ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

کورد دەکرێت دەروێش بێت

ئیبراهیم حاجی زەڵمی

ئەم ناونیشانی بابەتە(کورد دەبێت دەروێش بێت) لەگەڵ ئەوەی بەدودا دێت..ئەوەندە دەمەوێ رستەو مەغزایەکی پرسیاری هەبێت و دەستەواژەیەک بێت کە رامان و هەڵوێست وەرگرتنیکی هۆشمەندانەی تیا فەراهەم بێت، چارەکی ئەوەندە نامەوێ هەواڵی یان بەیانی و چوزانم شێوە بریارو ئیلزامی گوتەنی لەبەرخۆوە بێت. لێرەوە بۆ ئەو مەبەستە لە سێ دەروازەوە دەکەومە شەن و کەوی..
یەکەم: جێی خۆیەتی مرۆڤ قسە لەسەر هەرشتێ بکا سەرەتا ئەو شتە بناسێنێت، بۆیە دەپرسین دەروێش کێیە؟
وشەی(دەروێش) وشەیەکى ماچۆگۆیە-هەورامی ئیستا- لە (دەیرواچ= گوتەی دەیری )عەرەبەکان بە(دەیرواچ= دەیر ویتش) بۆیەکەم جار نوسیویانەتەوە، دواتر بوە بەدەرویش، واتە وشەیەکی لیکدراوی کۆنە کە(گۆرانەکان-ماچۆگۆ)ەکان بەوانەیان گوتوە کە لە (دەیر- معبد- خەڵوەت-چلانە) دا ماونەتەوەو خواپەرستیان کردووە، ئەوەندە ماونەتەوە لە خەڵوەتدا رەفتارو هەڵسوکەوتیان گۆراوە بەبەراورد هەڵسوکەوتی عامەی خەڵکی ، هەربۆیە بەهەندێ لەدەروێشەکانیش وتراوە دێوانە، واتە ئەوانەی کەدێو خێوودەسی لێوەشاندوون وهەڵسوکەوت گۆراون بەبەراورد رەفتاری عامەی حەڵکی!! ..یان بەواتایەکی تر (دەیروێش) ئەوانەی کە لە دەیردا دەمێننەوە کەهاتنەدەرەوە قسەکانیان هی دەیرو مەعبەدە، یان ئەوانەی کە لەناو کۆمەڵدان و قسەو مامەڵەیان وەک هی کەسانی ناو پەرستگاو دەیرەکان وایە..
لە فۆلکۆری هەورامیدا هاتووە:
(چی خودای نەکەردا دێوانە، دەیری… تو بەینە پەی لایم، عاقیبەت خەیری).
مەحوى شاعیر لە دێڕە شیعرێکیدا ئاماژەى بە (دەیر) کردووەو (دەیر) لاى مەحویش هەمان واتاى هەورامی هەیە، وەکو ئەڵێت:
دیارم دەیرى عیشقە، جێ بە سوتن بێ لەوێ دەگرم.
کە من مشتێ چڵ و چێوم، بەچى بم، کەڵکى کێ دەگرم
لێرەدا دەروێش کەسی عاشق و ڕوو لەخواو یەکلابوەوەیە بۆ ئەو زاتەی کە دەیپەرستێ و عیشقبازی لەگەڵ دەکات، ئەمەش نەریتێکی کۆنی مرۆییە، کەمرۆڤ کاتێک دەری ژیانی راستەقینەى دەس نەکەوتووەو، بینیویەتی روخسارگەراییو مادە باڵی بەسەر جەوهەرو مەعنەویەتدا کێشاوە، مرۆڤەکان چەقیوی دونیای شەرو ململانێکانیان بوون و شەرەکانی مرۆڤ هەموویان چوونەتە دەرەوەی خۆو لەگەڵ دەرەوەیان، بەمەش گیانی خۆپەسەندی گەورەترو زاڵتر بووە، ئەمەش بوەتە نەریت و سەراپای پیگەیاندنی کۆمەلایەتی وەک نەریت تەنیوە، ئەوەش وایکردوە کەئازادی لەگیانەڵادا بێو، قریوەی کۆیلایەتی هەموو کونج و قوژبنەکانی کۆمەڵگەی بگرێتەوە ، مرۆڤی هوشیاربەو دۆخەش وێڵو دەیری کردوە و بەشوێن ئازادی و شکۆی خۆی گەراوە، لەکۆمەڵگەی وەها یان گۆشەگیر یان تەرابووەو دوورکەوتوەتەوە، بەمەش دەروێشی و ژیانی دەیری بوەتە دەرچەیەک بۆ خۆپەنادان لەو دۆخە نەخوازراوە… سەرەتا ئەمە لەسەر ئاستی تاک بووە، بەڵام کاتێ کەسی دەیری و دەروێش هەوڵی رزگارکردنی ئەوانی تری داوە ئیتر شوێنکەوتەو مونتەمی بۆ درووست بووە رچەو رێچکەکەی بوەتە ڕووگەی وەلائو دۆستی بۆ مونتەمی و لایەنگرو شوێنکەوتەی بۆ درووستبووە.
هەر ئەم دەروێشایەتیە بوەتە رێگەیەکی چاکسازی و هەوڵێک بۆ گیرانەوەی دادو شکۆی مرۆیی. سەرەتا ئەم ریگەیە وەسیتی تیا نەبووە، بەمانا مرۆڤ و خودا لەنێو خەڵوەت ومەعبەد (دوور لەکۆمەڵگەی چەقیو لەروخسارگەرایی و موزەیەفدا!!) خەریکی خۆناسین و خوا ناسین و چنینی تەونی خۆشەویستی و عیشق بووە، تەنها خۆی و خودا خودا وەک تاکە نورو رۆشناییەک کەلێیەوە واتای بوونی مرۆیی و سەرچاوەیەک بۆ رۆشنایی و تەجەلایی رۆحی و گەوزانی لەنێو میهرو دۆستایەتیدا دەسکەوتووە.
نموونەی ئەمانەش پێغەمبەران و پیاوچاکان و چاکسازان وخەڵوەکێشانی رای حەقیقەت لە دەروێشان و پیاوانی تەصەوف بوون، پاشان بەگەرانەوەی ئەمانە بۆ ناو کۆمەڵگە ئیتر ئەمانە بوونەتە وەسیت ونێوەندێک کە خەڵکانی تر لە رێگەی ئەمانەوە پەییان بەو رۆشنایی و راستەقینەیە بردووە، سەرەتا پەیوەندی خەلکی بەم وەسیتانەوە تەنها خۆشەویستی بۆ ئەو حەقیقەتە بووە کەلە ریگەی ئەمانە پێی گەیشتوون!!، نەوەک ئەمان سەرچاوەکەبن و وەلائیان بۆ ئەمانە بێت.
بەڵام مانەوەی زیاتری ئەمانە تێکەلبوونی نەریت و خواستی خودپەسەندی سەرچاوەکەیان لێڵکردووە جاری واهەبووە کە وەسیتەکە یان بکرێتە بەشێک لە سەرچاوە راستەقینەکە وەک ئەوەی مەسیح کرایە کوری خوا، یان وەسیتەکان خۆیان ببنە جێگرەوەی سەرچاوەی راستەقینەکە وەک ئەوەی لەزەمەنی فیرعەونەکاندا روویدا.. ئەم لێتێکەڵبوونەو ئەم شێوانی پەیوەندی وەسیت و سەرچاوە راستەقینەیە لای شوێنکەوتووان ئەو مۆتەیە بووە کە دواجار بوەتە هۆکاری کوێربوونەوەی کانی راستەقینەی حەقیقەتەکە.
دواجار لەمەوە دەتوانین بڵیێن کە دەروێشایەتی هەوڵێکی جوانی مرۆیی بووە بۆ گەران بە شوێن راستەقینەداو خەمێکی ئینسانی و ئازادی لەپشت هەنگاوەکانیەوە هەبووە، ئیتر تاچەندە توانیویەتی لەکوردەواری ئێمەدا خۆی بچەسپێنێى و بەدەم خواست و خەمی تاکەکانی کۆمەڵگەی کوردەواریەوە بێ؟! چەند لەمپەرو بەرگر لەبەردەمیدا بووە تاچەند توانیویەتی ئەوەی لەهەگبەیدایە ئەنجامی بدات و ئەو میکانیزمانەی چەندە گونجاو ئەرینی بوون کەلەگەڵ واقیعدا بێنەوە؟ چەندە ئاسایش و ماناکانی ئازادی بۆ رۆحی کۆمەڵگە لە رێگەیەوە گەراوەتەوە ؟ هەروەها چەندە وەڵامدەرەوەی پێداویستیەکانی کۆمەڵگە بووە ئەوە زەمەن و مێژوو خەڵکەکەی با وەڵام بدەنەوە.
دووەم: پرسی دەروێشی پرسێکی ئینتیماییە یان وەلائیە؟
(ئینتیما) ئەگەر چی ئەم چەمكە لە كوردیا بەواتای (لایەنگر) خستویانەتە ناوبازاری وشەو نوسینەوە، بەڵام لەراستیدا ئەم كارە لاسەنگەو واتای لایەنگر پر بەپێستی چەمكی ئینتیما نیە، چونكە لە ئینتیمادا جۆرێك لە وابەستەیی ئەركەكی و كەتواری و یاسایی بوونی هەیە، واتە وشەی وابەستە گەر لەكوردیا واتاكەی بدەین بەدەستەوە دەكرێت بڵێین كە زیاتر وابەستەیی تاكە بەلای ئەوەدا كەدەیەوێت و هەیە لەناویدا چ مادی و چ مەعنەوی كە ئایا تاقمێكە یان لایەنێكە یان دەزگایەكی سیاسیە یان رۆشنبیری و هزریە. دەكرێت وابەستەیی (ئینتیما) بوونیش بۆ خێزان بۆ بنەماڵەو خێڵ و هۆز لەسەر بنەمای خوێن هەبێت. بۆیە لایەنگیری دەكرێت لایەنێكی سایكۆلۆژی و عەمەلی بێت وەك دەركەوتەی وابەستەیی (ئینتیما) دەربكەوێت و شوێنەواری هەبێت بەڵام لایەنگیری بریتی نیە لەمانای پربەپێستی ئینیتما بۆیە ئێمە لێرەدا لەبری ئینتیما چەمكی وابەستەیی، بەكاردەهێنین.نەك لایەنگیری.
بەڵام هەرچی چەمكی (ولاء- دۆستی) بەمانای نزیكی و خۆشەویستی و هاورێیەتی و پشتیوان و مەیل و سۆزداریي دێت، كەئەمانەش ئاماژەن بۆ بوونی پەیوەندیەكی رۆحی و دەروونی و سۆزی كە تاك پەیوەست دەكات بە دەستەیەكەوە یان دەزگایەكەوە یان پرۆژەیەكەوە یان بیرۆكەو ئایدیایەكەوە یان هەرشتێكەوە .. دیارە بەو پێیەش كەئەمە پەیوەندیەكی سۆزی و رۆحی و مەعنەویە لەسەر بنەمای رەزامەندیی و خودبژاریدایە.ئاماژەكانیشی دەرناكەون مەگەر لەرێگەی شوێنەوارو داكەوتەكانیەوە نەبێت، بەپێچەوانەی وابەستەیی (ئینتیما) كەلەسەر كۆمەڵێك هۆكارو ڕوداوی دیاریكراو زانراو دەوەستێت.
دەروێشایەتی پرسێکی وەلائی هەیە، دەکرێت چەندان کەسی چەند ئینتیمایی جیاواز کۆبکاتەوە، چونکە وەک پێشتر ئاماژەمان پێدا ئەوەی دەروێشی راستەقینە دەبەستێتەوە بە رێچکەو شێخەکەیەوە وەک وەسیت پرسی ئینتیما نیە بۆ شێخەکەی بەڵکو عیشق و خۆشەویستی نواندنێکی دەروێشە بۆ ئەو سەرچاوە ئیلهام و ئاسودەبەخشە رۆحیەی کە پێیگەیشتوە لەوێوە. هەر بۆیە ئەوەی بۆ شێخێک دەکرێت خۆشەویستی و وەلاء بۆ شێخەکە نیە لە راستیدا بەڵکو بۆ ئەو شوێنەیە کە شێخ توانیویەتی دەروێش بگەیەنێتە سەری و دەروونی تیا جێگیربکات و تەونی وەڵائی بۆ بچنێ لە هەست و شعووریدا.
سێیەم: کورد لەکوێدا پێویستە دەروێش بێت و پێویستە دەروێش بێت؟
ئەگەر بریار بێ دەروێشایەتی لە بنچینەدا وەسیلەیەک بێت بۆ تێکشکاندنی بتی خۆپەسەندی و جەهل و ستەم و نادادی و کوێرانە مونتەمی بوون و تەنها بەرژەوەندی خوازی ؟!! و هەوڵیک بێت کە لە رێگەی هەست و شعورى مرۆڤ ویستەوە داكەوتەو شوێنەواری پراكتیكی هەبێت، ئەوا نا هەژمارو نەناسراوە تاوەكو لە واقیع و كرداردا خۆی نومایان ئەكات وئافرێنەری دۆستایەتی دە بێ .
دەروێشایەتی ئەگەر ئەو دڵسۆزی و مەیلداریە بێ بۆ ئەوشتانەى کە ویستی خۆشەویستین و بەدووی چاکەی گشتیوەن، ئەوە شتێكی خۆرسك و خۆویستەو رەزامەندی وەرگرتوە لای خودەوەو نەسەپێنراوەو كەسیش ناتوانێت بیسەپێنێت و هەرکات بیەوێ دەرکەوتەی سەرسامکەری دەبێت!.
دەروێشایەتی ئەگەر دلسۆزی و سۆزداریەكی بێمەرج بێت، .بەومانایە بەهایەك بێت مرۆڤ بۆ خۆی و وەک هەستێکی خۆشەویستی و دۆستی لەپێناویدا بونیادی نابێ، ئەوا هەر گیز لەپێناو بەرژەوەندیەكدا ناچەمێت .
دواجار دەروێشایەتی راستەقینە هەستێکی دۆستایەتی تایبەتە بۆ سەرچاوەیەکی مەعنەوی (کەلای دەرویشەکانی ئیمە –خودا-یە) کە ئارامبەخشی دڵ و سوکنادەری ئازارو مەینەتەکانیانە، دەکرێ لەدەرەوەى دەروێشیشەوە ئەم هەستەهەر کەس بە ئاراستەیەكی دیایكراو جڵەوی بکات بۆ بابەتێك هەیبێ و ببێتە خاوەنی، وەك ئەوەی مرۆڤێك دۆستی و وەلائی بۆ نیشتمان یان بۆ نەتەوە، یان بۆ تاقمو پێڕێكی دیاریكراو یان بۆ كەسێك یان دامەزراوەیەك یان پرۆژەیەكی دیاریكراو یان پیشەیە یان بیرو ئایدیایەك. بۆیە تاکی کوردی دەکرێت دەروێشی راستەقینە بێت و عەوداڵی دۆزینەوەی حەقیقەت بێت، وابەستەی نەریـتێکی دیاریکراو نەبێت، وەلائی بۆ بنەما مرۆییەکان بێت و چوارچێوە ئینتیماییەکانی کۆت و دیلی نەکەن، ئازادی و شکۆو مرۆییەکەی نەیبەستنەوە بە بتی ئایدیۆلۆژیاو پارت ورەنگ و تاقم و بنەماڵەو بەرژەوەندی کەسی و هتد یەوە.
بۆیە کورد دەکرێت دەروێشی راستەقینە بێت بۆ ئەوەی ئەو روخسارگەرایی و موزەییەف و درۆو دەلەسەیەی ئەمرۆی بۆ خولقاندوە کەناتوانێت تام لەو بەهەشتە پرخەیرو جوانەی کوردستان بکات رزگاری بکات و دووری بخاتەوە لەکۆیلایەتی حیزب و دەستەو تاقمی بەرژەوەندی خوازی تەنها بۆخۆوە. دواجار کورد لەوجۆرە دەروێشایەتیە موزەیەفە دەبێ رزگاری بێ کە دەبێتەوە کۆیلە بۆ وەسیت و ئەوانەی ئاین و رێچکە دەکەنە خزمەت خۆیان و ئەوانی دەروێشیش مەقاش.!!

ریکلام

وتار

حکومەتی کازمی و ئایندەی عێراق و ھەرێم 

د. سیروان حەسەن

دوای دەست لە کارکێشانەوەی حکومەتی عادل عبدالمھدی سەرۆک وەزیرانی پێشوو عێراق ماوەی چەند مانگێک مشتومڕێکی زۆر کرا بۆ دانانی ئەڵترنەیتڤێک و چەند کەسێک دیاری کرا بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆکی حکومەت بەلام کەسیان سەرکەوتو نەبوون لە بە دەسھێنانی متمانەی پەرلەمان دواتر مصطفى عبداللطيف الكاظمي وەکو کاندیدی ئەو پۆستە توانی متمانەی پەرلەمام بە دەست بێنێت و لە ٧ی ئایاری ٢٠٢٠ دەست نیشان کرا بە سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی کاتی عێراق، کازمی ھەڵگری بڕوانامەی بکالۆرێسی یاسایە پێشتر خۆی ئۆپۆزسیۆن ڕژێمی پێشوو بوو لە دەرەوە لە سالی ٢٠١٦ وە سەرۆکی دەزگای ھەواڵگری عێراق بوو کە پۆستێکی ھەستیارە وە تێیدا سەرکەوتو بوو لە کارەکانیدا و توانی ھاوسەنگی بپارێزێت و ھەر ئەوەش بووە ھۆی پێدانی متمانەی پەرلەمان وەکەسێکی نزیک بووە لە بەرھەم سالح سەرۆک کۆماری عێراق.
وەرگرتنی پۆستی سەرۆکی حکومەت لە دۆخێکی زۆر سەخت و ئاڵۆزدا بوو لە کاتێکدا کە حکومەت بە تەواوی پەکی کەوتبوو و نوقمی گەندەڵی و کێشە و گرفت و قەیرانی دارایی و ململانی سیاسی لایەکان و دەست تێوەردانی دەرەکی بوو لە گەڵ کێشە کەڵەکەبووەکانی سالانی پێشوو و شاڵاوی نەخۆشی کۆرۆنا ئەمەش وەکو تەحەدایک بوو بۆ سەرۆک وەزیرانی نوێ لە گەڵ ئەوەشدا توانی لە ماوەیەکی کەمدا چەند ھەنگاوێکی باش و بوێرانە بنێت وەک سەرەتایەک بۆ دەست پێکردن وەکو سنوردارکردنی چالاکی ھێزە ملیشیایەکان و کۆنترۆلکردنی دەروازە سنوریەکان و سەردانی مەیدانی و نزیک بوونەوەی لە جەماوەر و گوێگرتن لە کێشەکانیان دیارە بۆ ئەو ھەنگاوەش پشتیوانی باشی ھەبوو بە تایبەتی ئەمریکا و چەند لایەنێکی نێودەوڵتی و لایەنە عێراقیەکان، ھەرچەندە لە ئێستادا ناکرێت ئەو دەرئەنجامانە بە سەرکەوتنی کۆتایی ئەژمار بکرێت بەلام لە گەل ئەوەشدا وەکو بنەمایەکی باش دادەنرێت بۆ بەردەوام بوون و چاکسازی و گۆڕینی دۆخی ناوخۆ و نێودەوڵەتی عێراق ئەگەر بەو شێوەیە بەردەوام بێت، لە گەڵ بەرەنگاری بونەوەو ڕێگریکردنی توندی چەند لایەنێکی ناوخۆیی و دەرەکی بە تایبەتی گروپ و لایەنەکانی سەر بە ئێران بەلام کازمی لەو ماوەیەدا توانی لە زۆربەی لایەنەکان نزیک بێتەوە و خۆگونجاندێک دروست بکات و دەنگی ناڕەزایتی ناوخۆیی کپ کاتەوە ھەرچەندە کاتیش بێت، لە ڕوی سیاسیەوە ڕۆڵێکی باشی دەبێت بۆ ئایندەی عێراق ئەگەر دۆخەکان گۆڕانکاری کتوپڕیان بە سەردا نەیەت.

سەبارەت بە حکومەتی ھەرێم ھەرچەندە ناو بە ناو چەند لایەنێکی کوردی ناڕەزایەتی دەدەبڕن بەرامبەر بەو رێکار و مامەڵانەی کە گرتویەتە بەر لە سەر داھاتی نەوت و دەروازە سنوریەکانی ھەرێم کە ئەوەش لە چوار چێوەی سیاسەتی حکومەتی مەرکەزی و بارودۆخی گشتی عێراقە بەلام تا ئێستا بە پێی دەرکەوتەکان و شرۆڤەی سیاسەتمەداران کاریگەری نەرێنی زۆری نەبووە تەنھا مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێم نەبێت کە پێشتر رێکەوتنیان لە سەری کردبوو ئەویش زیاتر کێشەیەکی ناوخۆی ھەرێم بوو کە لە قۆناغەکانی پێشووی حوکمڕانیدا ژیرانە پلانی ئابوری بۆ دانەڕێژرا بوو و کاری پێویستی بۆ نەکرابوو.

كێشەی گەورەی سەرکردە و سیاسەتمەدارانی ھەرێم نەبونی دووربينى ستراتيجية لە چۆنیەتی مامەڵەکردن لە گەڵ رووداوە ناوخۆیی و نێودەوڵەتیەکان لە کات و ساتی گونجاودا وە شرۆڤە وخوێندنەوەی وردیان نیە بۆ بەسەرھاتەکان پێش یان لە کاتی روودانیدا و روکەشیانە پێشبینی رووداوەکان دەکەن نەک وەک دەولەتمەدارێک ، بۆیە لە گەل کازمیش زۆر پێویستە لە چوار چێوەی ئاسایسی نەتەوەی کورد مامەلە بکرێت نەک وەکو دۆست و ھاورێ و ھاوپەیمان .

بۆ چارەسەر کردنی کێشە ھەلپەسێرداوەکانی نێوان ھەرێم و حکومەتی فیدرال پێویستە ھەرێم بۆ داھاتوو زۆر بە وردی و بە وریایی و حەکیمانە مامەڵە لە گەڵ دۆخەکاندا بکات چونکە بە قۆناغێکی ھەستیاردا تێدەپەڕێت و چارەنوسی قەوارەی سیاسی ھەرێمی تێدا دیاری دەکرێت.

ئەگەر حکومەتی کازمی بەو شێوازە بەردەوام بێت و کارەکانی تەنھا وەکو بانگەشە نەبێت بۆ خۆئامادەکردن بۆ ھەڵبژاردنەکانی داھاتوو ئەوە ئەگەری باشتربوونی ئایندەی عێراقی تێدا بە دی دەکرێت و دەیباتە قۆناغێکی باشتر و گۆرانکاری گەورەی بەدواوە دەبێت و کاریگەری دەست تێوەردانی دەرەکی کەم دەکاتەوە لەسیاسەتی داھاتوی عێراق و دەیگەیەنێتە کەناری ئارام.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

90 ساڵەی سیستانی و 46 ساڵەی سەدر

یاسین تەها

سەرەتای هەموو مانگێكی ئاب، شیعەی عێراق و ناوچەكە سەرقاڵی دوو یادی لەدایكبونن؛ سیستانی و موقتەدا سەدر. لە ٤ی ئابی ئەمساڵ تەمەنی سیستانیی هەڵكشا بۆ 90 ساڵ و سەدریش 46 ساڵی تەواوكرد، نزیكەی نیوەی تەمەنی سیستانیی.
ئەم پیاوە ئاینییانە هێز و پێگە لە بانگەشەی نوێنەرایەتی یان بریكاریكردنی ئیمامی زەمان “مەهدی” وەردەگرن كە سەرمۆری رێبەرەكانی شیعەیە. هه‌رچه‌نده‌ ئێستا مەهدی “الحُجة” تەنها ناوەکەی ئامادەیە و بڕوا وایە له ‌پەنهانیدا “ستوودە” بێت‌، به‌ڵام به ‌كۆڕای‌ سه‌رجه‌م شیعه‌كانی‌ دونیا سه‌رۆك ‌و کاریزما و ده‌مڕاستی‌ بێ ڕکابەری شوێنکەوتوانی ئەم ئاینزایەیە‌ كه‌ ده‌وروبه‌ری‌ 10% موسوڵمانانی‌ جیهان پێكده‌هێنن.
“مەهدی مونتەزر” یان ” ئیمامی‌ زه‌مان” ناوی راستەقینەی محه‌مه‌دی‌ كوڕی‌ حه‌سه‌ن عه‌سكه‌رییە، له‌ نه‌وه‌ی‌ ئیمامی‌ ئیمام عه‌لی‌ ئامۆزا‌ و زاوای‌ پێغه‌مبه‌ری‌ ئیسلامە (د.خ).
به‌پێی‌ حیكایەتە‌ شیعییه‌كان كاتێك خێزانی ئیمام حه‌سه‌نی‌ عه‌سكه‌ری‌ (ئیمامی‌ یازده‌یه‌م) كه‌ ئارامگاكه‌ی‌ له ‌شاری‌ سامه‌ڕایه‌، شه‌وی‌ 15 شه‌عبان (شەوی به‌رات) له ‌ساڵی 255 كۆچی [869 زاینی‌] كوڕێكی‌ بووه، باوكی ناوی‌ ناوه‌ محه‌مه‌د، بەڵام نه‌یوێراوه‌ له ‌ترسی‌ جەور و سته‌می‌ عه‌باسییه‌كانی‌ ئامۆزایان کە ئەوکات حوكمڕانی‌ عێراق و جیهانی ئیسلام بوون، زۆر ئاشكرای‌ بكات، ته‌نها لای‌ دۆسته‌كانی‌ نه‌بێت.
گێڕانەوەکانی ئەم پێكهاتەیە دەڵێن: ئیمام حه‌سه‌ن كه‌ ده‌ستبه‌سه‌ر بووه،‌ له ‌كۆڕ‌ و كۆبوونه‌وه‌ نهێنییه‌كاندا كوڕە‌كه‌ی‌ به‌ لایه‌نگرانی‌ خۆی‌ ناساندوه‌‌، به‌ شیعه‌كانیشی‌ گوتووه‌ “ئه‌گه‌ر من هه‌رچیم لێهات ئه‌وه‌ مه‌هدی‌ جێگام ئه‌گرێته‌وه”. باوترین وتە و دروشمیش كە دەربارەی مەهدی دەگوترێت ئەوەیە “له‌پاش ئه‌وه‌ی‌ زه‌وی‌ پڕ ده‌بێت له‌ تاوان ‌و سته‌مكاریی‌، ئەو پڕی دەكات لە دادگەری و ئارامیی”، سوننەكانیش هەمان باوەڕیان دەربارەی مەهدی هەیە، بەڵام لە باوەڕی ئەواندا مەهدی ئێستا غەیب نییە و لە كۆتایییەكانی دونیا هەڵدەكەوێت و كوڕەكەی حەسەن عەسكەری نییە.
له‌پاش مردنی‌ باوكی، مه‌هدی‌ ماوه‌ی‌ 69 ساڵ خۆی‌ شاردوەتەوە له‌ خه‌ڵك ‌و ته‌نها له ‌رێگای‌ نوێنه‌ر ‌و نامه‌به‌ره‌وه‌ له‌گه‌ڵ هه‌وادارانی‌ ئال‌ و به‌یت‌ و شیعه‌كان په‌یوه‌ندی‌ كردووە، چوار لەو نوێنەرانەش لە هەموویان ناسراوترن و پێیان دەوترێت “السفرا‌ء الأربعە”. ئه‌م چوار نوێنه‌ره‌ له‌ پاش مردنی ئیمام حه‌سه‌ن عه‌سكه‌ریی باوكی له‌ ساڵی 260 ك – 874ز له‌ عێراق و ئه‌سپه‌رده‌كردنی له‌ سامه‌ڕا‌، كە شیعەكان باوەڕیان وایە ژەهرخوارد كراوە‌ نوێنەر و نامەبەری نێوان مەهدی و شوێنەكەوتەكانی بوون، به‌ مه‌رگی كۆتا كه‌س له‌و چوار نوێنەرەش له‌ ساڵی‌ 329 ك- 941 ز كه‌ عه‌لی سه‌ممه‌رییه‌ قۆناغی نێوانگری و نامەبەری كۆتایی دێت و ئیتر دەرگا بۆ بریكاری و مەرجەعیەتی ئاینی دەكرێتەوە تا ئەوكاتەی كه‌ مه‌هدی ده‌گه‌رێته‌وه‌ سه‌ر زه‌وی بۆ به‌رپاكردنی دادگه‌ریی به‌پێی بیروباوه‌ڕی شیعه‌كان، له‌ ئێستادا چاوه‌ڕوانی ئه‌و رۆژگاره‌ن.
خومه‌ینی‌ كه‌ رابه‌رایه‌تی‌ شۆڕشی‌ ئیسلامی‌ كرد له ‌ئێران‌ (1979) و یه‌كێكه‌ له ‌پایە ناوداره‌كانی‌ شیعه‌گه‌رێتی‌ لە سەردەمی نوێدا، پێیوایه‌ له‌ غیابی‌ “ئیمامی زەمان”دا زۆربه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ شه‌رعزانێكی‌ له‌خواترسی‌ شاره‌زا (مه‌به‌ستی‌ خۆی‌ بوو)، تا ئه‌و كاته‌ی خاوەن بڕیاری ڕاستەقینە، کە مەهدی مونتەزەرە”، خۆی‌ سه‌رهه‌ڵده‌دات، هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌ش “كۆماری‌ ئیسلامی‌ی ئێران”ی‌ راگه‌یاند ‌و زۆربه‌ی‌ ئه‌حكامه سڕكراوە‌كانی‌ دین ‌و دونیای‌ شیعه‌كانی‌ خستە بواری پراكتیكەوە.
به‌ڵام ئایه‌توڵڵا ئه‌بولقاسمی‌ خوئی كه‌ رێبه‌ری‌ گه‌وره‌ی‌ پێشووتری‌ شیعه‌كانی‌ جیهان بوو له ‌عێراق و لە شاری نەجەف داده‌نیشت بۆچونێكی‌ پێچه‌وانه‌ی‌ هه‌یه‌‌ و له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا نه‌بوو شه‌رعزانی‌ شیعه‌ خۆیان به‌حوكمڕانییه‌وه‌ سه‌رقاڵ بكه‌ن تا ئه‌وكاته‌ی‌ ئیمامی زەمان خۆی ده‌رده‌كه‌وێت، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش دین‌ و سیاسه‌تی‌ لەیەکتر جیا ده‌كرده‌وه‌‌ و ئێستاش سیستانی کە خوێندکار و درێژەپێدەری قوتابخانەی ئەوە هەوڵدەدات درێژە بەم رەوتە بدات و داوای لێ نەكرێت وەك خۆی ناچێتە ناو پرسە سیاسییەكانەوە.
لەنێوان ئەم دوو ڕەوتە ناجۆرەشدا بۆچوونێکی سێیەم هەیە کە ئایه‌توڵڵا محه‌مه‌د سادق سه‌در (باوكی‌ موقته‌دا) نوێنەرایەتی دەکات و پێیوایە شه‌رعزان ‌و پیاوه‌ ئاینییه‌كانی‌ شیعه‌ هه‌ندێك ده‌سه‌ڵاتی‌ مه‌رجداری‌ ئیمامی زەمانیان به‌ده‌سته‌، به‌ڵام ناتوانن وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ كه‌ خومه‌ینی‌ بانگه‌شه‌ی‌ بۆ ده‌كرد ببنه‌ جێگر‌ و بریكاری‌ ڕە‌های‌ ئه‌و، بەم پێیەش هەرچی دابەش بوون و لێکترازانی شیعە هەیە له‌سه‌ر جێگرتنه‌وه‌ی‌ مه‌هدی‌‌ و چۆنییه‌تی‌ ئیدارەدانی شوێنکەوتووانی ئەم ئاینزایەیە له‌ غیابی‌ ده‌مڕاستە گەورەكەدا، ئەم بیروباوەڕە بنەڕەتییە كۆنكرێتییەش زەمینەیەكی بتەوی شەرعیەت و جەماوەر و هێزی رۆحیی مەرجەع و پیاوە ئاینییەكانی شیعەیە ئەمە جگە لە پارەی خومس و پاڵپشتە سیاسییەكان و سەرچاوەكانیتری هێز.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

چاوەڕوانی چین؟

عەبدول محەمەد

بەبەرچاوی خۆتانەوە چەند ڕۆژێکە خەڵکی لوبنان ڕژاونەتە سەر شەقامەکان و داوای ڕۆیشتنی دەسەڵاتدارە گەندەڵەکانیان دەکەن و ئیمزا کۆدەکەنەوەو ڕازینە بەسەردەمی کۆلۆنیسالیستی فەڕەنسی، چونکە ئەوان و سەرۆکەکەیان یەکەم کەس بوو فریایان کەوت.
لە کوردستان کارێکتان کردووە زۆربەی هەرەزۆری خەڵک پیاوەتی و کەرامەتی نەماوە، ڕووشکێن بووە لەبەر چاوی ماڵ و منداڵی، ئەوەندەی قەرز کردووە ڕووی نییە لە هیچ شوێنێکەوە خۆی دەربخات.
بۆ نازانن هەزاران گەنجی ئە وڵاتەتان لەبەرنائومێدی لە کونجی ژورەوە شەڕ بە دایک و باوکی دەفرۆشێت؟
هۆردووە ماستاوچی و ڕاپۆرت نووسەکانتان خەریکی چین، بۆ داوایان لێ ناکەن شتێکتان لەسەر دۆخەکە بۆ بنووسن، یان ئەوان هەر وا ڕاهاتوون درۆتان لەگەڵ بکەن و سەرتان بۆ بلەقێنن.
چۆن ئاگادار نین مانگانە سەدان خێزان لەبەر نەبوونی و بەتاڵی سفرە و گیرفان و نەمانی کەسایەتی لێکهەڵدەوەشێن و منداڵەکانیان سەرگەردان دەبن و دەیەکی تر زۆربەی نەوەکانیان دەبنە تاوانکار.
بڕۆن سەیری دۆسیەکانی تاوانکاری وڵاتەکەتاە بکەن بزانن ئەوانەی زۆرترین یاسا شکێنی و لاساری دەکەن کوڕی کاربەدەست و هۆردووی ڕێکخستنەکانی خۆتان نییە؟
بە تەمای چین.. کەی بیر دەکەنەوە.. یان خۆتان بە خاوەنی ئەم وڵاتانە نازانن، بۆ تاڵانی و کاتی هەڵبژاردن نەبێت؟
بزانن و نەزانن کەمێک کات بەدەستەوە ماوە، کاتیەتی بەخۆتاندا بچنەوە، دەوربەرمان وەک مەنجەڵی سەرئاگر دەکوڵێت، ئەگەر زەمینە سازی دۆخی عێراق وەک ئێستا بمێنێتەوە، جادەکە بەو پان و پۆڕییە بۆ ئێوە نامێنێتەوە چۆنتان بوێت پێی لێ ڕاکێشن و لێخوڕن.
باشە ئەگەر کازمی لیستێکی لەکوردستان ڕاگەیاند و خەڵکێکی زۆر دەنگی پێدا ئێوە چی دەکەن؟
خۆ ئەویش حزبەکانی کوردستان نییە چۆنتان بوێت وا کورسییەکانیان بەسەردا دابەش بکەن و ڤیتۆتان هەبێت لەسەر نوێنەرەکانیان.
چاوەڕوانی چین..؟ ڕەنگە ئەوەی بەخەیاڵتاندا نەیەت ڕووبدات، ترەمپ دوێنێ وتی بەس لەهەڵبژاردن بیباتەوە، دەستبەجێ لەگەڵ ئێران و کۆریای باکور ڕێکدەکەوێت، قابیلە لێوە لەو گەورەتر بن قابیلە لەخۆیەوە قسەی وا بکات؟
خۆ ئێوە نییە، لەگەڵ هەر گرژی و ئاڵۆزییەکی بچوک، دەمودەست دەستبەرن بۆ هەڵدانەوەی مێژووی خوێناوی دەیان ساڵەتان.
ئێوە نەتانتوانی سوود لە ڕێککەوتنامەی واشنتۆن وەربگرن، کە زەبەلاحترین هێزی جیهان ئاشتی کردنەوە، لەکاتێکدا چەندین وڵات خوازیاری ئەوەن واشنتۆن ناوبژیوانیان بۆ بکات، بەڵام ئێوەی بردە ماڵی خۆی و ئاشتی کردنەوە، مەخابن دەرستان لێ وەرنەگرت، ئێستاش بچوکترین پزیسکی ناکۆکی بەسە، جارێکی تر خەڵک هان بدەنەوە دەستبخاتەوە خوێناوی یەکتر..

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان