ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

ئایا ئەزمونەكەی رۆژئاوای كوردستان بەدەردی كۆماری كوردستان دەچێت؟

یەپەكە

خەڵك-بەشی هەواڵ

لە دوای  عەفرین،  نۆرەی منبجە، كە لە بن دەستی هێزە كوردییەكان دەردەهێندرێن، بە قسەی گەورە كاربەدەستانی توركیا ناوچەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان هەمان چارەنووسیان دەبێت.

كوردەكانی سووریا لە دوای سەرهەڵدانی شۆڕشی گەلانی سووریا لە مانگی ئاداری 2011دا كەوتنە خۆیان و زۆرینەی شار و شارۆچكەكانی رۆژئاوای كوردستانیان كۆنترۆڵكرد و دەسەڵاتی ئیداری و ئەمنی و سەربازییان گرتەدەست و رژێمی سووریا تەنها بەناو بوونی لەوێ ما.

لەگەڵ سەرهەڵدانی رێكخراوی داعش و بەرفراوانبوونی هێرشەكانی لە دوای ساڵی 2013 و هێرشەكانی بۆ سەر كۆبانێ لە 2015 و بەرگریی سەختی شەڕڤانە كوردەكان، هاوپەیمانی نێونەتەوەیی بۆ شەڕی داعش بە سەركردایەتی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا (كە لە هاوینی 2014 دوای هێرشەكانی داعش بۆ سەر باشوری كوردستان و هەولێر پێكهات)، شەڕڤانە كوردەكانی سوریای كردە هاوپەیمانی خۆی بۆ شەڕی داعش و هێزەكانی سوریای دیموكرات پێكهاتن.

 خۆپیشاندانی كوردەكانی سووریا 

هێزەكانی سووریای دیموكرات توانیان لەماوەی زۆرتر لە سێ‌ ساڵی رابردوودا شەڕێكی قورسی داعش بە هاریكاری هاوپەیمانان بكەن و قەڵای داعش لە رەقە بڕوخێنن، وێڕانی كۆنترۆڵكردنی چەندین شار و شارۆچكە و پێگەی ستراتیژی دیكە.

پارتی دەسەڵاتداری رۆژئاوای كوردستان پەیەدە كە حزبێكی سەر بە پەكەكەیە، دوای ململانێیەكی زۆر لەگەڵ زۆرینەی حزبەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان كە هەندێكیان سەر بە پارتی دیموكراتی كوردستان بوون، توانی دەسەڵاتی تەواو بگرێتە دەست.

ئەم حزبە هەرزوو دەستیكرد بە دامەزراندنی هێزەكانی یەپەگە و یەپەژە و دواتر سوریای دیموكرات وەك هێزێكی نیزامی تۆكمە و پڕچەككراو بە هاریكاری هاوپەیمانان، دواتر دامەزراندنی دامەزراوە ئیدارییەكانی دەوڵەت و دروستكردنی كانتۆنەكان و دەزگاكانی راگەیاندن و دەزگا ئەمنییەكان و سازكردنی هەڵبژاردنەكان، تەنانەت دەستی برد بۆ نوێكردنەوەی سیستمی خوێندن و پەروەردە و دەستبردن بۆ هەندێك یاسای باری خێزانی.

  یەپەكە 

دەسەڵاتی رۆژئاوای كوردستان لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا لە ململانێیەكی سەختدا بوو لەگەڵ توركیا، رژێمی سوریا، داعش و گروپە چەكدارەكانی دیكەی ئۆپۆزسیۆنی سووریا و لە زۆرینەی ناوچەكان لە شەڕ و پێكدادان بوو، بەڵام توانیان بە سەركەوتوویی ئەو قۆناغانە تێبپەڕێنن.

دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستان سەركەوتوبوون لە دروستكردنی هاوسەنگی لە پەیوەندییان لەگەڵ وڵاتانی هەرێمی ئێران و عێراق و وڵاتانی دیكە و هەروەها لەگەڵ روسیا و ئەمریكا و ئەوروپادا پەیوەندییان باشبوو.

 ئاڵای رۆژئاوای كوردستان 

بەڵام دواجار توركیا خەونی گەورەی كوردەكانی سووریای خستەمەترسییەوە كە “وا چاوەڕوان دەكرا دەوڵەتێكی كوردی یان دەسەڵاتێكی نیمچەسەربەخۆ لە باكوری سووریا لە دایكببێت و كورد بگەیەنێت بە دەریای سپی نێوەڕاست و لەگەڵ باشوری كوردستاندا وەك یەك دەوڵەت یان وەك دوو دەوڵەت یان وەك دوو ئیدارەی نیمچە سەربەخۆی كوردی دراوسێ بن، ئەمە بە پشتیوانی وڵاتانی رۆژئاوایی”، بەڵام وڵاتانی رۆژئاوای پشتی كوردییان بە لە باشوور و رۆژئاوا بەر دا.

توركیا هەرچەندە لە زۆرینەی قۆناغەكاندا دژایەتی جوڵانەوە كوردییەكانی كردووە، بەڵام لەسەرەتای سەرهەڵدانی دەسەڵاتی كوردی لە رۆژئاوای كوردستان وەزارەتی دەرەوەی توركیا بانگێشتی ساڵح موسلیم هاوسەرۆكی پێشووی پەیەدەی كرد، لەوێ داوای هاوكاری كرد، بەڵام موسلیم ئەوەی رەتكردەوە بەپێی سەرچاوە هەواڵییەكان.

پێداگری دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستان لەسەر پەیوەستبوونیان بە پارتی كرێكارانی كوردستان و رەنگدانەوەی ئەدەبیات و سیاسەتی پەكەكە بەسەر ئەو دەسەڵاتەدا هانی توركیا و پارتی دیموكراتی كوردستانی دا زۆرتر دژایەتییان بكەن.

 كوردەكانی سوریا وێنەكانی ئۆجەلان بەرز دەكەنەوە 

ئەنقەرە گەیشتە ئەو بڕوایەی ئەو ئیدارە كوردییەی رۆژئاوای كوردستان بە هیچ جۆرێك قەبوڵ نەكات و بە مەترسی بۆ سەر ئاسایشی خۆی بزانێت، بۆیە لە یەكەمدا هەنگاودا سوپای توركیا بە هاوكاری گرووپە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆنی سووریا ئۆپەراسیۆنی قەڵغانی فوراتی سازكرد و رێگای گرت لە یەپەگە كە كانتۆنەكانی كۆبانێ و جزیرە بە عەفرین ببەستێتەوە.

لە قۆناغی دووهەمدا لە ئۆپەراسیۆنی چڵەزەیتووندا كانتۆنی عەفرینی داگیركرد و رێگای گەیشتنی كوردی بە دەریای سپی نێوەڕاست گرت، بە هاریكاری روسیا كە لەوێشدا رووسیا پشتی كوردەكانی بەر دا.

لە قۆناغی سێهەمدا توركیا توانی شاری منبجی عەرەبنیشن بەپێی رێككەوتنێك لەگەڵ ئەمریكا لە بن دەستی یەپەگە دەربهێنێت و ئێستا هەڕەشە لە ناوچەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان و چەككردنی یەپەگە دەكات، دوای ئەوەی یەپەگە بە فەڕمی كشانەوەی لە منبج راگەیاند.

ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی كە پشتیوانی سەرەكی دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستان بوون لە ماوەی ساڵانی رابردوودا لە كاتی گەرمەی شەڕی داعشدا گوێیان بە فشار و هەڕەشەكانی توركیا نەدا، تا كارگەیشتە ئەوەی پەیوەندییەكانی واشنتن و ئەنقەرە بگاتە خراپترین ئاستی.

بەڵام ئێستا كە شەڕی داعش بەرەو كۆتایی دەچێت و چەند جارێك دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بە ئاشكرا باسی كشانەوەی هێزەكانی كردووە لە سووریا، وردە وردە واشنتن خەریكە روو لە ئەنقەرە دەكاتەوە و پشت لە كوردەكانی سووریا دەكات.

ئەمە جیا لە هەڕەشەكانی بەشار ئەسەد سەرۆكی سووریا لە هێزەكانی سوریای دیموكرات بەوەی هێزیان لە دژ بەكاردەهێنێت بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی ناوچەكان، ئەمە لە حاڵێكدا كە رژێمی سووریا بەهاوكاری رووسیا و ئێران توانی زۆرینەی ناوچەكانی سووریا كۆنترۆڵ بكاتەوە.
بە رای بەشێك لە چاودێران بە دوور نازاندرێت ئەزموونی رۆژئاوای كوردستان هەمان چارەنووسی ئەزموونی كۆماری كوردستانی لە مەهابادی رۆژهەڵاتی كوردستانی بە رێبەرایەتی پێشەوا قازی محەمەد هەبێت لە ساڵی 1946 ، كە دوای پشت تێكردنی سۆڤێت لێی، رووخا.

 هێزەكانی ئاسایشی رۆژئاوای كوردستان 

بەڵام هێشتا كوردەكانی سووریا لە هاوپەیمانە زلهێزەكەیان بێ هیوانەبوون، ئەوەتا نوێنەری كانتۆنەكانی رۆژئاوای كوردستان رایدەگەیەنێت، لێدوانەكانی چاوش ئۆغلو دوورن لە راستییەوە و تا ئێستا ئەمریكا هاوپەیمانی كوردە.

فەتحوڵڵا حوسێنی نوێنەری كانتۆنەكانی رۆژئاوا لە هەرێمی كوردستان بە (خەڵك)ی راگەیاند، تا ئێستا ئەمریكا هاوپەیمانی كوردەو چەك بۆ هێزی سوریای دیموكرات‌و یەپەگە دەنێرێت.

وتیشی “بەهیچ شێوەیەك یەپەگە لەناو منبەج نەبوون، تەنها چەند راوێژكارێكی سەربازی بوون ‌و كشانەوە، رێكەوتنی نێوان ئەمریكا و توركیاش تەنها شاری منبەج دەگرێتەوەو شارەكانی باكور‌و رۆژئاوای فوڕات ناگرێتەوە”.

ئاشكراشیكرد، هێزەكانی یەپەگە لەناوچەكانی دیكە ناكشێنەوە‌و لێدوانەكەی ئۆغلۆ راست نییە، چونكە ئەمریكا هیچی بە بەرپرسانی یەپەگە نەگوتووە كە چەكیان لێ بستێنێتەوە‌و بەڵێنی داوە رۆژهەڵاتی فوڕات بپارێزێت، چونكە شەڕی داعش‌و پلانێكی دورودرێژە و سوریای دیموكرات‌و ئەمریكا جێبەجێی دەكەن.

سەبارەت بە دووبارەبوونەوەی مێژوو كە وڵاتانی زلهێز نەهامەتییان بەسەر كورددا هێناوە، حوسێنی رایگەیاند، كورد ئێستا جوگرافیاو هێز‌و دیبلۆماسییەت‌و قورسایی هەیە، بڕوا ناكەم ئەو وڵاتە زلهێزانە ببنە پاڵپشتی توركیا كە هەموو جیهان دەزانێت وڵاتێكە لانكەی تیرۆرە.

وتیشی “دەبێت وڵاتە زلهێزەكان ئەم كێشەیە چارەسەر بكەن‌و سنورێك بۆ توركیا دابنێن، چونكە وڵاتێكی مەترسیدارە بۆ هەموو جیهان بەتایبەت ئەمریكاو ئەوروپا”.

سەبارەت بە پشتگوێخستنی كورد لەلایەن ئەمریكا ‌و شكستی لە ریفراندۆم‌و كەوتنی عەفرین و كەركوك فەتحوڵڵا حوسێنی ئاماژەی بۆ ئەوە كرد، كورد ئەگەر دەستكەوتێكی هەبێت بە پاڵپشتی ئەمریكا بووە، بەڵام لە ریفراندۆمدا لە قسەی دەرچوو، بەڵام لەگەڵا ئەوەشدا ئەمریكا پاڵپشتە بۆ هێزی پێشمەرگەو پڕۆژەی كوردستان.

وتیشی “سوریا وڵاتێكی دابەشكراوەو هەندێك ناوچە لەژێر نفوزی روسیایەو هەندێكی لای ئەمریكا، عەفرین نەكەوتبووە ئەو نەخشەی كە پێی دەڵێَن رۆژهەڵاتی فورات، بەڵكو كەوتبووە ژێر نفوزی روسی‌و ئەویش خیانەتی لە كورد كرد”.

بەرای چاودێران لە زۆرینەی قۆناغەكاندا حزب و شۆڕش و دەسەڵاتە كوردییەكان پشتیان بە وڵاتانی زلهێز و هەرێمی بەستووە، ئەو وڵاتانەش تاكو بەرژەوەندیان هەبوبێت بەكاریانهێناون، دواتر پشتیان بەرداون، لەو نمونانەش كۆماری مەهاباد، شۆڕشی ئەیلول، پرۆسەی ریفراندۆمی باشوری كوردستان و داگیركردنی كەركوك و ناوچە دابڕاوەكان، ئەزموونی رۆژئاوای كوردستان.

راپۆرت

“نیوەی دانیشتوانی شارێك دووچاری شێرپەنجە دەبن”
ڕاپۆرتێكی ئەمریكی: بەهۆی نەخۆشییەوە هێرۆشیمایەكی تر لە عیراق دروست دەبێت

خەڵك- بەشی هەواڵ
ڕاپۆرتێكی ئەمریكی، كە ئەمڕۆ چوار شەممە، 2018/12/12 بڵاوكراوەتەوە دەڵێت، نیوەی دانیشتوانی شاری بەسرە، دووچاری نەخۆشی شێرپەنجە دەبن لە نەوەی ئێستا و نەوەكانی داهاتوو، ئاماژە بە دروستبوونی هێرۆشیمایەكی تر دەكات لە عیراق بەهۆی نەخۆشییەوە، كە هۆكارەكەی “واشنتۆن”ە.

بەپێی ڕاپۆرتێك، كە لەلایەن پێگەی (Counter Punch)بڵاوكراوەتەوە، “ولایەتە یەكگرتووەكان بە زیاتر لە 970 موشەكی تیشكدەر بە ماددەی یۆرانیۆم لە جەنگی دووەمی كەنداو، كە لەلایەن جۆرج بوشەوە سەرۆكایەتی كرا لە ساڵی 1991 عیراقی بۆردومان كرد، ئەمەش كاریگەرییەكی نەرێتی و زۆر خراپی بۆ سەر تەندروستی دانیشتوانی وڵاتەكە دەبێت و بۆ زیاتر لە 10 ساڵ ئەو كاریگەرییە دەمێنێتەوە، پزیشكەكانی عیراقیش ئەو موشەكانە بە مەرگی سپی ناودەبەن، كە یەكێكە لە هۆكارەكانی توشبوون بە نەخۆشی شێرپەنجەی خوێن”.

هەر لە ڕاپۆرتەكەدا هاتووە، “شاری بەسرە لەنێوان شارەكانی تردا زەرەرمەندترینە، لەڕووی توشبوون بە نەخۆشی شێرپەنجە، ئەمەش بەهۆی بۆردومانەكانی ئەمریكا، بۆ دەركەوتنی ئەو ڕاستییەش دەتوانن سەردانی نەخۆشخانەی منداڵان بكەن بۆ نەخشییەكانی شێرپەنجە لە شارەكە و ببینن ڕێژەی ئەو منداڵانە چەند زۆرن بەهۆی تیشكدەرەكانەوە پوكاونەتەوە”.

ڕاپۆرتەكەی (Counter Punch)دەڵێت: “چەند مانگێك لە بۆردومانكردنی عیراق لەلایەن فڕۆكەكانی ئەمریكا و بەریتانیاوە بە موشەكی كروز، بووە مایەی ئەوەی میراتێكی گەورە و كوشندە و پیس لەدوای خۆیەوە بەجێبهێڵێت، كە لە چەندان تەن لە پاشماوەی موشەك و گوللـە و بۆمب پێكدێن و هەموویان بە یۆرانیۆم ڕازێنراونەتەوە، بەشێوەیەكی گشتی ولایەتە یەكگرتووەكان بە زیاتر لە 970 بۆمب و بۆمبی تیشكدەر، ئامانجەكانی لە عیراقدا بۆردومان كرد”.

پێگە ئەمریكاییەكە پێیوایە، “لە ساڵی 1991وە كۆی گشتی توشبوان بە نەخۆشی شێرپەنجەی خوێن بە ڕێژەی زیاتر لەسەدا 600 لە عیراقدا زیادی كردووە، ڕەوشەكەش زیاتر ئاڵۆزبوو، بەهۆی گەمارۆكانەوە، كە لەو دەمەدا كوفی عەنان، سكرتیری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لەو سەردەمەدا، بە قەیرانێكی مرۆیی و زیاتر قورسبوونی ئەركی دەستنیشانكردن و چارەسەری شێرپەنجە، وەسفی كردبوو”.

(Counter Punch) لە راپۆرتەكەیدا لە زاری ئومێد موبارەك، وەزیری تەندروستی حكومەتەكەی سەدام حسێنەوە بڵاویكردۆتەوە، “بەڵگەی تەواومان لەبەردەستدایە لەبارەی بوونی پاشماوە و شوێنەواری یۆرانیۆم لەو سامپلانەی بۆ توێكاریی وەرگیراون، ئەمەش شتێكی خراپە بۆ ئەوانەی پێیانوایە حاڵەتەكانی توشبوون بە شێرپەنجە، لەبەر هۆكارەكانی تر زیادییان كردووە”.

بە وتەی موبارەك، “ترسی ولایەتە یەكگرتووەكان لە ڕووبەڕبوونەوەی كاریگەرییە تەندروستی و ژینگەییەكان بەهۆی تەقاندنەوەی یۆرانیۆمەوە، لە پشت شكستخواردنی جێبەجێكردنی ئەو ڕێكەوتنەوە بوو، كە ڕێگەی بە عیراق دەدات هەندێك لە یەدەگی نەوتی وڵاتەكەی بفرۆشێت لەبەرانبەر دابینكردنی خۆراك و پێداویستی پزیشكی”.

ڕاپۆرتەكە هەر لە زاری دكتۆر جواد عەلی، كە پسپۆڕی نەخۆشییەكانی شێرپەنجەیە و ئەندامی كۆمەڵی شاهانەی پزیشكانە لە ئینگلتەرا، بڵاویكردۆتەوە، “توێژینەوەكان دەریانخستووە، كە زیاتر لە سەدا 40 لە دانیشتوانی بەسرە دووچاری نەخۆشی شێرپەنجە دەبن، ئێمە لە هێروشیمایەكی تردا دەژین”.

لە كۆتایی ڕاپۆرتەكەدا هاتووە، “زۆربەی توشبوان بە نەخۆشی شێرپەنجەی خوێن و شێرپەنجەی مەمك لەنێوان منداڵاندان، لیژنەی سزاكانی سەر عیراقیش لە نیویۆرك، كە ولایەتە یەكگرتووەكان دەستڕۆیشتبوو تێیدا، داواكارییەكانی عیراقی ڕەتكردبۆوە بۆ دەستبەركردنی كەرەستەكانی چارەسەری شێرپەنجە، هەر بۆیە لەئێستادا نەخۆشخانەكانی عیراق بە توشبوانی ئەو نەخۆشییە كوشندەیە جمەیان دێت”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

هۆشداری دەدرێتە حكومەتەكانی عێراق و هەرێم لە تەقینەوەی ناڕەزایەتی هاووڵاتیان

خەڵك-بەشی هەواڵ

 

تاكو ئێستا پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەتی عێراق تەواو نەبووە و نەتوانراوە هەشت وەزارەت پڕبكرێنەوە و حكومەتی هەرێمیش پێكنەهێندراوە بەهۆی ناكۆكی لایەنەكانەوە، ئەمەش گرفت بۆ كارو خزمەتگوزارییەكانی حكومەت زیاتر دەكات، بۆیە مەترسی تەقینەوەی جەماوەری دەكرێت.
حكومەتەكانی عێراق و هەرێمی كوردستان لە ماوەكانی رابردودا كەمتەرخەم بوون و كورتیانهێناوە لە دابینكردنی خزمەتگوزارییە گشتییەكان بۆ هاووڵاتیان، بۆیە ئێستا كە حكومەتی نوێ پێكدێت و شەڕیش لەئارادا نەماوە، هاووڵاتیان چاوەڕێی خزمەتگوزاری خێرا دەكەن، بەتایبەت هاووڵاتیانی هەرێم چاوەڕێی لابردنی پاشەكەوتی موچە و دەستپێكردنەوەی پێشینەكان و خزمەتگوزارییەكانن.

میران محەمەد:
نەبوونی خزمەتگوزاری لە هەموو شتێك مەترسیدارترە و خەڵك ئەوەی دەوێت، باكی نییە بە حزبایەتی و كێ سەرۆكە

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقی رایدەگەیەنێت، مەترسی نەبوونی خزمەتگوزاری لە عێراق و هەرێم زۆر لە پێكنەهێنانی كابینەی حكومەتی عێراق گەورەترە.
میران محەمەد ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بە (خەڵك)ی راگەیاند، بڕیاری پێكهێنانی حكومەتی عێراق هەیە و شەرعیەتیشی هەیە، بەڵام لەبەرئەوی رێكەوتن نییە نەتوانراوە ناوی وەزیرەكان بخرێتەنێو كۆبونەوەكانی پەرلەمان و ئەمەش وایكردووە رێژەی یاسایی تەواو نەبێت، بۆیە تاكو رێكەوتن نەكرێت ئەو بابەتە كۆتایی نایەت.

وتیشی”یەكێتی 18 كورسی هەیەو مافی وەرگرتنی وەزارەتی هەیە، جگە لەوەش یەكێتی رۆڵێكی سەرەكی هەبووە لە رێكخستنی نێو ماڵی عێراق و بەتایبەت عەرەبەكان، هەربۆیە ئەمجارە وەزارەت نەدرێتە یەكێتی لەبەر هەر هۆركاێك بێت پڕۆسەكە قورستر دەبێت لە جاران”.

ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، جگە لە یەكێتیش زۆربەی فراكسیۆنە كوردییەكان بەو بابەتە رازی نەبوون.

رونیشیكردەوە، ئەم حكومەتە شەرعیەتی هەیە و دەتوانێت بەو شێوەیە بڕوات، بەڵام ئەم حكومەتە تەنها ئەوە كێشەی نییە، بەڵكو خەڵكی عێراق ناڕازییە لە هەموو شتێك، مەترسییەكە ناڕەزایەتی هاووڵاتیانە و خزمەتگوزاری زۆر خراپە لە شارەكانی باشوور.

میران محەمەد راشیگەیاند، یەكێك لە مەترسییەكان پێكنەهێنانی حكومەت نییە، بەڵكو فشارەكانی هاووڵاتیانە، چونكە لە شەڕی داعش زیاتر بودجەكەی بۆ شەڕ بووە، ئێستا خەڵك چاوەڕێی خزمەتگوزاریی دەكەن، لەبەرئەوە خزمەتگوزاری لە هەموو شتێك مەترسیدارترە و خەڵك ئەوەی دەوێت، باكی نییە بە حزبایەتی و كێ سەرۆكە.

مەلا بەختیار:
جڵەوی رووداوەكان كە لەدەست دەربچن، نەلایەنەكانی دەسەڵات‌و، نەلایەنەكانی ئۆپۆزسیۆنیش، ناتوانن ببنە خاوەنی شەقامی توڕە

هاوكات مەلا بەختیار بەرپرسی دەستەی كارگێڕی مەكتەبی سیاسی یەكێتی نیشتمانی كوردستان لە پەیامێكدا رایگەیاند ” دەمەوێ‌، سەرنجی ئەو لایەنانە بۆ ئەم راستییانە رابكێشم كە پێكەوە رێكدەكەون‌و كابینەی نۆهەم پێكبهێنن، ئەویش هەموو لایەنەكان بەهەموو توانای راگەیاندن‌و، هێزی چەكدارو دەستڕەنگینی لەهەڵبژاردندا، نەتوانرا نیوەی خەڵك، لەدەرەوەی بازنەی هەڵبژاردن، كەمەندكێش بكرێنە ناو بازنەكە. ئەمە ئاماژەیەكی دڕدۆنگی سیاسی‌و كۆمەڵایەتی‌و سایكۆلۆژیە و هۆی سەرەكی ئەم دڕدۆنگییە، لاوازبوونی متمانەی خەڵكە، بەسەركردایەتی‌و سیاسەت‌و بەڵێنەكانی سەرجەم لایەنەكان. كە ئەمەش، سەرەنجامی كەڵەكەبونی گرفت‌و گەندەڵی‌و ئەو بارە نالەبارەی خەڵكە”.

مەلا بەختیار دەشڵێت “ئەم بێ‌ متمانەییە، كە جارێ‌ بە بەشداری نەكردنی هەڵبژاردن دەردەبڕدرێ‌، لەم دۆخەی عیراق‌و كوردستان‌و ناوچەكەدا، پێویستە لەكابینەی نۆیەمدا، بەقوڵی لێكبدرێتەوە. ئەگینا، بەدوری نەزانین، دەروازەی دۆخەكە لەگرێژنە دەربچێ‌‌و لەم هەلومەرجەشدا، كە فەرەنسای پێشەنگێكی وڵاتانی دیموكراسی، لەسەر باج زیادكردنی سوتەمەنی، دەسوتێندرێ‌، دوور نییە، كێشە كۆنە چارەسەر نەكراوەكان، لەسایەی كابینەی نوێدا، لەم قۆناغەی گواستنەوەی دیموكراسیدا، لەكوردستانی دواكەوتودا، ئاوێتەی دۆخی نەخوازراو بن‌و، هەر ئەگەرێكی ئاڵۆزی ناوچەكەش، یان لەعیراق‌و یاخود لەكوردستاندا، كارلێك لەتەك كێشەی كۆنی پاشكەوتی مووچە بكات، بیرمان نەچێ‌ كێشەی نێوان ئەمریكا‌و دەوڵەتانی كەنداو‌و ئێران، هەروەها كێشەی كۆمەڵایەتی، ئابوریی‌و سیاسی چارەسەر نەكراوی تەواوی ناوچەكە، ئەمە جگە لە لێكەوتەكانی بەهاری عەرەبی، هاوكات كێشەی نێوان شیعەكانی عیراق، هەروەها سوننەكانی عیراق، ئینجا ئەو رێژە كەمەی كە لەبەغداد‌و ناوچەكانی تری عیراق بەشداریان كردووە، خۆپیشاندانەكانی بەسرەو پارێزگاكانی تر، لەكاتێكدا هێشتا پاشماوەی جەنگی داعش‌و ناوچە وێرانكراوەكانی جەنگ ساڵەهای ساڵی دەوێ‌ چارەسەر بكرێن، ئەمانە دەبێ‌ هەموویان لەبەرچاو بگیرێن كە كاریگەریان لەسەر كوردستان‌و عیراق‌و ناوچەكەش هەیە”.

راشیگەیاند “بێگومان یەكانگیربوونی هەموو ئەم رووداوانەو كاریگەریان لەسەر هەست‌و هەڵوێستی خەڵكی كوردستان، خرۆشانی خەڵك دەكاتە ئەنجامێكی مەترسیدار بۆ سەر هەمووان”.

رونیشیكردەوە “لەدۆخێكی نەخوازراوی واشدا، جڵەوی رووداوەكان كە لەدەست دەرچوون، نەلایەنەكانی دەسەڵات‌و، نەلایەنەكانی ئۆپۆزسیۆنیش، ناتوانن ببنە خاوەنی شەقامی توڕە. ڕەنگە، لەهەلومەرجێكی ئاوهاشدا، چەند رابەرێكی دەركەوتووی سۆسیال-مێدیا، بۆ ماوەیەك بتوانن روداوەكان، بەئاراستەی پۆپۆلیستی‌و ئاژاوەگێڕی، رابەرایەتی بكەن”.

خۆپیشاندان و توندوتیژییەكانی فەرەنسا بۆ وڵاتانی دیكەی وەك بەلجیكا و چەند شوێنێكی دیكەی ئەوروپا تەنیونەتەوە، بۆیە بە دوور نازاندرێت پریشكی ئەو ئاگرەی لە پاریس سەری هەڵداوە وڵاتانی دواكەوتووی ناوچە و ئەوانەی بە دەست دەیان كێشەوە دەناڵێنن، بگرێتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

بەهۆی دابەشنەكردنی نەوت لەلایەن حكومەتی هەرێمەوە هەڕەشەی خۆپیشاندان دەكرێت

 

خەڵك-یەحیا حبیب

بەهۆی دەستپێكردنی وەرزی سەرما و سۆڵەوە هاوڵاتیان بە نیگەرانیەوە چاوەڕوانی دابەشكردنی نەوتن بەسەریاندا و بەشێكیش پیان وایە، كە پێدەچێت ئەوە قبوڵ نەكەن و گردبونەوە و خۆپیشاندانی بۆ بكرێت و پارێزگاری سلێمانیش هاوڵاتیانی شارەزور و سەیدسادق بێ ئومێد دەكات و هیچ بەڵێنێكیان پێ نادات لە سەر دابەشكردنی نەوت.

محەمەد عبدولڕەحمان، چالاكوانێكی قەزای شارەزوور به (خەڵك)ی ڕاگەیاند، “بەداخەوە ئەگەر چی وڵاتەكەمان لەسەر نەوت دەژی، بەڵام نەوتمان نیە سۆپایەكی پێ دابگیرسێنین”.

وتیشی، “دابەشنەكردنی نەوت وای كردووە، كە ئێمە نەوت بكڕین بە ناچاری بۆ بەڕێكردنی ئەم وەرزە بە پارەیەكی زۆر لەم قەیرانەدا، كە هاوڵاتی وا هەیە مووچەكەی بەشی بەرمیلێك زیاتر ناكات، بەڵام ئەمە لە بەشێكی تری ناوچەكان پەلی كێشاوە بۆ بڕینەوەی دارەكان و بەكارهێنانی بۆ سۆپای دار، كە ئەمەش لە بەرژەوەندی هاوڵاتیان و سروشتیشدا نیە “.

سەبارەت بە بەكارهێنانی سۆبای كارەبایی، ئاماژەی بەوەشكرد، “بەشێكی زۆر لە هاوڵاتیان سۆبای كارەباییان لە ماڵەوە هەیە، بەڵام تا ئێستا ئەم هەرێمە كارەبای 24 كاتژمێری نیە تا بتوانی سودی لێوەرگریت و هیچ نەبێت بڕێكی كەمتر لە سوتەمەنی بكڕیت”.

داواشیكرد، “كە بە زووترین كات بەشە سوتەمەنی نەوت دابەشبكرێت بۆ ئەوەی هاوڵاتیان ناچار نەبن بە كڕینی سوتەمەنی گەر وانەكرێت پێدەچێت ئێمە ئەمە قبوڵ نەكەین و گردبونەوە و خۆپیشاندان بكەین”.

هەروەها، ئەیوب سڵێمان، چالاكوانێكی قەزای سەیدسادق و بە (خەڵك)ی وت، “ئێمە لە ماوەی ڕابردوودا وەفدێكی نوێنەرایەتی قەزاكە سەردانی هەڤاڵ ئەبوبەكر، پارێزكای سلێمانیمان كرد بۆ چەند مەبەستێك و لەناویشیدا پرسی دابەشكردنی بەشە سوتەمەنی نەوت بەسەر قەزاكەماندا، بەڵام هیچ بەڵێنێكی پێمان نەدا”.

وتیشی، “پارێزگاری سلێمانی پێی وتین، كە ئەگەر بەغدا بەردەوامبێت لە ناردنی سوتەمەنی، شاری سلێمانی تەواو دەكەین و دواتر لە سەیدسادق دەستدەكەن بە دابەشكردنی نەوت و دواتر شارەزوور”.

ئاماژەی بەوەشكرد، “ئەم وتانەی پارێزگاری سلێمانی نیگەرانی لامان دروستكردووە و جێی داخیشە لەسەر نەوت بژین و لە دەرەوە نەوتمان بۆ بنێرن و چاوەڕوانی عێڕاقبین بۆ ئەوەی بینێرێت .

لای خۆشیەوە بێرون سەعید، یەكێكە لە فرۆشیارانی نەوت لە قەزای شارەزوور بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، دابەشنەكردنی نەوت و قەیرانی دارایی كاریگەری زۆری هەبووە لە بەرزبونەوەی نرخی نەوت، كە لە بەرژەوەندی هاوڵاتیە هەژارەكەدا نیە.

وتیشی، “بەداخەوە ڕۆژانە چەندین دیمەن دەبینی، كە كاریگەری زۆری لە سەرمان دەبێت، هاوڵاتی وا هەیە خراپی باری گوزەرانی وای كردووە نەتوانێت نەوت بكڕێت بۆ ئەوەی خۆیانی پێ گەرم بكەنەوە، دەیان دیمەنی ناخ هەژێن ڕۆژانە دەبینین، بەڵام ئێمەش تەنها دەتوانین نەوتیان پێبدەین تا مووچە وەربگرن “.

ئاماژەی بەوەشكرد، نرخی نەوت لە ئێستا لای ئێمە 140 هەزار دینارە و بەرزترە لە ساڵانی ڕابردوو بەر لەو قەیرانەی، كە بەسەر هەرێمدا هات و دەشڵێت، “جاران ئێمە چاوەڕێبوین، كە حكومەت پارە بەم خەڵكە بدات لە داهاتی نەوت كەچی ئێستا ئەبێت پارە بۆ حوكمەت كۆبكەینەوە “.

ئەو فرۆشیارەی نەوت ئاشكراشی كرد، “28 ساڵە تەمەنم و زیاتر لە 12 ساڵی لە كاری نەوت و گازدا كارم كردووە و بە ئەندازەی ئێستا خەڵكم لە ناڕەحەتی و ناخۆشی و نەبونی نەبینەوە بەداخەوە”.

بۆ بەدواداچوونی زیاتر (خەڵك) پەیوەندی كرد بە هەڤاڵ ئەبوبەكر، پارێزگاری سلێمانی، بەڵام وەڵامی پەیوەندییەكەی نەدایەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان

دوایین