ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

پێدانی گۆڕ بە كۆمپانیا ناڕەزایی لێكەوتەوە
شارەوانی نرخی گۆڕی بۆ گەورە و منداڵ لە سلێمانی دیاریكرد

خەڵك- بەشی هەواڵ
پێدانی گۆڕ بە كۆمپانیای تایبەت ناڕەزایی هاووڵاتیان و چالاكوانان و ڕۆژنامەونووسانی لێدەكەوێتەوە و شارەوانی سلێمانی ئاشكرای دەكات، كە لە گۆڕستانی نوێی سلێمانی نرخی گۆڕ بۆ گەورە و منداڵ دیاری كراوە و دراوە بە كۆمپانیای تایبەت، هاوكات كۆمپانیاكەش دەڵێت: “گۆڕهەڵكەن بەردەوام لە گۆڕستانەكە ئامادە دەبێت”.

لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا دەنگۆی ئەوە بڵاوكرایەوە، كە هەڵكەندنی گۆڕ لە سلێمانی كراوە دراوە بە كۆمپانیان و بە پارە و بە هەڵبەستنەوە نرخێكی زۆری تێدەچێت، كە زیاتر لە ملیۆنێك دینارە و ئەوەش ناڕەزایی هاووڵاتیانی لێ‌ كەوتەوە.

لە بەدواداچوونێكی میدانی (خەڵك)دا هاووڵاتیان ناڕەزایی دەردەبڕن لە پێدانی گۆڕ بە كۆمپانیا و كەرتی تایبەت و ئەوە بە “پێشێلكاری بەها كۆمەڵایەتی و ئایینییەكان” وەسف دەكەن و ڕایدەگەیەنن، بەدرێژایی مێژوو كاتێك خێزانێك كەسێكی دەمرێت خۆی و كەسوكارەكەی گۆڕی بۆ هەڵدەكەن بە هاوكاری و هەماهەنگی یەكتری تاوەكو بارگرانی سەر خێزانی مردووەكە كەمبكەنەوە.

پرسە و مردنی كەسێك سەرەڕای ئەوەی خەمێكی زۆری بۆ كەسوكارەكەی جێدەهێڵێت، هاوكات بارگرانییەكی دارایی دەخاتە سەر خێزانی كەسی كۆچكردوو، بەڵام بەهۆی هاوكاری كەسوكاری كەسی كۆچكردوو و كۆبووونەوەیان لەدەوری خێزانەكە، كەمێك لە ئێش و ئازارەكان دەڕەوێنێتەوە و هاوكات كەمێكیش باری دارایی سووك دەكەن، بەتایبەتی لە هەڵكەندنی گۆڕ بە خۆڕایی و گرتنە ئەستۆی پارەی پرسەكە لەلایەن چەند كەسێكەوە، كە لە ئێستادا لە زۆر شوێن خزمان “صندوق”ی پرسە دادەنێن و پارەی تێدا كۆدەكەنەوە بۆ كاتی پرسەی كەسێكیان.

لای خۆشیەوە، سامان ساڵح، ڕۆژنامەنووس و چالاكوان لە هەژماری خۆی لە فەیسبووك نووسیویەتی، “بەکرێدانی ناشتنی مردوو لەشاری سلێمانی، بە که‌رتی تایبه‌ت سووکایەتییەکی گەورەیە بە خەڵکی ئەو شارە و نابێت لەژێر هیچ پاساوێکدا قبوڵبکرێت”.

لە هەمان كاتدا، مامۆستا عەبدولحەمید سیوەیلی، مامۆستای ئایینی لە سلێمانی لە بانگەوازێكی بەپەلەدا بۆ مامۆستایانی ئایینی و هاووڵاتیان و چالاكوانان و سەرۆك هۆزەكان ڕایگەیاندووە، ئیدارەی بێ باكی سلێیمانی و وەزارەتی شارەوانی، بەشێوازێكی مۆدێرن و دوورلەبەهای ئەخلاقی و ئاینی خەڵكی كوردستان، لەگەڵ دۆشینی خوێن وعارەقە و گیرفانی خەڵكی بەش مەینەت ( سەرانە ) لەمردووەكانیشمان دەسێنن.

دەشڵێت: “تا كەی بێ دەنگ دەبن و چاوەڕێی هەموو ستەم ونادادی وبێ ویژدانییەك دەكەن بەرانبەرتان بكرێت؟”.

هاوكات، زەردەشت ڕەفیق، وتەبێژی شارەوانی سلێمانی لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، تا ئێستا هیچ گۆڕستانێك لە ناو شاری سلێمانی دانەخراوە، بەڵام ئەو گۆڕستانانەی شوێنی ناشتنی مردویان نەماوە، بە فەرمی لەلایەن سەرۆكایەتی شارەوانییەوە دادەخرێن.

وتیشی، “لە سنوری سلێمانی گۆڕستانێكی نوێ كراوەتەوە، كە ڕووبەرەكەی (283) دۆنمە بۆ لەمەدوا لەو گۆڕستانە مردوو دەنێژرێت و لەلایەن كۆمپانیایەكەوە گۆڕ ئامادە دەكرێت، كە نرخی گۆڕی منداڵ تا (12) ساڵ بە (175) هەزار دینارە و سەروو (12) ساڵیش بە (260) هەزار دینارە”.

هەروەها، ژیر كامەران، پارێزەری كۆمپانیای دوز سەرپەرشتیاری گۆڕستانی نوێی سلێمانی ڕایگەیاند، ئەوان بەبەردوامی لە (24) كاژمێریدا گۆڕهەڵكەنیان لە سەرقەبرانەكە ئامادە دەبێت و هاووڵاتیان دەتوانن بەردەوام بۆ هەڵكەندنی گۆڕ پەیوەندییان پێوەبكەن.

سەبارەت گرانی نرخی گۆڕەكان، پارێزەری كۆمپانیاكە دەڵێت: “داوامان لە شارەوانی كردووە ئەو نرخانە كەمبكرێنەوە، بەڵام ڕەزامەندی لەسەر كەمكردنەوەی نرخەكان نەدراوە. و لە هاتنەناوەوەی هاووڵاتیانیش بۆ گۆڕستانەكە پارە وەرناگیرێت”.

لە ئێستادا سەرەڕای دۆخی خراپی ئابووری هاووڵاتیان، زۆربەی كەرتە ئابووریی و هەستیارەكانی وڵات بەرەو پێدانیان بە كەرتی تایبەت دەڕوات، ئەوانیش وەك نەوت و ئاو و كارەبا و گۆڕستانەكان و چەندین شتی دیكە.

راپۆرت

“دەوام لە خوێندنگەكان ڕادەگیرێت”

خەڵك- بەشی هەواڵ
بەهۆی تەشەنەكردنی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە ناوەندەكانی خوێندن و تووشبوونی ژمارەیەكی زۆری مامۆستایان، پێدەچێت لە سەرەتای مانگی داهاتووەوە دەوام لە تەواوی ناوەندەكانی خوێندن ڕابگیرێت و وەزارەتی تەندروستیش دەڵێت: “ئەگەر رەوشەكە ئاوا بڕوات هەڕەشە لە پرۆسەی خوێندنیش دەكات”.

بەبڕیاری وەزارەتی پەروەردە پۆلەكانی (1 و 2)ی بنەڕەتی و 12ی ئامادەیی خوێندنیان لەناو پۆل دەستپێكردۆتەوە و پۆلەكانی دیكەش بەشێوەی ئەلیكترۆنی ئەخوێنن.

عادل حەسەن، ئەندامی ئەنجوومەنی مامۆستایانی ناڕازی لە شاری سێمانی بۆ (خەڵك) ڕایگەیاند، كە “بڕیارەكەی بەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی سلێمانی بۆ شكاندنی بایكۆت و دەستپێكردنی پڕۆسەی خوێندن بۆ 3 ڕۆژە و لەبەر خاتری بەرپرسانی وەزارەتە، چونكە 1-11-2020 دەوامی قوتابخانەكانی هەموو كوردستان گۆڕانی بەسەردا دێت”.

لە ئێستادا لە بەشێكی زۆری خوێندنگەكانی هەولێر و دهۆك پڕۆسەی خوێندن دەستی پێكردووە، بەڵام لەسنووری پارێزگای سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەكانی گەرمیان و ڕاپەڕین مامۆستایان بایكۆتی پڕۆسەی خوێندنیان كردووە و ئامادەنین بچنە هۆڵە‌كانی خوێندن و خوێندنی ئەلیكترۆنیش ڕەتدەكەنەوە.

لای خۆیەوە، د.سەیوان عەلی، بریكاری وەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕایگەیاندووە، ڕۆژی یەك شەممەی داهاتوو لیژنەی باڵای بەرەنگاربوونەوەی كۆرۆنا لە هەرێمی كوردستان كۆدەبێتەوە، تەوەرێكی كۆبوونەوەكە گفتوگۆكردن دەبێت لەبارەی خوێندنی ئەمساڵ، كە ئایا خوێندن بەردەوامبێت یان بەهۆی مەترسییەكانی كۆرۆناوە ڕابگیرێت، بۆیە ئەگەر بڕیاری ڕاگرتنی خوێندن بدات، پابەند دەبین.

ڕاشیگەیاندووە، كە لەسەرەتای دەستپێكردنی پڕۆسەی خوێندنەوە تاوەكو ئێستا بە نزیكەیی 4391 مامۆستا و قوتابی (ئەوانەی دەوام دەكەن) تووشی كۆرۆنا بوون.

هاوكات، دكتۆر ئاسۆ حەوێزی، وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی هەرێم ڕایگەیاندووە، لە زۆربەی قوتابخانەكان و ناوەندەكانی خوێندندا ژمارەیەكی زۆر لە مامۆستایان تووشی كۆرۆنا بوون.

ئاشكراشی كرد، پێشتر بە هاوئاهەنگی لەگەڵ وەزارەتی پەروەردە بڕیاردرابوو قۆناغەكانی 3 و 4 و 9ی بنەڕەتیش بكرێنەوە، بەڵام ئەگەر ڕەوشەكە ئاوا بڕوات، زۆر زەحمەتە ئەو قۆناغانە بكرێنەوە، بەڵكو بۆ قۆناغەكانی (1 و 2)ی بنەڕەتی و 12ی ئامادەیی هەڕەشە لە پرۆسەی خوێندنیش دەكات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

پەیوەندییەكانی ئەنەكەسە و دەسەڵاتدارانی رۆژئاوا تێكچوونەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ

جارێكی دیكە پەیوەندییەكانی ئەنجومەنی نیشتمانی كوردی سوریا ئەنەكەسە لەگەڵ دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستان تێكچووەوە.

مانگی رابردوو بە چاودێری ئەمریكا پارتی یەكێتی نیشتمانی كوردستان پەیەنەكەسە كە سەر بە دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستانە لەگەڵ ئەنەكەسە لەسەر دروستكردنی ئەنجومەنێك وەك مەرجەعی رۆژئاوای كوردستان رێككەوتن.

جارێكی دیكە ناكۆكییەكانی هەردوولایەنی ئەنەكەسە و حكومڕانەكانی رۆژئاوای كوردستان سەریهەڵدایەوە دوای راگەیەنراوێكی ئەنەكەسە كە داوای گەڕانەوە بۆ سیستمی خوێندنی سەر بە حكومەتی سوریا و سیستمی خۆسەری رۆژئاوا دەكات.

لەوبارەیەوە كۆما جڤاكێن كوردستانێ كەجەكە لە راگەیەنراوێكدا دەڵێت: لە دۆخێكی بەم شێوەیەدا پێویستە: هەموو لایەك خاوەن چ هێڵێكی سیاسی بن، هەموو كوردێكی وڵاتپارێز و دیموكراتەكان لەسەر بناغەی مافە نەتەوەییەكان و دیموكرات خاوەنداری لە هەڵوێستی نەتەوەیی بكەن. لەبەرئەوەی لە دۆخی ئەمڕۆدا یەكڕیزی نەتەوەیی ئیدی لە هەڵبژاردەیەك زیاتر، بۆ ئێمە پێویستیەكی هاشاهەڵنەگرە.

وتیشی: لەم ڕۆژانەی دواییدا ڕاگەیەنراوی ئەنەكەسە لەبارەی خوێندنگاكانی سەر بە خۆبەڕێوەبەرایەتی خۆسەر و گەڕانەوە بۆ سیستمی خوێندنی حكومەتی شام و هەڵوەشاندنەوەی سیستمی هاوسەرۆكایەتی، بە ئاشكرایی بەو واتایە دێت كە لە دوژمن زیاتر دوژمنایەتی لەبەرانبەر بەها و دەستكەوتەكانی گەلی كورد گەلانی تری هەرێمەكە دەكرێت. هەمان ئەنەكەسە كە دوای ئەوەی لەگەڵ بەرپرسانی توركیا قسەی كرد و وتی، بڕوانامەی خوێندنگاكانی هەرێمەكانی سەر بە بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر، لە نێودەوڵەتیدا كاری پێناكرێت.

راشیگەیاند، دوو دەستەواژەی (دژە كورد) و (دژە دیموكراسی) كە هەموو ساتێك لەدژی شۆڕشی ڕۆژئاوا بەكار دەهێنرا و بە هاوكاریكردنی حكومەتی شام تاوانبار دەكرا، ئەمڕۆ بە هەڵوێستی خۆی لە بەرانبەر پەروەردەی زمانی كوردی و پشتگیریكردن لە گەڕاندنەوەی سیستمی خوێندنی ڕژێمی سوریا دوو ڕاستین كە پێكەوە ئاشكرا بوون، ئەنەكەسە كە بەهۆی ئەوەی بە هیچ شێوەیەك بەشداری لە پڕۆسەی تێكۆشانی شۆڕشی ڕۆژئاوا نەبوو و هیچ باجێكی نەدا، بۆیەش خاوەنداریكردن لە دەستكەوتەكانی ڕۆژئاوا وەك ئەركی خۆی نابینێت و ئامادەیە مامەڵە بەم دەستكەوتانە بكات. ئەنەكەسەش باش دەزانێت كە سەرەتا گەلی كورد، گەلان باكوور و ڕۆژهەڵاتی سوریا بە هیچ شێوەیەك داواكاری گەڕاندنەوەی سیستمی خوێندنی ڕژێم و هەڵوەشاندنی سیستمی هاوسەرۆكایەتی قبوڵ ناكەن.

ئاماژەی بەوەشكردووە، بەم ڕۆژەڤە بێواتایانە تا دەتوانێت پڕۆسەی كۆبوونەوەكانی یەكێتی نەتەوەیی درێژ دەكات. ئاڵۆزی دەكات و لە ئەنجامدا پەیەنەكە بە تێكدانی كۆبوونەوەكان تاوانبار دەكات.

لە ساڵی 2012 دوای شۆڕِشەكانی سوریا كە ساڵێك پێشتر دەستیپێكرد، كوردەكانیش راپەڕین و شارەكانی رۆژئاوای كوردستانیان گرت و پارتی یەكێتی دیموكرات پەیەدە دەسەڵاتی گرتە دەست.

هەر زوو ناكۆكییەكان لە نێوان ئەنەكەسە و حكومڕانەكانی رۆژئاوا دەستیپێكرد و سەرجەم بارەگاكانی ئەنەكەسە داخران و سەركردەكانیان دەستگیركران و كاری سیاسی و رێكخراوەییان لێ قەدەغەكرا.

دوای دوو رێككەوتنیش لە دهۆك و هەولێر ئەنەكەسە و پەیەدە نەیانتوانی بگەنە رێككەوتن، تا دوای فشارەكانی ئەمریكا لە مانگی رابردوو رێككەوتنێكیان واژۆكرد.

بە ڕای چاودێرانی سیاسی جێبەجێكردنی ئەو رێككەوتنەی لە رۆژئاوا كراوە، قورسە، بەهۆی ئەوەی میكانیزمەكانی جێبەجێكردنی دیارینەكراوە و قورسە ئەنەكەسە بچێتە ژێر سیستمی حكومڕانی رۆژئاوا كە لەسەر بنەماكانی بیروباوەڕ و كاری پەكەكە دامەزراوە، حكومڕانەكانی رۆژئاواش ئەستەمە سازش لە گۆڕینی ئەو بنەمایانەی حكومڕانی بكەن.

بە ڕای چاودێران خاڵێكی دیكەی ناكۆكی لەسەر هێزە سەربازییەكانە، چونكە ئەنەكەسە خاوەنی هێزێكی مەشقپێكراو و راهێنراوە لە هەرێمی كوردستان كە ژمارەیان زیاتر لە پێنج هەزار كەسە و یەپەگە رێگانادات بگەڕێنەوە رۆژئاوا، ئەنەكەسەش ساز لە گەڕانەوەی هێزەكەی بەناوی لەشكری رۆژ ناكات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

توركیا پەنا بۆ سپیكردنەوەی پارە دەبات

خەڵك- بەشی هەواڵ

پارتی داد و گەشەپێدانی دەسەڵاتداری توركیا پرۆژە یاسایەك پێشكەشی پەرلەمان دەكات بۆ دووبارە گەڕاندنەوەی پارە لە دەرەوە، ئەو یاسایە رێگا دەدات بەشێوەیەكی كاتی بە كەس و كۆمپانیاكان بۆ گواستنەوەی پارە و ئاڵتوون و دراوە بیانییەكان بەبێ پشكنینی باج و لێكۆڵینەوەی تاوان یان سزا یان غەرامە، ئەمەش لەشێوەی سپیكردنەوەی پارەدایە بە پێی راپۆرتی رۆژنامەی ئەحوالی توركی.

رۆژنامەی زولفەقار دۆغان نوسی: گۆڕانكارییە یاساییەكان كە یاسای گەڕانەوەی پارە دەگرێتەوە تا ئێستا شەش جار كراوە كە یەكەم جار لە قەیرانی دارایی جیهانی 2008 دەركەوت.

ئاماژەی بەوەشكردووە ئەمجارە دەبێتە حەوت جار كە دەبێتە پرۆژە یاسایەكی تەواو.

ئەنقەرە چاوەڕێی 259 ملیار دۆلارە

دواین یاسا كە پێشكەشكی پەرلەمان كراوە، هەر وردبونەوە و لێكۆڵینەوەیەك لەسەرچاوە داراییەكان دوردەخاتەوە و هیچ باجێكیش دانانێت.

رۆژنامەی ئەحوال نوسیویەتی: قەبارەی ئەو سەرمایەی حكومەت چاوەڕێی گەڕانەوەیەتی لە دەرەوە دەگاتە 259 ملیار دۆلار، بۆیە هیچ پرسیار و باجێكی لەسەر دانانێت لە پێناو گرەنتی گەڕانەوەی بۆ نێوخۆی وڵات.

پشتگوێخستنی دادگای دەستوری

لەلایەكی دیكەوە مەترسی هەیە دادگا ناوخۆییەكان بڕیاری دادگای دەستووری جێبەجێنەكەن و بەرزترین دادگا لە وڵات پشتگوێبخەن.

گرەنتی چییە بۆ كەس و كۆمپانیاكان كاتێك دادگاكانی دارایی و باج یاسا نوێیەكە پشتگوێبخەن.

سەرجەم لایەنە نێوخۆیی و بیانییەكان لە توركیا دەتوانن سود لەو هەلە وەربگرن بۆ گەڕانەوەی سەرمایەكانیان لە دەرەوە، بەڵام یاساكە ئەوانە ناگرێتەوە كە ناچنە ژێر باری باجی داهاتەوە.
ئەم جوڵەی دوایی هاوكاتە لەگەڵ زیانی سیاسی و ئابوری و دادوەری و دامەزراوەیی دیار لە توركیا و پاشەكشەی ئابوری و قەرز گەیشتووەتە بەرزترین ئاستی لەگەڵ زیادبوونی پەرەسەندنە سیاسییە ناوخۆیی و دەرەكییەكان.

كۆچی وەبەرهێنانی بیانی

ئەو ژینگە نوێیەی توركیا ئاستەنگی بۆ وەبەرهێنانی بیانی دروستكردووە، بۆیە زۆریان كۆچیان كردووە لەگەڵ توانای هەڵگیرسانی ململانێ لە چوار بۆ پێنج بەرە و هەڕەشەكانی ئەمریكا و ئەوروپا بە سەپاندنی سزا بە سەر توركیادا.

توركیا بە قورسترین قەیرانی داراییدا تێپەڕ دەبێت بەتایبەت رۆژانە لیرەی توركی بەهاكەی لە بەرامبەر دۆلاری ئەمریكیدا لە دەستدەدات.

هۆكاری پاشەكشەی ئابووری توركیا

ئابوریناسان هۆكاری پاشەكشەی ئابوری توركیا و دابەزینی بەهای لیرە لە چەند هۆكارێكی ناوخۆیی و دەرەكیدا دەبیننەوە.

ئابوریناسەكان ئاماژە بەوە دەكەن، لە هۆكارە دەرەكییەكانی قەیرانی دارایی توركیا، نەخۆشی كۆرۆنا و دابەزینی ئاستی چوونی گەشتیاران بۆ توركیا بۆ نزمترین ئاستی، كە ئەو وڵاتە زۆر پشت بە گەشتیاری دەبەستێت لەگەڵ كاریگەرییەكانی دیكەی نەخۆشی كۆرۆنا بۆ سەر ئابوری جیهان بە گشتی.

هۆكارێكی دیكەی دەرەكی تێوەگلانی توركیایە لە چەندین ململانێی هەرێمی وەك سوریا، عێراق، لیبیا، قەرەباغ لەنێوان ئازەربایجان و ئەرمینیا، كشمیر لەنێوان پاكستان و هیندستان، دژایەتی ئیسرائیل كە تا ئێستاش هاوبەشێكی گەورەی ئابوری توركیا، تێكچوونی پەیوەندییەكانی توركیا لەگەڵ ئەمریكا و ئەوروپا لەسەر گەڕان بە دوای وزە لە دەریای ناوەڕاست و كڕینی موشەكی ئێس 400 روسی.

هاوكات پشتیوانییەكانی توركیا بۆ ئیخوان موسلیمین و گروپە چەكدارە توندڕۆكان و شەڕی كورد هۆكاربوون بۆ دابەزینی خواست لەسەر كاڵای توركی لە چەندین وڵات بەتایبەت لە سعودیە و ئیمارات و میسر و هەرێمی كوردستان.

لە هۆكارە ناوخۆییەكانیش رۆشتنی توركیا بەرەو دەوڵەتێكی دەسەڵاتی تاكە كەسی كە پێشتر دەسەڵات لە چەند دامەزراوەیەكدا بوو، ئێستا كۆبووەتەوە لە تەنها كەسێكدا، ئەوەش كاریگەری لەسەر ئاستی ناوخۆ و زیاتر بوونی ململانێكان ناسەقامگیری سیاسی و ئابووری كردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان