ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

عەدنانی حەمەی مینا: لیژنەیەكی هاوبەش لە یەكێتی و هاوپەیمانی دروستكراوە بۆ گەڕانەوەی كادیرەكانی هاوپەیمانی

خەڵك- ئەحمەد عەبدوڵڵا

عەدنانی حەمەی مینا، ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی دەڵێت، لیژنەیەكی هاوبەش لە نێوان یەكێتی و هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری پێكهێندراوە بۆ گەڕانەوەی كادیرەكانیان بۆ نێو یەكێتی و بڕیارە لە چەند رۆژی داهاتوودا ژمارەیەكیان بگەڕێنەوە.

ئەو ئەندامەی سەركردایەتی یەكێتی لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) باسی كێشەكانی حزبەكەی كردووە و رونیكردۆتەوە، كە بەشێكیان چارەسەركراون و هەندێكی تریان ماونەتەوە.

سەبارەت بە كۆنگرەیش رەتیدەكاتەوە، هیچ كەسێك رێگری لە كۆنگرە كردبێت و دەڵێت”هەلومەرجی كوردستان و كێشەكانی یەكێتی رێگرن و ئومێد دەكەين یەكێتی لە داهاتوودا كۆنگرە بۆ بەهێزبونەوە و یەكگرتنەوە بكات، نەك بۆ پشتگوێخستن”.

خەڵك: بەگشتی دۆخی یەكێتی چۆنە، بەتایبەتی دوای بەدەستهێنانەوەی ژمارەیەكی زۆری كورسی، هەرچەندە بۆچونێكیش هەیە، كە یەكێتی هەروەكجارانە و گۆڕانكاری ئەوتۆی تێدا نيیە و سەركەوتنەكەی راستەقینە نيیە؟

عەدنانی حەمەی مینا: یەكێتی نیشتیمانی كوردستان رابردوویەكی گەش و پرشنگداری هەیە. ئێمە حزبێكی سیاسین و لە دەسەڵاتیشداین، لەوانەیە لە ماوەی رابردوودا كێشە و كەموكورتیمان هەبوبێت، یان بەهۆی هەندێك بارودۆخی نەخوازراوەوە، لە ئەنجامی هەندێك بیركردنەوەوە. ئەو بۆچونانەیشی جەنابت باسیان دەكەیت، بەهۆی هەڵكشان و بەخۆداچونەوەی یەكێتییەوە دروستبوون، یەكێتی بەرنامەیەكی تازەی هەیە و خۆی رێكخستۆتەوە، ئەو هۆكارانەیشی كە پێشتر گرفت و كێشەیان لای هەندێك لە هەڤاڵەكانمان دروستكردبوو، ئەگەر نەڵێم هەمووی، بەشێكیان چارەسەركراون و هەوڵیش دەدرێت بچینەسەر شارێگای خۆمان و تەنها و تەنها بەرژوەندییەكانی یەكێتی و گەل لەبەرچاو بگرین و پێموایە لە داهاتوودا یەكێتی باشتر باوەش بۆ تێكۆشەرەكانی دەكاتەوە.

خەڵك: پەیوەندیتان لەگەڵ حزبە سیاسییەكان و بەتایبەتی لەگەڵ پارتی لەچی ئاستێكدایە، بەتایبەتی لەماوەی رابردوودا جۆرێك لە گرژی دروستبوو؟

عەدنانی حەمەی مینا: دەكرێت بەجۆرێكی تر باسی ئەم بابەتە بكەین، پێگە و مەوقیعی حزبەكان لەدەسەڵاتی ئێمەدا نیە، هەموو ئەو حزبانەى كوردستان بوونیان هەیە و پێویستە بەپێی پێگەیان مامەڵەیان لەگەڵ بكرێت. پارتی دیموكراتی كوردستان حزبێكی سیاسیە و ژمارەیە لە گۆڕەپانەكەدا و پێگەی هەیە، ناتوانرێت پێگەی پارتی لەبەرچاونەگیرێت، ئەگەر پارتیش نەبێت، هەر حزبێكی تریش بێت، تا ئاشتەوای و پێكەوەژیانیش هەبێت، لە بەرژەوەندی خەڵكی كوردستانە.

 پارتی حزبێكی سیاسيیە و ژمارەیە لە گۆڕەپانەكەدا و پێگەی هەیە، ناتوانرێت پێگەی  لەبەرچاونەگیرێت 

عەدنانی حەمەی مینا ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی نیشتمانی كوردستان

خەڵك: بەرهەم ساڵح چۆن و بۆچی گەڕایەوە بۆ نێو یەكێتی؟

عەدنانی حەمەی مینا: مێژوو و خەباتی د.بەرهەم، مێژووی یەكێتی نیشتیمانی كوردستانە، ئەگەر تێبینیت كردبێت لەكاتی بانگەشەی هەڵبژاردندا، د.بەرهەم هیچی خراپی لەسەر یەكێتی نەوت، بەڵكو بەردەوام بە شانازییەوە باسی مێژووی یەكێتی دەكرد، بۆیە سروشتییە د. بەرهەم لەگەڵ یەكێتی گرفتی هەبوبێت و پاشان زەمینەیەك هاتووەتە پێشەوە و لەو گۆشەیەوە د. بەرهەم گەڕایەوە نێو یەكێتی، چونكە لە نێو یەكێتییدا ئاراستەیە هەبوو، لەچوارچێوەی یەكخستنی ماڵی یەكێتی.

خەڵك: بەڵام بۆچونێك هەیە بەپێچەوانەی ئەو قسانەی بەرێزتەوە، دەڵێت یەكێتی نەیتوانی كەسێكی شیاو بۆ ئەو پۆستە كاندید بكات، ناچاربوون بە گەڕانەوە بەرهەم ساڵح؟

عەدنانی حەمەی مینا: ئەو بۆچونە زۆر ناتەواوە، چونكە پێش كاندیدكردنیشی گفتوگۆ هەبووە بۆ چارەسەركردنی گرفتەكان، ئەو بڕیارە زادەی 24 كاتژمێر نەبوو. د.بەرهەمیش كەسێكی شیاوە و یەكێتیش دوای گەڕانەوەی د.بەرهەم، ئەوی بەباشترین كاندید زانیووە.

 

خەڵك: پەیوەندی یەكێتی لەگەڵ قەوارەی هاوپەیمانی لەچ ئاستێكدایە، دەوترێت هەوڵدەدەن بۆ گەڕانەوەی بەشێكی تر لە كادیرەكانیان كە پێشتر یەكێتی بوون؟

عەدنانی حەمەی مینا: لەوانەیە بەشێك لەو كادیرانە لەگەڵ د.بەرهەم بگەڕێنەوە، لە مەكتەبی رێكخستن و هاوپەیمانی لیژنەیەكی هاوبەش دروستكراوە، كار لەسەر ئەوەدەكەن، ئەوانەی كە پێشتر یەكێتی بوون، بگەڕێنەوە، هەروەها خەڵكیان هەیە یەكێتی نەبوون و دێنە نێو یەكێتی یان لەوانەیە خەڵكیشیان تێدایە نەیانەوێت ببن بە یەكێتی.

خەڵك: یەكێتی وەك حزب مامەڵە لەگەڵ هاوپەیمانی دەكات؟

عەدنانی حەمەی مینا: من ناتوانم ئەو قسەیە بكەم ئێستا، هاوپەیمانی قەبارەی چەندبێت بەو شێوەیە، هاوپەیمانی خۆی قەوارەیەكە و قەوارەكە هەیە، نە بەدەست یەكێتییە و نەبەدەست خەڵكی ترە، كە بمێنێت یان نەمێنێت، بچوك بێت یان گەورەبێت، ئەوە رۆژگار دەری دەخات.

خەڵك: زۆرجار باس لە كێشە ناوخۆییەكانی یەكێتی دەكرێت، ئەو كێشانە چارەسەركراون یان وەكخۆیان ماونەتەوە؟

عەدنانی حەمەی مینا: یەكێتی نەیشاردۆتەوە و یەكێتی بەردەوام كێشەكانی ئاشكرایە، حزبێكی شەفافە و كێشەی هەبووە، برادەرانی سەركردایەتی نەمانشاردۆتەوە و كێشەمان هەبووە، هەوڵدراوە ئەو هۆكارانەی بونەتەمایەی ئەو كێشانە چارەسەر بكرێن.

خەڵك: هەوڵدراوە، یانى چارەسەرنەكراون؟

عەدنانی حەمەی مینا: هەوڵدراوە و بەشێكیان چارەسەركراون، بەشێكیشیان ماون و هەمووی بەخێرای و لە كون فەیەكونێكدا چارەسەرناكرێن.

 یەكێتی بەردەوام كێشەكانی ئاشكرایە، حزبێكی شەفافە و كێشەی هەبووە، برادەرانی سەركردایەتی نەمانشاردۆتەوە و كێشەمان هەبووە 

خەڵك: زۆرجار باسی كۆنگرە دەكەن، هەمووتان بەگرنگی دەزانن، بەڵام دوای چەند ساڵێك بەسەر تێپەڕبوون بەسەر كاتەكەیدا هێشتا نەكراوە، بۆچی كۆنگرە ناكرێت و لەمپەرەكانی چین؟

عەدنانی حەمەی مینا: كۆنگرە بۆ هەر حزبێكی سیاسی زەرورەتێكی حەیاتییە، دەبێت كۆنگرە ببەسترێت لەكات و ساتی خۆیدا. كۆنگرەش هەمیشە بۆ نوێبونەوەی حزبە، بۆ دانانی بەرنامەی گونجاوە لەگەڵ واقیعدا بگونجێت، بەشێكی كەمیشی تەرخان دەكرێت بۆ ئەوەی سەركردایەتییەكی تر هەڵبژێرێتەوە، جا سەركردایەتییە، كۆن بێت، كۆن و نوێ‌ بێت، یان هەمووی نوێ‌ بێت، بۆیە یەكێتیش بەهۆی ئەو كێشانەی جەنابت باستكرد كۆنگرەی نەبەستووە، چونكە كاری لەپێشینەی هەبووە، وەك شەڕی داعش، كێشەمان لەگەڵ عێراق، قەیرانی دارایی، كاریگەریان لەسەر یەكێتی هەبووە، ئومێد دەكەین لە داهاتوودا كۆنگرەیەكی گونجاو ببەستێت، بۆ پشتگوێخستن نەبێت، بەڵكو بۆ یەكێتی ناو یەكێتی بێت.

خەڵك: دەوترێت چەند بەرپرسێكی باڵای یەكێتی رێگرن لە بەستنی كۆنگرە؟

عەدنانی حەمەی مینا: من ئەو بۆچونەم نیيە، بەڵكو واقیعی ناو یەكێتی وایخواستووە و بۆ ئەوەی رێگری لە گەورەبوونی كێشەكانی یەكێتی بكرێت، لەگەڵ ئەو هۆكارانەی كە پێشتر باسمكردن پێكەوە رێگری بەستنی كۆنگرەبوون، یەكێتی پێیوابووە ئەگەر كۆنگرە بەو شێوەیە بكرێت، لەوانەیە زیانی لێبكات. هەموو لایەنێكی سیاسیش بیر لە قازانج زیاتر دەكاتەوە، لەوانەیشە هەندێك شتی تایبەتیشی تێكەڵاو كرابێت، بەڵام لای زۆرینەی یەكێتی كۆنگرە بۆ بەهێزكردنە.

 بەشێكی كەمی كۆنگرە تەرخان دەكرێت بۆ ئەوەی سەركردایەتییەكی تر هەڵببژێرێتەوە، جا سەركردایەتییەكە، كۆن بێت، يان كۆن و نوێ‌ 

عەدنانی حەمەی مینا گفتووگۆ لەگەڵ ئەحمەد عەبدوڵڵا رۆژنامەنووسی (خەڵك)دا دەكات

خەڵك: بابەتی بەشداری یەكێتی لە حكومەتدا زۆر باس دەكرێت، چۆن لەو بابەتە دەڕوانن و هیواخوازن حكومەتی داهاتوو چۆن بێت؟

عەنانی حەمەی مینا: هیوادارم كابینەی خزمەتكردنی خەڵكی بێت و داهاتەكەی بۆ خزمەتی خەڵك بێت، هیوادارم ئەو داهاتەی هەیەتی بخاتەخزمەتی خەڵكەوە و دەرسمان لە هەڵەكان وەرگرتبێت و بە قەدەر بەڕەكەی خۆمان پێمان رابكێشین.

خەڵك: یەكێتی بەشداری حكومەتی داهاتوو دەكات و باستان لە وەرگرتنی هیچ پۆستێك كردووە لە ئەنجومەنی سەركردایەتی؟
عەدنانی حەمەی مینا: یەكێتی بەفەرمی ئەنجامی هەڵبژاردنی قبوڵ كردووە، حزبی دووەمە لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان. چۆنیەتی بەشداریكردنی بەندە بەو گفتوگۆیانەی كە بۆ پێكهێنانی حكومەتی هەرێم ئەنجام دەدرێن.

خەڵك: لە ماوەی رابردوو بەرپرسی چەند مەڵبەندێك گۆڕان و دەوترێت پەیوەندی بە ململانێی نێو یەكێتییەوە هەبووە، بەرێزیشت یەكێك بوویت لەو بەرپرسانی لە پۆستەكەدا نەمایت یان خۆت وازت هێنا؟

عەدنانی حەمەی مینا: لە كۆبونەوەی سەركردایەتی لە هەولێر پێش ئەوە داوام كرد ناچمەوە بۆ ئەوێ‌ و برادەرێكی تر دابنێن. بەنسبەت گۆڕینی بەرپرسی مەڵبەندەكانی چەمچەماڵ و گەرمیانیشەوە، ململانێ نيیە، مەڵبەندی گەرمیان ئەندامێكی سەركردایەتیان بۆ ناردووە و بەرپرسەكەی پێشوویش تێكۆشەرێكە و كاری زۆری كردووە.

خەڵك: بەڵام لەوكاتەدا وابڵاوكرایەوە، كە بەرێزت ئامادەنەبویت تەقە لەخۆپیشاندەران بكەیت و دەستتلەكاركێشاوەتەوە، ئەو كاتەی خۆپیشاندەران لە رانیە ویستیان مەڵبەند بسوتێنن؟

عەدنانی حەمەی مینا: ئەو كاتە من نەخۆش بووم، كە من چووم رووداوەكە روویدابوو، ئێستایش هەمان شت دەڵێمەوە و خوێنی گەنجێك لای من گرنگترە لە بارەگایەك، ئەو شەوە بەیاننامەیەكم بڵاوكردەوە و یەكێتی بۆ ئەوە دروستبووە لەسەنگەری خەڵكدا بێت، نەك تەقە لە خەڵك بكات.

خەڵك: لە ماوەی رابردوودا لیژنە دروستكرا، بۆ چاكسازی لە نێو حزب و حكومەتدا، بەڵام لیژنەكان هیچیان پێنەكرا، بەرپرسێكی یەكێتی وتی مەكتەبی سیاسی رێگربوون؟

عەدنانی حەمەی مینا: ئەندامی لیژنەی گۆڕانكاری لە حكومەت بووم، بڕیارمان نەبووە دەموچاو بگۆڕین، بۆ پڕكردنەوەی بۆشایی بووە، هەروەها ئەگەر بەبەڵگە بەرپرسێك شتی لەسەر سەلمێندرا، ئەوا كەسێكی شیاو دابنرێت، بەڵام هەندێكی نەكرا.

خەڵك: مەكتەبی سیاسی رێگر نەبوون؟

عەدنانی حەمەی مینا: نەمبیستووە.

خەڵك: لە ماوەی رابردوودا گلەيی زۆر لە چەند بەرپرسێكتان كرا، دەوترێت ناتوانرێت ژمارەیەك بەرپرسی یەكێتی بگۆڕدرێن؟

عەدنانی حەمەی مینا: نا وانيیە، ئەگەر حزبێك نەتوانێت چەند بەرپرسێك بگۆڕێت بۆچی حزبایەتی دەكات، بەڵام ناكرێت ئەگەر من كەسێكم پێ قبوڵ نەبوو، بڵێم بیگۆڕن و بگۆڕدرێت، پێشتر جەنابت پرسیارت كرد، كە گۆڕانكاری كراوە و ململانێ‌ بووە، ئێستا دەڵێت ناتوانێت چەند كەسێك بگۆڕێت، ئەگەر بیگۆڕە ململانێی و ئەگەر نەیگۆڕێت، ناتوانێت بیگۆڕێت!

خەڵك: بیستومە لە ناو گۆڕانكارییەكان لە هێز پێشمەرگەدا، لەوانەیە بەرێزت پۆستێكی باڵای سەربازی وەربگرێت؟

عەدنانی حەمەی مینا: نەمبیستووە، من كادیری یەكێتیم، چاوم لە پۆست و پلە نەبووە و یەكێتی لە هەر شوێنێك پێویستی بە من بێت لەوێ‌ دەبم.

چاوپێکەوتن

هاوسەرۆكی عەفرین: رۆژئاوا بۆ بەرگری لەخۆكردن پشت بەهیچ هێزێكی دەرەكی نابەستێت

خەڵك- ئامەد حەسەن

هاوسەرۆكی كانتۆنی عەفرین لە رۆژئاوای كوردستان لە یەكەمین ساڵوەگەڕی دەستپێكردنی هێرشەكانی سەر عەفرین رایدەگەیەنێت لە رۆژئاوای كوردستان بەرخۆدان و تێكۆشان بەردەوامی هەیە و هەمووان لەسەر پێیانن.

هێڤی مستەفا هاوسەرۆكی كانتۆنی عەفرین لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) رایگەیاند “لە رۆژئاوای كوردستان بەرگری لە خاك و گەل هەیە، لە بەرگریكردنیشدا پشت بە هیچ هێزێكی نێونەتەوەیی یان هەرێمی نابەسترێت، پشت بە گەل و هێزی خۆ دەبەسترێت”.

ناوبراو هەروەها لەبارەی رەوشی عەفرینیشەوە، باس لەوە دەكات، رەوشی عەفرین زۆر خراپە، بەڵام ئەوان لە هەوڵەكانیان و لە بەرخۆدان بۆ رزگاركردنی عەفرین بەردەوام دەبن.

“ئامانجی توركیا لە داگیركردنی عەفرین تێكشكاندنی ئیرادەی كورد بوو”

خەڵك: لە ساڵوەگەڕی دەستپێكردنی هێرشەكانی سوپای توركیا و گرووپە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆنی سوریادا بۆ سەر عەفرین رەوشی شارەكە چۆن دەبینن؟
هێڤی مستەفا: لە هەرێمی عەفرین بە ئارامی و ئازادی ژیان دەكرا لەوێ، بە ناسنامەی خۆیان ژیانیان دەكرد، عەفرین سنوری خۆی پاراستبوو، نەچوو بووە سنووری توركیا، دەوڵەتی توركیا و گرێدراوەكانی لە 20ی چلەی 2018 هێرشیانكرد بۆ سەر عەفرین بە كۆمەڵێك بەهانە.
ئامانجی توركیا لە هێرشكردنە سەر عەفرین بریتی بوو لە تێكشكاندنی ئیرادەی كورد، ئاستەنگكردنی پرۆسەی دیموكراسی و داگیركردنی خاكی سوریا و قوڵكردنەوەی قەیرانی سوریا.
لە عەفرین 58 رۆژ بەرخۆدان كرا، ئێمە كشاینەوە لە عەفرین بۆ پاراستنی گەلی خۆمان بوو لەوێ لە كۆمەڵكوژی، نەك راگرتنی بەرخۆدان، هێزمان لەوێ مایەوە، بۆیە بەرخۆدانی عەفرین چووە قۆناغی دووهەم. ئێمە لە قۆناغی دووهەمی بەرخۆدانی عەفریندا لە باری لەشكری، لە باری سیاسی، لە باری كۆمەڵایەتی، لە باری دیپلۆماسی خەریكی خۆڕێكخستنین، لە بارەی لەشكری هێزمان لەوێ هەیە، لە باری سیاسی و دپلۆماسییەوە پەیوەندیمان هەیە، هێڵی یەكەمی ئێمە لەو پەیوەندییانەدا رزگاركردنی عەفرینە، لە باری كۆمەڵایەتی ئێمە لە ناوچەكانی هەرێمی شەهبا خەریكی رێكخستنی جەماوەرین بۆ پشتیوانی لە رزگاركردنی عەفرین و بەشداریكردن.
ساڵێكە عەفرین داگیركراوە، لەساڵی رابردوودا لە عەفرین دزیكردن، تاڵانیكردن، دەركردن، كوشتن، راوەدوونان هەبوون، بەرهەمی زەیتوونی عەفرین دزراوە و براوە بۆ توركیا.

“هێزەكانی رزگاری عەفرین رێگانادەن سوپای توركیا و هاوپەیمانەكانی لە عەفرین بە ئارامی دابنشین”
خەڵك: زانیاریتان لەسەر چالاكییەكانی هێزەكانی رزگاری عەفرین هەیە، ئەوان چۆن چالاكی لەشكری دەكەن، چالاكییەكانیان لە چ ئاستێكدان؟
هێڤی مستەفا: هێزەكانی رزگاری عەفرین دەبێت خۆیان لێدوانی ورد بدەن دەربارەی چالاكییەكانیان، بەڵام ئەوان بەپێی پێویست و رەوشی ناوچەكان چالاكی لەشكری لە عەفرین دەكەن.
هێزەكانی رزگاری عەفرین ئامانجیان ئەوەیە كە نەهێڵن هێزەكانی سوپای تورك و هاوپەیمانەكانیان بە ئارامی لە ناوچەكانی عەفریندا بن، ئەوان لەوبارەیەوە بەڵێنیان داوە لە بەرخۆدان بەردەوام دەبن، بەپێی پێویست و رەوشی ناوچەكە بەردەوام چالاكی لەشكری خۆیان دەكەن.

“رۆژئاوا بەرگری لە خۆی دەكات، بۆ ئەوەش پشت بە هیچ هێزێكی دەرەكی نابەستێت، پشت بە گەلی خۆی دەبەستێت”
خەڵك: ئێستا رەوشی گشتی رۆژئاوای كوردستان چۆنە لە دوای هەڕەشەكانی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا و بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سوریادا؟
هێڤی مستەفا: رەوشی رۆژئاوای كوردستان و باكوری سوریا بریتییە لە بەردەوامی بەرخۆدان و تێكۆشان، بەرگری لە خاك و گەلی خۆیان دەكەن، هەموو لەسەر پێیانن، ئەوان لە بەرگریكردن لە خۆ پشت بە هیچ هێزێكی نێونەتەوەیی یان هەرێمی نابەستن، ئەوان پشت بە هێز و گەلی خۆیان دەبەستن. لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە لەگەڵ چارەسەری سیاسین بۆ رەوشەكە، ئێمە ئامادەی گفتووگۆین لەگەڵ هەر لایەنێكدا كە بیهەوێت گفتووگۆ بكەین، چ لایەنێك پرسیاری لە ئێمە هەیە، ئێمە ئامادەین وەڵامی بدەینەوە.

“مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی عەفرین لە هەرێمەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان هەیە”
خەڵك: ئایا مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی عەفرین لە هەرێمەكانی دیكەی كۆبانێ و جزیرێ و شار و شارۆچكەكانی دیكەی رۆژئاوا هەیە؟
هێڤی مستەفا: بەڵێ مەترسی هەیە، لە رۆژئاوا و باكوری سوریا مەترسی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی عەفرین لە شار و هەرێمەكانی دیكە هەیە، چونكە ئەردۆغان بە ئاشكرا هەڕەشە دەكات، دەڵێت هێرش دەكەم خاكی ئێوە داگیردەكەم، ئەم هەڕەشانەی ئەردۆغان بە بەرچاوی بێدەنگی نێودەوڵەتییەوەیە، ئەردۆغان هێرشیكردە سەر عەفرین و داگیریكرد لەبەرچاوی بێدەنگی نێونەتەوەیی، ئێستاش ئەو بێدەنگییە هەیە، ئێمە مەترسی گەورەمان لەو بێدەنگییە هەیە، لە حاڵی بەردەوامبوونی ئەو بێدەنگییەدا نەك هەڕەشەكانی ئەردۆغان مەترسی بۆ سەر رۆژئاواو باكوری سوریا دروستدەكات، بەڵكو هەڕەشە بۆ سەرانسەری كوردستان و ناوچەكە و جیهان بەگشتیش دروست دەكات.

خەڵك: پێتوانوایە پێویستە گەلی كورد چ بكات بۆ بەرەوڕوبوونەوەی مەترسییەكانی ئێستا؟
هێڤی مستەفا: دەبێت كوردان یەكێتی نەتەوەیی پێكبهێنن، پەیوەندیی نێوانیان توندوتۆڵ بكەن، ئەوە لە ئێستادا پێویستە، چونكە كورد یەكگرتوویی و یەكێتی هەبووایە، ئەردۆغان نەیدەتوانی هێرش بكات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

سكرتێری حزبی شیوعی عیراق بۆ (خەڵك) باس لە چارەسەركردنی كێشەی كەركوك دەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
ڕائید فەهمی، سكرتێری كۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی عیراق، لە چاوپێكەوتنێكی لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك) باس لە واقعی ڕەوتی مەدەنی و دیموكراتی لە عیراق و حزبی شیوعی عیراق و ئەگەرەكانی بەهێزكردنی ڕەوتی مەدەنی و دیموكراتی دەكات، بە تایبەت لە سایەی ئەم دۆخەی ئێستادا، كە حزبە ئیسلامییەكان باڵیان بەسەر سیمای گۆڕەپانی سیاسیدا كێشاوە.

سكرتێری حزبی شیوعی عیراق، كە لە هەمان كاتدا یەكێكە لە پەرلەمانتارە دەركەوتووەكانی هاوپەیمانی (سائیرون) لە پەرلەمانی عیراق، كە هاوپەیمانی نێوان شیوعییەكان و ڕەوتی سەدرە، ئاماژە بە مەبەستی بەستنی هاوپەیمانییەكەیان دەكات لەگەڵ ڕەوتی سەدر و وەڵامی ئەو پرسیارانەش دەداتەوە كە لەلایەن (خەڵك)ەوە سەبارەت بە كێشەی كەركوك و ناوچە كێشە لەسەرەكان ڕووبەڕووی كرانەوە.

خەڵك: ئایا چاوەڕوانی ئەوە دەكەن ڕەوتی مەدەنی دیموكراتی و حزبی شیوعی، بە هەمان هێز و گوڕی ڕابردووەوە بگەڕێتەوە نێو گۆڕەپانی سیاسی، لانی كەم لەماوەی چەند ساڵی داهاتوودا؟

ڕائید فەهمی: ڕێكخراوەكانمان و چالاكییەكانمان لە هەموو پارێزگا و شارێكی عیراقدا هەیە، كەشەكەش لەبارە بۆ ئەوەی دەست بە چالاكییەكانمان بكەین، كە هەمەجۆرن و لەگەڵ ئەوانەشدا هەست دەكەین بوار بۆ خستنەگەڕی توانا مێژوویی و فكرییەكانمان ڕەخساوە و دەكرێت فراوان بكرێن، پێشتر هەندێك توێژ هەبوون، كە خۆیان بەدوور دەگرت، بەڵام لەئێستادا نەك هەر تەنیا ئامادەن گوتارەكانی حزبی شیوعی وەربگرن، بەڵكو ئامادەشن بەشێوەیەك لە شێوەكان بێنە نێو كۆڕ و كۆبوونەوەكانی حزبی شیوعییەوە و بەشێوەیەك لە شێوەكان چاوپێكەوتن هەبێت لە نێوانماندا.

كەشی سیاسی ئێستای عیراق لەبارە بۆ پەرەپێدانی چالاكییەكانی حزب و كاری هێزە مەدەنی و دیموكراتییەكان، ئێمە لە چوارچێوەی سیستمێكی ئاڕاستەكراودا كاردەكەین، لەلایەك هاوپەیمانییەكەمان لەگەڵ ڕەوتی سەدر تۆكمەتر دەكەین لە چوارچێوەی هاوپەیمانی (سائیرون)، چونكە بەرنامەكەی ڕەهەندێكی چاكسازی و ڕەهەندێكی یاریدەدەر بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی مەدەنی لەخۆدەگرێت، لەگەڵ ئەوەشدا پەیوەندییەكی باشمان لەگەڵ هێزە مەدەنی و دیموكراتییە جیاجیاكانی تردا هەیە بە ئاڕاستە جیاجیاكانیانەوە، لەلایەكی ترەوە لەگەڵ ئەو هەموو چالاكیانەدا بیر لەوە دەكەینەوە، كە چۆن ئەو كارانە نزیكمان دەكەنەوە لە پڕۆژە نیشتمانی و دیموكراتییەكەمان و دابینكردنی پێداویستییەكانی خەڵك و بەگژداچوونەوەی گەندەڵی و بنیاتنانی دەوڵەت.

خەڵك: تا چەند هیواتان وایە لەڕێی ئەو چالاكی و جموجۆڵانەوە بگەنە ئەو ئامانجانەی لەپێناویدا تێدەكۆشن، بە تایبەت لە سایەی گۆڕانكارییە گەورەكاندا، كە سیمایەكی زۆر جیاوازیان لەڕووی سیاسی و كۆمەڵایەتیدا بەراورد بە قۆناغەكانی پێشوو هێناوەتەئارا؟

ڕائید فەهمی: ڕاستە ڕووبەڕبوونەوەكان قورسن، بەڵام حزبی شیوعی پێویستی بە بنكەی جەماوەریی و سەرلەنوێ‌ گرتنەبەری سیاسەتی داوا جەمارییەكان هەیە، ئێمە لەئێستادا جەماورەكەمان خۆیان لە چەوساوە و كارگەران و ئەو توێژانەدا دەبیننەوە، كە بڕوایان بە پرۆژەی مەدەنی و پڕۆژەی نیشتمانی بە ڕەهەندە عیراقییە فیدڕاڵییەكەی هەیە، لەماوەی دەیان ساڵی ڕابردوودا، ژێرخانی كۆمەڵایەتی عیراق گۆڕانكاریی بەسەردا هاتووە، جەنگەكان و نەهامەتییەكان و قەدەغەكردنی كاریی شیوعییەكان لەلایەن ڕژێمی پێشوو، هەموو ئەوانە وایان كردووە چەند ڕەوتێكی تر گەشە بكەن و بێنە نێو گۆڕەپانەكەوە، ڕوخانی یەكێتی سۆڤیەت و پاوانكردنی دەسەڵات لەلایەن ڕژێمە دیكتاتۆرییەكانیش وای لە خەڵك كرد، بەشوێن ئاڕاستەیەكی تردا بگەڕێن بۆ ڕزگاربوون،هەموو ئەمانە كاردانەوەی سیاسییان هەبوو، وێڕای گۆڕانكارییەكانی تر، كە خۆیان لە نەمانی پیشەسازییەكان و كۆچكردنی توێژێكی كۆمەڵگە بۆ دەرەوەی وڵات و گۆڕانكارییەكانی تردا دەبینێتەوە، هەموو ئەمانە فاكتەری بەهێز بوون بۆ لاوازكردنی بنكەی جەماوەری حزبی شیوعی و هێزە دیموكراتییەكانی تر.

لەدوای 2003وە، حزبی شیوعی هەوڵیداوە، كاریگەریی لەسەر سیاسەتی گشتی وڵات دروست بكات بە ئاڕاستە ئەرێنییەكان و بەپێی توانا، لەنێو خۆشدا بوارێكی وەهای خولقاندووە، كە بتوانێت ڕووبەری كارەكانی فراوانتر بكات و بەدووربێت لە گوشارەكان،لەئێستاش بەدواوە لەوبڕوایەداین حزبی شیوعی بتوانێت لەڕووی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیرییەوە كاریگەری زیاتر دروست بكات و پێگەیەكی باشتر بۆخۆی داببڕێت، هەرچەندە پێشتریش توانیویەتی وێنەیەكی ئەرێنی لەنێو خەڵكدا دروست بكات و بەدوور بێت لە دیاردە نەرێنییەكان.

خەڵك: لەگەڵ ئەو گۆڕانكارییانەی ڕوویانداوە و هاتوونەتە ئارا، ئایا حزبی شیوعی عیراق بیری لە گۆڕینی ناوەكەی نەكردۆتەوە؟

ڕائید فەهمی: لەدوای ڕوخانی یەكێتی سۆڤیەت و لەدوای ئەو گۆڕانكارییانە، كە بونە مایەی ئەوەی زۆرێك لە حزبە چەپەكان ناوی خۆیان بگۆڕن، ئێمە لە كۆنگرەكاندا بیرۆكەكەمان پێشنیاركردووە، بەڵام زۆرینەی هەرە زۆری هاوڕێیان لەگەڵ ئەوەن، كە ناوەكە وەك خۆی بمێنێتەوە، بەهەرحاڵ گۆڕین یان نەگۆڕینی ناوەكە ئەوە خواستی شیوعییەكانە، لەوەش گرنگتر مەودای بەدەنگەوەچوونیانە بۆ خەمی ڕۆژانەی خەڵك و كاركردنە بۆ هێنانەدی خواستەكانیان و گوزارشتكردنە لە خواست و داواكارییەكانیان بەشێوەیەكی ڕاستگۆیانە، لەئێستادا حزبی شیوعی بۆتە بەشێكی سروشتی لە كۆمەڵگە و بۆتە بەشێك لە حاڵەتی عیراقی و مەشهەدی سیاسی وڵات، نمونەش بۆ ئەوە دەبینین حزبەكە لەگەڵ هێزە ئیسلامییەكان هاوپەیمانی دەبەستێت، بەڵام گەر بێینە سەر باسی ڕوخانی بلۆكی سۆسیالیزم، ئەوا ئێمەش هەست بەو كەلێنە دەكەین و بەو لاوازبوونەدا تێدەپەڕین، بەڵام بۆ مەودا دوورەكان چاومان لە ئاسۆ بڕیوە، چاومان لە بنیاتنانی كۆمەڵگەیەكە، كە سەرمایەداری تێبپەڕێنێت و ببێتە جێگروەی سەرمایەداریی، ئەم پڕۆسەیەش بە مێژوویی دەزانیین و پێمانوایە دەبێتە هەر بێتەدی.

خەڵك: تێڕوانینی حزبی شیوعی عیراق بۆ كێشەی كەركوك و ناوچە كێشە لەسەرەكان چۆنە و پێیوایە لە چ ڕێگەیەكەوە دەكرێت ئەو كێشەیە چارەسەر بكرێت؟

ڕائید فەهمی: لەو ڕووەوە دوو پرەنسیپ هەیە، یەكەمیان یەكێتی فیدڕاڵییە، كە ئێمە پشتیوانی دەكەین لە چوارچێوەی عیراقێكی هەمەڕەنگ، كە خزمەت بە هەموو نەتەوە و تایەفە و توێژەكان بكات، دووەم سەبارەت بەو ناوچە جێناكۆكانە یان كێشەلەسەرانە، چارەسەری دەستورییان بۆ دانراوە، ئێمە لەگەڵ چارەسەری دەستوری و ئەرێنین بۆ ئەو كێشەیە، تائێستاش چارەسەرە دەستورییەكە، كە خۆی لە ماددەی 140دا دەبینێتەوە، لەلایەن هەندێك ناوەندەوە لەو ناوچانەدا ڕێگری لێدەكرێت و پەسەند نییە، ئێمە دەڵێین، ئەو ناوچانە ناكرێت سەقامگیری و ئارامی بەخۆوەببینن تا چارەسەرێكیان بۆ دانەنرێت، كە جێگەی ڕەزامەندی دانیشتوانەكەی بێت بە هەموو پێكهاتەكانەوە، لەڕووی مەسەلەی پەیوەستبونیشی بە هەرێمی كوردستان یان حكومەتی فیدڕاڵ، پێمانوایە ناكرێت ئەو كارە بەدوور لە دانیشتوان و پێكهاتەكانی ئەو ناوچانە بەئەنجام بگات، بۆیە ئێمە لەگەڵ ماددەی 140دا، كە لە قۆناغی یەكەمدا ئاسایی كردنەوەی دۆخەكە و دواتر سەرژمێری و پاشان ڕاپرسییە لەو ناوچانە، بەڵام ئەو پڕۆسەیە پێویستی بە چەند مەرجێك هەیە، كە یەكەمیان مەرجی سیاسییە، چونكە بینیمان زۆرێك لە لایەنە سیاسییەكان ئیرادەی سیاسی ئەوەیان تێدا نەبوو بۆ جێبەجێكردنی ماددەكە، بۆیە تائێستا كێشەكە بەردەوامە، كە لە هەندێك كاتدا شێوازەی تر بۆ چارەسەر بەكارهێنراوە، بەڵام ئێمە لەگەڵ دیالۆگداین و پێمان وایە لەڕێی دیالۆگەوە دەكرێت چارەسەر بدۆزرێتەوە.

بۆیە سەپاندنی چارەسەر بە شیاو نابینین و پێمان باشە هەموو لایەنە سیاسییەكان و هەموو پێكهاتەكانی ناوچەكە، بە دوور لە توندوتیژی لەڕێی دیالۆگەوە چارەسەر بۆ كێشەكان بدزۆنەوە، لەگەڵ ئەوەشدا پێویستە ڕێز لە جیاوازییەكان بگیرێت، جا ئەو جیاوازیانە مەزهەبی بن یان تایەفی یان نەتەوەیی، تا ئەو كاتەی هەرناوچەیەك بۆخۆی بڕیار لەسەر ئەو لایەنە دەدات، كە دەیەوێت پێوەەی وابەستەبێت.

كەركوكیش بەشێوەیەكی تایبەت، تێبینی ئەوە دەكەین هەر لایەنێك كۆنتڕۆڵی بكات و بیەوێت لایەنی بەرانبەر پەراوێزبخات، نابێتە مایەی ئەوەی دۆخی كەركوك سەقامگیر ببێت، پێویستە هەموو لایەنەكان بەشداریی بكەن و ڕێز لە مافی یەكتر بگرن، پێموایە دانیشتوانی ناوچەكەش بە چاوپۆشین لە تەرەفگیری و دەمارگیرییەكان، لە كۆتاییدا لەگەڵ سەقامگیری و ئاسایش و ئارامیدان.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

“عیراق وابەستەی میحوەری ئەمریكایە”
حەسەن عەلەوی بۆ (خەڵك): بەرپرسانی وڵاتان بۆ زێڕ و نەوت دێنە عیراق

خەڵك-بەشی هەواڵ
حەسەن عەلەوی، بیرمەند و سیاسەتمەداری عیراقی، پێیوایە حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی سەركەوتوو نەبێت و دەڵێت، “عەبدولمەهدی تەنیا لە دەشتاییدا دەتوانێت شۆفێری بكات” و جەختیشدەكاتەوە، كە عیراق لەئێستادا وەك كیشوەرێك وایە، سەركێشەكان و ئەوانە بەلای خۆیدا ڕادەكێشێت، كە بەشوێن زێڕ و سامان دەگەڕێن.

حەسەن عەلەوی لە چاوپێكەوتنێكی تایبەت لەگەڵ (خەڵك) باس لە سیاسەتی ئێستای عیراق و چەند تەوەرێكی گرنگی ئێستای سەر گۆڕەپانی عیراق دەكات، وێڕای ئاماژەكردن بە كاریگەریی و ڕۆڵی وڵات لە سیاسەتی عیراقی و دیاریكردنی ئاڕاستەی سیاسەتەكانی وڵات.

خەڵك: سەردانی ئێستای دیپلۆماتكاران و سەركردە سیاسییەكانی وڵاتان بۆ عیراق چی دەگەیەنێت، ئایا ئەم سەردانانە بۆ وڵات پاشخانی سیاسییان هەیە، یان بۆ مەبەستی پەیوەندییە ئابوری و بازرگانییەكانن لەگەڵ عیراق؟
حەسەن عەلەوی: لە سەرەتاوە دەكرێت بڵێن، ئەم جموجۆڵانە وابەستەی یەكدی نیین و بە یەك بڕیارەوە نەبەستراونەتەوە، بەڵكو لەچەند بڕیارێكی جیاجیا پێكدێن، بڕیاری ئێرانی جیاوازە لە بڕیاری خۆرئاوایی، ئاساییە لەدوای سەپاندنی سزاكان، هیچ وڵاتێكی عەرەبی نەكەوتە خۆی بۆ سوككردنی باری سەرشانی تاران، بەو پێیەی زۆربەی وڵاتە عەرەبییەكان دژ بە سیاسەتەكانی ئێرانن، بەڵام هەندێك لەو وڵاتانە هەڵوێستیان نواند، لەوانە وڵاتی ئوردن، بەو پێیەی دراوسێی عیراقە و لەڕووی ئابورییەوە هەژارە و خاوەنی سامانی سروشتی نییە، بە پێچەوانەی عیراقەوە.
عیراق لەئێستادا وەك كیشوەرێك وایە، سەركێشەكان و ئەوانە بەلای خۆیدا ڕادەكێشێت، كە بەشوێن زێڕ و سامان دەگەڕێن و گەڕیدەن، بۆیە پێموایە لایەنی سیاسی دوایین بایەخی ئەو سەركردە و دیپلۆماتكارانەیە بە ئاڕاستە جیاجیاكانیانەوە، كە لەئێستادا سەردانی عیراق دەكەن، بۆیە سەردانەكان دەكرێت بە سیاسی پۆلێن نەكەین هێندەی ئەوەی، كە ئابوریین.

خەڵك: هەندێك قسەوباس لەئارادان، كە ئاماژە بە گۆڕانی سیاسەتەكانی ئیدارەی ئەمریكادا دەكەن بەرانبەر بە عیراق لە قۆناغەكانی داهاتوودا، ئێوە ئەو ڕاوبۆچوونانە چۆن هەڵدەسەنگێنن؟
حەسەن عەلەوی: عیراق وابەستەی میحوەریی ئەمریكایە و وابەستەی ڕێكەوتنە ئەمنی و سیاسییەكانە، بۆیە زۆر بە ساكاریی دەتوانیین بڵێن، كە عیراق لە چوارچێوەی میحوەری ئەمریكادایە، ئەمریكاش نامۆ نییە بە عیراق یان دروورنییە لە بارودۆخی عیراق بە پێچەوانەوە لە ساڵی 2003وە بەرپرسیارێتی لەئەستۆدایە بەرانبەر بە عیراق، ئەم سەردانانەش لەم ڕێڕەوە و لەم چوارچێوەیەدان و لە دوتوێی هەماهەنگییەكانی نێوان هەردوو وڵاتدان، بۆیە هیچ شتێكی نوێ‌ لەئارادا نییە.
ئەو پێشهاتە نوێیەی هاتۆتەئارا، هەڕەشەكانی ترەمپە لە بەرژەوەندییەكانی ئێران لە عیراق، بەڵام چونكە ترەمپ جەماوەریی لە عیراقدا نییە، بەپێچەوانەوە ئێران جەماوەری لە عیراقدا هەیە و ئوردن خاوەنی جەماوەرە لە عیراق، كە زۆربەی سوننەكان لەگەڵیدان، بە هەمان شێوە سیاسەتوانانی شیعە پاڵپشتی ئێران دەكەن، لە هەمان كاتدا ئەمریكا هیچ جەماوەرێكی لە عیراقدا نییە، ئەوەی هەیە تەنیا چەند هەڵوێستێكی تاكلایەنەیە، كە هانا بۆ ئەمریكا دەبات و بۆخۆی ناتوانێت گوزارشت لە خۆی بكات.
بۆیە بوونی ئێران بەهێزترە لە عیراق لە هەموو وڵاتانی تر، تەنانەت لە ئەمریكاش، سەبارەت بە ئوردنیش، كە سوننەكان لەخۆدەگرێت، بەو هۆیەی ئابورییەكی لاوازی هەیە ڕۆڵی ئوردنیش بە هەمان شێوە ڕۆڵێكی لاوازە لە عیراقدا و خاوەنی هەژموون نییە و هەوڵ دەدات لێكگەیشتنی هەبێت و هەرگیز هەوڵ نادات حكومەتی عیراق لەخۆی بڕەنجێنێت.
ئوردن نایەوێت لەڕێی ڕێكەوتن لەگەڵ سوننەكان، بەغدا لەخۆی توڕەبكات، بەڵكو بە هەموو شێوەیەك كار بۆ ڕازیكردنی بەغدا دەكات، چونكە پێویستی بە وزەیە، عیراقیش خاوەنی ئەو وزەیەیە، كە ئوردن پێویستیەتی.
ئەو بۆرییە نەوتەی لە بەسرەوە بۆ كەنداوی عەقەبە درێژدەكرێتەوە، قازانجێكی گەورەی بۆ وڵاتەكە دەبێت و یەك لەسەر سێی بودجەی گشتی وڵاتەكە فەراهەم دەكات و توانا و هێزی ئابوری وڵاتەكە بە ڕێژەی لەسەدا 33 زیاد دەكات، بەراورد بە دۆخی ئێستای، بۆیە پشت لەو بەرژەوەندیانە ناكات و ناكەوێتە شوێن هەندێك سیاسەت بۆ ڕازیكردنی عەرەبە سوننەكان.

خەڵك: ئایا پێشبینی دەكەن حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی، سەرۆك وەزیرانی ئێستای عیراق سەركەوتوو بێت؟
حەسەن عەلەوی: نەخێر، عادل عەبدولمەهدی بەوە ناسراوە، كە لە دەشتاییدا دەتوانێت شۆفێری بكات، بەڵام گەر توشی هەوراز و نشێوی بوو ڕادەوەستێت، هەر هەورازێك بێتە ڕێگەی ڕادەوەستێت، چونكە ئەو كەسێتییەكی سەركێش نییە و بۆ نمونە پێچەوانەی مالكییە، كە سەركێش و بوێر بوو، بەڵام ئەو بوێر نییە.
ئەو زیادەڕیی دەكات لە گوێگرتن، گوێ‌ بۆ هەموو قسەكان دەگرێت، جا قسەكان ئەمریكایی بن یان عەرەبی یان ئێرانی، لە هەمان كاتدا داواكاریی ئەو قسانە جێبەجێ‌ دەكات، هەر ئەمەشە وایكردووە، كە كابینە وەزارییەكەی دوابكەوێت، چونكە هەوڵ بۆ ڕازیكردنی هەمووان دەدات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان