ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

عەدنانی حەمەی مینا: لیژنەیەكی هاوبەش لە یەكێتی و هاوپەیمانی دروستكراوە بۆ گەڕانەوەی كادیرەكانی هاوپەیمانی

خەڵك- ئەحمەد عەبدوڵڵا

عەدنانی حەمەی مینا، ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی دەڵێت، لیژنەیەكی هاوبەش لە نێوان یەكێتی و هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری پێكهێندراوە بۆ گەڕانەوەی كادیرەكانیان بۆ نێو یەكێتی و بڕیارە لە چەند رۆژی داهاتوودا ژمارەیەكیان بگەڕێنەوە.

ئەو ئەندامەی سەركردایەتی یەكێتی لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) باسی كێشەكانی حزبەكەی كردووە و رونیكردۆتەوە، كە بەشێكیان چارەسەركراون و هەندێكی تریان ماونەتەوە.

سەبارەت بە كۆنگرەیش رەتیدەكاتەوە، هیچ كەسێك رێگری لە كۆنگرە كردبێت و دەڵێت”هەلومەرجی كوردستان و كێشەكانی یەكێتی رێگرن و ئومێد دەكەين یەكێتی لە داهاتوودا كۆنگرە بۆ بەهێزبونەوە و یەكگرتنەوە بكات، نەك بۆ پشتگوێخستن”.

خەڵك: بەگشتی دۆخی یەكێتی چۆنە، بەتایبەتی دوای بەدەستهێنانەوەی ژمارەیەكی زۆری كورسی، هەرچەندە بۆچونێكیش هەیە، كە یەكێتی هەروەكجارانە و گۆڕانكاری ئەوتۆی تێدا نيیە و سەركەوتنەكەی راستەقینە نيیە؟

عەدنانی حەمەی مینا: یەكێتی نیشتیمانی كوردستان رابردوویەكی گەش و پرشنگداری هەیە. ئێمە حزبێكی سیاسین و لە دەسەڵاتیشداین، لەوانەیە لە ماوەی رابردوودا كێشە و كەموكورتیمان هەبوبێت، یان بەهۆی هەندێك بارودۆخی نەخوازراوەوە، لە ئەنجامی هەندێك بیركردنەوەوە. ئەو بۆچونانەیشی جەنابت باسیان دەكەیت، بەهۆی هەڵكشان و بەخۆداچونەوەی یەكێتییەوە دروستبوون، یەكێتی بەرنامەیەكی تازەی هەیە و خۆی رێكخستۆتەوە، ئەو هۆكارانەیشی كە پێشتر گرفت و كێشەیان لای هەندێك لە هەڤاڵەكانمان دروستكردبوو، ئەگەر نەڵێم هەمووی، بەشێكیان چارەسەركراون و هەوڵیش دەدرێت بچینەسەر شارێگای خۆمان و تەنها و تەنها بەرژوەندییەكانی یەكێتی و گەل لەبەرچاو بگرین و پێموایە لە داهاتوودا یەكێتی باشتر باوەش بۆ تێكۆشەرەكانی دەكاتەوە.

خەڵك: پەیوەندیتان لەگەڵ حزبە سیاسییەكان و بەتایبەتی لەگەڵ پارتی لەچی ئاستێكدایە، بەتایبەتی لەماوەی رابردوودا جۆرێك لە گرژی دروستبوو؟

عەدنانی حەمەی مینا: دەكرێت بەجۆرێكی تر باسی ئەم بابەتە بكەین، پێگە و مەوقیعی حزبەكان لەدەسەڵاتی ئێمەدا نیە، هەموو ئەو حزبانەى كوردستان بوونیان هەیە و پێویستە بەپێی پێگەیان مامەڵەیان لەگەڵ بكرێت. پارتی دیموكراتی كوردستان حزبێكی سیاسیە و ژمارەیە لە گۆڕەپانەكەدا و پێگەی هەیە، ناتوانرێت پێگەی پارتی لەبەرچاونەگیرێت، ئەگەر پارتیش نەبێت، هەر حزبێكی تریش بێت، تا ئاشتەوای و پێكەوەژیانیش هەبێت، لە بەرژەوەندی خەڵكی كوردستانە.

 پارتی حزبێكی سیاسيیە و ژمارەیە لە گۆڕەپانەكەدا و پێگەی هەیە، ناتوانرێت پێگەی  لەبەرچاونەگیرێت 

عەدنانی حەمەی مینا ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی نیشتمانی كوردستان

خەڵك: بەرهەم ساڵح چۆن و بۆچی گەڕایەوە بۆ نێو یەكێتی؟

عەدنانی حەمەی مینا: مێژوو و خەباتی د.بەرهەم، مێژووی یەكێتی نیشتیمانی كوردستانە، ئەگەر تێبینیت كردبێت لەكاتی بانگەشەی هەڵبژاردندا، د.بەرهەم هیچی خراپی لەسەر یەكێتی نەوت، بەڵكو بەردەوام بە شانازییەوە باسی مێژووی یەكێتی دەكرد، بۆیە سروشتییە د. بەرهەم لەگەڵ یەكێتی گرفتی هەبوبێت و پاشان زەمینەیەك هاتووەتە پێشەوە و لەو گۆشەیەوە د. بەرهەم گەڕایەوە نێو یەكێتی، چونكە لە نێو یەكێتییدا ئاراستەیە هەبوو، لەچوارچێوەی یەكخستنی ماڵی یەكێتی.

خەڵك: بەڵام بۆچونێك هەیە بەپێچەوانەی ئەو قسانەی بەرێزتەوە، دەڵێت یەكێتی نەیتوانی كەسێكی شیاو بۆ ئەو پۆستە كاندید بكات، ناچاربوون بە گەڕانەوە بەرهەم ساڵح؟

عەدنانی حەمەی مینا: ئەو بۆچونە زۆر ناتەواوە، چونكە پێش كاندیدكردنیشی گفتوگۆ هەبووە بۆ چارەسەركردنی گرفتەكان، ئەو بڕیارە زادەی 24 كاتژمێر نەبوو. د.بەرهەمیش كەسێكی شیاوە و یەكێتیش دوای گەڕانەوەی د.بەرهەم، ئەوی بەباشترین كاندید زانیووە.

 

خەڵك: پەیوەندی یەكێتی لەگەڵ قەوارەی هاوپەیمانی لەچ ئاستێكدایە، دەوترێت هەوڵدەدەن بۆ گەڕانەوەی بەشێكی تر لە كادیرەكانیان كە پێشتر یەكێتی بوون؟

عەدنانی حەمەی مینا: لەوانەیە بەشێك لەو كادیرانە لەگەڵ د.بەرهەم بگەڕێنەوە، لە مەكتەبی رێكخستن و هاوپەیمانی لیژنەیەكی هاوبەش دروستكراوە، كار لەسەر ئەوەدەكەن، ئەوانەی كە پێشتر یەكێتی بوون، بگەڕێنەوە، هەروەها خەڵكیان هەیە یەكێتی نەبوون و دێنە نێو یەكێتی یان لەوانەیە خەڵكیشیان تێدایە نەیانەوێت ببن بە یەكێتی.

خەڵك: یەكێتی وەك حزب مامەڵە لەگەڵ هاوپەیمانی دەكات؟

عەدنانی حەمەی مینا: من ناتوانم ئەو قسەیە بكەم ئێستا، هاوپەیمانی قەبارەی چەندبێت بەو شێوەیە، هاوپەیمانی خۆی قەوارەیەكە و قەوارەكە هەیە، نە بەدەست یەكێتییە و نەبەدەست خەڵكی ترە، كە بمێنێت یان نەمێنێت، بچوك بێت یان گەورەبێت، ئەوە رۆژگار دەری دەخات.

خەڵك: زۆرجار باس لە كێشە ناوخۆییەكانی یەكێتی دەكرێت، ئەو كێشانە چارەسەركراون یان وەكخۆیان ماونەتەوە؟

عەدنانی حەمەی مینا: یەكێتی نەیشاردۆتەوە و یەكێتی بەردەوام كێشەكانی ئاشكرایە، حزبێكی شەفافە و كێشەی هەبووە، برادەرانی سەركردایەتی نەمانشاردۆتەوە و كێشەمان هەبووە، هەوڵدراوە ئەو هۆكارانەی بونەتەمایەی ئەو كێشانە چارەسەر بكرێن.

خەڵك: هەوڵدراوە، یانى چارەسەرنەكراون؟

عەدنانی حەمەی مینا: هەوڵدراوە و بەشێكیان چارەسەركراون، بەشێكیشیان ماون و هەمووی بەخێرای و لە كون فەیەكونێكدا چارەسەرناكرێن.

 یەكێتی بەردەوام كێشەكانی ئاشكرایە، حزبێكی شەفافە و كێشەی هەبووە، برادەرانی سەركردایەتی نەمانشاردۆتەوە و كێشەمان هەبووە 

خەڵك: زۆرجار باسی كۆنگرە دەكەن، هەمووتان بەگرنگی دەزانن، بەڵام دوای چەند ساڵێك بەسەر تێپەڕبوون بەسەر كاتەكەیدا هێشتا نەكراوە، بۆچی كۆنگرە ناكرێت و لەمپەرەكانی چین؟

عەدنانی حەمەی مینا: كۆنگرە بۆ هەر حزبێكی سیاسی زەرورەتێكی حەیاتییە، دەبێت كۆنگرە ببەسترێت لەكات و ساتی خۆیدا. كۆنگرەش هەمیشە بۆ نوێبونەوەی حزبە، بۆ دانانی بەرنامەی گونجاوە لەگەڵ واقیعدا بگونجێت، بەشێكی كەمیشی تەرخان دەكرێت بۆ ئەوەی سەركردایەتییەكی تر هەڵبژێرێتەوە، جا سەركردایەتییە، كۆن بێت، كۆن و نوێ‌ بێت، یان هەمووی نوێ‌ بێت، بۆیە یەكێتیش بەهۆی ئەو كێشانەی جەنابت باستكرد كۆنگرەی نەبەستووە، چونكە كاری لەپێشینەی هەبووە، وەك شەڕی داعش، كێشەمان لەگەڵ عێراق، قەیرانی دارایی، كاریگەریان لەسەر یەكێتی هەبووە، ئومێد دەكەین لە داهاتوودا كۆنگرەیەكی گونجاو ببەستێت، بۆ پشتگوێخستن نەبێت، بەڵكو بۆ یەكێتی ناو یەكێتی بێت.

خەڵك: دەوترێت چەند بەرپرسێكی باڵای یەكێتی رێگرن لە بەستنی كۆنگرە؟

عەدنانی حەمەی مینا: من ئەو بۆچونەم نیيە، بەڵكو واقیعی ناو یەكێتی وایخواستووە و بۆ ئەوەی رێگری لە گەورەبوونی كێشەكانی یەكێتی بكرێت، لەگەڵ ئەو هۆكارانەی كە پێشتر باسمكردن پێكەوە رێگری بەستنی كۆنگرەبوون، یەكێتی پێیوابووە ئەگەر كۆنگرە بەو شێوەیە بكرێت، لەوانەیە زیانی لێبكات. هەموو لایەنێكی سیاسیش بیر لە قازانج زیاتر دەكاتەوە، لەوانەیشە هەندێك شتی تایبەتیشی تێكەڵاو كرابێت، بەڵام لای زۆرینەی یەكێتی كۆنگرە بۆ بەهێزكردنە.

 بەشێكی كەمی كۆنگرە تەرخان دەكرێت بۆ ئەوەی سەركردایەتییەكی تر هەڵببژێرێتەوە، جا سەركردایەتییەكە، كۆن بێت، يان كۆن و نوێ‌ 

عەدنانی حەمەی مینا گفتووگۆ لەگەڵ ئەحمەد عەبدوڵڵا رۆژنامەنووسی (خەڵك)دا دەكات

خەڵك: بابەتی بەشداری یەكێتی لە حكومەتدا زۆر باس دەكرێت، چۆن لەو بابەتە دەڕوانن و هیواخوازن حكومەتی داهاتوو چۆن بێت؟

عەنانی حەمەی مینا: هیوادارم كابینەی خزمەتكردنی خەڵكی بێت و داهاتەكەی بۆ خزمەتی خەڵك بێت، هیوادارم ئەو داهاتەی هەیەتی بخاتەخزمەتی خەڵكەوە و دەرسمان لە هەڵەكان وەرگرتبێت و بە قەدەر بەڕەكەی خۆمان پێمان رابكێشین.

خەڵك: یەكێتی بەشداری حكومەتی داهاتوو دەكات و باستان لە وەرگرتنی هیچ پۆستێك كردووە لە ئەنجومەنی سەركردایەتی؟
عەدنانی حەمەی مینا: یەكێتی بەفەرمی ئەنجامی هەڵبژاردنی قبوڵ كردووە، حزبی دووەمە لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان. چۆنیەتی بەشداریكردنی بەندە بەو گفتوگۆیانەی كە بۆ پێكهێنانی حكومەتی هەرێم ئەنجام دەدرێن.

خەڵك: لە ماوەی رابردوو بەرپرسی چەند مەڵبەندێك گۆڕان و دەوترێت پەیوەندی بە ململانێی نێو یەكێتییەوە هەبووە، بەرێزیشت یەكێك بوویت لەو بەرپرسانی لە پۆستەكەدا نەمایت یان خۆت وازت هێنا؟

عەدنانی حەمەی مینا: لە كۆبونەوەی سەركردایەتی لە هەولێر پێش ئەوە داوام كرد ناچمەوە بۆ ئەوێ‌ و برادەرێكی تر دابنێن. بەنسبەت گۆڕینی بەرپرسی مەڵبەندەكانی چەمچەماڵ و گەرمیانیشەوە، ململانێ نيیە، مەڵبەندی گەرمیان ئەندامێكی سەركردایەتیان بۆ ناردووە و بەرپرسەكەی پێشوویش تێكۆشەرێكە و كاری زۆری كردووە.

خەڵك: بەڵام لەوكاتەدا وابڵاوكرایەوە، كە بەرێزت ئامادەنەبویت تەقە لەخۆپیشاندەران بكەیت و دەستتلەكاركێشاوەتەوە، ئەو كاتەی خۆپیشاندەران لە رانیە ویستیان مەڵبەند بسوتێنن؟

عەدنانی حەمەی مینا: ئەو كاتە من نەخۆش بووم، كە من چووم رووداوەكە روویدابوو، ئێستایش هەمان شت دەڵێمەوە و خوێنی گەنجێك لای من گرنگترە لە بارەگایەك، ئەو شەوە بەیاننامەیەكم بڵاوكردەوە و یەكێتی بۆ ئەوە دروستبووە لەسەنگەری خەڵكدا بێت، نەك تەقە لە خەڵك بكات.

خەڵك: لە ماوەی رابردوودا لیژنە دروستكرا، بۆ چاكسازی لە نێو حزب و حكومەتدا، بەڵام لیژنەكان هیچیان پێنەكرا، بەرپرسێكی یەكێتی وتی مەكتەبی سیاسی رێگربوون؟

عەدنانی حەمەی مینا: ئەندامی لیژنەی گۆڕانكاری لە حكومەت بووم، بڕیارمان نەبووە دەموچاو بگۆڕین، بۆ پڕكردنەوەی بۆشایی بووە، هەروەها ئەگەر بەبەڵگە بەرپرسێك شتی لەسەر سەلمێندرا، ئەوا كەسێكی شیاو دابنرێت، بەڵام هەندێكی نەكرا.

خەڵك: مەكتەبی سیاسی رێگر نەبوون؟

عەدنانی حەمەی مینا: نەمبیستووە.

خەڵك: لە ماوەی رابردوودا گلەيی زۆر لە چەند بەرپرسێكتان كرا، دەوترێت ناتوانرێت ژمارەیەك بەرپرسی یەكێتی بگۆڕدرێن؟

عەدنانی حەمەی مینا: نا وانيیە، ئەگەر حزبێك نەتوانێت چەند بەرپرسێك بگۆڕێت بۆچی حزبایەتی دەكات، بەڵام ناكرێت ئەگەر من كەسێكم پێ قبوڵ نەبوو، بڵێم بیگۆڕن و بگۆڕدرێت، پێشتر جەنابت پرسیارت كرد، كە گۆڕانكاری كراوە و ململانێ‌ بووە، ئێستا دەڵێت ناتوانێت چەند كەسێك بگۆڕێت، ئەگەر بیگۆڕە ململانێی و ئەگەر نەیگۆڕێت، ناتوانێت بیگۆڕێت!

خەڵك: بیستومە لە ناو گۆڕانكارییەكان لە هێز پێشمەرگەدا، لەوانەیە بەرێزت پۆستێكی باڵای سەربازی وەربگرێت؟

عەدنانی حەمەی مینا: نەمبیستووە، من كادیری یەكێتیم، چاوم لە پۆست و پلە نەبووە و یەكێتی لە هەر شوێنێك پێویستی بە من بێت لەوێ‌ دەبم.

چاوپێکەوتن

(خەڵك) دیمانەیەكی بڵاونەكراوەی ڕۆژنامەوانێكی عەرەب لەگەڵ نەوشیروان مستەفا بڵاودەكاتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
بۆیەكەمجار (خەڵك) لە زاری عەلی ناجی، ڕۆژنامەنووسی عیراقی، دیمانەیەكی ڕەوانشاد نەوشیروان مستەفا، ڕێكخەری گشتی پێشووی بزوتنەوەی گۆڕان بڵاودەكاتەوە، كە تایبەتە بە هەندێك پرسی پەیوەست بە قۆناغە مێژووییەكانی عیراق و كوردستان و سیاسەتی ئەمڕۆی هەرێمی كوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان، كە لەلایەن كەسی نەوشیروان مستەفاوە لە ساڵی 2009 دامەزرا و هەر لەو ساڵەدا لە هەڵبژاردنی پەڕلەمانی كوردستاندا توانی ببێتە خاوەنی 25 كورسی پەڕلەمانی و پێگەیەكی گەورە لە گۆڕەپانی سیاسەتی هەرێمی كوردستان بۆخۆی دیاری بكات.

دەقی دیمانەكە وەك ڕۆژنامەنوسە عیراقییەكە خۆی بۆ (خەڵك)ی باس دەكات:
لە ساڵی 2012 چاوم بە نەوشیروان مستەفا، دامەزرێنەری بزوتنەوەی گۆڕان كەوت لە ماڵە سادە و ساكارەكەی، كە جلێكی مەیلەو شینی لەبەردابوو.

لە هۆڵی دانیشتنی ماڵەكەی زۆر بە گەرمییەوە پێشوازی لێكردم، جگە لەئێمە، كە من لەگەڵ هاوڕێم كاك نەژاد ڕۆیشتبووم، دوو كەسی تری كورد، كە لە سایتی (سبەی) كاریان دەكرد لەگەڵمان دانیشتبوون، ئەو لە تەنیشت خۆیەوە داینیشاندم و دوای كەمتر لە 10 خولەك دوو كەسەكە چوونە دەرەوە، پاشان ئاخاوتنمان بە زمانی عەرەبی دەستپێكرد.

نەوشیروان مستەفا وتی: بەخێر ببێیت بۆ سلێمانی و ئەم گەڕەكەی، كە تێدایت لەئێستاوە هەر بە ناوی تۆوەیە، كە عەلی ناجییە و ناوی شاعیرێكی كوردە.

من ناوبانگی تۆم لە سەردار عەبدوڵڵا، پەڕلەمانتاری بزوتنەوەكە بیستووە، كە كەسێكی گەلی كوردت خۆش دەوێت و بایەخ بە دۆزی كورد دەدەیت “ئەو چاوپێكەوتنەكەی بۆ ڕێكخستم”.

سوپاسم كرد بۆ قسەكانی و بۆ ئەو پێشوازییە گەرمەی لێكردم، دوای ئەوەی چایان بۆ هێناین، قسەكانمان لەبارەی دەستوری عیراقییەوە دەستپێكرد، نەوشیروان مستەفا وتی: من و مام جەلال و كاك مەسعود و كاك ڕۆژ نوری شاوەیس، وەك نوێنەری كورد دانوستانمان كرد بۆ دانانی دەستورێكی عیراقی، كە دەستورێكی باشە و خزمەت بە گەلی كورد دەكات.
بەردەوام بووین لە دانوستان و ئەو دانوستانەش زۆری خایاند، تا ئەو كاتەی شیعە و سوننەمان بە خواستی خۆمان لە دەستوردا ڕازیی كرد.

دوای ئەوەی هاتە سەر باسی ئەو حزبە سەرەكییانەی، كە حوكمڕانی عیراقیان كردووە، لەوانەش حزبی دەعوە، ئەو وتی: ئەو حزبە تەقلیدی هیچ مەرجەعێكی شیعە ناكاتەوە. من وەك عەلی ناجی تووشی شۆك بووم، كە چۆن كاك نەوشیروان ئەو زانیارییە دەزانێت، پرسیارم لێكرد لەكوێوە ئەو زانیارییە دەزانیت، لەكاتێكدا تۆ شیعە نیت.

نەوشیروان مستەفا وتی: حزبی دەعوە و ئەندام و سەركردەكانی بە باشی دەناسین (مەبەستی مالكی و عەبادی و ئیبراهم جەعفەری بوو)، ئەوان شوێنكەوتەی حسێن فەزلوڵڵان (مەرجەعی شیعەی لوبنانی) و تەقلیدی هیچ مەرجەعێك ناكەنەوە بە عەلی سیستانیشەوە.

دوای ئەوەی لەبارەی كەركوكەوە پرسیارم لێكرد، ئەو وتی: چارەسەرەكەی لەڕێی دەستوری عیراق و جێبەجێكردنی دەستور و بڕگەكانی پەیوەست بە كەركوک، كێشەكانی چارەسەر دەكات.

پاشان گفتوگۆمان لەبارەی ئەمریكاییەكان و ڕۆڵیان لە عیراقدا كرد، ئەو وتی: ئەمریكا تاكە لایەنی بەهێز نییە لە عیراق، بەهێزترینیش نابێت لە جیهاندا، چونكە لەئێستادا دەوڵەتی بەهێزی هاوشێوە سەریانهەڵداوە.

وتم ڕێگەم بدە بوێربم و هەندێك پرسیاری بوێرانەت لێبكەم، كە لێرەدا دەكرێت میواندارییەكەت بقۆزمەوە و دەشزانم میوان پێگەیەكی گەورەی هەیە لای ئێوە و ڕێزی زۆری لێدەگرن.

كاک نەوشیروان بە پێكەنیوە وتی، پرسیار بكە، پێم وت، بۆچی بە دەستێكی ئاسنین گۆڕان بەدەستەوە ناگریت، لە هەمان كاتدا ئێوە لە سێبەردان و بە دەگمەن لە میدیاكاندا دەردەكەون؟ لەو دەمەدا جگەرەی دەكێشا و جگەرەیەكی داگیرساند و بە توندی دووكەڵەكەی هەڵمژی و وەڵامی دەستی ئاسنینی بۆ بزوتنەوەكە پشتگوێ‌ خست و منیش حەزم نەكرد بێزاری بكەم، بۆیە وتی: نامەوێت لە میدیاكاندا وەك هەندێك لە سیاسەتوانان زۆربڵێ‌ بم.

پێم وت، تۆ بەشێكیت لە دروستكردنی بڕیار لە كوردستانی عیراق، بەڵام خواستی گەلەكەت بەجێنەگەیاندووە.
نەوشیروان مستەفا وتی: “كە لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەرچووم، دەستبەرداری پۆستەكان بووم بۆ بەدیهێنانی ئایندەیەكی باشتر بۆ كوردستان و گەلەكەی”. لەو دەمەدا باسی لە گرنگی ڕۆڵی ئۆپۆزسیۆن و ئەو ئامانجانە كرد، كە دەكرێت بیانهێنێتەدی.

بەر لە تەواوبوونی چاوپێكەوتنەكە، كە زیاتر لە كاتژمێرێكی خایاند، پرسیارم لەبارەی شەڕی پشت ئاشانەوە لێكرد، نەوشیروان مستەفا لە دوای كێشانی جگەرەیەك وتی: “ڕاگەیاندنی شیوعی بەهێز بوو، ئێستاش هەر بەهێزە”.

لەكاتی ماڵئاوییدا، لە بەردەم دەرگای هۆڵەكە پێی وتم: دەرگامان كراوەیە بۆت كاك عەلی و پێشوازی لە بوێری و بایەخت دەكەین، هەر كاتێك دێیت بەخێر بێیت.

من وەك عەلی ناجی، كە توێژەرم لە كاروباری كوردی، هیواخوازم كوڕەكانی كاك نەوشیروان مستەفا و ئەوانەی هەڵسورێنەری بزوتنەوەی گۆڕانن، كتێبی “پەنجەكان یەكتری دەشكێنن” كە بە زمانی كوردی نووسراوە، بۆسەر زمانەكانی تر وەربگێڕن، لەوانەش زمانی عەرەبی، چونكە شایتحاڵێكی گرنگی گەلی كوردە لەو قۆناغە مێژووییەدا.

عەلی ناجی لەدایكبووی 1987، ڕۆژنامەنووسێكی عیراقییە و ئێستا لە پاریس نیشتەجێیە، توێژەرە لە  كاروباری كورددا و كتێبێكی لەبارەی پارتی كرێكارانی كوردستان (pkk ) بڵاوكردۆتەوە بە ناونیشانی “ئەو چەكانەی بۆ ئاشتین” كە بە دوو چاپ لە كتیبخانەكاندا دەستدەكەوێت.
كتێبێكی تریشی هەیە، كە لە قۆناغی هاتنەبەردایە لەبارەی كوردی ئێران بە ناوی “ئەو چیایانەی گوللـە ماندووی كردوون”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

خانمە كاندیدێكی كورد بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج بۆ (خەڵك) دەدوێت

خەڵك – بەشی هەواڵ

خانمێكی كورد، كە دانیشتووی وڵاتی نەرویجە، لە سەر داوای پارتێكی ئەو وڵاتە كاندیدە بۆ هەڵبژاردنی شارەوانی “شاری فریدركستاد”.

ڤیان حەمەلاو، خانمە كوردێكی شاری سلیمانییە، لە ساڵی 2002 چۆتە دەرەوەی وڵات و لە نەرویج نیشتەجێ‌ بووە، لە ئێستادا ئەم خانمە لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان و وەك نوێنەری شاری فریدركستاد دەست نیشان كراوە.

 

لە گفتوگۆیەكدا لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك)، ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاو تیشكی خستە سەر ژیانی و وتی: ناوم ڤیان ئەحمەد سەید حەمەلاوە بە ڤیان حەمەلاو ناسراوم، لە ساڵی 1976 لە دایك بووم، خاوەن بڕوانامەی دبلۆمم بەر لە هاتنم بۆ نەرویج سەرقاڵی كاری مامۆستایی بووم، لە ساڵی 2002 هەرێمی كوردستانم بەرەو وڵاتی نەرویج بەجێ هێشتووە، بە گەیشتنم بە دەرەوەی وڵات، بڕوانامەی شارەزایی و پەروەردەیی و كاركردنم لەگەڵ منداڵ و لاوان بەدەست هێناوە.

سەبارەت بە خۆگونجاندن لەگەڵ كەلتور و داب و زمانێكی دیكە، ڤیان دەڵێت”كا تێك هاتمە وڵاتی نەرویج هیچ شارەزاییەكم لە زمان و فەرهەنگی نەرویجی و نرخی مرۆڤایەتی نەبوو، بەڵام بەشێوەیەكی خێرا هەموو شتێك پێچەوانە بووە وە،هەماهەنگی لە نێوان كەلتوری كورد و نەرویجی وای لە من كرد، بە زوویی شارەزایی زمان پەیدا بكەم و لە بواری سیاسی كاربكەم، بۆ لە سیاسەتیشدا، چونكە من لە خانەوادەیەكی خەباتگێڕ لە دایك بووم هەڵبەت دەبێت ئەم هۆكارەش كاریگەری هەبووبێت كە وا لە وڵاتێكی ئەوروپایی تێكەڵ بە كاری سیاسی بوومەتەوە”.

ڤیان حەمەلاو، لەسەر داوای پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، ئێستا كاندیدی ژمارە 7 ە، بۆ هەڵبژاردنی شارەوانییەكان وەك نوێنەری شاری فریدركستاد، ئەو دەڵێت لێرە كاری حزبی بەراورد بە هەرێمی كوردستان جیاوازە، هەموو هەوڵێك بۆ خزمەتكردنە، ئەوەش كە تێكەڵ بە كاری سیاسی و حزبی دەبێت پێویستی بە خۆ لێڕابینینە چونكە لێرە خزمەتكردن ڕۆڵ دەبینێت.

بە پێی وتەكانی ڤیان، لە نەرویج، كوردەكان هۆگرییان بۆ پارتی كرێكاران هەیە، بەڵام ڤیان پێچەوانەی خواستی بەشێك لە ڕەوەندی كوردی دەڵێت، پارتی چەپی سۆسیالیستی دیموكرات خوازەكانی نەرویج، یەكێك لە پارتە هاوخەم و دڵسۆزەكانی قەزییەی كوردییە، بە وتەی ڤیان، لە سەردەمی پەلاماردانی داعش بۆ باشوور و ڕۆژئاوا و دواتریش لە میانی پەلاماردانی توركیا بۆ عەفرین و ناوچەكانی ڕۆژئاوا، كاتێك وەك كوردێك ئەم باسەم لا وروژاندوون، بە هەوڵی ئێمە و بەشێكی زۆر لە ئەندامانی پارت، نوێنەری پارتی چەپی سۆسیالیست، لە پارلەمان داكۆكی سەختی لە قەزییەی كوردی كردووە، تەنانەت لە زۆر بابەتی دیكەی پەیوەست بە دۆخی كورد لە پارچەكانی دیكەی كوردستان قسەمان هەبووە لەگەڵ بەرپرسان و كاربەرێكەرانی نەرویجی گەنگەشەی بارودۆخەكانمان كردووە، پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویجیش لەگەڵ ئەوەیە كە كورد خاوەن كیانی خۆی بێت.

ڤیان لە ئێستادا، كاری ڕۆژانەی لە باخچەی ساوایانە، ئەو دەڵێت: بە لەبەرچاوگرتنی شارەزایم لە بواری پەروەردەیی، تا كاری باشتر بكەم بۆ یارمەتیدانی منداڵ و گەنج بۆ ئەوەی لە كەشێكی ئارام و ئابوریەكی جێگر و تەندروستیەكی باشتردا گەورە ببن، خزمەت دەكەم، تێكەڵی و هەماهەنگیشم لەگەڵ هاوڵاتیانی نەرویجی و نەتەوەكانی دیكە زۆر باشە، هەوڵ و ماندوو بوون و خەمخۆریم بۆ كارەكەم ئەوەی لێ‌ دەخوێنمەوە كە جێی متمانەی هاوڵاتیانی نەرویجی و غەیرە نەرویجییەكانی شارەكەم بم تا لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكاندا سەركەوتوو بم و لە نێوان وڵاتی دایك و وڵاتی نیشتەجێمدا ببمە هۆیەك بۆ لێك نزیكبوونەوەی زیاتری كەلتور و خەم و كۆژانەكانمان و پردی پەیوەندی نێوان كورد و نەرویج بم، دیموكراتی بۆ هەمووان گرنگە، من هیواخوازم لە ڕێگای پارتی چەپی سۆسیالیستی نەرویج باشتر بتوانین بە ناوی مرۆڤایەتیەوا پەیوەندی لەگەڵ یەكتر بكەین.

سەبارەت بە دەسپێكردنی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن و ڕێوشوێنەكانی بانگەشە كردن، ئەو خانمە كوردە دەڵێت: بانگەشەی هەڵبژاردن بە پێی یاسا ڕێكخراوە و ناتوانیت لە بەند و مەرجە یاساییەكان لابدەیت، وەك خانمێكیش كە خۆم كاندید كردووە لەوە ناترسم نازناوێكی خراپ یان تۆمەتێك یان كارێكی نەشیاوم بەرامبەر بكرێت ئێرە زۆر پێچەوانەی هەرێمی كوردستانە بە داخەوە دەیڵێم دەبینین لای خۆمان چی ناوەناتۆرە و بانگەشەی خراپ شوێن كەسەكان دەخرێت، كە پشت بەخوا ئێمەش دەبێت ببینە دەوڵەت و بەو دۆخە بگەین كە لە نەرویج دەگوزەرێت، لێرە كاندیدەكان پێشوەختە دەبێت خول ببینن، تا كۆتایی هەڵمەتی بانگەشە كاندید دەبێت سێ‌ خول ببینێت، ناتوانیت بۆ هەموو جێگەیەك و هەموو شوێنێك بچیت و بێ‌ ئاگاداركردنەوە بانگەشە بكەیت، ماوەیەكە هەڵمەتەكان دەستیان پێكردووە و لە ڕێگەی دانانی مەوعید سەردانی شوێن و جێگەكان دەكەین و ئامانج و بەرنامەمان بۆ خەڵك ڕوون دەكەینەوە، ئەولەویەتیش بۆ ڕێز گرتنە لە بەرامبەر و ڕەچاوكردنی مافی ئەوی دییە، چونكە ئێستا 9 پارت لە نەرویج، بە پارتی ئاینی و نەتەوەیی و چەپ و ڕاست ڕەو لە كێبڕكێداین بۆ بردنەوە.

كاندیدە كوردەكەی هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی نەرویج، پێی وایە، پارتی چەپی سۆسیالیست، یەكێك لەو پارتانەیە كە داوای ئەوەی لە بەرپرسانی وڵاتی نەرویج كردووە كە هەر كەسێك بە كورد و غەیرە كورد كاتێك پەنا بۆ نەرویج دەهێنێت دەبێت پەنا بدرێت و وەك مرۆڤێك مافی هەبێت.

بڕیارە 19-9-2019 هاوڵاتیانی نەرویجی بچنە سەر سندوقەكانی دەنگدان و نوێنەری خۆیان بۆ شارەوانییەكان دیاری بكەن.
نەرویج یەكێكە لە وڵاتە ئەوروپییە سكاندیناڤییەكان، سنووری ھەیە لەگەڵ ھەریەك لە سوید، فینلاند، ڕووسیا، سنووری دەریایی لەگەڵ ھەریەك لە وڵاتانی دانمارك و بریتانیادا ھەیە.

نەرویج بە باشترین وڵات دادەنرێ لە ڕووی بژێوی ژیان.

ئەمانەی خوارەوە گەورەترین شارەكانی نەرویجن بە پێی سەرژمێری ساڵی 2014
ئۆسلۆ (نزیكەی 634000 كەس)
بێرگێن (نزیكەی 272000 كەس)
ترۆندهەیم (182000 كەس)
ستاڤانگێر (نزیكەی 130000 كەس)
كریستیانساند (نزیكەی 86000 كەس)
فریدریكستاد (نزیكەی 78000كەس)
ترۆمسۆ (نزیكەی 72000 كەس)
ساندنێس (نزیكەی 72000 كەس)
دراممێن (نزیكەی 66000 كەس)
سارپسبۆرگ (نزیكەی 54000 كەس)

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

“واشنتن دەوێت عیراق نغرۆی جەنگێكی نوێ‌ بكات”
سادیقون هەڵوێستی خۆی بۆ (خەڵك) لەبارەی سزاكانی سەر ئێران ئاشكرا دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەعد شاكر عەزیز، پەڕلەمانتاری فراكسیۆنی (سادیقون) كە لەلایەن قەیس خەزعەلی، سەرۆكی بزوتنەوەی ئەهلی حەقەوە سەرۆكایەتی دەكرێت، لە دیمانەیەكدا لەگەڵ (خەڵك) باس لە ژمارەیەك پرسی نێو گۆڕەپانی سیاسی ئێستای عیراق دەكات و هەڵوێستی فراكسیۆن و بزوتنەوەكەیان لەبارەی ڕەوشی سیاسی وڵات و تەنگژەكانی ئێستای ناوچەكە دەخاتەڕوو.

خەڵك: لەئێستادا باس لە بوونی بەعسییەكان دەكرێت لە ناوەندە دیپلۆماسییەكانی دەوڵەت و لەلایەن چەند پەڕلەمانتارێكی عیراقییەوە ئەو پەرسە دەوروژێنرێت، ئێوە لە فراكسیۆنی (سادیقون) چۆن دەڕواننە ئەو پرسە؟

سەعد شاكر عەزیز، وەزارەتی دەرەوە، كە گرنگترین جومگەی دەوڵەتی عیراقە، بەو پێیەی لەنێوەندە دەرەكییەكان و نێوەندە نێودەوڵەتییەكاندا نوێنەرایەتی حكومەت و گەلی عیراق دەكات، بۆیە دەبێت ئەوانەی لە باڵێوزخانەكاندا دادەنرێت، بە باشی وردینی ناوەكانیان بكرێت لەلایەن دەزگای لێپرسینەوە و دادپەروەری (ڕیشەكێشكردنی بەعس) و دەزگاكانی تری وەك دەزگای چاودێری دارایی و دەزگای دەستپاكی و یاسای لێپرسینەوە دادپەروەری نەیگرێتەوە یان كەسێك لە خێزانەكەی ئەو یاسایە نەیگرێتەوە و تۆماری نیشتمانی بێخەوش بێت.

(خەڵك): ئەوانەی تۆمەتی بەعسیبونیان ڕووبەڕوو دەكرێتەوە، یان ناوەكانیان لەلایەن ئەندامانی پەڕلەمانی عیراقەوە دیاریكراوە كە گوایە بەعسیبوون و لە سەردەمی ڕژێمی پێشوودا كارییان لە دەزگاكانی بەعسدا كردووە، بەڵگەی تەواوەتییان لەسەر كۆكراوەتەوە، یان تەنیا وەك گومان داوای لێكۆڵینەوە لە تۆمارەكانیان دەكرێت؟

سەعد شاكر: لیژنەكانی پەڕلەمان هەریەكەو پسپۆڕە لە بواری خۆیدا، لیژنەی پەیوەندییەكانی دەرەوەش شارەزاتر و ئاگادارترە لەو ڕووەوە، لەگەڵ ئەوەشدا پەڕلەمانتاران دەتوانن چاودێربن بەسەر تەواوی جومگەكانی دەوڵەتدا، هەندێك لە پەڕلەمانتاران دەستەواژەیان بەدی كردووە، سەبارەت بە هەندێك لە كەسێتییەكان لە كونسوڵخانەكانی عیراقدا لە دەرەوە، كە گومانیان لێدەكرێت پەیوەندییان بە حزبی بەعسەوە هەبێت، بۆیە ئێمە لەمڕۆدا دەمانەوێت لە چوارچێوەی حزبی بێینە دەرەوە و هەر تەنیا نوێنەرایەتی حزبەكانمان نەكەین و نوێنەرایەتی عیراق بكەین لەو ڕووەوە، بە تایبەت كە پەیوەندییەكانی دەرەوەی وڵات سێكتەرێكی گرنگی دەوڵەتە، بە تایبەت لەم ڕەوشەی ئێستادا، كە عیراق دەیەوێت بەڕووی هەموواندا كراوەبێت و لەدەرەوەی چوارچێوەی میحوەرەكاندا بێت، بۆیە دەبێت هەركەسێك بۆ باڵێوز دیاریی دەكرێت، وردبینییەكانی هەمەلایەنە و تەواوەتی بە تۆمارەكەیدا بكرێت.

خەڵك: هەڵوێستی فراكسیۆنی (سادیقون) بەرانبەر بە بوونی هێزە بیانییەكان بە گشتی و هێزەكانی ئەمریكا بە تایبەت چییە و چۆن دەڕواننە بوونی ئەو هێزانە لەسەر خاكی عیراق؟

سەعد شاكر: فراكسیۆنی سادیقون، بە هەموو شێوەیەك بوونی هێزەكانی ئەمریكا لەسەر خاكی عیراق ڕەتدەكاتەوە، باشترین بەڵگەش بۆ دروستی ئەم هەڵوێستە، دەستدرێژییەكانی ئەم دواییەیە، كە كرایە سەر هێزەكانی عیراق و تێیدا ژمارەیەك لە هێزەكانی سوپا و پۆلیسی فیدراڵی شەهید بوون، لەلایەكی تریشەوە دەتوانیین بەڵێین ئەم هێزەی ئێستا لە عیراقدا هەیە، هێزی شەڕكەرە نەك هێزی مەشقپێكردن، بەڵگەش بۆ ئەمە بەئامانجگرتنی هێزەكانی عیراقە لەلایەن ئەو هێزانەوە، كە لە دەرەوەی چوارچێوەی دەسەڵاتیاندایە.

پێشتر فراكسیۆنی سادیقون، چەند بڕگەیەكی خستەبەردەم سەرۆك وەزیران و فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی عیراق، تا زانیاری تەواوەتی لەبارەی ئەو هێزانەوە ئاشكرابكات، بە تایبەت لەڕووی ژمارەی ئەو هێزانەی لەنێو سنوری عیراقدان، شوێنی بونیان لەنێو خاكی عیراق، پاشان هۆكاری بونیان لە وڵاتدا، گەر بۆ مەشقپێكردنە، پێویست ناكات ژمارەیان لە سەروو هەزارانە ساربازەوە بێت، واتا پێویستە ژمارەیەكی شیاو بێت، بەڵام شیاو نییە و قبوڵ ناكرێت ژمارەیان هەزاران سەرباز بێت.

خەڵك: ئەمریكا لە ساڵی 2003دا ڕژێمی بەعسی ڕوخاند و هۆكاری كەوتنی ئەو ڕژێمەش لە دوای دەیان ساڵ لە حوكمڕانی، هۆكارە سەرەكییەكەی ئەمریكا بوو، ئێوە پێتان وانییە لەئێستادا ئەمریكا خۆی بە شیاوی مانەوە بزانێت لە عیراقدا لەكاتێكدا سیستمی نوێی حوكمڕانی لەسەر دەستی ئەمریكاییەكان لە عیراقدا دروست بوو؟

سەعد شاكر: ئەمە بۆچوونێكی تایبەتە و ناكرێت گشتیگر بكرێت، ڕاستییەكەی هۆكاری ڕوخانی ڕژێمەكەی سەدام حسێن گەلی عیراق و قوربانیدانی گەلی عیراق و خوێنی شەهیدان بوو، كە بونە مایەی ڕوخاندنی دیكتاتۆری، بگرە ئەمریكاییەكان پیلانیان لە دژی عیراق گێڕا و بوونە مایەی كاولكردنی عیراق و بوونە مایەی كاولكركردنی دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەكانی وڵات، لەمڕۆشدا، كە سوپا بەهێز نییە و وەزارەتی بەرگری لاوازە ئەوەیە، كە ڕێگە نادەن چەكی قورسی هەبێت و تەنیا خاوەنی چەكی مامناوەند بێت، ئەمریكاییەكانن.

هەروەها ئەمریكاییەكان، هۆكاری سەرەكی هاتنەناوەوەی داعش بوون بۆ نێو وڵات، لەمڕۆشدا ئەمریكا پەیام ڕەوانە دەكات لەبارەی سەرهەڵدانەوەی ڕێكخراوە توندڕەوەكە و دەیانوێت جارێكی تر تەنگژە و ئاڵۆزی لە وڵاتدا دروستبكەنەوە، ئەمەش بەو هۆیەی، كە حكومەتی عیراقی دەیەوێت ئازاد بێت لە مامەڵەكردن لەگەڵ ئەو وڵاتانەی دەیەوێت ڕێككەوتن و گرێبەستن و بازرگانیان لەگەڵ بكات و پەیوەندی لەگەبَیاندا باش بێت.
ئێمە بەڵگەی تەواوەتیمان هەیە، كە ئەمریكا داڵدەی پاشماوەی چەكدارانی داعش دەدات، بەو پێیەی لەم ماوەیەدا هێلیكۆپتەرەكانی لەو ناوچانەدا نیشتوونەتەوە، كە شوێنی چەكدەكانی ڕێكخراوەكەیە، ئەم بەڵگانەش لای حەشدی شەعبی پارێزراون، لەمڕۆدا واشنتن دەوێت عیراق نغرۆی جەنگێكی نوێ‌ بكات، ئەمەش لەكاتێكدایە، كە عیراق دەیەوێت لەڕووی ئابورییەوە بگەڕێتەوە و بوژاندنەوە بەخۆوە ببینێت.

خەڵك: ئێوە چۆن دەڕواننە تەنگژەكانی ئێستای نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكان و كۆماری ئیسلامی ئێران و پێتان باشە هەڵوێستی دەوڵەتی عیراقی لەم ڕووەوە چۆن بێت؟

سەعد شاكر: ئێمە دەمانەوێت عیراق بەڕووی هەموو وڵاتاندا كراوەبێت و مامەڵە لەگەڵ هەموواندا بكات، و ڕێگە نەداتن خاكی وڵاتەكەی لە دژی وڵاتێكی تر بەكاربهێنرێت، دەمانەوێت مامەڵەكانی عیراق و پەیوەندییەكانی لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی وڵاتدا بگونجێت و لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش دابمەزرێت.

دەبێت ئەوەمان لەیاد نەچێت، یەكەم وڵات، كە لە دژی داعش لە عیراقدا جموجۆڵی كرد، كۆماری ئیسلامی ئێران بوو، یەكەم وڵات، كە سنورەكانی خۆی بەڕووی عیراقییەكاندا كردەوە و چەك و تەقەمەنی و ڕاوێژكاری ئەمنی ڕەوانە كرد ئێران بوو، بۆیە ئێمە بە هەموو شێوەیەك ئەو سزایانە ڕەتدەكەینەوە، كە لەلایەن ئەمریكاوە بەسەر گەلی ئێراندا دەسەپێنرێت.

ئەمریكا لەئێستادا پیلانی هەیە، لە سنورەكانی نێوان عیراق و سوریا، ناوچەیەكی ئارام بۆ ڕێكخراوی داعش دروست بكات، حەشدی شەعبیش لەو بارەیەوە بەڵگە و وردەكاری تەواوەتی لەبەردەستدایە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان