ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

یەكێتی هەڵمەتێكی راگەیاندن لە دژی گۆڕان و بەرهەم ساڵح دەستپێدەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

میدیای فەڕمی یەكێتی نیشتمانی كوردستان هەڵمەتێكی چڕوپڕی راگەیاندن بۆ سەر بزوتنەوەی گۆڕان و هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری بەتایبەت سەرۆكەكەی دەستپێدەكات.

شەوی رابردوو كەناڵی گەلی كوردستان زمانحاڵی فەڕمی یەكێتی لە چەندین هەواڵ و راپۆرت و بەرنامەدا هێرشی توندی كردە سەر گۆڕان و بەرهەم ساڵح و بە “خیانەتكار” و “جاش” و دەستتێكەڵكردن لەگەڵ نەیارانی كورد” تۆمەتباری كردن.

كەناڵەكە لێدوانێكی ئیبراهیم سومەیدەعی سەركردەی دیاری سونەكانی عێراقی لەبارەی بەرهەم ساڵح بڵاوكردەوە كە رایگەیاندووە “لەو باوەڕەدا نەبووم رۆژێك بێتە پێش جێگرەكەی مام جەلال لە دەرگامان بدات و بڵێت لە كەركوك فێڵتان لێكراوە و یەكێتی تەزویری كردووە. من بۆ خۆم گومانم هەبوو تا ئەو كاتەی بەرهەم ساڵح-م بینی كە ئەو قسەی لەسەر زۆری كورسییەكانی كورد كرد لە كەركوك، لەكاتێكدا كورد بەم ئەنجامەش (٢) كورسی كەمكردووە بەراورد بە هەڵبژاردنی پێشووتر”.

بەپێی كەناڵەكەی یەكێتی، ئەو سەركردەی سوننە گوتوشیەتی “كورد لە پارێزگای كەركوك (٨) كورسی هەبوو بەڵام لەم هەڵبژاردنەدا (٦) كورسی بەدەست هێناوە، كاتێك كە دەبینم بەرهەم ساڵح لە توركمان و عەرەب زیاتر پەرۆشە بۆ كەمكردنەوەی كورسییەكانی یەكێتی ئەمە مێژوویەكی نوێیە و دەبێت بنوسرێتەوە. گومان لەوەدا نییە كە كورسییەكان كەمبكرێتەوە لەبەرژەوەندی عەرەب و توركماندایە، بەڵام سەركردەیەكی كورد بەو شێوە پەرۆشبێت ئەمە مایەی خەڵات و رێزگرتنێكی گەورەیە”.

كەناڵی گەلی كوردستان بە پشت بەستن بە چەند كۆمێنێتی فەیسبووك وەڵامی بەرهەم ساڵحی داوەتەوە “لەتۆڕەكۆمەڵایەتییەكان بڵاوبوونەوەی هەواڵەكە نیگەرانی زۆری لێكەوتەوە بە جۆرێك لەكاردانەوەكاندا نوسراوە ، كە بەرهەم ساڵح لەسەر ئەنجامەكانی پارێزگای سلێمانی هەرچی بكردایە جگە لە نیگەرانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان هیچ كوردێك رووبەڕوی رەخنەی نەدەكردەوە . لە بەشیێكی تری نیگەرانییەكانیشدا نوسراوە، لەدەرگای عەرەب و توركمانەكان بدات و بڵێت كورد كەمینەیە لە پارێزگای كەركوك و پشتیوانتان دەبین بۆ كەمكردنەوەی دەنگەكانی یەكێتی ، ئەم رەفتارە لە قوتابی مام جەلال ناوەشێتەوە”.

كەناڵە ئاماژەی بەوەشكردووە “ژمارەیەكی زۆری لایەنگری یەكێتی و پارتیش نوسیویانە ئەگەر بەرهەم ساڵح لەسەر ئەم بابەتەی رونكردنەوە نەدات و خۆشحاڵبێت بەوەرگرتنی خەڵات لەسەر كەمكردنەوەی دەنگی كورد لە پارێزگای كەركوك، ئەوە پێویستە لە كوردستان بەرد باران بكرێت. لە نوسینێكی توندیشدا، نوسراوە بەردەم فرۆكەخانەكانی لێبگرن و رێگەنەدەن قاچی گڵاوی خاكی پیرۆزمان پیس بكات”.

لەبەرامبەردا كەناڵی خەندان-ی زمانحاڵی فەڕمی هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەوەری پەیامێكی ئەو سەركردە سونەی بڵاوكردووەتەوە كە تێیدا ئەو لێدوانە رەتدەكاتەوە كە لە میدیاكانی یەكێتییەوە بڵاوكراوەتەوە.

بەپێی كەناڵی خەندان، ئیبراهیم سومەیدەعی سەركردەی دیاری سونەكانی عێراق گوتویەتی “ئەو دەنگۆ و پروپاگەندانە رەتدەكەمەوە، كە بە ناوی منەوە لە ئاژانسە هەواڵییەكان و تۆرەكۆمەڵایەتییەكان بەشێوەیەكی بەربڵاو بڵاوكراونەتەوە، جەخت لەوە دەكەمەوە كە من بە هیچ جۆرێك بەرامبەر هیچ لایەنێك بەو جۆرە لێدوان نادەم، بەڵام هەندێك لایەنی سیاسی كە خوویان بە ساختەكارییەوە گرتووە، لە كاتی وەرگێڕانی هەواڵەكەدا، بەشێكی قسەكانی منیان بڕیوە لە دیدارەكەم لەگەل كەناڵی شەرقییە لە بەرنامەی (بالحرف الواحد) لە ئێوارەی ٦/٦/٢٠١٨، بۆ بەرژەوەندی تەسكی خۆیان لە سەر حسابی راستییەكان”.

راشیگەیاندووە “هەموو ئەو قسانەی كە دەربارەی د. بەرهەم كردوومە، سەبارەت بە ئەو داوایانە بووە كە هاوپەیمانی دیموكراسی و دادپەروەری كە بەرهەم ساڵح سەرۆكایەتی دەكات پێشكەشی كردووە، كە بەڵگەی بەرجەستە دەخاتەڕوو كە یاری بە دەنگی ٢٥٠ هەزار دەنگدەر كراوە لە سنووری پارێزگای سلێمانی، ئەم پەیامەشم لە چوارچێوەی باسكردنی ئەو ساختەكاریانە بووە كە لە شارەكانی رۆژئاوای عێراق( سونییەكان) و پارێزگاكانی هەرێم كراوە. بێجگە لەوەی ئاماژەم پێكردووە هەر شتێك لەسەر زاری منەوە بڵاوكرابێتەوە چەواشەكارییەكە كە هیچ بنەمایەكی راستی نییە”.

لەلایەكی دیكەوە بەهێز حوسێن یەك لە پێشكەشكارە دیارەكانی كەناڵی گەلی كوردستان لە بەرنامەی گەرماوگەرم-ی كەناڵەكەوە هۆشداری دایە حزبەكانى ئۆپۆزسیۆن كە ئەگەر بەردەوامبن لە هێرشەكانیان ئەوا بە توندی وەڵامیان دەدەنەوە و بێدەنگیان دەكەن، ئەمەشی وەك هوشیاریدانێك بەو لایەن و حزبانە راگەیاند.

لای خۆشیەوە بەكر سدیق كادری هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری لە گوتارێكدا داوایەك لە كۆسرەت رەسوڵ عەلی جێگری سكرتێری گشتی یەكێـتی نیشتمانی كوردستان دەكات و نوسیوێتی “بەرێز كاك كۆسرەت ، ئەم دۆخەی كوردستانی تێكەوتوە ، ئەگەر رێرەوی ژیانی یەكێتی ، نەخرێتەوە سەر شارێی مێژووی خۆی ، لە جیاتی راستكردنەوەی ، بەرەو پروكانمان دەبا . بونی ئێوە ، لە ناو یەكێتیدا ، ئەو بەرپرسیارێتیە دەخاتە سەرشانتان ، كە رێبگرن لەو ڕۆڵە سلبیەی، ئەم حیزبە لە گۆرەپانی سیاسیدا دەیگێرێ”.

هەروەها دەڵێت “بەرێز كاك كۆسرەت ئەو ساختەكاریانەی كە لەهەڵبژاردنەكانی 12/5ی ئەمساڵدا ، ئەنجام دران ، دەرەتانێكی نەهێشتۆتەوە ، بۆ هیچ لێكتیگەیشتنێكی سیاسی لە نێوان یەكێتی و ئەو لایەنانەی كە بەر شاڵاوی دەنگ دزین كەوتون .خۆشتان دەزانن ، كە هەرێمەكەمان لە ئێستادا ، لە هەموو كاتێك زیاتر پێویستی بە رێكخستنەوەی ناو ماڵی خۆیەتی . چونكە ئەو ئەجیندا ئیقلیمی و نێودەوڵەتیانەی تەمایانە هەلومەرجی ناوچەكە لە قاڵبی بەرژەوەندی خۆیان بدەنەوە ، پێناچێت پێگەی دەستوری هەریمەكەمان لە عیراق و قورساییە سیاسیەكەی لە ناوچەكەدا پارێزراو بێت ، ئەگەر سیاسەت و ستراتیژی كوردستان ، دانەرێژرێتەوە . خۆشتان دەزانن ، ئەگەر یەكێتی بە ئاقارێكی عەقلانیدا ، ئاراستە نەكرێتەوە، ترسی ئەوە هەیە ، كوردستان بەگشتی و ناوچەی سلیمانی بەتایبەتی ، بەرەو دۆخێكی ئالۆز و ترسناك بڕوات ، بەتایبەت كە ساختەكاریەكانی ئەمجارەی هەڵبژاردنەكانی 12/5 هەرەشەی ساختەكاری و بێبایەخكردنی لە سەر هەڵبژاردنەكانی 30/9ی ئەمساڵی هەریمی كوردستان دروستكردوە و پێشبینی ناكرێ لە هەڵبژاردنەكانی داهاتودا ، لای هێزە دەنگدزراوەكان ، ساختەكاری و دەنگدزینی تریان بەسەردا رابورێ! هەموو خەڵكی كوردستان و لایەنە دەنگ دزراوەكانیش ، دەزانن ، كە جەنابتان ، نەك ئاگەداری ئەو ساختەكاریانە نەبون كە ئەنجامدراوە ، بەڵكو پێش ئەوەی ئەم تاوانە ، دژی ئیرادەی ئەو لایەنانە ئەنجام درابێ ، لە راستیدا ، دژی پێگەو قورسایی سیاسی جەنابتان ، ئەنجام دراوە “.
ناوبراو داواش لە كۆسرەت رەسوڵ دەكات:
1-چیتر رێگە مەدە ، بریارەكانی یەكێتی و سیاسەتی بەرێوەبردنی ئەوحیزبە ، لەژێر سێبەری ئێوەدا ،بخرێنە خزمەتی گروپێكی لادەر لە رێبازی تالەبانی .

2-ئەو دەستپێشخەریە رابگەیەنە ، كە ئەو یەكێتیەی ، سەودا لەگەل مێژوە راستەقینەكەی خۆی دەكات ، بچێتەوە ناو سەنگەری ئەو بەرەیەی خەڵك كە كار بۆ گۆرینی سیستمی حوكمرانی كوردستان دەكات .و یەكێتی دا ببڕە لە و كەسانەی مامەڵە بە مێژووی یەكێتی دەكەن و یەكێتیان، یەكسان كردوە بە بنەمالەیەكی دروستكراو .

3-ئەو ساختەكاریانەو ئەنجامە بەدەستهاتوەكانی ساختەكاریەكانی رەتبكەوەو ، پشگیری بۆ ئەو هێزانە رابگەیەنە كە دەنگەكانیان لە هەڵبژاردنەكاندا دزراوە . نەفرەت لە ساختەكاران و ئەنجامدەرانی بكە .

4- كاربكە بۆ پێكهێنانی بەرەیەك ، لەگەل حیزبە دەنگدزراوەكاندا ، بۆ ئەوەی هەم رێبگرێ لە ساختەكاری هەڵبژاردنەكانی داهاتوو ، هەم بوار بۆ مناڵ و تواڵی سیاسی نەمێنێتەوە كە یاری بە موقەدەراتی دەستكەوتەكانی ئەو شۆرشە نوێیەوە بكات كە ئێوە لە پاڵ كاك نەوشیروان و جەنابی مام جلال دا ، سەر مەشقی بوون .

دەستپێكردنی هەڵمەتی راگەیاندنی یەكێتی لە دژی گۆڕان و هاوپەیمانی لەحاڵێكدایە لە دوای هەڵبژاردنەكانی دوازدەی ئایارەوە گۆڕان و هاوپەیمانی و حزبەكانی دیكەی ئۆپۆزسیۆن هەڵمەتێكی چڕیان لە دژی یەكێتی دەستپێكرد، بەڵام تاكو پەسەندكردنی هەمواری یاسای هەڵبژاردنەكان بۆ دووبارە ژماردنەوەی دەنگەكان لە شەشی ئەم مانگە یەكێتی بێ دەنگ بوو.

راپۆرت

تا ئێستا 10 پەڕلەمانتار ڕەتیان كردۆتەوە
هەڵوێستی پەڕلەمانتارە ئیسلامییەكان لەسەر خانەنشینی چییە؟

خەڵك- بەشی هەواڵ
هەفتەی ڕابردوو پەڕلەمانی كوردستان یاسای “چاكسازی لە مووچە و دەرماڵە و خانەنشینی و ئیمتیازەكانی دیكە”ی پەسەند كرد و ڕەوانەی سەرۆكی هەرێمی كرد بۆ واژۆ كردنی، بەڵام ژمارەیەكی زۆری هاووڵاتیان و چالاكوانانی مەدەنی و كەمئەندامان و بەشێك لە پەڕلەمانتاران ناڕەزاییان دەربڕی بەرامبەر خانەنشینی پلەباڵاكان، بۆیە هەندێك پەڕلەمانتار و فراكسیۆن بۆ وەڵامی ناڕەزایی شەقام بڕیاریاندا خانەنشینی ڕەتبكەنەوە.

تا ئێستا 10 پەڕلەمانتار ڕەتیان كردۆتەوە
وەك وەڵامێك بۆ ناڕەزایی شەقام و نادادپەروەری لە خانەنشینی پلەباڵاكان بە بەراورد بە خانەنشینی فەرمانبەران، كە تا ئێستاش بەشێكیان مووچەیان 220 هەزار دینارە، ژمارەیەك پەڕلەمانتار خانەنشین بوونیان ڕەتكردەوە و ڕایانگەیاند، كە دەگەڕێنەوە سەر كاری پێش بوونیان بە پەڕلەمانتار.

چوار پەڕلەمانتاری نەوەی نوێ‌ (كازم فاروق، مژدە مەحمود، سیپان ئامێدی، كاوە عەبدولقادر) و (سیروان بابان) كە ئێستا وەك پەڕلەمانتاری سەربەخۆ خۆی ڕاگەیاندووە هەریەكەیان لە ڕێگەی نووسراوێكەوە بۆ سەرۆكایەتی پەڕلەمان داوایان كرد خانەنشین نەكرێن و ئەو جۆرە خانەنشینیەیان ڕەتكردەوە.

هاوكات سێ‌ پەڕلەمانتاری گۆڕان (شیرین ئەمین، شایان عەسكەری، عەلی حەمەساڵح) و دوو پەڕلەمانتاری پارتی (سەروان هەركی، جەلال پەرێشان) بە نووسراوی جیا بۆ سەرۆكایەتی پەڕلەمان، خانەنشینی پلەباڵاكانیان ڕەتكردۆتەوە.

بەڵام تا ئێستا هیچ پەڕلەمانتارێكی حزبە ئیسلامیەكان و یەكێتی و كەمە نەتەوایەتییەكان دەربارەی وەرگرتن یان ڕەتكردنەوەی خانەنشینی پلەباڵاكان نووسراوی ڕەتكردنەوەیان بڵاونەكردۆتەوە و بۆ ئەوەش (خەڵك) پەیوەندی كرد، بە جەمال حەوێز، سەرۆكی فڕاكسیۆنی یەكێتی لە پەڕلەمانی كوردستان، بەڵام پەیوەندییەكەی بەردەست نەبوو.

یەكگرتوو: هەر پەڕلەمانتارێك پێوەرەكانی تێدابوو با خانەنشین ببێت
د. شێركۆ جەودەت، سەرۆكی فراكسیۆنی یەكگرتوو لە پەڕلەمانی كوردستان بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، ئێمە وەكو فراكسیۆنی یەكگرتوو لە 18-2-2019ەوە پاكێجی چاكسازیمان وەك پێشنیارە یاسا داوەتە سەرۆكایەتی پەڕلەمان و ئەوانیش ناردیان بۆ حكومەتی هەرێم و دواتر وەڵامی داوەتەوە و مانگێك لەمەوبەر ناردویەتییەوە بۆ پەڕلەمان.

ڕاشیگەیاند، ئێمە لەو پێشنیارە یاسایەدا بە زەقی داوای جێبەجێ‌ كردنی یاسای خانەنشینی یەكگرتووی عیراقی-مان كردووە، كە باس لە پێوەری 15 ساڵ خزمەت و تەمەنی 45 ساڵی دەكات، كە سیستمێكی دادپەروەرانەیە و داوامان كردووە لە هەرێمیش پەیڕەو بكرێت.

دەربارەی پڕكردنەوەی فۆڕمی ڕەتكردنەوەی خانەنشینی وتیشی، “ئێمە بڕوامان وایە هەر پەڕلەمانتارێك مافی خانەنشینی هەیە بەپێی پێوەرەكانی خزمەت و تەمەن و لێبڕینی خانەنشینی داوە، ئەوا با خانەنشین ببێت، بەڵام ئەوەی مافی نییە خانەنشین نەكرێت”.

جەختیشی كردەوە، كە ئێمە لەگەڵ ئەوە نیین بە 4 ساڵ هیچ پلە تایبەتێك خانەنشین بكرێت و دژی وەستاوینەتەوە.

كۆمەڵ: ئەو نووسراوەی پەڕلەمانتاران بەهای یاسایی نییە
ڕووپاك ئەحمەد، ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان لە فراكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی بۆ (خەڵك) ڕایگەیاند، كە تا ئێستا هیچ فۆڕمێك لە سەرۆكایەتی پەڕلەمانەوە ڕانەگەیەنراوە دەربارەی ڕەتكردنەوەی خانەنشینی بۆ ئەوەی پەڕلەمانتاران پڕی بكەنەوە.

ڕاشیگەیاند، تا ئێستا یاسای چاكسازی بەركار نەبووە و نەبۆتە یاسا، چونكە دەبێت لەلایەن سەرۆكی هەرێمەوە پەسەند بكرێت و لە وەقائیعی كوردستان بڵاوبكرێتەوە ئەوجا بەركار دەبێت، چونكە كێ‌ ناڵێت سەرۆكی هەرێم بەشێكی یان هەمووی ڕەتناكاتەوە و دەینێرێتەوە بۆ پەڕلەمان بۆ دەستكاری كردنی.

وتیشی، “هەر كات سەرۆكی هەرێم یاساكەی پەسەند كرد و لە وەقائیعی كوردستان بڵاوكرایەوە، حكومەت 60 ڕۆژی بۆ دانراوە بۆ دیاری كردنی بەرنامەی جێبەجێ‌ كردنی یاساكە و 30 ڕۆژیش دانراوە تاوەكو سەرۆكایەتی پەڕلەمان فۆڕمێك دروست بكات و لەو ماوەیەدا ئەو پەڕلەمانتارەی خانەنشینی ناوێت پڕی بكاتەوە”.

ئەو پەڕلەمانتارەی كۆمەڵ جەختیشی كردەوە، ئەو نووسراوەی لەلایەن پەڕلەمانتارانەوە بڵاودەكرێتەوە بۆ ڕەتكردنەوەی خانەنشینی هیچ بەهایەكی یاسای نییە.

بۆ بەدواداچوونی زیاتر (خەڵك) چەند جارێك پەیوەندی كرد بە عەبدولستار مەجید، سەرۆكی فراكسیۆنی كۆمەڵی ئیسلامی لە پەڕلەمانی كوردستان، بەڵام وەڵامی پەیوەندییەكەی نەدایەوە.

سەرۆكی پەڕلەمان: دوای بەركاربوونی یاساكە فۆڕم دەدرێت
د. ڕێواس فایەق، سەرۆكی پەڕلەمانی كوردستان لە ڕوونكردنەوەیەكدا ئاماژەی بەوەكرد، سەبارەت بە پەڕلەمانتارانی هەموو خولەكانی پەڕلەمان، بە پێی بڕگەی (چوارەم) لە ماددەی (۷)ی یاسای چاكسازی، تەمەنیان هەرچەند بێت و خزمەتیان هەرچەند بێت و بڕوانامەیان هەرچی بێت، دەتوانن دەستبەرداری خانەنشینی ببن وەك پەڕلەمانتار و ئەم دەستبەرداربونە ڕێگر نیە لەوەی دواتر بە پێی یاسای خانەنشینی بەركار لە هەرێم (شارستانی یان سەربازیی)، خانەنشین ببن، بۆیە هەر بەڕێزێك لە پەڕلەمانتارانی خولی پێنجەم و خولەكانی تر، كە خواستیانە بەم یاسایە خانەنشین نەبن، لە ماوەیەك كە لە (۳٠)ڕۆژ لە ڕێكەوتی بەركاربوونی یاساكە تێپەڕنەكات، دەتوانن لە دیوانی پەڕلەمان داوا پێشكەش بكەن.

ڕاشیگەیاندووە، دوای بەركاربوونی یاساكە، دیوانی پەڕلەمان بەڕاگەیەنراوێك دەستپێكردنی وادەی (۳٠) ڕۆژەكە بەشێوەی یاسایی ڕادەگەیەنێت و هەر پەڕلەمانتارێك لەو (۳٠) ڕۆژەدا داوای دەستبەرداربوون پێشكەش بكات ئیتر مافی خانەنشینی نامێنێت، بەڵام پێش ئەو وادە و ڕێوشوێنەی لە بڕگەی چوارەمی ماددەی (۷) باسكراوە، هەر پەڕلەمانتارێك پێشتر فۆرمِ و داوا پێشكەش بكات، لەڕووی یاساییەوە بەهای نابێت و مافی خانەنشینبوونی هەر دەمێنێت.

لەدوای پەسەند كردنی یاسای چاكسازی لە پەڕلەمانی كوردستان و ناڕەزایی هاووڵاتیان بۆ خانەنشینی پەڕلەمانتاران، كە لە ماددەی 7ی یاساكە چەسپێنراوە، 10 پەڕلەمانتار لەكۆی 111 پەڕلەمانتاری كوردستان نووسراویان بەجیا ڕادەستی سەرۆكایەتی پەڕلەمان كردووە بۆ ڕەتكردنەوەی خانەنشینی.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ناوی كاندیدان بۆ سەرۆك وەزیرانی نوێی عیراق ئاشكراكران

خەڵك- بەشی هەواڵ
پەڕلەمانتارێكی هاوپەیمانیەكەی موقتەدا سەدر ئاشكرای دەكات، لە چەند ڕۆژی داهاتوودا كاندیدی سەرۆك وەزیران یەكلایی دەبێتەوە و بە وتەی سەرچاوەكانیش، “دوو كەس بۆ پۆستەكە كاندیدن” و پەڕلەمانتارێكی هاوپەیمانیەكەی عەبادی جەختدەكاتەوە، كە عەبدولمەهدی چانسی دووبارە كاندیدبوونەوەی نەماوە.

سەرچاوەیەكی ئاگادار بە (ئیندپێندێنت)ی بەریتانی ڕاگەیاندووە، ڕێككەوتنی هادی عامری، سەرۆكی هاوپەیمانی فەتح لەگەڵ مقتەدا سەدر، سەرۆكی هاوپەیمانی سائیرون بۆ تێپەڕاندنی كێشەی ناونانی گەورەترین كوتلەی پەڕلەمانی، كە لەدوای دەستلەكاركێشانەوەی عادل عەبدولمەهدییەوە دروست بووە دەبێتە هۆی بەرهەمداركردنی گفتوگۆكانی نوێنەرانی كوتلە سیاسیەكان و بەهۆیەوە چەند ناوێك دیاری دەكرێن و دەخرێنە بەردەم كوتلەكانی پەڕلەمان بە سوننە و كوردیشەوە بۆ دیاری كردنی كەسایەتییەك بۆ سەۆك وەزیران و پێدانی بە سەرۆك كۆمار بۆ ڕاسپاردنی.

ڕاشیگەیاندووە، هەرچەندە تا ئێستا ناوەكان بەتەواوی ئاشكرا نەكراون، بەڵام ئەوەی باس دەكرێت ئەوەیە، كە هاوپەیمانی فەتح بەنیازە چەند ناوێك بخاتە بەردەم كوتلە پەڕلەمانیەكان، كە بریتین لە عەلی شوكری، ڕاوێژكاری سەرۆك كۆمار و محەمەد تۆفیق عەللاوی، وەزیری پێشووی پەیوەندییەكان.

جەختیشی كردۆتەوە، ئەگەر ڕێككەوتنی تەواوەتی بكرێت لەسەر ناوێكی دیاری كراو، ئەوا دەست دەكرێت بە دیاری كردنی هەڵبژاردنی پێشوەختە و دانانی بەرنامەی حكومەتی كاتی.

هاوكات، نەدا شاكر جەودەت، پەڕلەمانتاری هاوپەیمانی نەسر بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، هێوربوونەوەی دۆخی سیاسی دەربارەی هەڵبژاردن و دیاری كردنی كەسایەتییەك بۆ سەرۆك وەزیران بەهۆی گفتوگۆی لایەنە سیاسیەكانەوە بەتایبەتیش دوای كوژرانی ئەبو مەهدی موهەندیس و پێشێل كردنی سەروەری عیراق.

ڕاشیگەیاند، كوشتنی موهەندیس بووە هۆی یەكخستنی ناوماڵی شیعە لەناو پەڕلەمان.

ئاماژەی بەوەشكرد، بەهۆی نزیكبوونەوەی لایەنە سیاسییەكان لەیەكتری دیاری كردنی كەسێك بۆ سەرۆك وەزیران بەخێرایی ئەنجام دەدرێت و لە چەند ڕۆژی داهاتوودا دیاری دەكرێت.

دەربارەی كاندید كردنی عەبدولمەهدی بۆ سەرۆك وەزیران، نەدا شاكر جەودەت وتی، “ئەوە كارێكی نەگونجاوە و شتی لەوجۆرە ڕوونادات، چونكە خۆپیشاندەران حكومەتی ئێستایان ڕەتكردەوە”.

لای خۆشیەوە، ڕیاز مەسعودی، پەڕلەمانتاری هاوپەیمانی سائیرون وتویەتی، “هێزە سیاسییە شیعیەكان گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی، كە پێویستە كەسایەتی گونجاو دیاری بكرێت بۆ قۆناغەكە بەدەر لە خواستی حزبە سیاسیەكان تاوەكو قۆناغی چەقبەستوویی سیاسی تێپەڕێت بەرەو جوڵەیەكی كرداری بۆ دیاری كردنی سەرۆك وەزیران”.

ئەوەشی دووپات كردۆتەوە، كە لە چەند ڕۆژی داهاتوودا كێشەی دیاری كردنی سەرۆك وەزیرانی داهاتوو چارەسەر دەبێت بەپێی ئەو تایبەتمەندیانەی گەل و مەرجەعیەتی ئایینی دەیانەوێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

كچێك: خاوەنكارەكەم كاتی بۆ چوونە تەوالێت دانابوو

خەڵك- نزار جەزا

ئاڵا لەتەوالێتی شوێنكارەكەی هاتە دەرەوە و بەڕێوەبەرەكەی بەمۆڕەوە لەبەردەم دەرگاكە وەستاوە و پێی وت:”بۆچی ئەوەندەت پێچوو!”، ئەمە دۆخی بەشێك لەكارمەندانی تایبەتە كە فشارێكی زۆریان لەسەرە و بەموچەیەكی كەم زۆرترین كاریان پێدەكرێت.

ئاڵا ناوی خوازراوی كچێكی تازە دەرچووی پەیمانگایە، كە لەیەكێك لەمۆڵەكانی سلێمانی ڕۆژانە ماوەی هەشت كاتژمێر كاری دەكرد، ئەو بە(خەڵك)ی وت:”ماوەی چەند مانگێك لەو مۆڵە ناچاربووم كاربكەم، بۆ دابینكردنی بژێوی ژیانی خۆم و خێزانەكەم، بەڵام ئەو چەند مانگە وەك كۆیلە وابووم، نەدەبوو دابنیشین، بەڵكو دەبوو بەپێوە لەناو ڕاڕەوی ماركێتەكە بوەستین”.

ناوبراو زیاتر باسی دۆخی خۆی كرد و وتی:”سەرپەرشتیارەكەمان زۆر مامەڵەی خراپبوو بەجۆرێك كاتی چونە تەوالێتی بۆ دیاریكردبووین، ئەوكاتانەی دەستبەتاڵیشبووین نەیدەهێشت دابنیشین، ئەیوت نەوەك كڕیارێك بێت و بەدانیشتنەوە بتانبینن”.

چرا یەكێكی دیكەیە لەو كچانەی كە سیڤییەكی بەهێزی هەیە و ماوەی شەش ساڵە خەریكی فێربوونی زمانی بیانی و خولی جۆراوجۆرە، بەڵام كاتێك دەچێتە هەر شوێنكارێك بۆ كاركردن، بەهۆی مەرجە زۆرەكانیانەوە ناتوانێت كاریان لەگەڵ بكات.

ئەو كچە وتی:” كاتێك سیڤی بۆ شوێنێك دەنێرم دەڵێن سیڤیەكەت باشە، بەڵام وێنەیەكی خۆتمان بۆ بنێرە، منیش كچێكی لەچك بەسەرم، بۆیە بەهۆی ئەوەوە زۆرجار كارم دەستنەكەوتووە، هەندێكجاریش كەدەچمە شوێنكارەكە بەموچەیەكی زۆر كەم و دەوامێكی زۆر و كارێكی زۆرم بۆ دادەنێن، بۆیە خۆم كارەكەم ڕەتكردۆتەوە”.

محەمەد گەنجێكی تەمەن 27 ساڵە، كە لەچێشتخانەیەك ماوەی مانگێك كاری كرد، بەڵام خاوەن كارەكە بە بەڵێنی خۆیەوە پابەند نەبوو و نیوەی كرێی ڕۆژانەی پێدا، ئەو گەنجە وتی:”خاوەن كارەكان بەئارەزووی ویست و گیرفانی خۆیان پارە دەدەن، كەی بیانەوێت دەرتدەكەن، منێكی گەنجێش هەندێك شت هەیە ناچارم بەرگەی بگرم، تەنها لەبەر بژێوی ژیانم”.

لەدوای وەستانی دامەزراندن لەكەرتی حكومی، كەرتی تایبەت بوو بەجێگرەوەیەكی سەرەكی بۆ خەڵك، بەڵام لەم كەرتەدا هیچ ماف و ئیمتیازێك بۆ كارمەندانی كەرتی تایبەت دابیناكرێت، بۆیە ئەم كەرتە نەیتوانیوە ببێتە جێگرەوەیەكی باشی كەرتی حكومی.

لەم چەند ڕۆژەدا لەپەڕلەمانی كوردستان خانەنشینی پلە باڵاكان و فەرمانبەرانی حكومی زۆرترین گفتوگۆی لەسەركرا، بەڵام كارمەندانی كەرتی تایبەت هیچ باسێكیان لەسەر نییە، لەكاتێكدا ئەركێكی زۆر لەسەر شانی كارمەندانی كەرتی تایبەتە، هەروەك ئەبوبەكر هەڵەدنی ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان بە (خەڵك)ی وت”لە وەرزی نوێی بەهارە دەمانەوێت پڕۆژە یاسایەك بۆ ئەو مەبەستە بدەینە دەستەی سەرۆكایەتی، چونكە لە كۆبوونەوەكانی چەند ڕۆژی ڕابردوو مەجالی ئەوە نەبووە باسی كەرتی تایبەت بكەیت”.

هاوكات محەمەد سەعدەدین ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، پەڕلەمان و حكومەتیش تەئكید لە پێویستی بوونی یاسایەكی خانەنشینی یەكگرتوو دەكەنەوە بۆ كەرتی تایبەت و بۆ كەرتی حكومەتیش، چونكە تاكو ئێستا زیاتر لە 10 یاسای خانەنشینی لە هەرێم هەیە، لەبەرئەوە پێویستە خانەنشینی ڕێكبخرێت و داوای پڕۆژەیەكیشمان كردووە كە هەموو فەرمانبەران بگرێتەوە و بەپێی یاساكەش دەكرێت جێگای كەرتی تایبەتیش بكرێتەوە.

بەپێی یاسای دەستەبەری كۆمەڵایەتی هەر كرێكارێك مانگانە لەسەدا 17 موچەكەی لێدەبڕدرێت بۆئەوەی لەدوای 20 ساڵ خزمەت بتوانێت خۆی خانەنشین بكات، كە لەسەدا 12 خاوەن كارەكە دەیدات و لەسەدا 5 كرێكارەكە دەیدات، بەڵام ئەم یاسایە كەموكوڕی زۆری تێدایە.

لەوبارەیەوە چالاك ڕەئوف سەرۆكی لقی سلێمانی یەكێتی سەندیكاكانی كرێكاران بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، یاسای دەستەبەری كۆمەڵایەتی لەساڵی 1971 لەپەڕلەمانی عیراق دەرچووە، و لەساڵی 2012 لەپەڕلەمانی كوردستان هەمواركرایەوە، كرێكاران بەپێ ئەم یاسایە مامەڵەیان لەگەڵدەكرێت، بەڵام ئەم یاسایە وەك پێویست كاری پێناكرێت و كەموكوڕی هەیە و حكومەتی هەرێم بەدواداچوونی جدی نییە لەسەر جێبەجێكردنی ئەم یاسایە.

زیاتر ڕوونیكردەوە، ئەو یاسایە زۆرێك لە مافی كرێكاران و خاوەن كارەكان دەفەوتێت، چونكە ئەو یاسایە جێبەجێناكرێت، بۆ نمونە كرێكارێك 20 ساڵ بیمەی بەحكومەت داوە، بەڵام كە وازی لەو كارە هێناوە پاش پێنج ساڵ چووە بۆ گواستنەوەی ڕاژەكەی، بەڵام بەهۆی ئەوەی دەبوو لەماوەی ساڵی یەكەمدا بچێت، بەڵام نە پارەكەی بۆ دەگەڕێندرێتەوە نە خانەنشین دەكرێت و نە ئەو خزمەتەی بۆ دەگوازرێتەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، ڕۆژانە سكاڵای كرێكاران دێتە لایان و هەوڵدەدەن بۆیان چارەسەربكەن و دوو پارێزەری خۆبەخشیان هەیە، كە كێشەكانی كرێكاران چارەسەردەكەن.

كرێكارانی كەرتی تایبەت موچەكانیان دوادەكەوێت، خاوەن كار بەویستی خۆی لەكارەكەیان دەریاندەكات یان كاری زیادەیان پێدەكات، بێڕێزییان بەرامبەر دەكرێت، موچەیان كەمدەكرێتەوە و دەیان پێشێلكارییان بەرامبەر دەكرێت، بەڵام بەهۆی بژێوی ژیان و كەمی هەلی كارەوە كرێكاران ناچارن لەسەر كارەكانیان بمێننەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان