ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

ژینگە

گەشتوگوزاری هەرێم؛ 227 پڕۆژەی وەبەرهێنانی گەشتیاری خراوەتە پلان

خەڵك – بەشی هەواڵ

دەستەی گشتی گەشتوگوزاری هەرێم ڕایدەگەیەنێت، لە كۆی 1055 پڕۆژەی وەبەرهێنان، كە بۆ ماوەی 10 ساڵ، لە ساڵی 2020 راگەیندراون، 227 پڕۆژەی وەبەرهێنانی گەشتیاری خراوەتە پلان، دەشڵێت،” لە ساڵی 2020 بە هۆی ڤایرۆسی كۆڕۆنا زیانی زۆر بەر كەرتی گەشتیاری كەوت”.

دەستەی گشتی گەشتوگوزاری هەرێم بە بۆنەی رۆژی جیهانی گەشتوگوزار ڕاگەیەنراوێكی بڵاوكردەوە و ڕایگەیاندووە، ساڵانە زیاتر لە یەك ملیار و 400 ملیۆن گەشتیار بە جیهاندا گەشت دەكەن، زیاتر لە یەك ترلیۆن و 400 دۆلار داهاتی بۆ جیهان هەیە، كە بە ریژەی 11% ئابووری جیهان پێك دەهێنێت ، زیاتر لە 300 ملیۆن هەلی كار لە جیهان دابین دەكات.

ڕاشیگەیاندووە، چەند ساڵێكە لە هەرێمی كوردستانیش گرنگی بە رۆژی جیهانی گەشتوگوزار دەدرێت، چونكە ئەو پێشكەوتنەی گەشتوگوزاری جیهان بەخۆیەوە دەبینێت، لە ئیستادا هەرێمی كوردستانی لێ بێبەش نییە، بۆیە دەمانەوێت لەم رۆژەدا ئەم پەیوەندیە بە هێزتر بكەین.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە، گەشتوگوزاری كوردستان لە ئێستادا دەست بەكارە و تاكو ساڵی 2025 پلانی بۆ پێشخستنی كەرتی گەشتیاری داڕشتووە، وەبەرهێنانی گەشتیاریش هەنگاوێكی دیكەی كارەكانمانە، لە كۆی 1055 پڕۆژەی وەبەرهێنان كە بۆ ماوەی 10 ساڵ، لە ساڵی 2020 راگەیندراون، 227 پڕۆژەی وەبەرهێنانی گەشتیاری خراوەتە پلان.

بەیاننامەی دەستەی گشتی گەشتوگوزار بە بۆنەی رۆژی جیهانی گەشتوگوزار
لە ئەمرۆی جیهاندا گەشتوگوزار وەك پێویستییەكی گرنگی مرۆڤ و بنەمایەكی بەهێزی ئابووری و پیشەسازییەكی سەردەمیانە هەژمار دەكرێ، بۆیە پیشەسازی گەشتوگوزار یەكێكە لە سەرچاوە سەرەكییەكانی داهاتی جیهان، رۆڵێكی گرنگی لە جوڵەی بازاڕەكان و بەهیزكردنی ئابووری هەیە، پێگەی جیاوازی لە جوڵەی ئابووری و داهاتی زۆربەی وڵاتانی جیهان داگیركردووە، ساڵانە زیاتر لە یەك ملیار و 400 ملیۆن گەشتیار بە جیهاندا گەشت دەكەن، زیاتر لە یەك ترلیۆن و 400 دۆلار داهاتی بۆ جیهان هەیە، كە بە ریژەی 11% ئابووری جیهان پێك دەهێنێت، زیاتر لە 300 ملیۆن هەلی كار لە جیهان دابین دەكات، گرنگی دان بە ژیان و گوزەران و دابینكردنی خزمەتگوزاری زیاتر لە یەك ملیار مرۆڤ (گەشتیار) بۆتە ئەركی سەرجەم دامودەزگاكانی گەشتیاری و بابەتێكی سەردەمیانەی جیهان.
رێكخراوی جیهانی گەشتوگوزاری سەر بەنەتەوە یەكگرتووەكان، ساڵی 1979 بڕیاری یادكرنەوەی ساڵانەی دا، لە ساڵی 1980 تاكو ئەمڕۆ، هەموو ساڵێك لە 27/9 ئەم یادە بە لۆگۆ و بە دروشمی جیاواز لە پێناو چەند ئامانجێك كە خزمەتی پەرەپێدانی گەشتیاری دەكات بەرێوەدەچێت و بۆتە رۆژی جیهانی گەشتوگوزار، كە ئامانجی سەرەكی بڵاوكردنەوەی هۆشیاری گەشتیارییە. سەرەڕای هاتنی ڤایرۆسی كۆڕۆنا و وەستاندنی كەرتی گەشتیاری، كە بۆتە هۆی زیانێكی زۆر بۆ كەرتەكە و لە دەستدانی 120 ملیۆن هەلی كار لە جیهان و وەستانی جوڵەی گەشتیاری بۆ ماوەی چەند مانگێك، بەڵام جاریكی تر كەرتی گەشتیاری جوڵەی تێكەوتۆتەوە و بەرەو ئاسایی بوونەوە هەنگاوی ناوە. بۆ گرنگی دان بە گۆندەكان و گەشتیاری ناوخۆیی، رێكخراوی جیهانی گەشتوگوزار ئەم ساڵ بە دروشمی (گەشتوگوزار و پەرەپێدانی لادێ) ئەم یادە دەكاتەوە، بەو ئامانجەی بتوانێ بووژانەوەیەك بخاتە لادێكان و گەشتی ناوخۆی گەشە پێبدات، كە بۆ سەردەمی كۆڕۆنا بە یەكێك لە بژاردە گرنگەكان دەزانێت.
چەند ساڵێكە لە هەرێمی كوردستانیش گرنگی بە رۆژی جیهانی گەشتوگوزار دەدرێت، چونكە ئەو پێشكەوتنەی گەشتوگوزاری جیهان بەخۆیەوە دەبینێت، لە ئیستادا هەرێمی كوردستانی لێ بێبەش نییە، بۆیە دەمانەوێت لەم رۆژەدا ئەم پەیوەندیە بە هێزتر بكەین و سوود لە ئەزموونی گەشتیاری وڵاتان و رێكخراوی گەشتوگوزاری جیهانی وەربگرین و زیاتر پەرە بەكەرتی گەشتیاری بدەین. دەستەی گشتی گەشتوگوزار پلانی بۆ پەرەپێدانی گەشتوگوزاری لادێ داڕشتووە و یەكێك لە چالاكییە سەرەكییەكانی پلانی 2020 دانرابوو، بۆیە لە رۆژی جیهانی گەشتوگوزار بەدروشمی (بە گەشتوگوزار گوندەكانمان دەبوژێنینەوە) گرنگی بەپەرەپێدانی گەشتوگوزاری لادێ دەدەین، كە هاودروشمە لەگەڵ گەشتوگوزاری جیهان.
ساڵانی رابردوو كەرتی گەشتیاری لە هەرێمی كوردستان بە خێرایی بەرەو پێش هەنگاوی ناوە، لە زیاد بوونی ژمارەی گەشتیاران و لە زیادبوونی شوێنە خزمەتگوزارییە گەشتیارییەكان، ئەمەش بەپێی پلانێكی ستراتیژی كە لە لایەن دەستەی گشتی گەشتوگوزار دانراوە، مامەڵە لەگەڵ ئەم گەشەسەندن و پێشووەچونە دەكرێت، هەروەها ماستەرپلانی گەشتوگوزاری كوردستان لە ئێستادا دەست بەكارە و تاكو ساڵی 2025 پلانی بۆ پێشخستنی كەرتی گەشتیاری داڕشتووە. وەبەرهێنانی گەشتیاریش هەنگاوێكی دیكەی كارەكانمانە، بۆ ئەم مەبەستە هەماهەنگین لەگەڵ دەستەی وەبەرهێنان، لە كۆی 1055 پڕۆژەی وەبەرهێنان كە بۆ ماوەی 10 ساڵ، لە ساڵی 2020 راگەیندراون، 227 پڕۆژەی وەبەرهێنانی گەشتیاری خراوەتە پلان. هەرچەندە لە ساڵی 2020 بە هۆی ڤایرۆسی كۆڕۆنا زیانی زۆر بەر كەرتی گەشتیاری كەوت، كە بۆ ماوەیەكی كاتی پاشەكشەی كرد، بەڵام جێگای دڵخۆشییە كە ئێستا شوێنە گەشتیارییەكان كراونەتەوە و جوڵەیەكی باش كەوتۆتە‌ بەر كەرتی گەشتیاری و گەشتیاران لە شارەكانی عێراق و هەرێمی كوردستان روو لە شوێنە گەشتیارییەكانی هەرێم دەكەن.
سەرەڕای ئەم پێشكەوتنە، حكومەتی هەرێم لە كارنامەی كاركردنیدا گەشتوگوزاری لە ریزی كشتوكاڵ و پیشەسازی داناوە، وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار و دەستەی گشتی گەشتوگوزار رایدەگەیەنن سەرەڕای هەبوونی كەمووكورتی لە كەرتی گەشتیاری، لە جێبەجێكردنی پلانی پەرەپێدانی گەشتوگوزار بەردەوام دەبین، تاكو گەشتیاری دەبێتە سەرچاوەیەكی سەرەكی داهات و كوردستان دەبێتە ناوچەیەكی گەشتیاری پێشكەوتوو. لە كۆتایدا بە پێویستی دەزانین لەم یادەدا پیرۆزبایی دەستەی گشتی گەشتوگوزار ئاراستەی گشت فەرمانبەر و كارمەندانی كەرتی گەشتیاری هەرێمی كوردستان بكەین و دەستخۆشی لە راگەیاندنەكان و هەموو دامەزراوەكانی حكومەت و كەرتی تایبەت بكەین كە هەماهەنگ و هاوكارن بۆ پێشخستنی كەرتی گەشتوگوزار.
هەر شاد و سەركەوتوبن
دەستەی گشتی گەشتوگوزار
27/9/ 2020

ژینگە

لەسەر بیرهەڵكەندن 4 كەس دەستگیر كران

خەڵك- بەشی هەواڵ

بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی دارستان و ژینگەی پارێزگای سلێمانی ئاشكرای دەكات، كە لە سنووری شارۆچكەی سەیدسادق 4 كەس لەسەر بیرلێدان دەستگیر كراون.

عەقید هێمن كەمەرخان، بەڕێوەبەری راگەیاندنى پۆلیسی دارستان و ژینگەی پارێزگای سلێمانی بۆ (خەڵك) ڕایگەیاند، كە لە درێژەی كار و چالاكیەكانیاندا مەفرەزەیەكی بەشی پۆلیسی دارستانی سەیدسادق دەرچوون بۆ سنوری گوندی ( قاینەیجە)ی سەر بە شارۆچكەكە.

ڕاشیگەیاند، لەو گوندە 4 تۆمەتباریان دەستگیر كرد، كە سەرقاڵی بیرهەڵكەندن بوون، هاوكات دەستگیرا بەسەر ئامێرێكی بیر هەڵكەندن و 20 بۆری مۆلیدەیەكی كارەبایی .

ئاشكراشی كرد، پەڕاوی لێكۆڵینەوە بۆ تۆمەتباران ڕێكخرا و ڕادەستی دادوەر كرا بۆ وەرگرتنی ڕێكاری یاسایی .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ژینگە

پلەكانی گەرما بەرزدەبنەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
كەشناسی هەرێم پێشبینییەكانی بۆ دۆخی كەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێ‌ بڵاودەكاتەوە و ئاشكرای دەكات، كە پلەكانی گەرما بەرزدەبنەوە.

بەڕێوەبەرایەتی گشتی كەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم لە ڕاپۆرتێكی وێنەییدا پێشبینییەكانی بۆ دۆخی كەشوهەوا بڵاودەكاتەوە و ئاماژە بەوەدەكات، كە ئەمڕۆ ئاسمان ساماڵ دەبێت و خێرایی با لەسەرخۆ دەبێت.

ئاماژەی بەوەشكردووە، كە سبەینێ‌ پلەكانی گەرما كەمێك بەرزدەبنەوە و ئاڕاستەی با دەگۆڕێت و مەودای بینین نزیكەی 10 كیلۆمەتر دەبێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ژینگە

لە سلێمانی بەرهەمهێنانی ئاوی پەرداخ ڕاگیرا

خەڵك- بەشی هەواڵ
قائیمقامیەتی سلێمانی لەپێناو پاراستنی تەندروستی هاووڵاتیان بڕیاریدا بە ڕاگرتنی بەرهەمهێنانی پەرداخی ئاوی پلاستیكی تا دڵنیابوونەوە لە كوالێتییەكەی و جەختیشدەكاتەوە، كە جۆری (ئاوی بتڵ)ی لە دەبەنراو ڕێگەپێدراوە.

بەپێی زانیارییەكانی (خەڵك) لەماوەی ڕابردوودا لە سلێمانی ٥ كارگە بەھۆی خراپی كوالێتی بەرھەمھێنانی ئاوی لە دەبەنراو داخراون و سزای ماددی دراون.

ئاوات محەمەد، قائیمقامی سلێمانی ڕایگەیاند، ئەم لایەنە پەیوەندی راستەوخۆی بە ژیان و تەندروستی خەڵكەوە ھەیە و بەپێی ئەو پشكنین و بەدواداچونە زانستیانەی، كە لیژنە تایبەتمەندەكان لە سلێمانی كردوویانە دەركەوتووە بەشێكی زۆر لەو ماددە پلاستیكیانەی كە لە دروستیكردنی دەبەی ئاو لە لەكارگەكان بەرھەمدەھێنرێت مەرج و ڕێنماییە تەندروستیەكانیان تێدا نیە و لە ڕووی كوالیتیەوە لە ئاستێكی پێویستدا نیە بەتایبەت ئەو جۆرە پلاستیكەی كە لە دروستكردنی جۆری ئاوی (پەرداخ) بەكاردەھێنرێت.

ڕاشیگەیاند، بڕیاردرا بەرھەمھێنانی ئەو جۆرە ئاوە (پەرداخ) ڕابگیرێت تا ئەو كاتەی بە كوالیتیەكی بەرز و بەپێی ڕێنماییە تەندروستییەكان بەرھەمدەھێنرێت و ماوەی دوو ھەفتەش مۆڵەت بدرێتە كارگەكان، بەڵام جۆری (ئاوی بتڵ)ی لە دەبە نراو بەپێی مەرج و ڕێنماییە تەندروستیەكان ڕێگە پێدراوە.

لای خۆشیەوە، د. ئومێد قادر، مامۆستای زانكۆ وتی، “ئەمە كێشەیەكی جیھانییە و ھۆكاری چەندین نەخۆشی كوشندەیە لە نێویاندا شێرپەنجە و بەوھۆیەوە ئێستا لەسەر ئاستی دونیا كار لەسەر كەمكردنەوەی ماددە پلاستیكيیەكان دەكرێت و خۆشبەختانە ئەم ھەوڵەش لە ھەرێمی كوردستان بە تایبەت لە شاری سلێمانی دەستی پێكردووە.

د.بینایی كامەران، پسپۆڕی خۆراك بەووری باسی لە مەترسییە گەورەكانی ماددە پلاستیكییەكان كرد بۆ سەر تەندروستی وتی، “ڕۆژ لە دوای ڕۆژ بەھۆی زۆری بەكارھێنانییان ماددە پلاستیكییەكان مەترسییەكان لە زیادبووندان و بەھۆیەوە ژیانی ھەزاران كەس لە كوردستان لە بەردەم مەترسیدایە و پێویستە ئەم كێشەیە چارەسەر بكرێت و بەكارھێنانی ماددە پلاستیكییەكان بە تایبەت لە ھەڵگرتنی ماددە پلاستیكییەكان تەواو سنووردار بكرێت”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان