ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

تەندروستی

ڤایرۆسی ترسناکی نوێ (G4 EA H1N1) بە ڕێوەیە

خەڵک – خێزان

ڤایرۆسێکی نوێ لە چین دەرکەوتووە بە G4 EA H1N1 ناسراوە، دەوترێت تیرەیەکی (strain) نوێی ڤایرۆسی ئەنفلۆنزای بەرازە کە دەگواێزرێتەوە بۆ مرۆڤ و مرۆڤیش ھیچ بەرگریەکی نییە تا ئێستا بەرامبەر ئەم ڤایرۆسە پێشبینی کراوە، بۆیە زەنگی مەترسی لێدرا و داوا کرا کە چاودێری وردو چر بکرێت بۆ ئەوەی لە داھاتود نەبێتە پەتایەکی جیھانی.

 

سەهەڵدانی ئەم ڤایرۆە، لە توێژێنەوەیەکی زانستیدا ھاتووە کە لەگۆڤاری PNAS سەر بە دەزگای ئەمریکی United States National Academy of Sciences بڵاوکراوەتەوە.

لەتوێژینەوەکەدا پرۆفیسۆر “کین تشۆ شانگی چینی” دەڵێت؛ ئێستا چین سەرقاڵی پەتای کۆرۆنایە لە ھەمان کاتدا نابێت ئەم ڤایرۆسە نوێیە پشت گوێ بخرێت کەھەموو ئاکارێکی پەتای جیھانی تێدایە تا نەبێتە پەتایەکی سەرتاسەری جیھانی.

 

ئەم ڤایرۆسە تێکەڵێکە لە ٣ تیرەی جیاواز یەکیێکیان لە جۆری ئەوەی کە لە باڵندەی ئەوروپی و ئاسیایدا بوو H1N1 کە بووە ھۆی پەتای ساڵی ٢٠٠٩، دووەمیان H1N1 کە لە ئەمریکای باکوور بوو وە تیرەی جینی ڤایرۆسی ئەنفلۆنزای باڵندە و مرۆڤ و ئەنفلۆنزای بەرازی تێدایە تەنھا گۆرانکاری نوێ بوونی تیرەی G4 ە کە مەترس دروستکردووە لەبەرئەوەی مرڤ ھیچ بەرگرییەکی بەرامبەر ئەم تیرەیە نیە، ڤاکسینی چارەسەری پەتاکانی تر چارەسەر نیە و مرۆڤ ناپارێزێت لەم ڤایرۆسە نوێیە، بەڵام رەنگە لە ئایندەدا بتوانرێت گۆرانکاری تێدا بکرێت بۆ سوود وەرگرتن لێی.

 

دوو زانای تری بوارەکە (ئوسترالی و چینی) کە بەشداری توێژینەوەکەیان کردووە ھاوڕان لەوەی کە ئەم ڤایرۆسە بە مامەڵەکردنی راستەوخۆ لە گەڵ بەرازدا دەگوێزرێتەوە بۆ مرۆڤ بۆیە پێویستی بە چاودێری وردە، لە ١٠٪‏ ئەو کرێکارانەی کە لەکێڵگەی بەرازدا کاریان کردوە لە چەند ناوچەیەکی جیاجیای چیندا توشی ڤایرۆسەکە بوون.

 

تیمێکی تری زانایانی چین کە بەدواداچوونیان بۆ ئەم ڤایرۆسە کردوە جەخت لەوە دەکەنەوە کە ڤایرۆسی G4 لە سالی ٢٠١٦ بە قورسی بڵاوبوەتەوە لە بەرازی ١٠ ناوچەی جیاجیای چین، زانا ئەمریکیەکان جەخت لەوە دەکەنەوە، تاکو ئێستا ترس لە بڵاوبونەوەی ئەم ڤایرۆسە نییە وەکو پەتایەکی جیھانی، بەڵام دەبێت گرنگی پێ بدرێت و پشت گوێ نەخرێت، چونکە ئەم ڤایرۆسە توانای گواستنەوەی ھەیە لەمرۆڤێکەوە بۆ مرۆڤێکی تر، ئەوەش مەترس گەرەی دروست کردووە.

وەرگێڕانی  –   د. سیروان حەسەن

سەرچاوە (لەندەن – العربیةنت)

ریکلام

تەندروستی

بەم ٧ نیشانەیەدا بزانە ئەمڕۆ ئاوی پێویستت نەخواردۆتەوە

خێزان

جەستەی مرۆڤ ڕۆژانە پێویستی بە ٧ بۆ ٨ پەرداخ ئاوە یاخود هەر شلەمەنییەکیترە چونکە ڕۆژانە لەڕێگەی ئارەقکردن و میزکردن و تەنانەت بەهۆی هەناسە دانەوە ئاوی جەستەمان سەرف دەبێت، کەواتە کاتێک ڕێژەی ئاو لە جەستەدا  کەم بێت کۆمەڵێک گۆرانکاری بەسەر جەستەدا  دێت کە پێویستە زانیاریت هەبێت تاکو نەبێتە هۆی نەخۆشیە درێژ خایەنەکان چونکە بەهۆی کەمی ئاو بەرگری جەستە بۆ نەخۆشی و ڤایرۆس کەم دەبێتەوە، ئەو گۆڕانکاریانەش ئەمانەن: 

– ناودەم و گەرویەکی وشکت دەبێت و لێوەکانت وشک هەڵدەگەڕێت، زۆرجار  کە توشی ئەم دۆخە دەبین پشتگوێی دەخەین یاخود پەنا دەبەینە بەر خواردنەوە گازییەکان، بەڵام ئەوەی جەستە داوای دەکات ئاوە.

-بێ ئەوەی هەست بکەیت پێست وشک دەبێتەوە،  کە ئەویش ئەندامێکی هەستیارە لە لەشدا و کاتێک نا تەندروست بێت  دەبێتە هۆی خوران و هەستیاری و نەخۆشیەکانی پێست.

-زۆرجار دەبێتە هۆی وشکبونەوەی چاو و سور هەڵگەرانی و چاو توشی وشکبونەوە دەبێت.

-گۆرانکاری لە رەنگی میزدا نیشانەیەکی ئاسانە بۆ ئەوەی بزانیت پێویستت بە ئاو خواردنەوەیە یان نا ، کاتیک جەستە بڕێ پێویست ئاوی تێدایە ڕەنگی میز کاڵ یاخود بێ رەنگە بەڵام ئەگەر بە پێچەوانەوە بێت ڕەنگی تیر و تۆخ دەبێت، ئەمە جگەلەوەی کەمی ئاو دەبێتە هۆی قەبزی و زۆرکات زیانبەخشە بۆ تەندروستی جەستە .

-دەبێتە هۆی ئازار لە جومگەکان چونکە ٨٠٪ ی جومگەکان لە ئاو پێکهاتوە .

-کاتێک ئازار لە گەدەتەوە یەت و تۆ وادەزانیت برسیتە لە راستیدا بەهۆی کەمی ئاوی جەستەوەیە، هەندێک ئازار و دەنگ لە گەدەوە دێت هەرواها هەندێک جار توشی سەرگێژخواردن دەبیت .

-بۆ ماوەیەکی درێژتر بە نەخۆشی دەمێنیتەوە، چونکە ئاو دەبێتە هۆی کردنە دەرەوەی مادە ژەهراوییەکان لەکاتی نەخۆشیدا و زۆرجار پزیشک رێنمای دەدات کە شلەمەنی و شۆربا بخۆین لەکاتی نەخۆشیدا تا زوتر چاکبینەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

تەندروستی

لەم ٧ شوێنە خاڵت پێوە بێت، ئەوا زۆر شت لە بارەتەوە ئاشکرا دەکات

خێزان

ئەو خاڵانەی لەسەر جەستەمان دروستدەبن سروشتین و زگماکن، بەڵام زۆر نهێنیشمان لەسەر ئاشکرا دەکەن، ئەمەی خوارەوە دیارترینیانە:

 

-لە قەراغ چاوت

گەر لە قەراغی چاوت خاڵت هەبێت مانای ئەوەیە کە تۆ دەرفەتی گەشتکردن و بینینی وڵاتانی زۆرت هەیە و لەوەدا چانست هەیە، زۆرکات لە وڵاتانی دیکە کارت دەستدەکەوێت.

 

-لە سەروو لوت

بونی خاڵ لەم ناوچەیەدا بەمانای بەرەوپێشچون دێت لە کارەکەت، واتە کارێکت دەستدەکەوێت کە بە دڵی خۆتەو موچەکەشی باشە، گەر تا ئێستا ئەو کارەت نییە بەهۆی ئەوەوەیە کە خۆت هەنگاوی یەکەمت نەناوە.

 

-لە ژێر برۆت.

گەر لە ژێر برۆت خاڵت هەبێت مانای ئەوەیە کە تۆ کەسێکی گونجاویت لەگەڵ دەوروبەرەکەت و دەزانیت چۆن مامەڵەیان لەگەڵ بکەیت.

 

-سەرو و لێو.

ئەو کەسانەی ئەم خاڵەیان هەیە کەسانی خۆشەویستن لەنێو هاوڕێکانیاندا، زۆریش گرنگی بەوە دەدەن کە ئەو خواردن و جلوبەرگ و شتانەی بەکاری دەهێنن شاز و کوالێتیان باش بێت.

 

-لەسەر ڕومەت.

خاوەنی ئەم جۆرە خاڵە کەسانی سەرکردەن و لە زۆربەی بوارەکاندا خۆیان خاوەنی بڕیارن، بەردەوامیش دەوربەریان بە کەسانی سەرکەوتوو دەیان بینن.

 

-لەسەر لەپی دەست.

ئەو کەسانەن کە حەز بە ژیانێکی جێگیر و ئارام دەکەن، هەوو شتێکیان بە پلانە و لە بەڕێوەبردنی ئابوریدا زۆر باشن.

 

-لەپی قاچ.

خاوەنی ئەم جۆرە خاڵە ئەوانەن کە حەز بە شتی نوێ دەکەن، گەشتکردنی زۆر، خواردنی خۆش و قسەکردن خولیایانە و کەسانی بەناوبانگیشن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

تەندروستی

پاش بینینی ئەم وێنانە باشتر وایە هیچکات خۆت نەدەیتە دەست دکتۆرە ڕووسیەکان

خێزان

ئەمەی خوارەوە کۆمەڵێک وێنەیە کە لە لایەن دکتۆر و پەرستیارە ڕوسیەکانەوە گیراوە کە وێنەی جۆراوجۆریان لەگەڵ نەخۆشەکانیاندا گرتووە بە جۆرێک کە پاش بڵاوبونەوەی لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان دەنگدانەوەی زۆری بەدوادا هاتووە:

 

پەرستیارێک وێنە لەگەڵ نەخۆشەکەیدا دەگرێت کە ئاگایی لە خۆی نییە

 

 

 

وا نمایش دەکەن کە خوێن دەخۆنەوە!

 

پەرستیارێک وێنە لەگەڵ ئەندامەکانی جەستەی نەخۆشێکدا دەگرێت

 

یاری بە قاچی نەخۆشەکە دەکەن

 

ئەم پەرستیارە وێنەی لەگەڵ تەرمی چەند مردویەکی ڕووداوێکدا گرتووە  و   بەهۆیەوە لە کارەکەی دەرکرا

بۆ ئەم وێنەیەیان  لەسەری نوسیوە (گەمژەیەکی دیکە)

 

وێنەگرتن لە کاتی نەشتەرگەری

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان