ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

بەغدا ڕێگرە لە بەجینۆساید ناساندنی تاوانەكانی داعش
مەحمود حاجی ساڵح بۆ (خەڵك): قەرەبووی زیانەكانی هەرێم بە 384 ملیار دۆلار خەمڵێنراوە

خەڵك- تایبەت
وەزیری كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراونی حكومەتی هەرێم لە دیمانەیەكیدا لەگەڵ (خەڵك)، باس لە هەوڵەكانیان سەبارەت بە ناساندنی تاوانی پەلاماری داعش بۆ سەر كوردانی ئێزدی بە جینۆساید و ئەو ئاستەنگانە دەكات، كە بەهۆی حكومەتی عیراقییەوە بۆ ئەو كەیسە دێنە پێش.

هەر لەم چاوپێكەوتنەدا، مەحمود حاجی ساڵح، وەزیری كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوانی حكومەتی هەرێم، باس لە یەكخستنەوەی دۆسیەی شەهیدانی پارتە سیاسیەكان لە چوارچێوەی وەزارەتەكەیدا و ئەو هەوڵانە دەكات، كە دراون بۆ بەگەڕ خستنی نەخۆشخانەی چارەسەری بەركەوتووانی چەكی كیمیایی و باس لەو سەردانانەش دەكات، كە بۆ دەرەوەی وڵات ئەنجامی داون سەبارەت بە هەماهەنگی نێودەوڵەتی و چاودێری ڕێكخراو و كەسایەتییەكان بۆ ئەو دادگا نێودەوڵەتییەی هەوڵیانە تیایدا دۆسیەكانی جینۆسایدی كوردانی ئێزدی و زۆر دۆسیەی دیكەی تێدا یەكلایی بكەنەوە.

خەڵك: پەیوەست بە دۆسیەی ئەو تاوانانەی دەرهەق بە كوردانی ئێزدی كراون، هەوڵەكانی ئێوە بۆ بەجینۆساید ناساندن و بە نێودەوڵەتی كردنی ناساندنی كەیسی كوردانی ئێزدی چیتان كردوە؟
مەحمود حاجی ساڵح: لەپاش پەلاماری داعش بۆ سەر كوردانی ئێزدی لە شنگال لە 3-8-2014 بە ماوەی 10 ڕۆژ دوای ئەو پەلامارە، لە ئەنجومەنی وەزیران كۆبوونەوەیەكمان ئەنجامدا، تیایدا دوو بڕیار درا، بڕیاری یەكەم ئەوە بوو، لیژنەیەك پێكهێنرا بۆ بەدەمەوەچوونی كوردانی ئاوارەی ئێزدی و بەتەنگەوەهاتنیان لە ڕووی خۆراك و پێداویستی و نیشتەجێكردنیان، دووەم بڕیار ئەوەبوو لیژنەیەك پێك بێت لە ئاستێكی باڵا بۆ كۆكردنەوەی بەڵگەی ئەو تاوانانەی دەرهەقیان كراوە، تا ببنە بنەمای سەرەكی هەر دادگایەك، كە لە داهاتودا پێك هات لەسەر كەیسەكەیان، تا ڕوون بێت ئەمەی كراوە بەرامبەر پێكهاتەكانی ئیزدی و شەبەك و كاكەیی و كریستیانەكان و هەر پێكهاتەیەكی دیكە، تاوانی جینۆسایدە یان تاوانی مرۆڤایەتییە، یان تاوانی جەنگە.

لە 17-8-2014 بڕیار دەرچوو ئێمە كراینە سەرپەرشتیاری لیژنەیەكی باڵا بۆ كۆكردنەوەی بەڵگە، كە تیایدا فەرمانگەی پەیوەندیەكان، مافی مرۆڤ، نوێنەری كوردانی ئێزدی، وەزارەتی ناوخۆ، كاروباری ناوچەدابڕاوەكان، سكرتاریەتی ئەنجومەنی وەزیران ئەندام بوون تیایدا.
وەك لیژنەكەمان سەرەتا چەند كۆبوونەوەیەكی باشمان ئەنجامدا، هەموو ئەوانەی شارەزای جینۆساید بوون لە هەرێم بانگمان كردن، بەرنامەمان دانا چی بكەین، بڕیارماندا دەستەیەكی كۆكردنەوەی بەڵگە دروست بكەین، داوامان لە ئەنجومەنی دادوەری كرد و حاكمێكیان بۆ داناین، هەروەها لە وەزارەتی ناوخۆ هەندێك لێكۆڵەری شارەزا، لە تەندروستیش پزیشكی پسپۆر لە بواری دادوەری و ژمارەیەك توێژەری كۆمەڵایەتی دیاریكران، كە لە ماوەی دوو مانگدا توانیمان بەڵگەی زۆر باش كۆبكەینەوە.
بە هاوكاری ئەو دەستەیەی پێكمان هێنا، لە مانگی 10ی 2014 یەكەم سەردامان بۆ ئەوروپا، بۆ “داناخ” لە هۆڵەندا دەست پێكرد، سەرۆكی دادگای نێودەوڵەتی تاوانەكانمان بینی و بەڵگەكانمان ڕادەستكردن، هەر لەوێ‌ سكاڵامان لەسەر سەرانی داعش تۆمار كرد.
لە بڕۆكسل، فەڕەنسا و سوسیرا، لە هەر جێگەیەك لەگەڵ لایەنی پێویست كۆبوونەوەمان كردبێت بەڵگەكانمان ڕادەستكردن و داوامان كردووە، كە بەدەم داواكانمان بێن تا كەیسی كوردانی ئێزدی بەدواداچوونی جیددی بۆ بكرێت.

خەڵك: پاش كۆكردنەوەی بەڵگە و نیشاندانی ئەو بەڵگانە و تۆماركردنی داوای یاسایی لە دادگای تاوانی نێودەوڵەتی هیچ ئاكامێكی دڵخۆشكەر هەبوو؟
مەحمود حاجی ساڵح: دوای 9 مانگ “دادگای لاهای” پێی ڕاگەیاندین، بەڵگەكانتان زۆر گرنگن و جێی متمانەن و باوەڕ پێكراون، بەڵام بەهۆی ئەوەی عیراق ئەندام نییە لە”دادگای لاهای”، (دادگای تاوانی نێودەوڵەتی)، عیراق لەسەردەمی ڕژێمی پێشوو تەنها 7 ڕۆژ ئەندامی ئەو دادگایە بووە و كشاوەتەوە، تا ئێستاشی لەسەر بێت عیراق ئەندام نییە، ئەمە كێشەی ئەوەی هێنایە پێش بۆمان، كە كارەكانمان وەك پێویست نەچنە پێش، كە ناتوانن لێكۆڵینەوە بكەن لەسەر كەیسەكە.

خەڵك: پاش ئەمە چ ڕێیەكتان گرتە بەر بۆ ناساندنی كەیسی تاوان دەرهەق بە كوردانی ئێزدی؟
مەحمود حاجی ساڵح: دواتر لە بڕۆكسل لەگەڵ ریَِكخراوی ( كۆمیسیۆنی نێودەوڵەتی بۆ لێكۆڵینەوە لە تاوانەكانی داعش)، ڕێكەوتنمان كرد، تا ئەوانیش هەماهەنگ بن لەگەڵمان بۆ كۆكردنەوەی بەڵگەی زیاتر لە سەر كوشت و بڕی داعش دژ بە كوردانی ئێزدی، بەڵگەی باشیان بۆ كۆكردینەوە، لەڕێگەی ئەو ڕێكخراوە (كۆمیسیۆنی نێودەوڵەتی بۆ لێكۆڵینەوە لە تاوانەكانی داعش)، بە پڕۆژەیەك داوامان لە بەغدا كرد، كە هاوكارمان بن، چونكە بۆ هەموو دادگاكان، كە ڕوومان تێكردوون بۆ بەدواداچوونی ئەم كەیسە دەبێت بەغدا هاوكار بێت، لەبەر ئەوە سیادە بەغدایە ئەوەش كێشەی ئێمەیە.
بۆ یەكلایی كردنەوەی كەیسەكەشمان، سێ‌ پێشنیار كرا، پێشنیاری یەكەم ئەوەبوو دادگایەكی نێودەوڵەتی وەكو ئەوەی بۆ دۆسیەی كوشتنی ڕەفیق حەریری پێكهێنرا، وەك ئەوەی بۆ سیرالیۆن و كەمبۆدیا و زۆر لە وڵاتان دروستكران، ئەمەش هەر ڕەزامەندی بەغدای پێویست بوو، كە بەداخەوە تا ئێستا نەكراوە.
پێشنیاری دووەم ئەوە بوو دادگایەكی تێكەڵ لە نێوان بەغدا و هەرێم لە ژێر چاودێری نەتەوە یەكگرتووەكان و پسپۆڕانی نێودەوڵەتی بۆ كەیسەكە پێك بێت.
پێشنیاری سێیەم ئەوە بوو، دادگایەكی ناوخۆیی هەبێ‌، كە ئێمە خۆمان باوەڕمان بەو دادگایە نییە، چونكە، پەندمان لە دادگایی كردنی سەدام و دارودەستەكەی وەرگرت، دادگای ناوخۆیی لە عیراق بینیمان چۆن مامەڵەی لەگەڵ كەیسەكانی كیمیاباران و فەیلیەكان و بارزانیەكان و بۆردومانی قەڵادزێ‌ و سەیدسادق و كەیسی ئەنفال و زۆر كەیسی دیكەدا كرد، بۆیە ئێمە باوەڕمان بەو دادگا ناوخۆییە نییە، چونكە كەیسێك دادگا قەراری یەكلاكەرەوەی لەسەردا، هیچ دادگایەكی دیكە بۆی نییە ئەو دۆسیەیە ببینێتەوە یان بەر باسی بخات، جا زۆر كات دەبیستینەوە، كە دەوترێت كەیسی كوردانی ئێزدی بۆ بەنێودەوڵەتی ناكرێ‌؟ ئەمە گرفتەكانن، كە دێنە پیش بۆمان بەهۆی ئەوەی بەغدا خاوەن سیادەیە و بەدەنگ داواكانی ئێمەش نایەت.
ئەو دادگاییانەش، كە لە عیراق كراون، لە 16 كەیس 6 كەیس بڕیاری یەكلایكەرەوەیان لەسەر دراوە.

خەڵك: لە سەروەختی ئەو تاوانەی، كە دەرهەق بە كوردانی ئێزدی و پێكهاتە و ئاینەكانی دیكە كراون، تا ئێستا بەڵگەكان چەندن و جۆری ئەو بەڵگانەی كۆتان كردوونەتەوە لە چیدا خۆیان دەبیننەوە؟
مەحمود حاجی ساڵح: لە ماوەی چوار ساڵی ڕابردوودا، بەڵگەی پێویست لەسەر تاوانەكانی داعش و بەجینۆساید ناساندنی تاوانەكانیان و لە ڕێگای دامەزراندنی دەستەی لێكۆڵینەوە و كۆكردنەوەی بەڵگەی تاوانەكان لە دهۆك خزمەتێكی زۆر گەورە كراوە بە كەیسەكە، بەڵگە و دۆكیومێنت لەسەر تاوانەكان كۆكراوەتەوە و ووتەی شاهێدحاڵەكان وەرگیراوە، كە هەتا ئێستا توانیویانە زیاتر لە (4206) دۆسیە تۆماربكەین، كە (1778) دۆسیە لێكۆڵینەوەیان تێدا تەواوبووە و ئامادەكراوە بۆ دادگا و 2428 دۆسیە لە ژێر لێكۆڵینەوەدایە و هێشتا تەواو نەبووە.
لە كۆی ئەو دۆسیانەی كە لێكۆڵینەوەیان تێدا تەواو بووە (1191) دۆسیەیان تایبەت بوون بە كچان و ژنان و ئافرەتان، جگە لەوەی (2495) كەسی وونبوو تۆماركراوە كە (845) كەسیان لە ڕەگەزی مێینەیە، هەتا ئێستا (2303) كەس لە كۆی وونبووان هیچ زانیاری و هەواڵیان نیە.

هەروەها هەتا ئێستا (2036) دۆسیەی تاوانی توندوتیژی سێكسی لە دەستەكەمان تۆماركراوە دژ بە كچان و ژنانی كوردانی ئێزیدی، كە (1052) كەسیان لە سەروی تەمەنی (18) ساڵ بوون و (984) كەسیشیان لە ژێر تەمەنی (18) ساڵن.

خەڵك:لەم دواییانەدا سەردانی ئەمریكاتان كردبوو؟ گەر باسێكی ئەو سەردانەتان بكەن.
مەحمود حاجی ساڵح: ئێمە لە سەردانماندا بۆ ئەمریكا، كە لە لایەن مۆزەخانەی هیندیە سوورەكان بانگێشت كرابووین، لەوێ‌ چووینە نوێنەرایەتی عیراق داوامان كرد بەغدا بۆ كەیسی كوردانی ئێزدی هاوكارمان بێت، هەروەها لەگەڵ دامەزراوەی USAD و لەگەڵ نوێنەرانی جیاجیای ئەمریكایی و پەیوەنیدار بە مافەكانی مرۆڤ لەسەر دۆسیەكانی كوردانی ئێزدی و هەموو ئەو تاوانانەی دەرهەق بە كورد كراون هاوكارمان بن.
لەگەڵ وەزارەتی دەرەوە و كۆنگرێس كۆبوونەوەمان ئەنجامداوە، هەر لەو سەردانەدا كۆبوونەوەمان لە گەڵ بەرێز كەریم ئەحمەد ئەسعەد خان، سەرۆكی تیمی نێودەوڵەتی بۆ بەڵگەكردن و دادپەروەری، كە لە لایەن ئەنجوومەنی ئاسایشەوە بە ژمارە 2379 لە 21 ئەیلولی 2017 دامەزراوە سازدا، داوامان لە گۆنگریسمانەكان كرد، كە هەوڵی دروست كردنی لۆبی بدەن بۆ ناساندنی تاوانەكانی داعش وەك تاوانی جینۆساید و تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی و تاوانی جەنگ، ئەم داوایەشمان لەپای ئەوە دێت، كە هەر گەلێك سیادەی نەبوو وەكو ئێمە، هەمیشە لە ئەگەردایە بۆ ڕووبەڕووبونەوەی ئەنفال و جینۆساید و ماڵوێرانی، بەو پێیەی سەربەخۆ نین و سیادەمان نییە.
هەر بۆیە لە تەواوی دیدار و بەسەركردنەوەكانمان بەڵێنی ئەوەمان پێدرا، كە بەدواداچوون ئەكەن و لەگەڵ وەزارەتی دەروەی عیراق قسە دەكەن و هاوكارمان دەبن.
هەروەها داوامان كرد، كار بكەن بۆ دامەزراندنی سەنتەرێكی دەروونی تایبەت بە قوربانیەكانی توندوتیژی سێكسی و دروستكردنی مۆنۆمێنتێكی تایبەت بە قوربانیەكانی كوردانی ئێزیدی لە شەنگال و ئەنفال لە گەرمیان.
داوای ئەوەشمان خستەبەردەست، هاوكاری حكومەت و وەزارەتەكەمان بكەن بە مەبەستی دروست كردنی تاقیگەی DNA تابتوانین ڕوفاتەكان بناسینەوە، لەم ڕووانەوە بەڵێنی هاوكاری جدیان پێ داوین.

خەڵك: جیا لەم داواكاریانە ئامانجی گرنگتری سەردانەكەتان چی بوو؟
مەحمود حاجی ساڵح: ئەمریكا و زۆرێك لەو وڵاتانەی، كە سەردانمان كردوون، ئامانج لێی دامەزراندنی دادگایەك بووە بۆ یەكلایی كردنەوەی ئەو تاوانانەی داعش دەرهەق بە كوردانی ئێزدی كردویەتی، چونكە ئێمە هەر لە گۆڕی بەكۆمەڵ تا دواین ڕزگاربووی دەستی داعش، بە بەڵگە لە لیژنەی بەدواداچوون و كۆكردنەوەی بەڵگەكان لای ئێمە بوونی هەیە.
لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی، لیژنەیەك بۆ كەیسی پەلاماردان و ماڵوێرانیەكانی داعش پێك هاتووە تیایدا داوامان كردووە لیژنەی باڵا و وەزارەتی شەهیدان و كاروباری ئەنفالكراوانیش بە ڕاستەوخۆ بێت یان ناڕاستەو خۆ بەشدار بێت، بۆ كۆكردنەوەی بەڵگەكان و ئاگایان لە هەرێمی كوردستان بێت، چونكە ڕووداوەكە لە ناوچەیەكە، كە شنگال و دەوروبەریەتی، ناوچەكە ناوچەی كێشە لەسەرە و دانیشتوانەكەی كوردن، ناوچەكە تا پێش كارەساتەكەش لە ژیر دەستی هێزەكانی پێشمەرگەدا بووە، هەروەها زۆرینەی ئەو ئاوارانەی، كە لە دەستی داعش لە شنگال و دەورووبەری هەڵاتوون لە هەرێمی كوردستان پەنا دراون، هەروەها زۆرترین بەڵگە، كە كۆكراوەتەوە لای ئێمەیە، لەبەر ئەم هۆكارانە گرنگە ئێمەش لەو لیژنەیەی ئەنجومەنی ئاسایشدا بوونمان هەبێت.
هەروەها لە مۆزەخانەی هۆڵۆكۆست و هندیە سوورەكان داوامان كرد هاوكارمان بن بۆ ناساندنی ئەو تاوانانەی دەرهەق بە گەلی كورد كراون، تا هاوكارمان بن بۆ دابینكردنی جیگایەك، كە ساڵانە نمایشی بەڵگەی دیكۆمێنتی ئەو تاوانانە بكەین، كە نمونەی جینۆسایدن و دەرهەق بەگەلی كورد كراون، خۆشبەختانە ڕزامەندی بۆ كاری هاوبەش و ناساندنی تاوانەكانی دەرهەق بە گەلی كورد لە لایەن هەردوو ناوەندەوە دراوە.

خەڵك: ئەو ڕووفاتانەی، كە لە گۆڕە بەكۆمەڵە دۆزراوەكان دۆزیوتاننەوە، چۆن و بە چ شێوەیەك ناسراونەتەوە، سوود لە تاقیگەی ناوخۆیی وەرگیراوە؟
مەحمود حاجی ساڵح: ئێمە لە سەردانمان بۆ ئەمریكا، داوای دامەزراندنی دامەزراوەیەك بۆ پشكنینی DNA مان كرد، كە ئەمە زۆر گرنگە بۆ ئێمە و تا ئێستاش لە هەرێم دامەزراوەیەكی وامان نییە شارەزا و پسپۆری تیابێ‌، كە هەموو ئەو ڕوفاتانەی هەمانە یان هەڵیان ئەدەینەوە بناسرێنەوە، باشترین نمونەش بۆ ئەم قسەیەمان دۆسیەكەی مریەم هەڵەبجەیی بوو، كە چی بەسەر هات.
هەبوونی ئەو دامەزراوەیە بۆ ئێمە زۆر زۆر گرنگە، كاتی خۆی ئەمریكاییەكان لە شەڕی بۆسنە، ئەو تاقیگەیەیان دانا و كارئاسانی زۆری كرد بۆ ناسینەوەی ڕوفاتی قوربانیان، بەڵێنی ئەوە درا، كە كارمان بۆ بكەن بۆ ئەو مەبەستە.

خەڵك: سەبارەت بە قەرەبووی كوردانی ئێزدی چ كارێك كراوە؟
مەحمود حاجی ساڵح: لە دەستوردا لەمادەی 132 هاتووە قەرەبووی هەموو عیراقییەك بكرێتەوە هەر لەتاوانی جینۆساید و زیندانیانی سیاسی … هتد، بەڵام تا ئێستا نە قەرەبوو كراونەتەوە نە داوای لێبوردنیش كراوە، كوردانی ئێزدیش، كاتێك قەرەبوو دەكرێنەوە، كە لە دادگا بسەلمێت، كە ئەمەی بەسەر ئەواندا هاتووە جینۆسایدە، ئێمەش بۆیە ئەو كەیسەمان بردۆتە دەرەوە تا دادگایەك دروست بێ‌ بۆ سەلماندنی ئەو تاوانە، ئەوەش، كە بەسەر كوردانی ئێزدی هاتووە ڕەگەزەكانی جینۆسایدیان تیادا بەرجەستەیە، برسی كراون، دایك لە وەچە و باوك لە منداڵ و ژن لە پیاو جیاكراونەتەوە، نێرینەكان زیندەبەچاڵ كراون، ژن و كچەكان بە كۆیلە و سەبایا كراون و مامەڵەی كڕین و فرۆشتنیان پێوە كراوە.
حكومەتی عیراقیش تا ئێستا هاوكارمان نەبوون، تەنانەت هاوكارنەبوون گۆڕەكانیش هەڵ بدەینەوە، كە تائێستا 68 گۆڕ ماون هەڵبدرێنەوە.
بەغدا لە پێكهێنانی دادگایەكی تێكەڵیشدا ڕەزامەندی نەنواند بۆ كەیسی پەلاماری داعش بۆ سەر كوردانی ئێزدی، دواجار ئێمە لە كۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیراندا بڕیارماندا، كەلەسەر دادگا نێودەوڵەتیەكە كار بۆ ئەو دۆسیەیە بكەین.

خەڵك: سەبارەت بە قەرەبووی زیانەكانی هەرێم هیچ خەمڵاندێكتان لەبەردەستایە، كە زیانەكان چەندن و گفتی بەغدا بۆ قەرەبوو كردنەوە چۆنە؟
مەحمود حاجی ساڵح: پێشتر وەزارەتی كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوان خەمڵاندویەتی، كە لە سەرانسەری هەرێمی كوردستان، زیانەكان لە كوێركردنەوەی كانیەك تا سوتماك و ماڵوێرانی هەمەجۆر بە 384 ملیار دۆلار خەمڵێندراوە، كە دەبێت حكومەتی عیراقی دابینی ئەو خەمڵاندنە مادییە بدات، بەڵام تا ئێستا دینارێكی نەداوە.

خەڵك: لە ڕووی مینحە و خەرجیەكانتان بۆ كەسوكاری شەهیدان و ئەنفال و زینداینان، بەرێكردنی كارەكانتان لە چ ئاستێكدایە؟
مەحمود حاجی ساڵح: سەبارەت بە مینحەی كەسوكاری شەهید و ئەنفال و زیندانی سیاسی هەموو هەوڵمان ئەوەبووە كە شایستەترین خزمەتیان بكەین، لە میانی ئەو دۆخەش، كە بەسەر هەرێمدا هات لە ڕووی داراییەوە، ئێمە وتمان بەڵێ‌ وەك ئەوانی دیكە مینحە و مووچە دوا بكەوێت، بەڵام ناكرێ‌ و نابێ‌ كەمكردنەوەی مینحە هۆكار بێت بۆ كەمكردنەوەی ئەو بڕە پارەیەی دەدرێتە كەسوكاری شەهید و ئەنفال و زیندانی سیاسی، تا ئەم كاتەش مانگانە مینحە بە بێ‌ لێبڕین وەك خۆی دابەشكراوە.
پەیوەست بە خزمەتەكانی دیكەشمان، ساڵانە نزیكەی 24 ملیار دینار كرێی خوێندن و ئەوەندەش تێچووی نەخۆش بۆ كەسوكاری شەهید و ئەنفال و زیندانی دەدەین.
وەك لایەنی نیشتەجێبوونیش، 11069 پارچە زەوی فەرمانی بۆ دەركراوە لە لایەن بەرێز قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆك وەزیران، پێشتریش 10 هەزار فەرمانمان هەبووە، داوامان كردووە لە وەزارەتی شارەوانی، كە زەوی دابین بكات و ئێستا كارەكانمان بۆ دابینی زەوی لای وەزارەتی شارەوانییە.
هەروەها داواشمان كردووە چاكسازی بكرێت لە لیستی شەهیدان و ئەنفال و زیندانیان ئەوەش لە پەرلەمانە و كردوومانە بەیاسا و چاوەرێی پەسەندكردنی یاساكە دەكەین، بە پێی یاساكە پێداچوونەوە بە دۆسیەی هەموو شەهیداندا دەكرێت و لە ڕووی یاساییەوە ئەو دۆسیانە ڕێكدەخرێتەوە.
جگە لەوەش كارمان كردووە، كە ئەم مینحە و خەرجیانەی هەمانە چۆن بیانخەینە سەر بەغدا، چونكە بە پێی مادەی 132ی دەستور، هەموو خەرجی و دابینی مینحە و لەخۆگرتنێك لەسەر حكومەتی ئیتحادییە، كاری زۆرمان لەسەر كردووە و كۆتا جار لە دانیشتنەكانماندا لەگەڵ لایەنی بەرپرس لە بەغدا ئەوەبوو كراوە بە بڕیار، كە هەموو ئەوانە بچنە سەر عیراق و چاوەڕێی كات ئەكەین بۆ گفتوگۆی بڕاندنەوەی ئەو ئاڵوگۆڕە تا بچنە سەر بەغدا، ئەو كاتەش جیاوازی پلە نامێنێ‌ مووچە وەك یەكی لێدێت، كێشە و گرفتی ئیمتیازات كەم ئەبێتەوە و مووچەكان باش ئەبن.

خەڵك: سەبارەت بەپێداچوونەوەبە بەركەوتووانی چەكی كیمیایی و بەگەڕخستنی نەخۆشخانەی بەركەوتووانی چەكی كیمیایی چیتان كردووە؟
مەحمود حاجی ساڵح: خەڵكێكی زۆر خۆی نوسیوە، كە بەركەوتووی چەكی كیمیاییە، 6 هەزار دۆسیە لای ئێمە هەیە داومانەتەوە بە لیژنەیەكی پشكنینی سەر بە وەزارەتی تەندروستی تا پێداچوونەوەی بۆ بكرێت، دەربارەی نەحۆشخانەكەش ئامێری باشی تێدایە، بەڵام كێشە نەبوونی پسپۆرییە، ئێمە لەگەڵ وەزیری تەندروستی لە لایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە ڕاسپێردراین، كە لەگەڵ وەزارەتی تەندروستی ئێران گرێبەستێك بكەین، بۆ هێنانی 5 پزیشكی هەمیشەیی بۆ نەخۆشخانەی چارەسەری بەركەوتووانی چەكی كیمیایی، لە بوارەكانی چاو، سنگ و پێست ، لەگەڵ ستافێكی پەرستیاری، بەڵام بەهۆی داخستنی سنور و فڕۆكەخانەكان نەمانتوانی ئەو سەردانە بكەین و گریبەستەكە یەكلایی بكەینەوە.
ئێمە بۆ هەر مەسەلەیەك سەردانێكی دەرەوەمان كردبێ‌ هەڵەبجە و بەركەوتووانی كیمیایی و چارەسەری بەركەوتووان لە ئەجێنداماندا بوون داوا و خواستی زۆریشمان لەنوێنەرانی وڵاتان هەبووە بۆ ئەو مەبەستە.
خۆشحاڵانە لەو ماوەیەدا 278 كارمەند دادەمەزرێن بەمە ستافی نەخۆشخانەكە تەواو دەبێت، ئێمەش و وەزارەتی تەندروستی لە هەوڵی جدیداین بۆ خستنە گەڕی ئەو نەخۆشخانەیە، ئەوانەش، كە دۆخیان باش نییە، دەبرێنە دەرەوەی هەرێم بۆ چارەسەر، تا ئێستاش 35 كاروانی 35-40 كەسی كە بەركەوتووی چەكی كیمیاین ڕەوانەی كۆماری ئیسلامی ئێران كراون بۆ چارەسەر، كە تیایاندا هەبووە چەند جارێك براوەتە دەرەوەی وڵات.

خەڵك:چ هەوڵێكتان هەیە بۆ یەك پێناسی و وەرگرتنەوەی دۆسیەی شەهیدانی پارتە سیاسیەكان و ڕێكخستنەوەیان لە چوارچێوەی كاری وەزارەتەكەتاندا؟
مەحمود حاجی ساڵح: لە ڕێی پێناسێكی نوێوە سیمای حزبی بوونمان نەهێشتووە و بەم نزیكانە پێناسێكی وەك یەك (موحد) دەبێتە پێناسی سەرجەم شەهیدان و ئەنفالكراوان و زیندانیان، كە پێناسی وەزارەتە و لە پێناسی حزبابەتی دەردێت، هەروەها دۆسیەی هەر حزبێك سەبارەت بە شەهیدان و ئەنفال و زیاندانیان دەبێت بێتەوە ناو وەزارەت و داوامان كردووە، كە سەرجەمی ئەو دۆسیانە ڕێكبخرێن و مۆركی دوو ئیدارەیی نەمێنێت.

چاوپێکەوتن

مەحمود عوسمان: دەبوو كوردانی ڕۆژئاوا ڕوو لە ڕوسیا بكەن

خەڵك- ئیدریس جەبار
مەحمود عوسمان، سیاسەتمەداری كورد پێیوایە، دەبوو كوردانی ڕۆژئاوا چەند ساڵێك لەمەوبەر ڕوویان لە ڕوسیا بكردایە و هەموو هێلكەكانیان نەخستایەتە سەبەتەی ئەمریكاوە، چونكە ئەمریكا لە قۆناغێك لە قۆناغەكاندا جێیان دەهێڵێت، ڕووكردنە ڕوسیاشی بە زەمینەسازی بە نزیكبوونەوە لە دیمەشق و ئاسایی كردنەوەی پەیوەندییەكان لەگەڵ حكومەتی سوریادا لەقەڵەم دەدات.

مەحمود عوسمان، سیاسەتمەداری كورد لە دیمانەیەكی لەگەڵ (خەڵك) كە لەڕێگەی پەیوەندی تەلەفۆنییەوە ڕایگەیاند، “دوو ساڵ لەمەوبەر بە كوردانی ڕۆژئاوام ڕاگەیاند، كە وردە وردە بەرەو ڕوسیا بڕۆن، پەیوەندی لەگەڵ بەهێز بكەن، تا ببێتە هۆكارێك تا بتوانن لەگەڵ دیمەشق ڕێكبكەون، چونكە ئەمریكا بەجێتان دێڵێت، ئەم ئامۆژگارییەش چەند جارێك دووبارەم كردۆتەوە و لە میدیاكانیشدا بە ڕاشكاوی باسم كردووە”.

خەڵك: ئایا هەڵوێستی ئەمریكا چاوەڕوانكراو بوو لەڕووی پاشەكشەكردن و پشتكردنە كورد لە ڕۆئاوا؟
مەحمود عوسمان: بەڵێ‌ ئەم هەڵوێستەی ئێستای ئەمریكا ئاشكرا بوو، چونكە پێشتر ترەمپ چەند جارێك باسی كردبوو، كە لەگەڵ تەوابوونی جەنگی دژ بە داعش لە ناوچەكەدا نامێنن، بەڵام كەس بۆچوونی وانە بوو ئەمریكا بەمشێوە نائاكارییە كورد لەو پارچەیەی كوردستاندا بەجێبهێڵێت، هەندێك لە بەرپرسانی كوردانی ڕۆژائاوا دركیان بەو ڕاستییە كردبوو، بەڵام ڕەنگە زیاتر ئومێدیان بە ئەمریكا بوبێت.

خەڵك: دەكرا بەر لە هاتنەبەری ئەم ڕووداوانەی ئێستا، بەرپرسان لە ڕۆژئاوا ئاڕاستەی جێگرەوە و ڕێڕەوی تریان بۆ پەیوەندییەكان دیاری بكردایە، یان بە تەواوەتی پشتیان لە گەمەكەر و لایەنەكانی تر نەكردایە و ڕایەڵەی پەیوەندییەكانیان لەگەڵیاندا نەپچڕاندایە؟

مەحمود عوسمان: دەكرا پێشتر چەند ڕێگەچارەیەكی تریان دیاری بكردایە و ڕێڕەوی ئەلتەرناتیڤیان دابنایە، نەك وەك ئێستا بەشێوەیەكی ناچاری ڕوو لەو ڕێڕەوانە بكەن، كە پێشتر لەبەردەمیاندا كراوە بوون.

خەڵك: خوێندنەوەی ئێوە بۆ ڕەوشی پەرەسەندنی ڕووداوەكان لە باكووری خۆرئاواى سوریا چیە؟

مەحمود عوسمان: ئاشكرایە لەئێستادا لە سوریا چەند لایەنێك بە گەمەكەری سەرەكی دادەنرێن، كە بریتین لە ڕوسیا و ئێران و توركیا، ڕوسیا لەو نێوەندەدا بەهێزترین گەمەكەرە، ئەو لایەنانە پێشتر لە تاران و مۆسكۆ و ئەنقەرە كۆبوونەوەیان كردووە و باسی ڕەوشی سوریایان كردووە، ئەو وڵاتانە لەئێستادا ڕۆڵیان لە سوریادا هەیە، ئەمریكاش ئاگاداری ئەمەیە و ڕەتیكردۆتەوە ڕێگری هەبێت بەرانبەر بە بوونی ڕۆڵی ئەو وڵاتانە لە سوریا، چونكە ترەمپ، كە بە سەرۆكی ئەمریكا هەڵبژێردرا، لە هەڵمەتەكانی هەڵبژاردندا ڕایگەیاندووە لەو شەڕانەدا پاشەكشە دەكەن، لە عیراق و سوریا و ئەفغانستان و شوێنەكانی تر.

خەڵك: حكومەتی سوریا هیچ ڕۆڵێكی هەیە؟

مەحمود عوسمان: بەڵێ‌ حكومەتی سوریا ڕۆڵێكی هەیە، بۆیە دەبێت كوردانی ڕۆژئاوا هەوڵ بدەن لەڕێی ڕوسیاوە بێت یان لایەنەكانی تر، جێ‌ پێگەی خۆی بكاتەوە، تا ئەمیش ڕۆڵی خۆی ببینێت لە ئایندەی سوریا و لەكاتی نووسینەوەی دەستوری نوێی وڵاتەكە.

خەڵك: كورد لەكوێی هاوكێشەكەدایە؟
مەحمود عوسمان: ئەوەی سیاسەتوانانی كورد تائێستا تێینەگەیشتوون ئەوەیە، كە كورد لەسەر ئەجێندای جیهان، وەك میللەت حیسابی بۆ نەكراوە، چونكە بینیمان دوای ڕیفراندۆمیش ناچاربووین بگەڕێنەوە بۆ بەغدا، ئەوان دەڵێن تۆ بەشێكی لە عیراق و بڕۆ لە بەغدا كێشەكانی خۆت چارەسەر بكە، بۆیە دەبێت كوردانی ڕۆئاوا لە دیمەشق كێشەكانیان چارەسەر بكەن، بە هەمان شێوە بۆ كوردانی ڕۆژهەڵات و باكووریش.
ئەمە سیاسەتی نێودەوڵەتییە دەبێت تێگەیشتمان هەبێت بۆی، ئێمە تێینەگەیشتووین، هەر بۆیە زۆرجار دووچاری نسكۆ بووین، لێكدانەوەیەكی باشمان نەبووە و دراسەمان نەكردووە و بەهەڵەدا چووین، وامانزانیوە فڵان وڵات ئیشمان بۆ دەكات، بەڵام دواتر گەڕاوینەتەوە بۆ ئەوەی لە ناوەوە خەریك بین، چونكە ماوە ئەوەندەیە و سنوورەكەش ئەوەیە، كە بۆیان دیاری كردویت.

خەڵك: باس لەوە دەكرێت، كە بەرەی ڕوسیا بەهێزترینە لە سوریادا و وەك بەهێزترین گەمەكەر لە گۆڕەپانەدا دەركەوێت، بەو هۆیەی ئێران و حكومەتی دیمەشقی لەگەڵدایە، ئەمەش لەكاتێكدایە، كە بەرەی توركیا لەنێو سوریادا لە كۆمەڵێك گروپی چەكداری ئیسلامی و جیهادی وەها پێكهاتوون، كە بە تیرۆریست ناودەبرێن، ئایا ئەمە هەڵوێستی توركیا لە وڵاتەكەدا لاواز ناكات و نابێتە هۆی ئەوەی بەرەی توركیا لە سوریا بەتەواوەتی پاشەكشە بكات و دووچاری شكست ببێت؟

مەحمود عوسمان: ڕۆڵی توركیا لە سوریادا لاواز بووە، بەڵام بەهۆی ئەم ئۆپەراسیۆنە سەربازییەی ئێستا ئەنجامی دەدەن، دەیانوێت ئەوانیش پارچەیەكیان هەبێت و ڕۆڵی خۆیان لە وڵاتەكەدا ببینن، بەڵام ڕوسیا دەیەوێت هێزەكانی سوپای سوریا بهێنێتەوە سەر سنورەكان، بەو هەنگاوەش لەوبەرەوە توركیا ڕازی بكات، چونكە لەگەڵ بوونی هێزەكانی سوپای سوریا، توركیا مەترسی ئەوەی نامێنێت، كە خۆی پێی دەڵێت “هەڕەشەی تیرۆریستی”، ڕەنگە لەم نێوەندەشدا ڕوسیا بە دیمەشق بڵێت لەگەڵ كوردا ڕێبكەوێت، هەرچەندە حكومەتی سوریا زۆر باوەڕی بە مافی كورد نییە، لەگەڵ ئەوەشدا ڕوسیا حیسابی توركیاش دەكات و دەیەوێت لەبری ئەوەی ڕوو لە ڕۆرئاوا بكاتەوە، وڵاتەكە بەلای خۆیدا ڕابكێشێت.

خەڵك: حكومەتی دیمەشق دەتوانێت لەماوەكانی داهاتوودا سنورەكانی كۆنتڕۆڵ بكات و بە هەمان شێوەی جاران ڕێگە لە دەستوردانی وڵاتان بگرێت لە سوریا؟

مەحمود عوسمان: ئەوە كاتی دەوێت و لەئێستادا دیمەشق ناتوانێت ئەو هەنگاوە هەڵبنێت، تەنانەت گەر حكومەتی وڵاتەكەش بەهێز ببێت، دەبێت حیسابی ڕوسیا بكات، چونكە ڕوسیا بوو نەیهێشت حكومەت لە دیمەشق لەناوبچێت، بە هەمان شێوە دەبێت حیساب بۆ ئێران بكات، كە یارمەتی و هاوكاری پێشكەش كردووە، ئەو هێزەی جارانی نابێت، بۆیە لەگەڵ دروستبوونەوەشی، هاوشێوەی عیراقی دوای سەدام حسێن، لایەنەكان ڕۆڵیان تێیدا دەبێت و ئاڕاستەكەی دیاری دەكەن، ڕەنگە لە قۆناغێك لە قۆناغەكانیشدا گەر لەنێو خۆیاندا كۆكبن و یەكگرتوو و پاك و گەندەڵ نەبن، بتوانن هێزێك بۆخۆیان دروست بكەن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

دیاری محەمەد: دەستوەردان لە ئەرك و دەسەڵاتی یەكتری لەنێو كۆمەڵی ئیسلامی بوونی هەیە

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

 

دیاری محەمەد ئەندامی سەركردایەتی كۆمەڵی ئیسلامی و بەرپرسی مەڵبەندی سلێمانی كۆمەڵی ئیسلامی كوردستان لە دیمانەیەكی (خەڵك)دا تیشك دەخاتەسەر چۆنێتی ئەندامدانی كۆنگرەی حزبەكەیان و هاوكات هەڵوێستی كۆمەڵ لەسەر ئەو كەسانەی دەستیان لەكاركێشایەوە، ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات، ڕێژەی دەنگەكانیان لە سلێمانی زیادی كردووە.

 

خەڵك:دۆخی نێوخۆی كۆمەڵی ئیسلامی لە چ ئاستێكدایە بەتایبەت دوای ئەوەی ژمارەیەك لە سەركردە و كادیرانتان دەستیان لە حزبەكە كێشایەوە؟
دیاری محەمەد:حزب خۆی لەخۆیدا كۆبوونەوەی كۆمەڵێك كەسە و ئەمەش وادەكات ئاسایی بێت كەلەناو هەمان حزبدا بیروڕای جیاواز هەبێت، بەبەراوردكردن لەگەڵ حزبەكانی تر كۆمەڵی ئیسلامی لەڕووی یەكڕیزی ناوخۆییەوە لەدۆخێكی باشدایە، هەروەك چۆن ئەندامیەتی لە حزبێك ئاساییە، دەستلەكاركێشانەوەش حاڵەتێكی ئاساییە، سەرەڕای ئەوەش وازهێنانی هەندێك سەركردە و كادر هۆكارەكانی زیاتر ناڕەزایی بووە لەچەند بڕیارێكی ئیداری نەك ناڕازیبوون لەئەداو كاری حزب.

خەڵك:كۆمەڵی ئیسلامی بۆ تا دەرگای چوونە ناو حكومەتی لێ‌دانەخرا بڕیاری ئۆپۆزسیۆن بوونی نەدا؟
دیاری محەمەد:زۆر ئاساییە حزبێك مەیلی ئەوەی هەبێت بچێتە ناو حكومەتەوە بەپێی قەبارەی خۆی لەهەڵبژاردنداو ئەمەش لای ئێمە بۆ خزمەتە بەخەڵك و جێبەجێكردنی بەرنامەی هەڵبژاردنی حزبەكەیە، ئێمەش نەمانشاردوەتەوە ئەگەر تیمی ڕاسپێردراو بۆ پێكهێنانی حكومەت بەرنامەی خۆیان بخەنەڕوو، ئەوكات بڕیاری خۆمان دەدەین، چونكە باشتر بەرچاومان ڕوون دەبێت لەوەی دەتوانین لە چوار ساڵی داهاتوودا دەتوانین خزمەت بكەین بە هاووڵاتیانی كوردستان یان نا، پێشتریش تیمی كۆمەڵ لە حكومەت بە كردەوە ئەوەیان سەلماندووە كەبەشداریمان لە ئەنجومەنی وەزیران بۆ خزمەتی خەڵكە نەك بۆ خۆدەوڵەمەندكردن.

نیازێك هەبوو بۆئەوەی كۆمەڵ بەشداری كابینەی نۆی پێنەكرێت

خەڵك:هۆكاری بەشدارینەكردنتان لە حكومەتی هەرێمدا چی بوو؟
دیاری محەمەد:دوای ئەوەی تیمی ڕاسپێردراو بۆ دروستكردنی حكومەتی نوێ سەردان و گفتوگۆكانی بۆ پێكهێنانی كابینەی نۆ دەستپێكرد، سەردانی كۆمەڵی ئیسلامییان نەكرد، دیارە نیازێك هەبوو بۆئەوەی كۆمەڵ بەشداری كابینەی نۆی پێنەكرێت، هۆكارەكەشی بۆ ئەوە دەگێڕینەوە كە كۆمەڵ لە چوار ساڵی پڕ لە قەیرانی ڕابردوودا سەرەڕِای بوونی لە حكومەت هەمیشە لە بەرەی داكۆكیكردن لە گەلدا بووەو ئەو سەنگەرەی چۆڵ نەكردووە، بۆیە پێمانوایە دوورخستنەوەی لە حكومەت جۆرێك لە سزادانی تێدا بووە بۆ هەڵوێستەكانی ڕابردووی.

خەڵك:پەیوەندییەكانی كۆمەڵ لەگەڵ لایەنە سیاسییەكان دوای پێكهێنانی حكومەت لە چ ئاستێكدایە؟
دیاری محەمەد:پەیوەندییەكانی كۆمەڵ لەگەڵ هەموو لایەنەكان باشە بە گشتی و بەشداری لە حكومەت یان بەشدارینەكردن بەهانەیەك نییە بۆئەوەی ئێمە بمانەوێت پەیوەندیمان لەگەڵ لایەنێك بپچڕێنین.

خەڵك:پەیوەندیتان لەگەڵ پارتی لە چ ئاستێكدایە سەردانەكەی ئەم دواییەی ئەمیری كۆمەڵ بۆ لای بارزانی چۆن بوو، بەشێك لە چاودێریان بە پاشەكشەی دەزانن لە هەڵوێستی پێشووی كۆمەڵ؟
دیاری محەمەد:سەردانی وەفدی كۆمەڵ بەسەرۆكایەتی مامۆستا عەلی باپیر بۆ لای كاك مەسعود بارزانی سەردانێكی ئاسایی نێوان سەرۆكی دوو حزبە كە لەم هەرێمەدا كاردەكەن، لەو سەردانەدا وەفدی كۆمەڵ هیچ هەڵوێستێكی نەنواندووە كە پێچەوانە بێت لەگەڵ مەبادیئەكانی كۆمەڵ یان هەڵوێستەكانی ڕابردووی، بەڵكو بەپێچەوانەوە وەفدی كۆمەڵ و مامۆستا سووربوون لەسەر هەڵوێستی پێشوو و داوایان كردووە مەساری كاركردنی سیاسی ڕاست بكرێتەوەو هەرلایەنێك بەپێی ئەو دەنگانەی خەڵك پێی داوە ڕێزی بگیرێت، ئەگەرچی پارتی لەحكومەتی هەرێمدا بێت و كۆمەڵ ئۆپۆزسیۆن بێت ئەمە هیچ لەو ڕاستییە كەم ناكاتەوە كەپێویستە لایەنە سیاسییەكان پەیوەندی باشیان لەنێواندا هەبێت، ئەگەر لەڕابردووشدا پەیوەندییە سیاسییەكان پچڕابن یان ئاڵۆزییان تێكەوتبێت ئەمە حاڵەتێكی تەندروست نەبووە.

هیچ بڕیارێك نییە بۆئەوەی كۆمەڵ كۆنگرەی خۆی دوابخات و ئامادەكاریی باشیش لەوبارەیەوە كراوە

خەڵك:بەرەو كۆنگرەی حزب هەنگاو دەنێن، ئایا كۆنگرە دەكرێت یاخود دوادەخرێت؟
دیاری محەمەد:هیچ بڕیار یان نیازێك نییە بۆئەوەی كۆمەڵ كۆنگرەی خۆی دوابخات و ئامادەكاریی باشیش لەوبارەیەوە كراوە، ئێستا لەقۆناغی ئامادەسازیی بەستنی كۆبوونەوە گشتییەكانداین كەسەرجەم ئەندامان بەشداریی تێدا دەكەن و وەكو قۆناغی سەرەتاش نوێنەر بۆ كۆنفڕانسەكان دیاریدەكەن.

خەڵك:ئەو كێشە و گرفتانەی لەبەردەم كۆنگرەی هەر حزبێكدا ڕووبەڕووی دەبێتەوە، ئێوەی گرتوەتەوە؟
دیاری محەمەد:كێشەو گرفتێكی ئەوتۆ شك نابرێت لەبەردەم كۆنگرە، بەڵكو تەنها هەندێك تێڕوانینی جیاواز هەیە سەبارەت بەبابەتەكانی ناو كۆنگرە وەكو پەیڕەوی ناوخۆو دەسەڵاتەكان و كارنامەو شێوازی ئیدارەدانی حزب بۆ چوار ساڵی داهاتوو، دەستوەردان لە ئەرك و دەسەڵاتی یەكتری، ئەمەش دواجار لەلایەن ئەندامانی كۆنگرەوە بەدەنگدان یەكلاییدەكرێتەوە كەبەچی شێوازێك و چۆن بێت.

خەڵك:كۆنگرەی ئەمجارە چۆن ئەندامانی سەركردایەتی هەڵدەبژێرێت؟ كۆنگرەیەكی تەقلیدی دەكەن، یان ئەمجارە گۆِرانكاری دەكرێت لە بەرپرسیارێتی كەسەكاندا؟
دیاری محەمەد:لەكۆنگرەدا ئەندامانی سەركردایەتی هەڵدەبژێردرێن كەپێكدێن لەئەندامانی مەكتەبی سیاسی لەناویانداو بەرپرسی مەكتەبەكان و بەرپرسی مەڵبەندەكان. ئێمە لەهەوڵداین كۆنگرەیەكی تەقلیدی نەكەین و لیژنەی ئامادەكاریی كۆنگرە لەهەوڵدان سود لەئەزموونی كەسانی پسپۆڕ وەربگرن بۆئەوەی شێوازێكی بەڕێوەبردنی نوێ لەم كۆنگرەیەدا بەرجەستە بكەن. هەموو ئەوكەسانەی ئەندامی كۆنگرەن و مەرجەكانیان تێدایە دەكرێت خۆیان بۆ هەریەك لەپۆستەكان بپاڵێون كەدەیانەوێت و هیچ ڕێگرییەك لەبەردەمیاندا نابێت، بەڵام دواجار ئەوە دەنگی ئەندامانی كۆنگرەیە كەكێ بۆ وەرگرتنی پۆستەكان دیاریدەكات. واتا هێڵی سور لەسەر هیچ كەسێك و بۆ هیچ پۆستێك نیە.

پێموانییە كاتی ئەوە هاتبێت كەسێكی دیكە خۆی بۆ پۆستی ئەمیری كۆمەڵ كاندید بكات و تائێستاش جەنابی مامۆستا هەر لەڕێی هەڵبژاردنەوە كراوەتەوە بەكەسی یەكەمی حزب

خەڵك:ئەمیری كۆمەڵ دەگۆڕێت؟ كێ بۆ ئەو پۆستە خۆی كاندید كردووە، یان پێتان وایە چەند كەس چاوی لە پۆستەكەیە؟
دیاری محەمەد:دەبێت ئەوە بزانین لەكوردستان دەژین و لەناوچەیەك پێیدەڵین ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەم ناوچەیەدا حزبی سیاسی پێویستی بەسەركردەی كاریزما هەیە، مامۆستا (عەلی باپیر)یش هەموومان هەڵوێستەكانی پێشوویمان لەبەرچاوە كەهەمیشە دژی ستەم و لەبەرەی خەڵك و شەقامدا بووەو كۆمەڵیش نایەوێت دەستبەرداریان بێت، لەگەڵ ئەوەش هەركەس مەرجەكانی كەسی یەكەمی تێدابێت دەكرێت خۆی بۆ ئەو شوێنە بپاڵێوێت. بۆ بەشی دووەمی پرسیارەكەشت پێموانییە كاتی ئەوە هاتبێت كەسێكی دیكە خۆی بۆ ئەو پۆستە كاندید بكات و تائێستاش جەنابی مامۆستا هەر لەڕێی هەڵبژاردنەوە كراوەتەوە بەكەسی یەكەمی حزب ئەگەرچی هەندێكجار خۆی ویستی ئەوەی نەبووە ببێتەوە بەكەسی یەكەم، بەڵام ئەندامانی كۆنگرە ڕازی نەبوون.

خەڵك:مامۆستا عەلی دەتوانێت خۆی كاندید بكاتەوە، تا ئێستا كێبركێكاری هەیە؟
دیاری محەمەد: بەپێی پەیڕەوی ناوخۆی كۆمەڵ دەتوانێت كاندید بێت و كێبڕكێكاریشی نییە.

 

خەڵك:ناو گۆڕین و لابردنی پاشگری ئیسلامی بۆ ئەم كۆنگرەیە قسەی لەسەر دەكرێت، هیچ ناوێكی دیكەتان داوە بۆ حزبەكە؟
دیاری محەمەد:بەڵێ بۆچوونێك هەیە لەبارەی دەستكاریكردنی ناوی حزب و لابردنی پاشگری ئیسلامی، ئەمەش وەك هەر خاڵێكی تر دەبرێتە بەردەم ئەندامانی كۆنگرەو لەچوارچێوەی ڕەشنووسی پەیڕەوی ناوخۆدا دەنگی بۆ دەدرێت. لەمڕووەشەوە دوو بۆچوونی جیاواز هەیە لەبارەی لابردن یان مانەوەی پاشگری ئیسلامی و ناوی حزبیش. سەبارەت بەناوەكەش ڕەنگە پێشنیاری (بونیاد) بكرێت كەئێستا كوردستان لەقۆناغی بونیادنانەوەدایە یاخود وشەی (دادپەروەری) كەیەكێكە لەبنەماكانی ئاینی ئیسلام یان هەر وشەیەكی تر كە كۆنگرە بڕیاری لەبارەوە دەدات، هەرچەندە ڕای زۆرینەی ئەندامانی كۆمەڵی ئیسلامی لەگەڵ مانەوەی پاشگری ئیسلامیدایە.

 

خەڵك:ئەوانەی وازیان لە حزب هێنا چییان لێدەكەن و چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەكەن؟
دیاری محەمەد:سەبارەت بەو كەسانەی وازیان هێناوە لەم قۆناغەدا هەموو هەوڵەكان لەسەرەوە تا خوارەوە بۆئەوەیە ئەو كەسانە بێنەوەو بەشداریی كۆنگرەش بكەن، لەوبارەیەشەوە هەموو هەوڵی خۆمان داوە بۆئەوەی ئەو ناڕەزاییانەی هەیانە بڕەوێنرێنەوە.

خەڵك:بەشێك لە بەرپرسانی كۆمەڵ لە دەرەوە دانیشتوون و خۆشیان بە كۆمەڵ دەزانن دێنەنێو كۆنگرە؟
دیاری محەمەد:ئێمە لەهەوڵی بەشداریپێكردنی سەرجەم ئەو بەرپرسانەی كۆمەڵداین لەكۆنگرەدا، كەئێستا لەدەرەوەن، هەروەك لەكۆبوونەوەی داهاتووی سەركردایەتیدا كەپێدەچێت خۆشیان بەشداریی تێدابكەن، تێبینی و پێشنیارەكانیان وەرگیراون گفتوگۆیان لەبارەوە بكرێت. ئێمەش بەئەركی خۆمانی دەزانین هەموو ئەو كەسانەی ڕۆژێك لەڕۆژان خزمەتیان بەكۆمەڵ كردووە سوود لەتواناكانیان وەربگرین.

لە سلێمانی دەنگەكانمان لە (17 هەزار دەنگ)ەوە گەیشتووەتە سەروو (25 هەزار دەنگ) لە سنووری مەڵبەند و ناو شاری سلێمانی

خەڵك:كۆمەڵ لە ئێستادا لە سنووری مەڵبەندەكەتان لە شاری سلێمانی پێگەی لەناو خەڵكیدا چۆنە؟
دیاری محەمەد:پێشتر دەنگەكانی كۆمەڵ لەناو شاری سلێمانی بریتی بووە لە (17 هەزار دەنگ)، لەدوای دەستبەكاربوونمان لەم پۆستەوە لەدوایین هەڵبژاردندا سەرەڕای تێبینیمان لەسەر چۆنێتی هەڵبژاردنەكە، دەنگەكانمان گەیشتووەتە سەروو (25 هەزار دەنگ)لە سنووری مەڵبەند و ناو شاری سلێمانی كەڕێژەی بەشداریكردنی (56%)ی خەڵك لەكاتێكدا پێشتر ڕێژەی بەشداریكردنی خەڵك لەهەڵبژاردندا (78%) بووە، ئەمەش بەرهەمی هەوڵ و شەونخونیی ئەندام و كادێرانی كۆمەڵە لە سنوورەكە كەدڵسۆزانەو ماندوونەناسانە هەڵمەتەكانی بانگەشەی هەڵبژاردنیان ڕاپەڕاندو سەرەڕای ئەو قەیرانە داراییەی هەمانبووە توانیومانە دەیان داهێنان و كەرنەڤاڵ بكەین لەڕێی ئەنجومەنەكانمانەوە و توانیومانە (8) بارەگای كۆمەڵ بكەینەوە كەبوونەتە شوێنی پێگەیاندنی خەڵك و گەیاندنی دەنگی كۆمەڵ بەخەڵكی گەڕەكەكانیان.

 

خەڵك:پڕۆژەی هاوبەشی كاری ئۆپۆزسۆنی كۆمەڵ و یەكگرتوو بۆ شكستی هێنا؟
دیاری محەمەد:ئەگەرچی بەشێوەی نوسراو ڕێكەوتنێك لەنێوان كۆمەڵ و یەكگرتوودا نیە بۆئەوەی كاری هاوبەشی ئۆپۆزسیۆن بكەن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەردەوامین لەكاری هاوبەش و لەسەر ئاستی فراكسیۆنەكانیشمان هەماهەنگی باشمان هەیە لەوڕووەوە، خۆ ئەگەر لەداهاتوودا هەردوولا هەڵوێستە سیاسییەكانیان هاوشێوەبن پێموایە ئەمە سەرەتایەك بێت بۆ دروستبوونی كاری هاوبەش و یەكڕیزیی نێوان هەردوولا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

بەڕێوەبەری بانكی خوێن لەسلێمانی: ڕۆژانە نزیكەی 300 كەس خوێن دەبەخشن

خەڵك – بەشی هەواڵ

بەڕێوەبەری بانكی خوێنی سلێمانی لە چاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ (خەڵك) باسی بەرەوپێشچوون و گرفتەكان و گرنگی بانكی خوێنی كرد و ئاماژەی بە دڵسۆزی و خەمخۆری هاوڵاتیان و دەزگا ئەمنییەكان كرد، كە بەردەوام خوێنیان پێدەبەخشن، لەلایەكی دیكەوە باسی لەوەكرد، ڕۆژانە 200 بۆ نزیكی 280 كەس بۆ خوێنبەخشین سەردانیان دەكەن.

 

خەڵك: سیستمی وەرگرتنی خوێن لەبانكی خوێنی سلێمانی چۆنە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: شێوازی وەرگرتنی خوێن بەشێوەیەكی زانستی و جیهانییە، بەجۆرێك لەساڵی 2009دا ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی WHO وۆركشۆپێكی یەك مانگی بۆ سازكردین، كە تێیدا ئاشنای سیستمێكی پێشكەوتوی كردین، لەو كاتەوە كە گەڕاینەوە، ئەو سیستەمە جیهانییە پەیڕەودەكەین.

 

خەڵك: لەماوەی ڕابردوودا تا چ ڕادەیەك توشی گرفتی كەمی خوێن یان هەر گرفتێكی دیكە بوونەتەوە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بەگشتی نەمانهێشتووە كەموكوڕی هەبێت، تەنانەت لەكاتی شەڕی داعشدا توشی گرفت نەبووین، لەكاتێكدا ئاوارەیەكی زۆر لەم شارەبوو و ڕۆژانە بریندارانی شەڕی داعش دەهاتن كە خوێنێكی زۆریان پێویستبوو، بەجۆرێك بریندار هەبووە 59 بتڵ خوێنمان پێبەخشیوە و بەهاوكاری پزیشكە دڵسۆزەكان و خوای گەورە لە مردن ڕزگارمانكرد.
بەهۆی ئەوەی ئەزمونێكی زیاتر لە 37 ساڵیم لەم كارەدا هەیە، توانیومە خوێنی پێویست بۆ شارێكی دوو ملیۆن و نیو دانیشتووانی بەبێ گرفت دابینبكەم.

 

خەڵك: هەندێك جار لەڕێگەی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوە خەڵك داوای هاوكاری دەكات، بۆئەوەی خەڵك بەهانایەوە بچێت و خوێنی پێ بدەن، ئەمە گرفت نییە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: نەخێر ئەمە بەتەنها گرفتی ئێمە نییە، بەڵكو لەهەموو وڵاتانی جیهان بەو جۆرەیە، ئەو كەسانەی گروپی خوێنیان ناقسە بەگشتی كەمن، بۆیە خوێنبەخشی ناقسیش كەمە، لەبەرامبەردا داواكاری بۆ خوێنی ناقس زۆرە، بۆیە دەبینن زیاتر ئەمانە داوای هاوكاری دەكەن، بەڵام تاكو ئێستا بەنمونە هیچ كەسێك نەبووە پێویستی بەخوێنی O+ بوبێت و داوای هاوكاری كردبێت، لەلایەكی دیكەوە ڕۆژنییە نزیكی 200 بتڵ خوێنی O+ بەسەر 32 نەخۆشخانەی سلێمانیدا دابەشنەكەین.
بتڵێك خوێن كە وەردەگیرێت تەنها بۆ ماوەی یەك مانگ بەكاردێت، بۆیە ناتوانین خوێنێكی زۆر وەربگرین و هەڵیبگرین، هەرچەندە بەهۆی فشاری زۆر لەسەر بانكی خوێن، هەر بتڵێك خوێن كە وەریدەگرین، لەماوەی هەفتەیەك بۆ دوو هەفتەدا دەدرێتەوە بۆ نەخۆش.

 

خەڵك: خۆتان وەك بانكی خوێن پەیوەندیتان لەگەڵ ئەو كەسانەدا هەیە كە گروپی خوێنەكەیان دەگمەنە یان ناقسە، بۆئەوەی لەكاتی پێویستدا پەیوەندییان پێوەبكەن؟

كەلسوم ڕەسوڵ: ناو و ناونیشانی ئەو كەسانەمان لایە، بەڵام ناوی ئەم كەسانە نادەین بەكەسوكاری نەخۆش، و خۆشمان پەیوەندییان پێوەناكەین، چونكە كارەكە خێرخوازییە و ئەگەر پەیوەندیمان پێوەكردن، وەك ناچاری لێدێت و ڕەنگە كەسەكە نەیەت، بەڵام داوا لەكەسوكاری نەخۆش دەكەین، بانگەوازی بۆبكەن، خەڵكیش زۆر بەرپرسیارە و دڵسۆز و بەخشندەن و بەدەم بانگەوازەكانەوە دێن.

خەڵك: تا چ ڕادەیەك لەكاتی بانگەوازەكاندا خەڵك هاوكارتان بووە و بۆ خوێنبەخشین دێن؟ تاكو ئێستا بەهۆی ئەوەی خوێنبەخش نەبوبێت هیچ نەخۆشێك توشی گرفت بووە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: سوپاس بۆ خوا و سوپاس بۆ خەڵك كە نەیانهێشتووە تاكو ئێستا هیچ كەسێك توشی حاڵەتی مردن ببێت.

 

خەڵك: هەندێك كەس ناڕازین لەوەی كە بۆ نەشتەرگەری یان هەندێك حاڵەت داوای خوێن دەكەن، پێیان نادەن و ئێوە داوادەكەن، لەبەرامبەردا خوێنی دیكەتان پێبدەن، ئێوە چیتان لەسەر ئەم ناڕەزایەتییە هەیە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بۆ نەخۆشخانەی فریاكەوتن و نەخۆشخانەی هیوا و تالاسیما و سوتاو و ئەو نەخۆشییانەی حاڵەتی بەپەلەیان هەیە خوێنیان پێدەدەین و داوای بتڵە خوێنی دیكە ناكەین، بەڵام كەسێك لەسەر خواستی خۆی كاتی بۆ نەشتەرگەرییەك داناوە داوای خوێنی دیكەی لێ دەكەین، بۆئەوەی بانكی خوێن بێ خوێن نەبێت، ئەمەش بۆ خزمەتی نەخۆشانی دیكەیە.

 

خەڵك: ئەگەر كەسێك كەسوكاری لەم شارەدا نەبێت یان كەسوكاری نەبێت، چۆن مامەڵەی لەگەڵ دەكەن؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بەرپرسیارێتی ئەو كەسانە هەڵدەگرین و بێ بەرامبەر خوێنیان پێدەدەین.

 

خەڵك: چی داوایەكتان لە خەڵك، كە بەردەوام هاوكارتانبن هەیە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: نەخۆشخانەی هیوا یەكێكە لەو نەخۆشخانەی كە پێویستی زۆریان بەخوێن هەیە یان نەخۆشانی تالاسیما بەهەمانشێوە پێویستی زۆریان بەخوێن هەیە، كاتێكیش خوێنیان پێدەدرێت ژیانیان بۆ دەگەڕێتەوە، بۆیە داواكارین لە خەڵك هاوكاریانبن و هەموو دەزگا ئەمنییەكان هاوكارێكی زۆر باشن.

 

خەڵك: ڕۆژانە چەند كەس بۆ خوێنبەخشین سەردانتان دەكەن؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بەلایەنی كەمەوە ڕۆژانە زیاتر لە 200 بتڵ خوێن بۆ نەخۆشخانەكان ڕەوانە دەكەن و ڕۆژ هەیە 200 یان 280 كەس دێت خوێن دەبەخشێت.

 

خەڵك: ئاستی ئەو پشكنینانە چۆنە كە بۆ خوێنبەخشەكانی دەكەن؟ دڵنیایی تەواو لە خاوێنی ئەو خوێنە دەدەن، كە وەریدەگرن و دەیدەنەوە بەنەخۆشی دیكە؟

كەلسوم ڕەسوڵ: بێگومان دڵنیایی تەواو دەدەین، چونكە بێبەرامبەر نزیكی 30 پشكنین بۆ ئەو خوێنە دەكەین، كە وەریدەگرین، و ناو و ناونیشانی ئەو كەسە وەردەگرین، ئەگەر بزانین نەخۆشییەكی دەگمەن یا ترسناكی هەیە، ئەوا پەیوەندی پێوەدەكەینەوە و لەبوونی ئەو نەخۆشییە ئاگاداری دەكەینەوە.
داوا لەهاوڵاتییان دەكەین، كە دێن خوێن دەبەخشن پێناسێك بهێنن، بۆئەوەی ئەگەر هەر نەخۆشییەك یان ڤایرۆسێكی كوشندە و خراپ لەخوێنەكەیدا هەبوو، زوو ئاگاداریبكەینەوە، ئەگەریش هیچ گرفتێكی نەبوو بێگومان پەیوەندی پێوەندی پێوەناكەینەوە.

 

خەڵك: كارمەندەكانتان بەهۆی وەرگرتنی خوێنەوە، توشی هیچ نەخۆشییەكی گواستراوەبوون؟

كەلسوم ڕەسوڵ: نەخێر، چونكە كارمەندەكانمان هەموویان ڕەچاوی خۆپارێزی تەندروستی دەكەن و كەرەسەتەی باش بەكاردەهێنن.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان