ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

ئایا ئەزمونەكەی رۆژئاوای كوردستان بەدەردی كۆماری كوردستان دەچێت؟

یەپەكە

خەڵك-بەشی هەواڵ

لە دوای  عەفرین،  نۆرەی منبجە، كە لە بن دەستی هێزە كوردییەكان دەردەهێندرێن، بە قسەی گەورە كاربەدەستانی توركیا ناوچەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان هەمان چارەنووسیان دەبێت.

كوردەكانی سووریا لە دوای سەرهەڵدانی شۆڕشی گەلانی سووریا لە مانگی ئاداری 2011دا كەوتنە خۆیان و زۆرینەی شار و شارۆچكەكانی رۆژئاوای كوردستانیان كۆنترۆڵكرد و دەسەڵاتی ئیداری و ئەمنی و سەربازییان گرتەدەست و رژێمی سووریا تەنها بەناو بوونی لەوێ ما.

لەگەڵ سەرهەڵدانی رێكخراوی داعش و بەرفراوانبوونی هێرشەكانی لە دوای ساڵی 2013 و هێرشەكانی بۆ سەر كۆبانێ لە 2015 و بەرگریی سەختی شەڕڤانە كوردەكان، هاوپەیمانی نێونەتەوەیی بۆ شەڕی داعش بە سەركردایەتی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا (كە لە هاوینی 2014 دوای هێرشەكانی داعش بۆ سەر باشوری كوردستان و هەولێر پێكهات)، شەڕڤانە كوردەكانی سوریای كردە هاوپەیمانی خۆی بۆ شەڕی داعش و هێزەكانی سوریای دیموكرات پێكهاتن.

 خۆپیشاندانی كوردەكانی سووریا 

هێزەكانی سووریای دیموكرات توانیان لەماوەی زۆرتر لە سێ‌ ساڵی رابردوودا شەڕێكی قورسی داعش بە هاریكاری هاوپەیمانان بكەن و قەڵای داعش لە رەقە بڕوخێنن، وێڕانی كۆنترۆڵكردنی چەندین شار و شارۆچكە و پێگەی ستراتیژی دیكە.

پارتی دەسەڵاتداری رۆژئاوای كوردستان پەیەدە كە حزبێكی سەر بە پەكەكەیە، دوای ململانێیەكی زۆر لەگەڵ زۆرینەی حزبەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان كە هەندێكیان سەر بە پارتی دیموكراتی كوردستان بوون، توانی دەسەڵاتی تەواو بگرێتە دەست.

ئەم حزبە هەرزوو دەستیكرد بە دامەزراندنی هێزەكانی یەپەگە و یەپەژە و دواتر سوریای دیموكرات وەك هێزێكی نیزامی تۆكمە و پڕچەككراو بە هاریكاری هاوپەیمانان، دواتر دامەزراندنی دامەزراوە ئیدارییەكانی دەوڵەت و دروستكردنی كانتۆنەكان و دەزگاكانی راگەیاندن و دەزگا ئەمنییەكان و سازكردنی هەڵبژاردنەكان، تەنانەت دەستی برد بۆ نوێكردنەوەی سیستمی خوێندن و پەروەردە و دەستبردن بۆ هەندێك یاسای باری خێزانی.

  یەپەكە 

دەسەڵاتی رۆژئاوای كوردستان لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا لە ململانێیەكی سەختدا بوو لەگەڵ توركیا، رژێمی سوریا، داعش و گروپە چەكدارەكانی دیكەی ئۆپۆزسیۆنی سووریا و لە زۆرینەی ناوچەكان لە شەڕ و پێكدادان بوو، بەڵام توانیان بە سەركەوتوویی ئەو قۆناغانە تێبپەڕێنن.

دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستان سەركەوتوبوون لە دروستكردنی هاوسەنگی لە پەیوەندییان لەگەڵ وڵاتانی هەرێمی ئێران و عێراق و وڵاتانی دیكە و هەروەها لەگەڵ روسیا و ئەمریكا و ئەوروپادا پەیوەندییان باشبوو.

 ئاڵای رۆژئاوای كوردستان 

بەڵام دواجار توركیا خەونی گەورەی كوردەكانی سووریای خستەمەترسییەوە كە “وا چاوەڕوان دەكرا دەوڵەتێكی كوردی یان دەسەڵاتێكی نیمچەسەربەخۆ لە باكوری سووریا لە دایكببێت و كورد بگەیەنێت بە دەریای سپی نێوەڕاست و لەگەڵ باشوری كوردستاندا وەك یەك دەوڵەت یان وەك دوو دەوڵەت یان وەك دوو ئیدارەی نیمچە سەربەخۆی كوردی دراوسێ بن، ئەمە بە پشتیوانی وڵاتانی رۆژئاوایی”، بەڵام وڵاتانی رۆژئاوای پشتی كوردییان بە لە باشوور و رۆژئاوا بەر دا.

توركیا هەرچەندە لە زۆرینەی قۆناغەكاندا دژایەتی جوڵانەوە كوردییەكانی كردووە، بەڵام لەسەرەتای سەرهەڵدانی دەسەڵاتی كوردی لە رۆژئاوای كوردستان وەزارەتی دەرەوەی توركیا بانگێشتی ساڵح موسلیم هاوسەرۆكی پێشووی پەیەدەی كرد، لەوێ داوای هاوكاری كرد، بەڵام موسلیم ئەوەی رەتكردەوە بەپێی سەرچاوە هەواڵییەكان.

پێداگری دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستان لەسەر پەیوەستبوونیان بە پارتی كرێكارانی كوردستان و رەنگدانەوەی ئەدەبیات و سیاسەتی پەكەكە بەسەر ئەو دەسەڵاتەدا هانی توركیا و پارتی دیموكراتی كوردستانی دا زۆرتر دژایەتییان بكەن.

 كوردەكانی سوریا وێنەكانی ئۆجەلان بەرز دەكەنەوە 

ئەنقەرە گەیشتە ئەو بڕوایەی ئەو ئیدارە كوردییەی رۆژئاوای كوردستان بە هیچ جۆرێك قەبوڵ نەكات و بە مەترسی بۆ سەر ئاسایشی خۆی بزانێت، بۆیە لە یەكەمدا هەنگاودا سوپای توركیا بە هاوكاری گرووپە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆنی سووریا ئۆپەراسیۆنی قەڵغانی فوراتی سازكرد و رێگای گرت لە یەپەگە كە كانتۆنەكانی كۆبانێ و جزیرە بە عەفرین ببەستێتەوە.

لە قۆناغی دووهەمدا لە ئۆپەراسیۆنی چڵەزەیتووندا كانتۆنی عەفرینی داگیركرد و رێگای گەیشتنی كوردی بە دەریای سپی نێوەڕاست گرت، بە هاریكاری روسیا كە لەوێشدا رووسیا پشتی كوردەكانی بەر دا.

لە قۆناغی سێهەمدا توركیا توانی شاری منبجی عەرەبنیشن بەپێی رێككەوتنێك لەگەڵ ئەمریكا لە بن دەستی یەپەگە دەربهێنێت و ئێستا هەڕەشە لە ناوچەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان و چەككردنی یەپەگە دەكات، دوای ئەوەی یەپەگە بە فەڕمی كشانەوەی لە منبج راگەیاند.

ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی كە پشتیوانی سەرەكی دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستان بوون لە ماوەی ساڵانی رابردوودا لە كاتی گەرمەی شەڕی داعشدا گوێیان بە فشار و هەڕەشەكانی توركیا نەدا، تا كارگەیشتە ئەوەی پەیوەندییەكانی واشنتن و ئەنقەرە بگاتە خراپترین ئاستی.

بەڵام ئێستا كە شەڕی داعش بەرەو كۆتایی دەچێت و چەند جارێك دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بە ئاشكرا باسی كشانەوەی هێزەكانی كردووە لە سووریا، وردە وردە واشنتن خەریكە روو لە ئەنقەرە دەكاتەوە و پشت لە كوردەكانی سووریا دەكات.

ئەمە جیا لە هەڕەشەكانی بەشار ئەسەد سەرۆكی سووریا لە هێزەكانی سوریای دیموكرات بەوەی هێزیان لە دژ بەكاردەهێنێت بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی ناوچەكان، ئەمە لە حاڵێكدا كە رژێمی سووریا بەهاوكاری رووسیا و ئێران توانی زۆرینەی ناوچەكانی سووریا كۆنترۆڵ بكاتەوە.
بە رای بەشێك لە چاودێران بە دوور نازاندرێت ئەزموونی رۆژئاوای كوردستان هەمان چارەنووسی ئەزموونی كۆماری كوردستانی لە مەهابادی رۆژهەڵاتی كوردستانی بە رێبەرایەتی پێشەوا قازی محەمەد هەبێت لە ساڵی 1946 ، كە دوای پشت تێكردنی سۆڤێت لێی، رووخا.

 هێزەكانی ئاسایشی رۆژئاوای كوردستان 

بەڵام هێشتا كوردەكانی سووریا لە هاوپەیمانە زلهێزەكەیان بێ هیوانەبوون، ئەوەتا نوێنەری كانتۆنەكانی رۆژئاوای كوردستان رایدەگەیەنێت، لێدوانەكانی چاوش ئۆغلو دوورن لە راستییەوە و تا ئێستا ئەمریكا هاوپەیمانی كوردە.

فەتحوڵڵا حوسێنی نوێنەری كانتۆنەكانی رۆژئاوا لە هەرێمی كوردستان بە (خەڵك)ی راگەیاند، تا ئێستا ئەمریكا هاوپەیمانی كوردەو چەك بۆ هێزی سوریای دیموكرات‌و یەپەگە دەنێرێت.

وتیشی “بەهیچ شێوەیەك یەپەگە لەناو منبەج نەبوون، تەنها چەند راوێژكارێكی سەربازی بوون ‌و كشانەوە، رێكەوتنی نێوان ئەمریكا و توركیاش تەنها شاری منبەج دەگرێتەوەو شارەكانی باكور‌و رۆژئاوای فوڕات ناگرێتەوە”.

ئاشكراشیكرد، هێزەكانی یەپەگە لەناوچەكانی دیكە ناكشێنەوە‌و لێدوانەكەی ئۆغلۆ راست نییە، چونكە ئەمریكا هیچی بە بەرپرسانی یەپەگە نەگوتووە كە چەكیان لێ بستێنێتەوە‌و بەڵێنی داوە رۆژهەڵاتی فوڕات بپارێزێت، چونكە شەڕی داعش‌و پلانێكی دورودرێژە و سوریای دیموكرات‌و ئەمریكا جێبەجێی دەكەن.

سەبارەت بە دووبارەبوونەوەی مێژوو كە وڵاتانی زلهێز نەهامەتییان بەسەر كورددا هێناوە، حوسێنی رایگەیاند، كورد ئێستا جوگرافیاو هێز‌و دیبلۆماسییەت‌و قورسایی هەیە، بڕوا ناكەم ئەو وڵاتە زلهێزانە ببنە پاڵپشتی توركیا كە هەموو جیهان دەزانێت وڵاتێكە لانكەی تیرۆرە.

وتیشی “دەبێت وڵاتە زلهێزەكان ئەم كێشەیە چارەسەر بكەن‌و سنورێك بۆ توركیا دابنێن، چونكە وڵاتێكی مەترسیدارە بۆ هەموو جیهان بەتایبەت ئەمریكاو ئەوروپا”.

سەبارەت بە پشتگوێخستنی كورد لەلایەن ئەمریكا ‌و شكستی لە ریفراندۆم‌و كەوتنی عەفرین و كەركوك فەتحوڵڵا حوسێنی ئاماژەی بۆ ئەوە كرد، كورد ئەگەر دەستكەوتێكی هەبێت بە پاڵپشتی ئەمریكا بووە، بەڵام لە ریفراندۆمدا لە قسەی دەرچوو، بەڵام لەگەڵا ئەوەشدا ئەمریكا پاڵپشتە بۆ هێزی پێشمەرگەو پڕۆژەی كوردستان.

وتیشی “سوریا وڵاتێكی دابەشكراوەو هەندێك ناوچە لەژێر نفوزی روسیایەو هەندێكی لای ئەمریكا، عەفرین نەكەوتبووە ئەو نەخشەی كە پێی دەڵێَن رۆژهەڵاتی فورات، بەڵكو كەوتبووە ژێر نفوزی روسی‌و ئەویش خیانەتی لە كورد كرد”.

بەرای چاودێران لە زۆرینەی قۆناغەكاندا حزب و شۆڕش و دەسەڵاتە كوردییەكان پشتیان بە وڵاتانی زلهێز و هەرێمی بەستووە، ئەو وڵاتانەش تاكو بەرژەوەندیان هەبوبێت بەكاریانهێناون، دواتر پشتیان بەرداون، لەو نمونانەش كۆماری مەهاباد، شۆڕشی ئەیلول، پرۆسەی ریفراندۆمی باشوری كوردستان و داگیركردنی كەركوك و ناوچە دابڕاوەكان، ئەزموونی رۆژئاوای كوردستان.

راپۆرت

پەیوەندییەكانی ئەنەكەسە و دەسەڵاتدارانی رۆژئاوا تێكچوونەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ

جارێكی دیكە پەیوەندییەكانی ئەنجومەنی نیشتمانی كوردی سوریا ئەنەكەسە لەگەڵ دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستان تێكچووەوە.

مانگی رابردوو بە چاودێری ئەمریكا پارتی یەكێتی نیشتمانی كوردستان پەیەنەكەسە كە سەر بە دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستانە لەگەڵ ئەنەكەسە لەسەر دروستكردنی ئەنجومەنێك وەك مەرجەعی رۆژئاوای كوردستان رێككەوتن.

جارێكی دیكە ناكۆكییەكانی هەردوولایەنی ئەنەكەسە و حكومڕانەكانی رۆژئاوای كوردستان سەریهەڵدایەوە دوای راگەیەنراوێكی ئەنەكەسە كە داوای گەڕانەوە بۆ سیستمی خوێندنی سەر بە حكومەتی سوریا و سیستمی خۆسەری رۆژئاوا دەكات.

لەوبارەیەوە كۆما جڤاكێن كوردستانێ كەجەكە لە راگەیەنراوێكدا دەڵێت: لە دۆخێكی بەم شێوەیەدا پێویستە: هەموو لایەك خاوەن چ هێڵێكی سیاسی بن، هەموو كوردێكی وڵاتپارێز و دیموكراتەكان لەسەر بناغەی مافە نەتەوەییەكان و دیموكرات خاوەنداری لە هەڵوێستی نەتەوەیی بكەن. لەبەرئەوەی لە دۆخی ئەمڕۆدا یەكڕیزی نەتەوەیی ئیدی لە هەڵبژاردەیەك زیاتر، بۆ ئێمە پێویستیەكی هاشاهەڵنەگرە.

وتیشی: لەم ڕۆژانەی دواییدا ڕاگەیەنراوی ئەنەكەسە لەبارەی خوێندنگاكانی سەر بە خۆبەڕێوەبەرایەتی خۆسەر و گەڕانەوە بۆ سیستمی خوێندنی حكومەتی شام و هەڵوەشاندنەوەی سیستمی هاوسەرۆكایەتی، بە ئاشكرایی بەو واتایە دێت كە لە دوژمن زیاتر دوژمنایەتی لەبەرانبەر بەها و دەستكەوتەكانی گەلی كورد گەلانی تری هەرێمەكە دەكرێت. هەمان ئەنەكەسە كە دوای ئەوەی لەگەڵ بەرپرسانی توركیا قسەی كرد و وتی، بڕوانامەی خوێندنگاكانی هەرێمەكانی سەر بە بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر، لە نێودەوڵەتیدا كاری پێناكرێت.

راشیگەیاند، دوو دەستەواژەی (دژە كورد) و (دژە دیموكراسی) كە هەموو ساتێك لەدژی شۆڕشی ڕۆژئاوا بەكار دەهێنرا و بە هاوكاریكردنی حكومەتی شام تاوانبار دەكرا، ئەمڕۆ بە هەڵوێستی خۆی لە بەرانبەر پەروەردەی زمانی كوردی و پشتگیریكردن لە گەڕاندنەوەی سیستمی خوێندنی ڕژێمی سوریا دوو ڕاستین كە پێكەوە ئاشكرا بوون، ئەنەكەسە كە بەهۆی ئەوەی بە هیچ شێوەیەك بەشداری لە پڕۆسەی تێكۆشانی شۆڕشی ڕۆژئاوا نەبوو و هیچ باجێكی نەدا، بۆیەش خاوەنداریكردن لە دەستكەوتەكانی ڕۆژئاوا وەك ئەركی خۆی نابینێت و ئامادەیە مامەڵە بەم دەستكەوتانە بكات. ئەنەكەسەش باش دەزانێت كە سەرەتا گەلی كورد، گەلان باكوور و ڕۆژهەڵاتی سوریا بە هیچ شێوەیەك داواكاری گەڕاندنەوەی سیستمی خوێندنی ڕژێم و هەڵوەشاندنی سیستمی هاوسەرۆكایەتی قبوڵ ناكەن.

ئاماژەی بەوەشكردووە، بەم ڕۆژەڤە بێواتایانە تا دەتوانێت پڕۆسەی كۆبوونەوەكانی یەكێتی نەتەوەیی درێژ دەكات. ئاڵۆزی دەكات و لە ئەنجامدا پەیەنەكە بە تێكدانی كۆبوونەوەكان تاوانبار دەكات.

لە ساڵی 2012 دوای شۆڕِشەكانی سوریا كە ساڵێك پێشتر دەستیپێكرد، كوردەكانیش راپەڕین و شارەكانی رۆژئاوای كوردستانیان گرت و پارتی یەكێتی دیموكرات پەیەدە دەسەڵاتی گرتە دەست.

هەر زوو ناكۆكییەكان لە نێوان ئەنەكەسە و حكومڕانەكانی رۆژئاوا دەستیپێكرد و سەرجەم بارەگاكانی ئەنەكەسە داخران و سەركردەكانیان دەستگیركران و كاری سیاسی و رێكخراوەییان لێ قەدەغەكرا.

دوای دوو رێككەوتنیش لە دهۆك و هەولێر ئەنەكەسە و پەیەدە نەیانتوانی بگەنە رێككەوتن، تا دوای فشارەكانی ئەمریكا لە مانگی رابردوو رێككەوتنێكیان واژۆكرد.

بە ڕای چاودێرانی سیاسی جێبەجێكردنی ئەو رێككەوتنەی لە رۆژئاوا كراوە، قورسە، بەهۆی ئەوەی میكانیزمەكانی جێبەجێكردنی دیارینەكراوە و قورسە ئەنەكەسە بچێتە ژێر سیستمی حكومڕانی رۆژئاوا كە لەسەر بنەماكانی بیروباوەڕ و كاری پەكەكە دامەزراوە، حكومڕانەكانی رۆژئاواش ئەستەمە سازش لە گۆڕینی ئەو بنەمایانەی حكومڕانی بكەن.

بە ڕای چاودێران خاڵێكی دیكەی ناكۆكی لەسەر هێزە سەربازییەكانە، چونكە ئەنەكەسە خاوەنی هێزێكی مەشقپێكراو و راهێنراوە لە هەرێمی كوردستان كە ژمارەیان زیاتر لە پێنج هەزار كەسە و یەپەگە رێگانادات بگەڕێنەوە رۆژئاوا، ئەنەكەسەش ساز لە گەڕانەوەی هێزەكەی بەناوی لەشكری رۆژ ناكات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

توركیا پەنا بۆ سپیكردنەوەی پارە دەبات

خەڵك- بەشی هەواڵ

پارتی داد و گەشەپێدانی دەسەڵاتداری توركیا پرۆژە یاسایەك پێشكەشی پەرلەمان دەكات بۆ دووبارە گەڕاندنەوەی پارە لە دەرەوە، ئەو یاسایە رێگا دەدات بەشێوەیەكی كاتی بە كەس و كۆمپانیاكان بۆ گواستنەوەی پارە و ئاڵتوون و دراوە بیانییەكان بەبێ پشكنینی باج و لێكۆڵینەوەی تاوان یان سزا یان غەرامە، ئەمەش لەشێوەی سپیكردنەوەی پارەدایە بە پێی راپۆرتی رۆژنامەی ئەحوالی توركی.

رۆژنامەی زولفەقار دۆغان نوسی: گۆڕانكارییە یاساییەكان كە یاسای گەڕانەوەی پارە دەگرێتەوە تا ئێستا شەش جار كراوە كە یەكەم جار لە قەیرانی دارایی جیهانی 2008 دەركەوت.

ئاماژەی بەوەشكردووە ئەمجارە دەبێتە حەوت جار كە دەبێتە پرۆژە یاسایەكی تەواو.

ئەنقەرە چاوەڕێی 259 ملیار دۆلارە

دواین یاسا كە پێشكەشكی پەرلەمان كراوە، هەر وردبونەوە و لێكۆڵینەوەیەك لەسەرچاوە داراییەكان دوردەخاتەوە و هیچ باجێكیش دانانێت.

رۆژنامەی ئەحوال نوسیویەتی: قەبارەی ئەو سەرمایەی حكومەت چاوەڕێی گەڕانەوەیەتی لە دەرەوە دەگاتە 259 ملیار دۆلار، بۆیە هیچ پرسیار و باجێكی لەسەر دانانێت لە پێناو گرەنتی گەڕانەوەی بۆ نێوخۆی وڵات.

پشتگوێخستنی دادگای دەستوری

لەلایەكی دیكەوە مەترسی هەیە دادگا ناوخۆییەكان بڕیاری دادگای دەستووری جێبەجێنەكەن و بەرزترین دادگا لە وڵات پشتگوێبخەن.

گرەنتی چییە بۆ كەس و كۆمپانیاكان كاتێك دادگاكانی دارایی و باج یاسا نوێیەكە پشتگوێبخەن.

سەرجەم لایەنە نێوخۆیی و بیانییەكان لە توركیا دەتوانن سود لەو هەلە وەربگرن بۆ گەڕانەوەی سەرمایەكانیان لە دەرەوە، بەڵام یاساكە ئەوانە ناگرێتەوە كە ناچنە ژێر باری باجی داهاتەوە.
ئەم جوڵەی دوایی هاوكاتە لەگەڵ زیانی سیاسی و ئابوری و دادوەری و دامەزراوەیی دیار لە توركیا و پاشەكشەی ئابوری و قەرز گەیشتووەتە بەرزترین ئاستی لەگەڵ زیادبوونی پەرەسەندنە سیاسییە ناوخۆیی و دەرەكییەكان.

كۆچی وەبەرهێنانی بیانی

ئەو ژینگە نوێیەی توركیا ئاستەنگی بۆ وەبەرهێنانی بیانی دروستكردووە، بۆیە زۆریان كۆچیان كردووە لەگەڵ توانای هەڵگیرسانی ململانێ لە چوار بۆ پێنج بەرە و هەڕەشەكانی ئەمریكا و ئەوروپا بە سەپاندنی سزا بە سەر توركیادا.

توركیا بە قورسترین قەیرانی داراییدا تێپەڕ دەبێت بەتایبەت رۆژانە لیرەی توركی بەهاكەی لە بەرامبەر دۆلاری ئەمریكیدا لە دەستدەدات.

هۆكاری پاشەكشەی ئابووری توركیا

ئابوریناسان هۆكاری پاشەكشەی ئابوری توركیا و دابەزینی بەهای لیرە لە چەند هۆكارێكی ناوخۆیی و دەرەكیدا دەبیننەوە.

ئابوریناسەكان ئاماژە بەوە دەكەن، لە هۆكارە دەرەكییەكانی قەیرانی دارایی توركیا، نەخۆشی كۆرۆنا و دابەزینی ئاستی چوونی گەشتیاران بۆ توركیا بۆ نزمترین ئاستی، كە ئەو وڵاتە زۆر پشت بە گەشتیاری دەبەستێت لەگەڵ كاریگەرییەكانی دیكەی نەخۆشی كۆرۆنا بۆ سەر ئابوری جیهان بە گشتی.

هۆكارێكی دیكەی دەرەكی تێوەگلانی توركیایە لە چەندین ململانێی هەرێمی وەك سوریا، عێراق، لیبیا، قەرەباغ لەنێوان ئازەربایجان و ئەرمینیا، كشمیر لەنێوان پاكستان و هیندستان، دژایەتی ئیسرائیل كە تا ئێستاش هاوبەشێكی گەورەی ئابوری توركیا، تێكچوونی پەیوەندییەكانی توركیا لەگەڵ ئەمریكا و ئەوروپا لەسەر گەڕان بە دوای وزە لە دەریای ناوەڕاست و كڕینی موشەكی ئێس 400 روسی.

هاوكات پشتیوانییەكانی توركیا بۆ ئیخوان موسلیمین و گروپە چەكدارە توندڕۆكان و شەڕی كورد هۆكاربوون بۆ دابەزینی خواست لەسەر كاڵای توركی لە چەندین وڵات بەتایبەت لە سعودیە و ئیمارات و میسر و هەرێمی كوردستان.

لە هۆكارە ناوخۆییەكانیش رۆشتنی توركیا بەرەو دەوڵەتێكی دەسەڵاتی تاكە كەسی كە پێشتر دەسەڵات لە چەند دامەزراوەیەكدا بوو، ئێستا كۆبووەتەوە لە تەنها كەسێكدا، ئەوەش كاریگەری لەسەر ئاستی ناوخۆ و زیاتر بوونی ململانێكان ناسەقامگیری سیاسی و ئابووری كردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

دابەشكردنی نەوت لە عیراق دەستی پێكرد و ڕەوانەی هەرێمیش كرا

خەڵك- بەشی هەواڵ
وەزارەتی نەوتی عیراق ئاشكرای دەكات، كە دەستیان كردووە بە دابەشكردنی یەكەم بەشی بڕە نەوتی ئەمساڵ و جەختیشدەكاتەوە، كە بڕی پارەی كارتی نەوت تەنها (2) هەزار دینارە، هاوكات ڕۆژانە بۆ هەر شارێكی هەرێم چەند تەنكەرێك دەنێردرێت.

وەزارەتی نەوتی عیراق لە بەیاننامەیەكدا ئاماژەی بەوەكرردووە، كە دەستیان كردووە بە دابەشكردنی یەكەم بەشی بڕە نەوتی سپی ئەمساڵ بە كارتی ژمارە (4) و بۆ ئەوەش هاووڵاتیان دەتوانن بچنە بریكارەكانی خۆراك بۆ وەرگرتنی كارتەكان.

ئاشكراشی كردووە، كە بەرامبەر كارتی نەوت تەنها 2 هەزار دینار وەردەگیرێت لەلایەن بریكارەكانی خۆراكەوە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، كە هەر خێزانێك بڕی 100 لیتر نەوتی بە كارت پێ‌ دەدرێت و لە بەرامبەردا بڕی 15 هەزار دینار وەردەگیرێت.

پێشتر غالب محەمەد، ئەندامی پەڕلەمانی عیراق بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، كە عیراق دەستی كردووە بە ناردنی نەوت بۆ هەرێمی كوردستان و ڕۆژانە بۆ هەر شارێكی هەرێم بەشە نەوتی خۆی دەنێردرێت و بۆ هەر بەرمیلێكیش 31 هەزار دینار دیاری كراوە.

وتیشی، “ئەگەر لەو بڕە پارەیە زیاتر لە هاووڵاتیان وەربگیرێت ئەوا بەدواداچوون دەكەن و حكومەتی عیراقی لێ‌ ئاگادار دەكەنەوە”.

سەرچاوەیەكیش لە بەرهەمە نەوتییەكانی سلێمانی بۆ (خەڵك) وتی، “ڕۆژانە چەند تانكەرێك نەوت بۆ سلێمانی و هەڵەبجە دەگات و لە ئێستادا لە خەزانەكان كۆدەكرێتەوە و هەر كات بڕەكەی زۆربوو دەست بە دابەشكردنی دەكرێت.

جەختیشی كردەوە، كە تا ئێستا بڕیار نەدراوە لەكوێوە دەست بە دابەشكردنی نەوت بكرێت.

ئەو بڕە نەوتەی عیراق بۆ هەرێم دەینێرێت 150 ملیۆن لیترە و لە ئێستاشدا لە ناوچە ساردەكانی دهۆك وەك (كانی ماسی) دابەشكردن دەستی پێ‌ كردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان