەی تەمەنیان لە خوار پەنجا ساڵەوە بگەڕێندرێنەوە بۆ سەر پیشە بنەڕەتییەكانی خۆیان و موچەی مانگانەشیان لەگەڵ موچەخۆران و فەرمانبەرانی دیكە لێكنزیكایەتییان بۆ دروستبكرێت، چونكە پەرلەمان كە دامەزراوەیەكی گرنگە لە وڵاتانی دیموكراسیدا بەمجۆرە بڕوات هێندەی دیكە متمانە و ئەرزشی لای هاووڵاتیانی باشوری كوردستان نامێنێت و هاووڵاتیانىش بەشداری هەڵبژاردنەكان ناكەن، ئەمە جگە لە فراوانبوونی ناعەدالەتی و بە فێڕۆدانی داهاتی ووڵات بۆ گیرفانی كۆمەڵێك كەس، كە خۆی پێویستە ئەو داهاتە لە پرۆژە خزمەتگوزارییەكاندا خەرج بكرێن.

خۆپیشاندانی چالاكەوانەكان دژی خانەنشینی پلە باڵاكان. هەولێر 3ی 11ی 2018

هەر پەرلەمانتارێكی خولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستان، مانگانە بەبڕی (6 ملیۆن‌و 500 هەزار) دینار خانەنشین دەكرێت ‌و شەش موچەی خانەنشینی بەسەریەكەوە وەردەگرێت كە دەكات 49 ملیۆن و 200 هەزار دینار.

موچەی هەر پەرلەمانتارێكی كوردستان پێش خانەنشینبوون بڕی (8 ملیۆن‌و 200 هەزار) دینارە كە دەكاتە (6 هەزار و 800) دۆلار، واتە (68 گەڵا).

(13) پەرلەمانتاری خولی چوارەم لە لایەنە سیاسییەكان جارێكی تر هەڵبژێردراونەتەوە بۆ خولی پێنجەم، بەوپێیەش لە خولی چوارەمدا تەنیا (98) پەرلەمانتار موچەی خانەنشینی وەردەگرن و كۆی گشتی موچەی مانگانەی ئەو (98) پەرلەمانتارەی كە خانەنشین دەبن (637,000,000) ملیۆن دینارە و كۆی گشتی موچەی شەش مانگی خانەنشینی كە بەسەریەكەوە بە (98) پەرلەمانتاری خولی چوارەم دەدرێت دەگاتە (4,821,600,000) چوار ملیار و هەشت سەد و بیست و یەك ملیۆن و شەش سەد هەزار دینار.

راپۆرت

ئۆج ئالان، دوای 20 ساڵ لە دەستگیركردنی
خۆپیشاندان و مانگرتنەكان بۆ ئازادكرنی بەردەوامن

خەڵك-بەشی هەواڵ

ئەمڕۆ 20 ساڵە بەسەر دەستگیركردنی عەبدوڵڵا ئۆج ئالان تێپەڕ دەبێت و لە ژمارەیەك وڵات خۆپیشاندان و گردبوونەوە بۆ ئازادكردنی ئەنجام درا.

 

خۆپیشاندان و مانگرتن بۆ ئازادكردنی ئۆج ئالان دەكرێت
بەپێی زانیارییەكان لە هەرێمی كوردستان و توركیا و چەند وڵاتێكی دیكە ژمارەیەك لە ئەندام و هەواداری پەكەكە و عەبدوڵڵا ئۆج ئالان مانیان گرتووە و تا ئێستاش هیچ بەرپرسێكی توركیا بەدەم داواكاری ئەو كەسانەوە نەڕۆیشتووە و ئەمڕۆ هێزەكانی توركیا ڕێگرییان لە پەڕلەمانتارانی هەدەپەو ژمارەك هاووڵاتی گرت كە سەردانی لەیلا گیوفەن بكەن كە نزیكەی 100 رۆژە مانی گرتووە.


هاوكات لە هەرێمی كوردستانیش لە شارەكانی هەولێر و سلێمانی خۆپیشاندان بۆ پشتگیری لە ئازادكردنی ئۆج ئالان ئەنجام درا.

 

عەبدوڵڵا ئۆج ئالان كێیە؟
عەبدوڵڵا ئۆج ئالان لەدایكبووی ٤ی نیسانی ١٩٤٨ لە دێی ئامەرای قەزای خەلفەتێی سەر بە شاری ئورفا ڕحا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی توركیا، سەركردەی پارتی كرێكارانی كوردستانە.

ناوبراو ئالان كۆلێجی زانستی سیاسی لە زانكۆی ئەنقەرە خوێندووە، بەڵام تەواوی نەكردووە و گەڕاوەتەوە بۆ دیاربەكر، ھەستی نیشتمانی و كوردایەتی كاری تێكردووە و بۆی تێكۆشاوە تا لە ساڵی ١٩٧٨ پارتی كرێكارانی كوردستانی دامەزراندووە، ئەم پارتە لە ساڵی ١٩٨٤ دەستی كرد بە كاری چەكداری لەناو توركیا و ئێران و عیراق بە مەبەستی دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردی.

 

دەستگیركردن و دادگاییكردنی
تاكو ساڵی ١٩٩٨ ئۆج ئالان لە وڵاتی سووریا بوو، پاش ئەوەی پەیوەندییەكانی نێوان توركیا و سوریا تێكچوو، توركیا ھەڕەشەی لە سوریا كرد بەوەی پشتگیری لەم پارتە دەكات، بۆیە سوریا ئۆج ئالانی ناچار كرد سوریا جێبھێلێت بێ ئەوەی بیداتە دەست دەسەڵاتدارانی توركیا، پاشان ڕوویكردە ڕوسیاو دواتر ڕوویكردە چەند وڵاتێكی دیكە لەوانە ئیتالیا و یۆنان، لە ساڵی ١٩٩٨ لەوكاتەی لەوكاتەی لە یۆنان بوو، حكومەتی توركی داوای ڕادەستكردنەوەی ناوبراوی كرد و لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ لە كینیا دەستگیر كرا، ئەویش لە پڕۆژەیەكی چەكداری ھاوبەش لە نێوان دەزگاكانی “سی ئای ئەی”ئەمریكایی و “ئێم ئای تی”توركی و “موساد”ی ئیسرائیلی، پاشان لە رێگەی ئاسمانەوە گوازرایەوە بۆ توركیا بۆ دادگاییكردنی.

دروستكردنی پەكەكە
ئۆج ئالان لە ساڵی ١٩٧٨ لە گوندێكی باكووری كوردستان پارتی كرێكارانی كوردستانی دروست كردووە و یەكەم كۆنگرەی لە ڕۆژی ٢٧/١١/١٩٧٨ لە گوندی فیسی سەر بە قەزای لیجە لە پارێزگای ئامەد لە باكوری كوردستان بەستووە و تا ئێستاش 11 كۆنگرەی بەستووە.

پەكەكە ئێستا لەژێر چەتری كۆما جڤاكێن كوردستان (كەجەكە) كار دەكات و شێوەی بەڕێوەبردنی سیستمی هاوسەرۆكایەتییە، ستراتیژیی ئێستای پەكەكە كۆنفیدڕاڵیزمی دیموكراتیكە و بەپێی ئەو ستراتیژە هەموو گروپ، پێكهاتە، ئایین و نەتەوە جیاوازەكان دەتوانن بەپێی تایبەتمەندییەكانیان خۆیان بەڕێوە ببەن.

بارەگای سەرەكی ئێستای سەركردایەتی پەكەكە لە زنجیرە چیاكانی قەندیلە و ئەو ناوچانەی لە ژێر دەسەڵاتی پەكەكەدان و لەلایەن پەكەكەوە بە ناوچەكانی پاراستنی میدیا دەناسرێن و ڕووبەری ئەو ناوچانەش زیاتر لە ٢٠ هەزار كیلۆمەتر چوار گۆشە دەبێت.

بەپێی زانیارییەكان، مەزەندە دەكرێت پەكەكە زیاتر لە ١٤ هەزار گەریلای لە شاخدا هەبێت، كە لە چوارچێوەی هێزەكانی پاراستنی گەل (هەپەگە)دا ڕێكخراون و لەلایەن موراد قەرەیلانەوە سەرپەرشتی دەكرێت.

ژمارەیەك لە حزبە كوردستانییەكان بە دۆست و هاوپەیمان و هاوئایدۆلۆژی لەگەڵ پەكەكە دەناسرێن كە بریتین لە پەیەدە، تەڤگەری ئازادی، پژاك، كۆدار و هەدەپە، دەبەپە، كەجەدە، كۆنگرەی گەل، دەتەكە و كەژەئا و هێزە سەربازییەكانی یەپەگە، یەبەشە، یەپەژە، یەرەكە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ساڵانە 100 هەزار منداڵ گیانلەدەست دەدەن

خەڵك- بەشی هەواڵ
بەپێی ڕاپۆرتێك كە لەلایەن رێكخراوی “منداڵان رزگاربكەن save the children”، ساڵانە بەهۆی جەنگ و ناكۆكییە چەكدارییەكان لە جیهاندا، زیاتر لە 100 هەزار منداڵ گیانلەدەستدەدەن.

لە راپۆرتەكەدا كە لە پەراوێزی كۆنگرەی ساڵانەی ئاسایش لە میۆنیخ بڵاوكرایەوە هاتووە”لانی كەم 550 هەزار منداڵی ساوا لەماوەی ساڵانی 2013و 2017 لەو دە وڵاتەدا كوژراون كە گەورەترین زیانیان بەهۆی جەنگەوە بەركەوتووە، ئەمەش بەهۆی برسێتی یان كەمی پاكژی یان نەبوونی چاودێری تەندروستی یان بێبەشبوون لە پێویستییە سەرەكییەكانی ژیان”.

بەپێی راپۆرتەكە”گەر منداڵانی خوار تەمەن پێنج ساڵانیش بخرێنە سەر ئەو ژمارەیە لەهەمان ماوەدا، ئەوا ژمارەی منداڵە كوژراوەكان بۆ 870 هەزار منداڵ بەرزدەبێتەوە، رێكخراوەكەش پێشبینی دەكات لە واقیعدا ژمارەكە زۆر لەوە زیاتر بێت”.

راپۆرتەكە لە زاری هێلی تۆرنینگ- شمیت، بەرپرس لە رێكخراوەكە بڵاویكردۆتەوە:”رۆژانە ژمارەیەكی زۆر لە منداڵان ڕووبەڕووی هێرشی بەكۆمەڵی چەكداری و ئەو هێزە چەكدارانە دەبنەوە كە رێز لە یاسا و بەڵێننامە نێودەوڵەتییەكان ناگرن”.

تۆرینگ-شمیت پێیوایە”كاتێك یاساكانی جەنگ پێشێل دەكرێن، پێویستە كۆمەڵی نێودەوڵەتی هەڵوێستی رون بێت و لێبوردەیی نەنوێنێت بەرانبەر بە پێشلكارەكان و لێپێچینەوەیان لەگەڵدا بكات”.

هەر لە راپۆرتەكەدا هاتووە”نزیكەی 420 ملیۆن منداڵ، واتا 18%ی منداڵانی جیهان، لە ساڵی 2017 لە ناوچە زیانلێكەوتووەكانی جەنگدا ژیاون، ئەمەش بەراورد بە ساڵی پێشتر 30 ملیۆن منداڵ زیادی كردووە”.

ئەو دە وڵاتەی لە راپۆرتەكەدا ناوییان هاتووە و تێیاندا منداڵان ڕووبەڕووی كوشتن بونەتەوە بەهۆی جەنگ و ناكۆكییەكان، بریتین لە ئەفغانستان، یەمەن، سودانی باشوور، كۆماری ئەفریقای ناوەند، كۆنگۆی دیموكرات، سوریا، عیراق، مالی، نەیجەر، نەیجیریا، و سۆماڵ”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ئەمڕۆ ساڵوەگەڕی ڕۆژی جیهانی ڕادیۆیە

خەڵك- ڤیان حەسەن

ئەمڕۆ 13 ی شوباتی 2019 ساڵوەگەڕی ڕۆژی جیهانی ڕادیۆیە، كە لەلایەن ڕێكخراوی پەروەردە و زانست و كلتور- یونسكۆ-وە، دیاریكراوە.

هۆكاری دیاریكردنی ئەو ڕۆژە بە ڕۆژی جیهانیی ڕادیۆ، دەگەڕێتەوە بۆ 71 ساڵ بەر لە ئێستا، كە لەو ڕۆژەدا و لە ساڵی 1946 ئێزگەی ڕادیۆی نەتەوە یەكگرتووەكان دەستی بە پەخش كردووە.


بۆ یەكەم جار یادی ئەو ڕۆژە، لە ساڵی 2011 لەلایەن ئەكادیمیای ئیسپانیا بۆ ڕادیۆ كرایەوە و دواتریش لە ساڵی 2012دا كۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەكگرتووەكان، ڕۆژەكەی بە فەڕمی بە ڕۆژی ڕادیۆ ناساند.

ڕۆژەكەش هاوكاتی یادكردنەوەی ئەو ڕادیۆیەی نەتەوەیەكگرتووەكانە لە ساڵی ١٩٤٦دا، بە ئامانجی زیندووكردنەوەی ئەو ڕۆژە و هۆشیاریی دەربارەی بەهای ڕادیۆ و باشكردنی هاوكاریی نێودەوڵەتیی لە نێوان ئێزگەكاندا، هەروا هاندانی دروستكارانی بڕیار بۆ پێشكەشكردنی زانیاری لە ڕێگەی ئێزگەكانەوە.

لە ئێستاشدا، دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە سەدەیەك بەسەر دروستكردنی ڕادیۆدا و لە ڕۆژی جیهانیی ئامڕازە كاریگەرەكەی ڕاگەیاندندا، میدیای بیستراوی كوردی لە هەرێمی كوردستاندا پێویستیی بە پێداچوونەوەی وردی زانستی هەیە، بە جۆرێك لەگەڵ گیانی سەردەم و ژیانی دیموكراسی و پێداویستییەكانی كۆمەڵی كوردیدا یەكانگیر بێت.

لە هەرێمی كوردستانیشدا ئێستا ڕادیۆیەكی زۆری نێوخۆیی و هەرێمی هەن، ڕادیۆی (خەڵك)یش یەكێك لە ڕادیۆ هەرێمییەكانە و لە سەرانسەری هەرێمی كوردستان پەخشی بەرنامەكانی دەكات.
ڕادیۆی (خەڵك) ڕووماڵی ڕووداوە نێوخۆیی و هەرێمی و جیهانییەكان دەكات بە شێوەیەكی پیشەییانە و بێلایەنانە، وێڕای ژمارەیەك بەرنامە لە بوارە جیاوازەكان و پەخشكردنی گۆرانی و مۆسیقای ڕەسەنی كوردی بۆ گوێگرەكانی.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان