ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

سەعد موتەڵیبی: هەرچییەك لە دەستوردا ئاماژەی پێكرابێت، ئێمە ئامادەین جێبەجێی بكەین

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەركردەیەكی دەوڵەتی یاسا دەڵێت، ئێمە لە كێشەكانی كورد تێدەگەین، ئەم تێگەیشتنەش تەنیا لەئێستادا نییە، بەڵكو ئەزمونی 30 ساڵی ڕابردووە، ئێمە لەگەڵ كورد هاوخەبات و پەیوەندی نێوانمان مێژوویەكی دوور و درێژی هەیە.

سەعد موتەڵیبی، سەركردە لە هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا لە چاوپێكەوتنێكی تایبەتی لەگەڵ (خەڵك) تیشكی خستۆتە سەر ململانێكانی پێكهێنانی حكومەتی عیراق و داخوازیەكانی كورد بۆ حكومەتی داهاتووی عیراق بەتایبەت جێبەجێ‌ كردنی مادەی 140ی دەستور.

خەڵك: گەر كورد لەمجارەدا هاوكاریی ئێوەی كرد لە پێكهێنانی حكومەتی داهاتوو، ئێوە ئامادەن ماددە دەستورییەكان تایبەت بە ناوچە جێناكۆكەكان جێبەجێ‌ بكەن؟

سەعد موتەڵیبی: ماددە دەستورییەكانی تایبەت بە ناوچە جێناكۆكەكان چەسپێنراون و پێویستە هەموان ڕێز لە دەستور بگرین، ئێمە پابەندین بە هەموو ئەو شتانەی لەلایەن دەستورەوە پەسەندكراوە، هەرچییەك لەو بارەیەوە لە دەستوردا ئاماژەی پێكرابێت، ئێمە ئامادەین جێبەجێی بكەین، ئەم بەڵێنەش نەك تەنیا بۆ ئێمەیە، بۆ هەموو لایەنەكانی ترە و پێویستە ئەوانیش پابەندبن پێوەی، تەنانەت برا كوردەكانیش پێویستە پابەندبن بە دەستورەوە، پێویستە ئەوانیش لە ماددەكانی دەستوردا دەستبژێری نەكەن.

 

خەڵك: بە تایبەت مەبەستمان ماددەی 140ی دەستورە، ئێوە تا چ ئاستێك ئامادەییتان تێدایە بۆ جێبەجێكردنی ئەو ماددەیە گەر جارێكی تر حكومەت بكەوێتە دەستی ئێوە و بچنەوە ناوەندی بڕیار لە عیراق؟

سەعد موتەڵیبی: ماددەی 140 چەند قۆناغێكی هەیە، لە قۆناغە گرنگەكانی ئەوەیە، كە لەسەر چی قسە بكەین؟ سنوری ئیداری ئەو ناوچانە كامانەن، كە پێیان دەوترێت ناوچە جێناكۆكەكان؟ ئایا پارێزگای تەئمیمە یان شاری كەركوكە یان سەنتەری قەزایە؟ یان قسە لەسەر دەشتایی نەینەوا بكەین، سنوری ئیداری دەشتیی نەینەوا كامەیە، پارێزگای نەینەوایە یان پارێزگای سەڵاحەدین؟، ئێمە لەڕووی سنوری ئیداریی پارێزگاكان كێشەیەكی گەورەمان هەیە لە عیراق،دوایین گۆڕانكارییش لە سنوری پارێزگاكاندا لە سەردەمی ڕژێمی بەعسدا كرا، ئەمەش كەلێنی دروستكردووە، ئێمە كاتێك قسە لەسەر سنوری كەركوك دەكەین، مەبەستمان سنوری شاری كەركوكە، یان قەزای كەركوك، یان قائیمقامیەتەكانی كەركوك، یان شارە ئیدارییەكە، بۆیە شتێك نییە ناوی پارێزگای كەركوك بێت، پارێزگای تەئمیم هەیە، ئێمە قسە لەسەر كەركوك بكەین یان پارێزگای تەئمیم؟، ئەم پرسە لەلایەن مام جەلالەوە (خوا بە بەهەشتی شاد بكات)، بە پڕۆژە یاسایەك چارەسەركرا، كە بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی بەرزكردەوە،ئەنجومەنی نوێنەران لەبەر كێشەی سیاسی و تایەفەگەریی و كێشەكانی تر پڕۆژە یاساكەی گفتوگۆ نەكرد، ئەگەر ئەو پڕۆژە یاسایە پەسەندبكرایە شتێك نەدەما بەناوی ماددەی 140.

خەڵك: تێڕوانینی ئێوە بۆ ماددەی 140 چۆنە، یان ماددەی 140 هەڵدەسەنگێنن؟

سەعد موتەڵیبی: لە ڕاستیدا شتێك نییە بەناوی ماددەی 140، كێشەكە ئەوەیە ماددەكە چی دەگەیەنێت، یان سنوری ئیداری شارەكە كامە، لەئێستادا ئێمە وەك دەوڵەتی یاسا و فەتح، بیرۆكەیەكمان هەیە، بەرنامەیەكی حكومیمان هەیە، لیژنەی هاوبەشمان لەگەڵ برا سوننەكان و برا كوردەكان داناوە، لەوێوە كار بۆ چارەسەركردنی ئەو كێشانە دەكەین، بەرنامەكە بەرنامەیەكی سیاسی و حكومییە لەهەمان كاتدا، ئەم كێشانەش كە ناكۆكییان لەسەرە، لەو بەرنامەیەدا نوسراوە.

 

خەڵك: ئێوە لە ئیئتیلافی دەوڵەتی یاسا زۆر باسی حكومەتی زۆرینەی سیاسی دەكەن، زۆرینەی سیاسی لە ڕوانگەی ئێوەوە چی دەگەیەنێت، ئەو حكومەتە بۆ كورد چی دەگەیەنێت و كورد دەتوانێت خۆی لە حكومەتێكی لەو جۆرەدا ببینێتەوە؟

سەعد موتەڵیبی: حكومەتی زۆرینەی سیاسی تایبەت بۆ كورد و لایەنەكانی تر سودێكی گەورەی هەیە، بۆ نمونە گەر 50 یان 60 پەرلەمانتارت هەبوو، گەر حكومەت خۆی دزییەوە لە جێبەجێكردنی داواكارییەكانت، بەس پاشەكشە بكەن، حكومەت دەڕوخێت، بۆیە باشترین گرەنتی بۆ برا كوردەكان، بەشداریكردنیانە لە حكومەتی زۆرینەی سیاسی، هەر كاتێك هەستیان كرد ستەمییان لیدەكرێت یان داواكارییەكانیان لەلایەن ئەو سیستمە نوێیە و لەلایەن حكومەتەوە جێبەجێ‌ ناكرێت، پاشەكشە دەكەن لە پەرلەمان و حكومەت دەڕوخێنن، كێشەكان بەمشێوە دەكرێت چارەسەربكرێن، بەڵام پەنابردن بۆ سوپا و بۆ پێشمەرگە و بۆ ئاسایش، یان بۆ تیرۆركردن، ئەو سیاسەتانەی پێشتر پیادە دەكرا، سودییان نییە و كێشەی زیاترمان بۆ دروست دەكەن.
سەبارەت بە سیستمی ئابوریش، بۆ نمونە گەر توركمان بم یان كورد، یان عەرەب، باشترین پیشەم هەبێت لە كەركوك بژیم، بەلامەوە گرنگ نییە كێ‌ حوكمی شارەكە دەكات، خوای دەكرد یەكێك لە بەسرەوە دەهات حوكمی دەكرد، من لەڕووی ئابورییەوە كێشەم نییە، گەر براكانمان لە هەرێم كێشەكانیان چارەسەر ببێت، دۆخی ئابوری باش بێت و یاسای نەوت و غاز تێبپەڕێنرێت و هەرێم بە ئارەزووی خۆی نەوت هەناردە بكات و داهاتەكەشی بەشێوەیەكی تەواوەتی بچێتە خەزێنەی گشتییەوە نەك لەلایەن هەندێك لە گەندەڵكارانی هەرێمەوە بدزرێت،لەوە زیاتر چی دەوێت، هاوڵاتی دەیەوێت دڵنیابێت لە ژیانی،چارەسەركردنی ئەم كێشە ئاڵۆزانە لەنێو بەرنامەی حكومی ئێمەدا دانراوە و لەئێستاوە كاریی بۆ دەكرێت.
نە بەڵێنمان بدەنێ‌ و نە بەڵێنتان پێدەدەین، لەڕێی ئەم كارە هاوبەشەی دیاریمان كردووە، كێشەكان چارەسەر دەكەین، ئەگەر چارەسەریش نەكران و جێبەجێ‌ نەكران، حكومەتەكە دەڕوخێت.

چاوپێکەوتن

مامۆستا جەعفەر: مەلا بەختیار و زۆر بەرپرسی دیكەی یەكێتی كش مەلیكیان لێكراوە

خەڵك- ئەحمەد عەبدوڵڵا

یەكەم بەرپرسی راگەیاندنی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بووە و ساڵانێكی زۆریش بەرپرسی مەكتەبی بیر و هۆشیاری ئەو حزبە بووە، بەڵام ئێستا وەكخۆی دەڵێت”بەرپرسی هیچ نیم”، نوسەری چەندین كتێبە لەسەر مێژووی یەكێتی، فكر و كۆمەڵناسی و هەندێك بابەتی دیكە، ئەو كەسە فازل كەریم”مامۆستا جەعفەر”ە.

بۆ چاوپێكەوتنێك لەسەر بابەتەكانی فكر و سیاسەت و مێژووی یەكێتی و دۆخی حكومڕای هەرێم سەردانمان كرد لە یەكێك لە بارەگاكانی یەكێتیدا و لەسەر ئەو پرسانە گفتوگۆمان كرد.

هەر لە قسەكانیدا مامۆستا جەعفەر كە پێشتر ئەندامی مەكتەبی سیاسی یەكێتی بووە باسی دۆخی ئێستای یەكێتی كرد و پێیوایە، ئەو حزبە زیاتر گرنگی بە لایەنی سەربازی و ئەمنی دەدات و كادیرە سیاسییەكانی پەراوێز دەخات.

خەڵك: كورد گلەیی ئەوەی لێدەكرێت كێشەی فكری سیاسی و تەنانەت نەتەوەیشی هەیە، چونكە دەوڵەت و شارستانی نەبووە، هیچ پەیوەندی هەیە لە نێوان كێشەی لاوازی فكری سیاسی یان هەستی نەتەوەیی و دەوڵەتەوە؟

مامۆستا جەعفەر: هێشتا نەتەوە لە ناو كورددا دروستنەبووە، هۆكارەكەشی ئەوەیە دەوڵەتمان نەبووە، بەگشتی لە ناو دەوڵەتدا نەتەوە دروست دەبێت. لە كوردستاندا قۆناغەكانی گەشەكردنی كۆمەڵی ئێمە”كۆمەڵگا بەكارناهێنم”. لەبەرئەوەی ئەم كۆمەڵەی ئێمە گەشەی ئاسایی نەكردووە لە رووی ئابوری و سیاسی و پیشەسازییەوە، واتا شۆڕشێك نەبووە تەواوی نەتەوەكە یەكبخات. لە وڵاتانی پێشكەوتوو، دەوڵەتی نەتەوەیی و دەستوری نەتەوەیی و دامەزراوەی نەتەوەیی هەن، بۆ نمونە كۆمپانیای هەیە لە هەموو شارەكان یەكجۆرە، بەڵام تائێستاشی لەگەڵ بێت ئێمە دامەزراوەی یەكگرتوومان نییە، كەواتە گەل هەیە لە نێو كورددا، بەڵام نەتەوە نییە.

خەڵك: بۆچونێكی دیكە هەیە پێیوایە كورد لەبەرئەوەی گەلێكی رەوەند بووە بۆیە نەبوەتە دەوڵەت و ناتوانێت بە حكومی شارنشینی ئاشنا بێت و بە پێوەری مۆدێرنە كاربكات، لەكاتێكدا گەلی دیكەش هەبووە رەوەند بووە و ئێستا دەوڵەت و نەتەوەی گەورەن، پرسیارەكە ئەمەیە تاكەی مۆركی رەوەند بوون لە كورد نابێتەوە و بۆچی ناتوانێت قۆناغێكی دیكە دەستپێبكات؟
مامۆستا جەعفەر: گەلی زۆر هەبوون رەوەندیش بوون و ئێستا دەوڵەتن، جەنگیزخان رەوەند بوون و دنیاشی داگیركرد، لەسەردەمی ئیسلامیشدا هەر رەوەند بوون. كورد رەوەند بووە، بەڵام شاریشی هەبووە، وەك هەولێر، كۆیە، كفری، خانەقین، دەبێت دیراسەی زیاتر بكرێت و بزانرێت رۆڵیان چ بووە.

خەڵك: تا چەند نەبوونی ئاستی هۆشیاریێكی باڵا كاریگەری خراپی لەسەر شۆڕشەكان جێهێشتووە، بۆچونێك هەیە پێیوایە بەهۆی نەبوونی رۆشنبیرییەكی شیاوەوە، ئاكامی شۆڕشەكانی كورد خراپ كەوتنەوە، بەتایبەتی شۆڕشە تازەكان؟

مامۆستا جەعفەر: كورد بەگشتی خۆی بە رۆشنبیر دەزانێت، بۆ نمونە رۆژنامەنووسەكان خۆیان لە محەمەد حسێن هەیكەل بە خوێندەوارتر دەزانن، یان چیرۆك نوسەكان چوار چیرۆكیان نوسیوە و خۆیان لە”جیمس جۆیس” بە گرنگتر دەزانن. لە كاتی شۆڕشیدا ئەوەم وتووە، ئەوانەی سیمبولی شۆڕشی تازە بوون، ناتوانرێت بەراورد بكرێن بە سیمبولی شۆڕشی میللەتەكانی دیكە، بۆ نمونە بە سەركردەی شۆڕشی ئیتالیا یان فەرەنسا، فكری ئێمە زۆر دیاریكراوە و شۆڕشكراوە لای ئێمە، بەڵام لە رووی فكرییەوە دیراسە نەكراوە. تائێستاش بەرپرسانی ئێمە گرنگی بە بابەتە كۆمەڵناسییەكان نادەن، دیراسە ناكرێت بەرەو كوێ‌ دەڕوات؟ خەڵك چۆن مامەڵەیان لەگەڵ بكرێت. بۆ نمونە لە وڵاتان چەندین سەنتەر بۆ بیركردنەوە هەیە بۆ ئەوەی بەرچاوڕونی بەڕێوەبردنی كۆمەڵ بدەنە دەسەڵاتداران. لای ئێمە ئەوەی پەیوەندی بە رۆشنیرییەوە هەیە بە قەدەر كلاشینكۆفێك یان دانانی كەسێك لە بەرپرسیارەتییەكدا گرنگ نییە. لە ساڵی 1976 ئەوانەی هاتنە دەرەوە ئاستی رۆشنبیریان باشتر بوو لە زۆربەی خەڵك و دەیانزانی بۆچی هاتوون و ئامانجیان چیە، بەڵام ئێستا بەشی زۆریان گرنگی نادەن بە رۆشنبیری و كتێب، لە شاخ گفتوگۆی فكری زیاتربوو، ئێستا حزب شانە و رێكخستەكانی خامۆش بوون و خەڵك بۆ دامەزراندن یان وەرگرتنی پلە و پۆست دەبێت بە حزبی. یانی خەڵك دوای بەرژەوەندی خۆی نەكەوتبوو، بە پێچەوانەی ئێستاوە، ئەوانە خەڵكی گەنج و خاوەن فكر بوون.

خەڵك: لەوانەیە ئەوانە بۆ گروپێك یان دەستەیەك راست بێت، بەڵام بەگشتی دەوترێت بزوتنەوەی چەكداری كورد زۆرینەیان خوێندەوار و رۆشنبیر نەبوون، بۆیە ئەنجامەكەشی خراپ كەوتەوە؟

مامۆستا جەعفەر: لە وڵاتانی دیكە دامەزراوەكان كار دەكەن، بە سیستماتیك كار دەكرێت.

خەڵك: بەڵام لەسەردەمی شۆڕشدا دامەزراوەیی نییە، شۆڕش زۆربەی جار هەڵچونێكی عەفەوییە؟

مامۆستا جەعفەر: نا شۆڕشیش دامەزراوەی هەیە. بۆ نمونە شۆڕشی ئەمریكی جۆرج واشنتۆن رابەرایەتی دەكرد میلیشیای هەبوو، ئەوانەشی لەگەڵیان كاریان كردووە سەرمایەداریان تێدا بووە و عەقڵیان هەبووە. لای ئێمە زۆربەی ئەوانەی هاتنە شاخ فكریان هەبوو، بەڵام سنوردار، خەڵكانی ئازا و قارەمان بوون، بەڵام لەرووی سیاسی و فكرییەوە لە ئاستی پێویستدا نەبوون.

خەڵك: بەرێزت یەكەمین بەرپرسی راگەیاندنی یەكێتی بوویت، چۆن لە راگەیاندنی ئێستای یەكێتی دەڕوانیت؟

مامۆستا جەعفەر: ئێمە راگەیاندنكار نەبوین و راگەیاندنمان بە ناچاری دروست كرد. بۆ نمونە كەسێكی وەك هەڤاڵ كوێستانی شاعیر بووە، من خۆم مامۆستا بووم و جارجار وتارم نوسیوە. راگەیاندنەكەشمان تەنها ئێزگەیەك بوو، كادیری راگەیاندنمان نەبوو. بە ئەزمون شتەكان فێربووین، وەك ئەوەی دەوترێت”learning by doing”.

خەڵك: دەوترێت بەرپرسانی باڵا نایانەوێت كادیری خوێندەوار و رۆشنیر دروست ببێت بۆ ئەوەی جێگایان نەگرنەوە؟

مامۆستا جەعفەر: لەدوای كۆنگرەی سێهەمی یەكێتی باڵە سەربازییەكە زیاتر زاڵبووە، دواین كەسیان مەلا بەختیارە، كە وەكخۆی دەڵێت”كادیرێكی سیاسی”ە، نەك سەربازی، ئەویش ناتوانێت لەو حزبەدا كاربكات، مەلا بەختیار لەگەڵ ئازاد هەورامی، سالار عەزیز و كاك ئارام هەوڵیانداوە شۆڕش دەستپێبكەنەوە و بەشداری زۆربەی چالاكییەكانی كردووە و ئەو سەردەمە زۆر قورس بووە و كاری كردووە، كەواتە بۆچی ئەو كاتە كاری كردووە و ئێستا ناتوانێت؟ چونكە دیوار و بەربەستی گەورە هاتوەتەبەردەمی، ماقوڵ نییە دوای چل و ئەوەندە ساڵ نەتوانی لە نێو حزبێكی سۆسیال دیموكراتدا جێگەت ببێتەوە.

“هەست دەكرێت كش مەلیك كراوە، زۆر كەس هەن، تەنها مەبەستم مەلا بەختیار نییە كش مەلیكیان لێكرا”

خەڵك: بەڵام دەوترێت كێشەی مەلا بەختیار زیاتر لەسەر ئاستی كەسی و بەرژەوەندییە، نەك فكر؟

مامۆستا جەعفەر: بێگومان بەرژەوەندی هەیە، هەموو كەسێك بەرژەوەندی هەیە، ئەوەی من مەبەستمە كاركردنە نەك فكر، چونكە هەست دەكرێت كش مەلیك كراوە، زۆر كەس هەن، تەنها مەبەستم مەلا بەختیار نییە كش مەلیكیان لێكرا و بواری خەباتكردنیان نەماوە.

خەڵك: بۆچونێكیش هەیە پێیوایە هاتنە پێشەوەی سەربازەكان پێویستی قۆناغەكە سەپاندویەتی، زەرورەت هەیە بۆ كردنی عەسكەر بە دەسەڵاتداری حزب؟

مامۆستا جەعفەر: سەیری شۆڕشی جەزائیر و كوبا و ڤێتنام بكە، شۆڕش كەسانی سەربازی دەوێت. جەزائیر كەسانی وەك بن بلە سەركردایەتی دەكرد، بەڵام بۆمیدیان هات و بە كودەتا پاڵێكی پێوەنا. عەسكەر دەتوانێت هەموو شتێك بكات و دەڵێت سیاسیم و رۆژنامەوانیش هەیە لەدەوروبەریان و كتێبی بۆ دەنوسرێت و لەگەڵ حزبەكاندا مامەڵە دەكات و لە ساڵی 1989، وتارێكم نوسی بەناوی”خەباتی چەكدار لە نێوان ئەفسانە و واقیع”دا. نائومێد بووم بەوەی بە خەباتی چەكدار گەل رزگار ناكرێت. خەباتی چەكدار دەرئەنجامی خراپی دەبێت، كاك ئارام دەیوت لە شۆڕشەكانی پێشوو عەسكەر دەسەڵاتداربوو، بەڵام ئەو دەیوت دەبێت كادیرە سیاسییەكان باڵادەست بن و دوای ئەو هەموو شتێك تێكچوو.

 

خەڵك: ئێستا یەكێتی لە چ دۆخێكدایە، بەتایبەتی لە رووی جەماوەری و سیاسییەوە؟

مامۆستا جەعفەر: یەكێتی بەناو حزبێكی سۆسیال دیموكراتە، بەڵام لەراستیدا نیولیبراڵە “New Liberal”. بەتایبەتی كەسێكی وەك د. بەرهەم، بڕوای بە بەرژەوەندی و بازاڕی ئازاد و پارە هەیە، چونكە ئەوان زیاتر گرنگی بە بازاڕ و دەستكەوت و قازانج دەدەن. كابرایەك شتێكی نوسیبوو كە خۆی لە مێرگەپان دانیشتووە و باسی خانووەقوڕەكان دەكات. خۆی نیولیبراڵە و باسی سۆسیال دیموكرات دەكات!

“لە ناو سەركردایەتی یەكێتیدا دەوڵەمەندەكان گرنگترن نەك هەژارەكان، سەدان كادیر لە یەكێتی دەركراون”

خەڵك: مەبەست سیاسییەكی وەك بەرهەم ساڵح بڕوای بە سۆسیال دیموكرات نییە، كە یەكێتی كردویەتی بە بەرنامەی فكری و سیاسی خۆی؟

مامۆستا جەعفەر: نەخێر، خۆشی وادەڵێت. لە ماوەی رابردوودا وتارێكم نوسیوە بەناونیشانی”ئایا یەكێتی بیری هەیە” یەكێتی هەر بیری نییە، سۆسیال دیموكراتەكان بڕوایان بە ماركسی هەیە و چەپن، بەڵام بڕوایان بە توندوتیژی نییە وەك ستالین. لە ناو سەركردایەتی یەكێتیدا دەوڵەمەندەكان گرنگترن نەك هەژارەكان، سەدان كادیر لە یەكێتی دەركراون كە هەندێكیان پێشمەرگەی 76 ن و پێشمەرگەی 76 لای سەركردایەتی یەكێتی گرنگ نین، خەڵكانی دەوڵەمەند گرنگن، بۆیە یەكێتی دەبێت فكری خۆی بگۆڕێت.

“یەكێتی ئێستا جیاوازە لە ساڵانی سەرەتای دروستبوونی و  پاشەكشەی كردووە”

خەڵك: چۆن داهاتووی یەكێتی دەبینیت، پێتانوایە جارێكی دیكە ئەو حزبە بەهێزببێتەوە، یان بەرەو لاوازی زیاتر دەڕوات؟

مامۆستا جەعفەر: یەكێتی ئێستا جیاوازە لە ساڵانی سەرەتای دروستبوونی. یەكێتی پاشەكشەی كردووە و ئەگەر ئیدارە و فكری بەڕێوەبردنی خۆی نەگۆڕێت، زیانی زیاتریش دەكات، بۆ نمونە لە هەڵبژاردنی 1992 دا، 50 كورسی هێناوە، ئێستا 21 كورسی هێناوە، سەرباری ئەوەی گۆڕان و هاوپەیمانیشی لێجابووەوە.

 

خەڵك: بەپێچەوانەی ئەو قسانەی بەڕێزتەوە، بۆچونێك هەیە دەڵێت، یەكێتی بە تێپەڕبوونی كات گۆڕانی بێهێزكرد و پاشان بینیمان سەرۆكی هاوپەیمانیش گەڕایەوە نێو یەكێتی؟

مامۆستا جەعفەر: تەنها سەرۆكی هاوپەیمانی گەڕایەوە نێو یەكێتی و تەنانەت پەرلەمانتارەكانیشیان نەهاتنەوە ناو یەكێتی، حزبەكەی ماوە و لەوانەیە پشتیوانیش بكرێن و كۆنگرەیان كرد و مانەوە، دكتۆر بەرهەمیش هێشتا قاچێكی لای هاوپەیمانییە و قاچێكی لای یەكێتییە و گۆڕانیش هێشتا هێزێكی سیاسی و ئەگەر 10 كورسیشی هەبێت هەر زۆرە، هەرچەندە گۆڕانیش توشی چەند كێشەیەك بووە، وەك ململانێی نێوان نەوەكان و كۆچكردنی كاك نەوشیروان كاریگەری زۆر هەبووە. دوو ساڵ پێش ئێستا پێموابوو پارتی 44 كورسی دەهێنێت، خەڵكانێك هەبوو گلەییان كرد و وتیان بۆ نەتوتووە یەكێتی ئەوەندە دەهێنێت، بەڵام من واقیعی سیاسی دەخوێنمەوە.

“دوو ساڵ پێش ئێستا پێموابوو پارتی 44 كورسی دەهێنێت، خەڵكانێك گلەییان كرد و وتیان بۆ نەتوتووە یەكێتی ئەوەندە دەهێنێت”

خەڵك: چۆن لە كابینەی نوێی حكومەت دەڕوانیت، بەتایبەتی سەرۆك و ستافەكەی دەگۆڕێن؟

مامۆستا جەعفەر: گۆڕانكاری گەورە روونادات. بە پلان و سیستم كارناكرێت. گۆڕانكارییەكان شكڵین و نامانەوێت سیستمی ئابوری و ئیداری بگۆڕین، پلە و پۆستیش تەنها بۆ خزمەتی تاك بەكاردەهێندرێت. ئیدارە دەبێت بگۆڕدرێت بۆ نمونە سلێمانی 24 هەزار كیلۆمەتر چوارگۆشەیە لەكاتێكدا ئیسرائیل 20 هەزار كیلۆمەتری چوارگۆشەیە، بەڵام بەرهەمی كشتوكاڵ و پیشەسازی هەناردەی وڵاتان دەكات و نەوتیشی نییە، بەڵام ئێمە رۆژانە ژینگە و سروشتی خۆمان وێران دەكەین.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

سەعدی پیرە: یەكێتی بە بەری مام جەلالدا دوراوە بۆ هیچ كەسێكی تر نابێت

خەڵك- ئەحمەد عەبدوڵڵا

سەعدی پیرە وتەبێژی فەڕمی یەكێتی نیشتمانی كوردستان پێیوایە، دەبێت گۆڕانكاری بكەن و جارێكی دیكە یەكێتی لەگەڵ دۆخی ئێستادا بگونجێنن “یەكێتی كراسێكە بە بەری مام جەلالدا دوراوە و بۆ بەری هیچ كەسێكی تر نابێت”.

وتەبێژی فەڕمی یەكێتی لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) باس لەوەشدەكات، بەهۆی هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمارەوە ساردی كەوتۆتە نێوان پەیوەندییەكانی یەكێتی و پارتییەوە، بەڵام جارێكی دیكە ڕێكدەكەونەوە و ئەوەشی ڕووی داوە “بووە بەشێك لە مێژوو”.

سەبارەت بە دانانی دوو جێگر بۆ سەرۆكی حكومەتی هەرێم لە كابینەی نوێدا ناوبراو بە پێكەنینەوە دەڵێت”با چوار جێگری هەبێت”.

خەڵك: دوێنێ‌ تەلەفۆنم بۆ كردی بۆ چاوپێكەوتنەكە، وتت لە بەغدادیت، حەزدەكەم لەوێوە دەستپێبكەین، گفتوگۆتان كرد لەگەڵ لایەنە عێراقییەكان، بەتایبەتی چەند  پرسێكتان یەكلایی نەكردۆتەوە، وەك پارێزگاری كەركوك و وەزیرێك بۆ یەكێتی لە كابینەی نوێی عێراقدا؟

سەعدی پیرە: سەردانی ئەمجارەم بۆ بەغداد پەیوەندی بە گفتوگۆكردن لەسەر وەزارەت و پارێزگاری كەركوكەوە نەبوو، بەڵكو پەیوەندی بە سەفەرێكەوە هەیە كە من بڕیارە سەردانی چین بكەم و نوێنەرایەتی یەكێتی بكەم لە دوای 20ی مانگ. مەسەلەی وەزیر و پۆستێكی وەزاری، تائێستا كۆتایی نەهاتووە، هەشت وەزارەت ماوە و یەكێك لەو وەزارەتانەش بەر یەكێتی دەكەوێت و باس لەوەدەكرێت، وەزارەتی داد بێت و كاندیدی یەكێتیش ئامادەیە.

خەڵك: سەبارەت بە دەستپێكردنی گفتوگۆ بۆ پێكهێنانی كابینەی نوێی هەرێم گەشتونەتە كوێ‌، بەتایبەتی لەگەڵ پارتیدا، چونكە پارتی لەزاری چەند بەرپرسێكی باڵاوە رایگەیاندووە، سەردەمی 50 بە 50 لەگەڵ یەكێتی تەواو بووە؟

سەعدی پیرە: بەو جۆرە نییە، ئێوە متمانەپێكراو “امین” نین لە گواستنەوەی قسەكانی پارتی، بەرپرسی باڵایان واینەوتووە، خەڵكێك لە ناو پارتی وایوتووە، بەڵام تۆ بۆچونی یەكێتی لە مەیدانی ماستەكە وەردەگریت، یان لە منی وەردەگریت، ئێمە ئەو بۆچونەمان لە هیچ بەرپرسێكی باڵا و فەرمی پارتی گوێ لێنەبووە. بە پێچەوانەوە ئەوان دەڵێن، یەكێتی و پارتی لە رابردوو، لە خۆشی و ناخۆشی پێكەوە بووین و ئێستاش پێكەوە دەمێنینەوە. لە ئەنجامی دانانی سەرۆك كۆماری عێراق، ساردی كەوتۆتە نێوانمان، ئاساییە، ئێمە دوو هێزی جیاوازین، بەڵام دەبێت رێكبكەوین و ئەوەشی لە بەغداد روویدا، بوو بە بەشێك لە مێژوو.

خەڵك: هەستناكرێت بەو جۆرەش سادە و ساكار بێت كە بەڕێزت باسی دەكەیت، چونكە تەنانەت كەناڵە فەڕمییەكانی گۆڕانیش دەڵێن، یەكێتی نەرمی دەنوێنێت بۆ پارتی بۆ ئەوەی گۆڕان بەشداری نەكات و خۆی زۆرترین پۆست وەربگرێت لەگەڵ پارتی؟

سەعدی پیرە: دیارە ئاگاداری قسە فەڕمییەكانی گۆڕان و پارتی نەبویت لە سێ‌ چوار رۆژی پێشوودا.

خەڵك: زۆر ئاگادارم و ئەوە قسەی فازڵ میرانی، سكرتێری مەكتەبی سیاسی پارتییە، كە وتی “بەپێی كورسی مامەڵە لەگەڵ یەكێتی ناكەین، بەڵام 50 بە 50ش نەما” ئەوەی پەیوەندی بە گۆڕانەوە هەبێت، كەناڵی “كەی ئێن ئێن” بڵاوی كردۆتەوە، كە زمانحاڵ و تەلەفزیۆنی فەڕمی گۆڕانە؟

سەعدی پیرە: كەواتە بەپێی كورسی نییە، حكومەت دروستكردن لەسەر بنەمای هاوپەیمانی جیاوازە لەگەڵ وانەی بیركاری، دەرسی بیركاری لێكدانەوەی ژمارەیە، بەڵام حكومەت دروستكردن، پێویستی بە بڕێك مێژوو، بڕێك خەبات، سیاسەت، هێز و ئابوری هەیە، هەروەها لە رووی جوگرافیاوە، بەهیچ شێوەیەك حكومەت بەبێ‌ پارتی و یەكێتی دروستناكرێت.

خەڵك: مەبەست ئەمری واقیعە، كە هەردوولایان زۆنی دەسەڵاتی خۆیان هەیە؟

سەعدی پیرە: تۆ تەنها لێكدانەوەی نەرێنی دەكەیت و منیش ئەوە قبوڵناكەم، لێكدانەوەی من وایە، ئێمە و پارتی دوو ئیدارە بووین، یەكمان گرتەوە، تائێستاش سیمای دوو ئیدارەیی هەیە و كۆتایی نەهاتووە، كەواتە چۆن یەكێتی دەتوانێت دەسەڵاتی بەسەر زۆنی زەرددا بسەپێنێت، بەبێ‌ پارتی، یان پارتی چۆن دەتوانێت دەسەڵات بسەپێنێت بەبێ‌ یەكێتی.

خەڵك: ئەی سەبارەت بە گۆڕان، چەند رۆژێكە دەڵێن، ئێوە لەگەڵ پارتی لە هەوڵدان بۆ ئەوەی گۆڕان بەشداری حكومەت نەكات، بۆ ئەوەی پێگەی خۆتان بە بەهێزی بمێنێتەوە؟

سەعدی پیرە: كێ‌ لە گۆڕان وای وت؟

خەڵك: چەند رۆژێكە لەرێگەی كەناڵی “كەی ئێن ئێن”ی زمانحاڵی ئەو حزبەوە دەوترێت.

سەعدی پیرە: قسەی فەڕمی گۆڕان لە كەی ئێن ئێن وەرناگرم، كاك عومەری سەید عەلی، كاك حەمە تۆفیق و برادەرانی جڤات دەتوانن قسە بكەن.

“سەرۆكی پەرلەمان و جێگری سەرۆكی حكومەت هی یەكێتین، سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران هی پارتییە”

خەڵك: لەسەر پۆستەكانی هەرێم قسەی جیاواز دەكرێت، بەڵام ئەوەی زۆر جێگای تێبینییە، باس لەوەدەكرێت لەوانەیە لەم خولەدا سەرۆكی حكومەت دوو جێگری هەبێت و ئێویش وەك یەكێتی رەتتانكردۆتەوە؟

سەعدی پیرە: با چوار جێگری هەبێت “بە پێكەنینەوە” سەرۆكی پەرلەمان و جێگری سەرۆكی حكومەت هی یەكێتین، سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران هی پارتییە، پارتیش وایوتووە، بەڵام هەر یەكلایی نەكراونەتەوە و باس دەكرێت، ئەوەیش زیاتر ئێوە وەك راگەیاندن باسیان دەكەن. ئەمانە بنەمای راستیان نییە، كۆبونەوەی فەرمی نەكراوە، لە راگەیاندنەوە یەكتر ئاگادار ناكەینەوە.

خەڵك: ئەی لە كۆبونەوەی فەرمی باسنەكراوە، چۆن بەرێزت ئەوەندە دڵنیایت پۆستەكانی سەرۆكی پەرلەمان و جێگری سەرۆكی حكومەت بۆ ئێوە دەبن؟

سەعدی پیرە: كاكە من دەمێكە سیاسەت دەكەم، قاعیدەی سیاسی وایە، هێزی یەكەم، دووەم، سێهەم و چوارەم هەیە، ئەوانەی بەشداری دەكەن، یەكێتی و پارتی، ئەوانی تر دەڵێن، با سەیری بەرنامەكە بكەین. پۆستی یەكەم بۆ حزبی یەكەمە، كە سەرۆكی حكومەتە و پۆستی دووەم بۆ حزبی دووەمە لە سەرۆكایەتییەكان و پاشان جێگر و پۆستەكانی دیكە.

خەڵك: كاك سەعدی وەڵامی پرسیاری دوو جێگرەكەم وەرنەگرتەوە، بۆچونی فەرمی یەكێتی لەسەر پێشنیازی دوو جێگری چیە؟

سەعدی پیرە: بەفەڕمی باسنەكراوە، هەر كاتێك باسكرا، ئێمە قسە دەكەین، بەڵام پێموایە دوو جێگر و سێ‌ جێگر، ئەوە وردكردنەوەیە، ئێمە با پۆستەكان وردنەكەینەوە، ئەگەر دەمانەوێت لە رووی ئابورییەوە سود وەربگرین، چوار جێگر دابنرێت، هەر یەكەو نوسینگەی دەبێت و هەر یەكە و پاسەوان و خزمەتكار و خەرجی دەوێت، لەكاتێكدا هەرێم دۆخی ئابوری خراپە، جا ئەو كاتە حەقە بوترێت، ئەگەر چوار جێگرت هەبێت، بۆ دۆخت خراپە، یان وەزارەتەكانی تریش حەقوایە بچوكبكرێنەوە.

خەڵك: مەبەستت ئەوەیە، كە بەرپرس دابنرێت و پۆست دروستبكرێت و پاشان خانەنشین بكرێن، هەموو فشاری دارایی زیاتر دەكات، هەرچەندە ئێستا بەهۆی خانەنشینی پلەباڵاكانەوە گلەیی زۆر دەكرێت، پێتانوایە خانەنشینكردنی پلەباڵاكانیش هەمان بابەتن، یانی پێتانوایە ناحەقی زۆری تێدایە؟

سەعدی پیرە: دوو جۆرن، یەكێكیان مافی ئیداری خۆیانە، بەپێی ساڵانی خزمەت، لە یاسایی خانەنشینی عێراقدا باسكراوە. ئەوەی تریش بۆ هەندێك كەس كراوە، وەك بۆ پیاوێكی شۆرشگێڕی وەك عەزیز محەمەد بكرێت.

خەڵك: بەڵام یاساكەی هەرێم كێشەی زۆر گەورەی تێدایە، بەشێك لە وەزیر و پەرلەمانتارەكان لە تەمەنی 30 ساڵیدا خانەنشین كراون بە 6 ملیۆن دینارەوە؟

سەعدی پیرە: ئەوە دەبێت لە پەرلەمان چاكبكرێت و سیستمێك دابنرێت تەخشان و پەخشانی تێدا نەبێت و ئەگەر بدرێت بە كەسێك رەچاوی خزمەت بكرێت.

خەڵك: بابەتێكی تری گەرم سەبارەت بە یەكێتی كۆنگرەیە، لێدوانی جیاواز لەمبارەوە دەدەن، حەزدەكەم بۆچۆنی فەڕمی یەكێتی بزانم، بۆچی كۆنگرە زۆر دواكەوتووە و تائێستا هیچ وادەیەك بۆ بەستنی دیاری نەكراوە؟

سەعیدی پیرە: دەبوو ساڵانی 2013 یان 2014 كۆنگرەمان ببەستایە، بەڵام بەرێز مام جەلال نەخۆش كەوت. ساڵی 2014 لە مانگی 6، هێرشی داعش دەستی پێكرد، پاشان تا 2017 مایەوە، لەو ماوەیەدا قەیرانی دارایی و بابەتی ریفراندۆم دەستی پێكرد، 8 تا 9 ساڵ دەبێت كۆنگرەمان نەكردووە، بۆیە نابێت و 8 نەوەمان بێبەش كردووە لە داڕشتنی بەرنامەی یەكێتی و بەرنامەی 8 ساڵ پێش ئێستا پەیڕەو دەكەین. بۆ بەرنامەی نوێی یەكێتی دەبێت دەستەیەك هەڵببژێرێن و كارەكان جێبەجێ‌ بكەن. بەرنامە هەیە، بەڵام هێشتا وادەی كۆنگرە دیاری نەكراوە، ناتوانم زیاتر بە بەرێزت بڵێم.

خەڵك: بەپێچەوانەی بەڕێزتەوە، چەند بەرپرسێكی یەكێتی دەڵێن”چەند بەرپرسێكی باڵای یەكێـتی رێگرن لە كۆنگرە”؟

سەعدی پیرە: تۆ پێتوایە من لەبەرژەوەندی كێ‌ ئەو قسەیە دەكەم.

خەڵك: نازانم، بۆچونی چەند بەرپرسێكی دیكەی یەكێتی دەگوازمەوە بۆ بەڕێزت؟

سەعدی پیرە: دوای مام جەلال شاراوە نییە، یەكێتی كێشەی هەبوو لە نێو سەركردایەتیدا، ئەو كێشانە بە من و بە تۆ و بەو برادەریش كە ئەو قسانەی كردووە چارەسەرنابێت، لەوانەیە ئەوەی بە جەنابتی وتووە، خۆشی بەشێك بێت لە كێشەكان. كەواتە ئێمە چ سود لە كۆنگرەیەك وەردەگرین كە پچڕ پچڕ بێینە دەرەوە، دەبێت بە یەكگرتوویی بڕۆین و بە یەكگرتوویی بێینە دەرەوە.

 

“لەوانەیە پێویست بێت بۆ كۆنگرە رێككەوتنی پێشوەخت بكەین”

خەڵك: مەبەست ئەوەیە رێكەوتنی پێشوەختە بكەن، پێش كۆنگرە؟

سەعدی پیرە: لەوانەیە ئەوەش پێویست بێت، بەڵام ئێمە ناكۆكیمان هەیە، بەڵام خەریكە كێشەكان كەناڵیزە بكەین و یەكێتی بۆ كۆنگرە پێویستی بە ساڕێژكردنی كێشەكانی هەیە، پاشان بڕیار بدات.

خەڵك: دەوترێت بەشێكی كێشەكانتان چارەسەر كردووە، ئەوانەی پێشتر لە نێوان گروپەكانی یەكێتیدا هەبوو؟

سەعدی پیرە: دیزە بە دەرخۆنەمان كردووە، یان پێویستی سەپاندبێتی، لە ناو یەكێتی نەگەیشتونەتە رێكەوتن، ناتوانین كۆنگرە ببەستین. یەكێتی دەبێت هەموو بەرپرسەكانی كۆبكاتەوە و سود لەهێز و تواناكانیان وەربگرێت. ئەو یەكێتییەی دەبینرێت، كراسێكە بە بەری مام جەلال دوراوە  و بۆ هیچ كەسێكی تر نابێت، دەبێت ئێمە جارێكی تر دەستكاری یەكێتی بكەینەوە.

خەڵك: مەبەست ئەوەیە دەتانەوێت یەكێتی بە بەری خۆتان بدورن؟

سەعدی پیرە: نا مەبەستم ئەوەبوو، كە دەبێت دوای مام جەلال چۆن یەكێتی رێكبخەینەوە و ئیدارەی بكەین. یەكێتی رێكخراوێكی ئاسان نییە، یەكێتی بۆچونی جیاواز هەیە.

خەڵك: ئەو گۆڕانكارییانەی لە ماوەی رابردوودا بەسەر یەكێتیدا هات، چەند هەڤاڵێكتانی ئاشت كردەوە و هەندێكی لێ تۆراندن، تەنانەت برادەرتان هەیە لە مەكتەبی سیاسی دەوام ناكات؟

سەعدی پیرە: چاك دەبێت، ئەو شتانە لە نێو یەكێتیدا هەبوە، بۆچونی جیاواز هەیە و ئەوانەش تۆ باسیان دەكەیت خۆیان خاوەنی یەكێتین.

 

“گەمارۆكانی ئێران زیانی بۆ سەر یەكێتی دەبێت، بەڵام قابیلی چارەسەرە”

خەڵك: بابەتێكی تر سزاكانی سەر ئێرانە، پێتانوایە كاریگەری لەسەر یەكێتی دەبێت، بەتایبەتی لەرووی سیاسی و ئابورییەوە؟

سەعدی پیرە: لەسەر یەكێتی نا، لەسەر هەموو كوردستان، بە ئەمریكییەكانمان وت “نەتانوانیوە سزاكانی سەر مەكسیك جێبەجێ‌ بكەن”، ئەگەر مەبەستیان نە ڕۆیشتنی نەوت بێت بە تەنكەر كێشە نییە، بەڵام ناتوانرێت بەوردی كۆنتڕۆڵی سنورەكان بكرێت. بۆ یەكێتی زیانی دەبێت، بەڵام قابیلی چارەسەرە.

خەڵك: لە نێو یەكێتیدا دوو لیژنە دروستكران بۆ چاكسازی لە حزب و حكومەت، بەڵام شتێكی ئەوتۆتان نەكرد؟

سەعدی پیرە: نەخشەڕێگایەكمان هەبوو بۆ گۆڕانكاری. زۆرجار لایەنە سیاسییەكان، ئیش بۆ خەڵك دەدۆزنەوە، نەك خەڵك بۆ ئیش بدۆزنەوە و گۆڕانكاری لەسەر ئەو بنەمایە بكەین.

خەڵك: بەڵام هیچتان نەكرد؟

سەعدی پیرە: هیچمان نەكرد، چونكە ئەگەر لە حكومەت بیكەین، دەبێـت ئیدارە بگۆڕدرێت، ئەگەر لە حزب بێت، دەبێت كۆنگرە بكرێت. رەنگە پێویست بێت لەسەر ئاستی مەكتەبی سیاسی و سەركردایەتی و بەڕێوەبەرە گشتییەكان یان فەرماندەكان گۆڕانكاری بكرێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

عەدنانی حەمەی مینا: لیژنەیەكی هاوبەش لە یەكێتی و هاوپەیمانی دروستكراوە بۆ گەڕانەوەی كادیرەكانی هاوپەیمانی

خەڵك- ئەحمەد عەبدوڵڵا

عەدنانی حەمەی مینا، ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی دەڵێت، لیژنەیەكی هاوبەش لە نێوان یەكێتی و هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری پێكهێندراوە بۆ گەڕانەوەی كادیرەكانیان بۆ نێو یەكێتی و بڕیارە لە چەند رۆژی داهاتوودا ژمارەیەكیان بگەڕێنەوە.

ئەو ئەندامەی سەركردایەتی یەكێتی لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ (خەڵك) باسی كێشەكانی حزبەكەی كردووە و رونیكردۆتەوە، كە بەشێكیان چارەسەركراون و هەندێكی تریان ماونەتەوە.

سەبارەت بە كۆنگرەیش رەتیدەكاتەوە، هیچ كەسێك رێگری لە كۆنگرە كردبێت و دەڵێت”هەلومەرجی كوردستان و كێشەكانی یەكێتی رێگرن و ئومێد دەكەين یەكێتی لە داهاتوودا كۆنگرە بۆ بەهێزبونەوە و یەكگرتنەوە بكات، نەك بۆ پشتگوێخستن”.

خەڵك: بەگشتی دۆخی یەكێتی چۆنە، بەتایبەتی دوای بەدەستهێنانەوەی ژمارەیەكی زۆری كورسی، هەرچەندە بۆچونێكیش هەیە، كە یەكێتی هەروەكجارانە و گۆڕانكاری ئەوتۆی تێدا نيیە و سەركەوتنەكەی راستەقینە نيیە؟

عەدنانی حەمەی مینا: یەكێتی نیشتیمانی كوردستان رابردوویەكی گەش و پرشنگداری هەیە. ئێمە حزبێكی سیاسین و لە دەسەڵاتیشداین، لەوانەیە لە ماوەی رابردوودا كێشە و كەموكورتیمان هەبوبێت، یان بەهۆی هەندێك بارودۆخی نەخوازراوەوە، لە ئەنجامی هەندێك بیركردنەوەوە. ئەو بۆچونانەیشی جەنابت باسیان دەكەیت، بەهۆی هەڵكشان و بەخۆداچونەوەی یەكێتییەوە دروستبوون، یەكێتی بەرنامەیەكی تازەی هەیە و خۆی رێكخستۆتەوە، ئەو هۆكارانەیشی كە پێشتر گرفت و كێشەیان لای هەندێك لە هەڤاڵەكانمان دروستكردبوو، ئەگەر نەڵێم هەمووی، بەشێكیان چارەسەركراون و هەوڵیش دەدرێت بچینەسەر شارێگای خۆمان و تەنها و تەنها بەرژوەندییەكانی یەكێتی و گەل لەبەرچاو بگرین و پێموایە لە داهاتوودا یەكێتی باشتر باوەش بۆ تێكۆشەرەكانی دەكاتەوە.

خەڵك: پەیوەندیتان لەگەڵ حزبە سیاسییەكان و بەتایبەتی لەگەڵ پارتی لەچی ئاستێكدایە، بەتایبەتی لەماوەی رابردوودا جۆرێك لە گرژی دروستبوو؟

عەدنانی حەمەی مینا: دەكرێت بەجۆرێكی تر باسی ئەم بابەتە بكەین، پێگە و مەوقیعی حزبەكان لەدەسەڵاتی ئێمەدا نیە، هەموو ئەو حزبانەى كوردستان بوونیان هەیە و پێویستە بەپێی پێگەیان مامەڵەیان لەگەڵ بكرێت. پارتی دیموكراتی كوردستان حزبێكی سیاسیە و ژمارەیە لە گۆڕەپانەكەدا و پێگەی هەیە، ناتوانرێت پێگەی پارتی لەبەرچاونەگیرێت، ئەگەر پارتیش نەبێت، هەر حزبێكی تریش بێت، تا ئاشتەوای و پێكەوەژیانیش هەبێت، لە بەرژەوەندی خەڵكی كوردستانە.

 پارتی حزبێكی سیاسيیە و ژمارەیە لە گۆڕەپانەكەدا و پێگەی هەیە، ناتوانرێت پێگەی  لەبەرچاونەگیرێت 

عەدنانی حەمەی مینا ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی نیشتمانی كوردستان

خەڵك: بەرهەم ساڵح چۆن و بۆچی گەڕایەوە بۆ نێو یەكێتی؟

عەدنانی حەمەی مینا: مێژوو و خەباتی د.بەرهەم، مێژووی یەكێتی نیشتیمانی كوردستانە، ئەگەر تێبینیت كردبێت لەكاتی بانگەشەی هەڵبژاردندا، د.بەرهەم هیچی خراپی لەسەر یەكێتی نەوت، بەڵكو بەردەوام بە شانازییەوە باسی مێژووی یەكێتی دەكرد، بۆیە سروشتییە د. بەرهەم لەگەڵ یەكێتی گرفتی هەبوبێت و پاشان زەمینەیەك هاتووەتە پێشەوە و لەو گۆشەیەوە د. بەرهەم گەڕایەوە نێو یەكێتی، چونكە لە نێو یەكێتییدا ئاراستەیە هەبوو، لەچوارچێوەی یەكخستنی ماڵی یەكێتی.

خەڵك: بەڵام بۆچونێك هەیە بەپێچەوانەی ئەو قسانەی بەرێزتەوە، دەڵێت یەكێتی نەیتوانی كەسێكی شیاو بۆ ئەو پۆستە كاندید بكات، ناچاربوون بە گەڕانەوە بەرهەم ساڵح؟

عەدنانی حەمەی مینا: ئەو بۆچونە زۆر ناتەواوە، چونكە پێش كاندیدكردنیشی گفتوگۆ هەبووە بۆ چارەسەركردنی گرفتەكان، ئەو بڕیارە زادەی 24 كاتژمێر نەبوو. د.بەرهەمیش كەسێكی شیاوە و یەكێتیش دوای گەڕانەوەی د.بەرهەم، ئەوی بەباشترین كاندید زانیووە.

 

خەڵك: پەیوەندی یەكێتی لەگەڵ قەوارەی هاوپەیمانی لەچ ئاستێكدایە، دەوترێت هەوڵدەدەن بۆ گەڕانەوەی بەشێكی تر لە كادیرەكانیان كە پێشتر یەكێتی بوون؟

عەدنانی حەمەی مینا: لەوانەیە بەشێك لەو كادیرانە لەگەڵ د.بەرهەم بگەڕێنەوە، لە مەكتەبی رێكخستن و هاوپەیمانی لیژنەیەكی هاوبەش دروستكراوە، كار لەسەر ئەوەدەكەن، ئەوانەی كە پێشتر یەكێتی بوون، بگەڕێنەوە، هەروەها خەڵكیان هەیە یەكێتی نەبوون و دێنە نێو یەكێتی یان لەوانەیە خەڵكیشیان تێدایە نەیانەوێت ببن بە یەكێتی.

خەڵك: یەكێتی وەك حزب مامەڵە لەگەڵ هاوپەیمانی دەكات؟

عەدنانی حەمەی مینا: من ناتوانم ئەو قسەیە بكەم ئێستا، هاوپەیمانی قەبارەی چەندبێت بەو شێوەیە، هاوپەیمانی خۆی قەوارەیەكە و قەوارەكە هەیە، نە بەدەست یەكێتییە و نەبەدەست خەڵكی ترە، كە بمێنێت یان نەمێنێت، بچوك بێت یان گەورەبێت، ئەوە رۆژگار دەری دەخات.

خەڵك: زۆرجار باس لە كێشە ناوخۆییەكانی یەكێتی دەكرێت، ئەو كێشانە چارەسەركراون یان وەكخۆیان ماونەتەوە؟

عەدنانی حەمەی مینا: یەكێتی نەیشاردۆتەوە و یەكێتی بەردەوام كێشەكانی ئاشكرایە، حزبێكی شەفافە و كێشەی هەبووە، برادەرانی سەركردایەتی نەمانشاردۆتەوە و كێشەمان هەبووە، هەوڵدراوە ئەو هۆكارانەی بونەتەمایەی ئەو كێشانە چارەسەر بكرێن.

خەڵك: هەوڵدراوە، یانى چارەسەرنەكراون؟

عەدنانی حەمەی مینا: هەوڵدراوە و بەشێكیان چارەسەركراون، بەشێكیشیان ماون و هەمووی بەخێرای و لە كون فەیەكونێكدا چارەسەرناكرێن.

 یەكێتی بەردەوام كێشەكانی ئاشكرایە، حزبێكی شەفافە و كێشەی هەبووە، برادەرانی سەركردایەتی نەمانشاردۆتەوە و كێشەمان هەبووە 

خەڵك: زۆرجار باسی كۆنگرە دەكەن، هەمووتان بەگرنگی دەزانن، بەڵام دوای چەند ساڵێك بەسەر تێپەڕبوون بەسەر كاتەكەیدا هێشتا نەكراوە، بۆچی كۆنگرە ناكرێت و لەمپەرەكانی چین؟

عەدنانی حەمەی مینا: كۆنگرە بۆ هەر حزبێكی سیاسی زەرورەتێكی حەیاتییە، دەبێت كۆنگرە ببەسترێت لەكات و ساتی خۆیدا. كۆنگرەش هەمیشە بۆ نوێبونەوەی حزبە، بۆ دانانی بەرنامەی گونجاوە لەگەڵ واقیعدا بگونجێت، بەشێكی كەمیشی تەرخان دەكرێت بۆ ئەوەی سەركردایەتییەكی تر هەڵبژێرێتەوە، جا سەركردایەتییە، كۆن بێت، كۆن و نوێ‌ بێت، یان هەمووی نوێ‌ بێت، بۆیە یەكێتیش بەهۆی ئەو كێشانەی جەنابت باستكرد كۆنگرەی نەبەستووە، چونكە كاری لەپێشینەی هەبووە، وەك شەڕی داعش، كێشەمان لەگەڵ عێراق، قەیرانی دارایی، كاریگەریان لەسەر یەكێتی هەبووە، ئومێد دەكەین لە داهاتوودا كۆنگرەیەكی گونجاو ببەستێت، بۆ پشتگوێخستن نەبێت، بەڵكو بۆ یەكێتی ناو یەكێتی بێت.

خەڵك: دەوترێت چەند بەرپرسێكی باڵای یەكێتی رێگرن لە بەستنی كۆنگرە؟

عەدنانی حەمەی مینا: من ئەو بۆچونەم نیيە، بەڵكو واقیعی ناو یەكێتی وایخواستووە و بۆ ئەوەی رێگری لە گەورەبوونی كێشەكانی یەكێتی بكرێت، لەگەڵ ئەو هۆكارانەی كە پێشتر باسمكردن پێكەوە رێگری بەستنی كۆنگرەبوون، یەكێتی پێیوابووە ئەگەر كۆنگرە بەو شێوەیە بكرێت، لەوانەیە زیانی لێبكات. هەموو لایەنێكی سیاسیش بیر لە قازانج زیاتر دەكاتەوە، لەوانەیشە هەندێك شتی تایبەتیشی تێكەڵاو كرابێت، بەڵام لای زۆرینەی یەكێتی كۆنگرە بۆ بەهێزكردنە.

 بەشێكی كەمی كۆنگرە تەرخان دەكرێت بۆ ئەوەی سەركردایەتییەكی تر هەڵببژێرێتەوە، جا سەركردایەتییەكە، كۆن بێت، يان كۆن و نوێ‌ 

عەدنانی حەمەی مینا گفتووگۆ لەگەڵ ئەحمەد عەبدوڵڵا رۆژنامەنووسی (خەڵك)دا دەكات

خەڵك: بابەتی بەشداری یەكێتی لە حكومەتدا زۆر باس دەكرێت، چۆن لەو بابەتە دەڕوانن و هیواخوازن حكومەتی داهاتوو چۆن بێت؟

عەنانی حەمەی مینا: هیوادارم كابینەی خزمەتكردنی خەڵكی بێت و داهاتەكەی بۆ خزمەتی خەڵك بێت، هیوادارم ئەو داهاتەی هەیەتی بخاتەخزمەتی خەڵكەوە و دەرسمان لە هەڵەكان وەرگرتبێت و بە قەدەر بەڕەكەی خۆمان پێمان رابكێشین.

خەڵك: یەكێتی بەشداری حكومەتی داهاتوو دەكات و باستان لە وەرگرتنی هیچ پۆستێك كردووە لە ئەنجومەنی سەركردایەتی؟
عەدنانی حەمەی مینا: یەكێتی بەفەرمی ئەنجامی هەڵبژاردنی قبوڵ كردووە، حزبی دووەمە لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان. چۆنیەتی بەشداریكردنی بەندە بەو گفتوگۆیانەی كە بۆ پێكهێنانی حكومەتی هەرێم ئەنجام دەدرێن.

خەڵك: لە ماوەی رابردوو بەرپرسی چەند مەڵبەندێك گۆڕان و دەوترێت پەیوەندی بە ململانێی نێو یەكێتییەوە هەبووە، بەرێزیشت یەكێك بوویت لەو بەرپرسانی لە پۆستەكەدا نەمایت یان خۆت وازت هێنا؟

عەدنانی حەمەی مینا: لە كۆبونەوەی سەركردایەتی لە هەولێر پێش ئەوە داوام كرد ناچمەوە بۆ ئەوێ‌ و برادەرێكی تر دابنێن. بەنسبەت گۆڕینی بەرپرسی مەڵبەندەكانی چەمچەماڵ و گەرمیانیشەوە، ململانێ نيیە، مەڵبەندی گەرمیان ئەندامێكی سەركردایەتیان بۆ ناردووە و بەرپرسەكەی پێشوویش تێكۆشەرێكە و كاری زۆری كردووە.

خەڵك: بەڵام لەوكاتەدا وابڵاوكرایەوە، كە بەرێزت ئامادەنەبویت تەقە لەخۆپیشاندەران بكەیت و دەستتلەكاركێشاوەتەوە، ئەو كاتەی خۆپیشاندەران لە رانیە ویستیان مەڵبەند بسوتێنن؟

عەدنانی حەمەی مینا: ئەو كاتە من نەخۆش بووم، كە من چووم رووداوەكە روویدابوو، ئێستایش هەمان شت دەڵێمەوە و خوێنی گەنجێك لای من گرنگترە لە بارەگایەك، ئەو شەوە بەیاننامەیەكم بڵاوكردەوە و یەكێتی بۆ ئەوە دروستبووە لەسەنگەری خەڵكدا بێت، نەك تەقە لە خەڵك بكات.

خەڵك: لە ماوەی رابردوودا لیژنە دروستكرا، بۆ چاكسازی لە نێو حزب و حكومەتدا، بەڵام لیژنەكان هیچیان پێنەكرا، بەرپرسێكی یەكێتی وتی مەكتەبی سیاسی رێگربوون؟

عەدنانی حەمەی مینا: ئەندامی لیژنەی گۆڕانكاری لە حكومەت بووم، بڕیارمان نەبووە دەموچاو بگۆڕین، بۆ پڕكردنەوەی بۆشایی بووە، هەروەها ئەگەر بەبەڵگە بەرپرسێك شتی لەسەر سەلمێندرا، ئەوا كەسێكی شیاو دابنرێت، بەڵام هەندێكی نەكرا.

خەڵك: مەكتەبی سیاسی رێگر نەبوون؟

عەدنانی حەمەی مینا: نەمبیستووە.

خەڵك: لە ماوەی رابردوودا گلەيی زۆر لە چەند بەرپرسێكتان كرا، دەوترێت ناتوانرێت ژمارەیەك بەرپرسی یەكێتی بگۆڕدرێن؟

عەدنانی حەمەی مینا: نا وانيیە، ئەگەر حزبێك نەتوانێت چەند بەرپرسێك بگۆڕێت بۆچی حزبایەتی دەكات، بەڵام ناكرێت ئەگەر من كەسێكم پێ قبوڵ نەبوو، بڵێم بیگۆڕن و بگۆڕدرێت، پێشتر جەنابت پرسیارت كرد، كە گۆڕانكاری كراوە و ململانێ‌ بووە، ئێستا دەڵێت ناتوانێت چەند كەسێك بگۆڕێت، ئەگەر بیگۆڕە ململانێی و ئەگەر نەیگۆڕێت، ناتوانێت بیگۆڕێت!

خەڵك: بیستومە لە ناو گۆڕانكارییەكان لە هێز پێشمەرگەدا، لەوانەیە بەرێزت پۆستێكی باڵای سەربازی وەربگرێت؟

عەدنانی حەمەی مینا: نەمبیستووە، من كادیری یەكێتیم، چاوم لە پۆست و پلە نەبووە و یەكێتی لە هەر شوێنێك پێویستی بە من بێت لەوێ‌ دەبم.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان

دوایین