ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

وتەبێژی تەندروستی سلێمانی: دۆخی كۆرۆنا مەترسیدارە، بەڵام لە كۆنترۆڵ دەرنەچووە

خەڵك – بەشی هەواڵ
وتەبێژی تەندروستی سلێمانی ئاماژە دەدات بەوەی دۆخی كۆرۆنا لە پارێزگاكە مەترسیدارە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا جەختدەكاتەوە كە دۆخەكە لە كۆنترۆڵ دەرنەچووە.

د. یاد نەقشبەندی وته‌بێژی فه‌رمی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ته‌ندروستی سلێمانی له‌باره‌ی دۆخی ته‌ندروستی سلێمانیه‌وه‌ وتی “له‌ئێستادا ژماره‌ی توشبووان له‌ شاری سلێمانی و بگره‌ هه‌رێمی كوردستان و هه‌روه‌ها وڵاتی عێراقیش له‌ هه‌ڵكشاندایه‌، بۆیه‌ ده‌توانم بڵێم ئێمه‌ له‌ شاری سلێمانی له‌ دۆخێكی مه‌ترسیدارداین به‌ڵام به‌مانای له‌ده‌ستده‌رچوونی دۆخه‌كه‌ نایه‌ت یاخود با بڵێن له‌ كۆنتڕۆڵ ده‌رچووه‌ به‌ڵكو هێشتا ئێمه‌ توانیومانه‌ هه‌موو توشبوویه‌كی كۆرۆنا ئه‌وه‌ی كه‌ پێویسته‌ له‌ڕووی زانستییه‌وه‌ پێشكه‌شی بكه‌ین، ڕاسته‌ نه‌خۆشخانه‌كانمان فشارێكی زۆری له‌سه‌ره‌ به‌ڵام هێشتا توانای وه‌رگرتنی نه‌خۆشمان هه‌یه‌، وه‌ دڵنیایی ده‌ده‌م ئه‌گه‌ر بێتو هاوڵاتیان پابه‌ندی ڕێنماییه‌كان بن وه‌ هه‌موو ئه‌و ڕێكارانه‌ی پێویسته‌ بیگرینه‌به‌ر به‌رامبه‌ر به‌ كۆرۆنا ، ده‌توانین له‌ داهاتوودا ئه‌م شه‌پۆله‌ خێرایه‌ خاو بكه‌ینه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین ته‌واو دۆخه‌كه‌ بخه‌ینه‌ ژێر ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌موو تووشبوویه‌ک كه‌ بێته‌ نه‌خۆشخانه‌ وه‌ربگیرێت چونكه‌ ئێمه‌ ترسمان ته‌نها ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر بێتو به‌م شێوازه‌ هه‌ڵكشان هه‌بێت ڕه‌نگه‌ وای لێبێت نه‌خۆشخانه‌كان ته‌واو پڕبن و نه‌توانرێت هه‌موو توشبوویه‌ک له‌ نه‌خۆشخانه‌ داخڵ بكرێت.”

د. یاد نه‌قشبه‌ندی ئه‌وه‌شی وت” به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێک له‌ كه‌ناڵه‌كانی ڕاگه‌یاندن به‌شێوازێكی زۆر نابه‌رپرسانه‌، نامرۆڤانه‌، ناته‌ندروستانه‌، مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌كه‌ ده‌كه‌ن كه‌ له‌كۆتایـیدا ئه‌وه‌ی زه‌ره‌رمه‌نده‌ هاوڵاتییه‌ من دڵنیایی ده‌ده‌م تا ئه‌م ساته‌ نه‌خۆشخانه‌كانمان ئه‌وه‌نیه‌ بڵێین پڕنه‌بوون به‌ڵی قه‌ڕه‌باڵغیه‌كی زۆری له‌سه‌ر نه‌خۆشخانه‌كانه‌ ڕاسته‌ ژماره‌یه‌كی زۆری تووشبوومان هه‌یه‌ كه‌ له‌ناو نه‌خۆشخانه‌كاندان به‌ڵام ده‌مه‌وێت ئاماژه‌ به‌ خاڵێک بده‌م ، ئه‌و ژماره‌یه‌ی كه‌ ڕۆژانه‌ له‌ شاری سلێمانی ڕاده‌گه‌یه‌نرێت به‌شێكی كه‌میان پێویستیان به‌ نه‌خۆشخانه‌ هه‌یه‌، زۆرینه‌ی حاڵه‌ته‌كان ده‌توانم بڵێم نیشانه‌یان نییه‌ یاخود نیشانه‌ی مام ناوه‌ندی یان هه‌یه‌ كه‌ ئێستا خۆم توشبوویه‌كم هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌م نیشانه‌یه‌كی مام ناوه‌ندم هه‌بووه‌ له‌ماڵه‌وه‌م خۆم جیاكردۆته‌وه‌، ئه‌و چاره‌سه‌رانه‌ی كه‌ ڕێنمایی پزیشكین جێبه‌جێم كردووه‌، ده‌توانم بڵێم قۆناغێكی زۆر باشیشم له‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ بڕیووه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌بێت زۆر به‌رپرسانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌كه‌ بكرێت.”

نه‌قشبه‌ندی له‌باره‌ی دۆخی نه‌خۆشخانه‌كانه‌وه‌ ده‌ڵێت” تا ئه‌م ساته‌ نه‌خۆشخانه‌كان ئه‌وه‌ نییه‌ بڵێن پڕبوون، دڵنیابن ئه‌گه‌ر ئه‌و نه‌خۆشخانانه‌ی له‌ ئێستادا له‌ شاری سلێمانی تایبه‌تكراوه‌ ته‌واو پڕبێت، بێگومان ئێمه‌ پلانی دیكه‌مان هه‌یه‌ كه‌ شوێنی تریش ته‌رخان بكه‌ین سه‌ره‌ڕای ئه‌و باره‌ قورسه‌ داراییه‌ی كه‌ له‌سه‌ر شانی كارمه‌ندان و پزیشكانه‌ كه‌ ئیداری و كارگێڕی و كارگوزاریه‌كانیشه‌ چونكه‌ گرنگترین كۆڵه‌كه‌ له‌ ته‌ندروستی دا سه‌رچاوه‌ی مرۆیی یه‌ پاشان بیناو ده‌زگای پزیشكی یه‌ به‌ڵام بێگومان پلانمان هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر پێویستمان به‌ نه‌خۆشخانه‌ی تریش بێت له‌ئه‌گه‌ر پڕبوونی شوێنه‌كاندا ، بێگومان ئێمه‌ شوێنی تر ته‌رخان ده‌كه‌ین به‌ڵام تا ئێستا نه‌خێر پڕ نه‌بووه‌، ڕاسته‌ قه‌ڕه‌باڵغی هه‌یه‌ به‌ڵام ئێمه‌ ڕۆژانه‌ ژماره‌یه‌ک چاكبووه‌مان هه‌یه‌ كه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌كانه‌وه‌ ده‌نێردرێنه‌وه‌ ماڵه‌وه‌ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ دڵنیاده‌بین كه‌ ڤایڕه‌سه‌كه‌ له‌له‌شیاندا نه‌ماوه‌.”

ده‌رباره‌ی ده‌نگۆی وه‌ستانی پشكنینی كۆرۆنا له‌ سلێمانی وته‌بێژی فه‌رمی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ته‌ندروستی سلێمانی ڕه‌تیكرده‌وه‌ و وتی” نه‌خێر ئه‌مه‌ دووره‌ له‌ ڕاستیه‌وه‌، ئێمه‌ ته‌نها له‌ماوه‌ی 48 كاتژمێری ڕابردوودا ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێمه‌ چه‌ند شوێنێكمان هه‌یه‌ كه‌ پشكنین تیایاندا ئه‌نجام ده‌ده‌رێن، یه‌كێک له‌وانه‌ سه‌نته‌ری سه‌رچناره‌ كه‌ زۆرترین پشكنینه‌كان له‌وێ ده‌كرێن، وه‌ ئه‌و شوێنه‌ ته‌عقیم كراوه‌ پاشان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تێستی تازه‌مان بۆ هاتبوو، جیهازه‌كان پێویستی به‌ جۆره‌ شتێک ده‌كرد بۆ داتا كردنه‌وه‌یان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ بوو له‌م 48 كاتژمێره‌دا ده‌توانم بڵێم ژماره‌ی پشكنینه‌كان به‌راورد به‌ چه‌ند ڕۆژی ڕابردوو كه‌مێک كه‌م بوون ئه‌مه‌ش هۆكاره‌كه‌ی بوو، له‌ دوێنێ شه‌ویشه‌وه‌ به‌ چڕی ده‌ستكراوه‌ته‌وه‌ به‌ پشكنین ، وه‌ هیچ كێشه‌یه‌كمان نییه‌ له‌ڕووی پشكنینه‌وه‌.”

“من ده‌توانم بڵێم له‌ ئێستادا ئه‌وه‌ی ده‌بینرێت له‌ شاری سلێمانی، ئاستێكی باشه‌ به‌وه‌ی ده‌بینرێت بازاڕ و دوكانه‌كان چۆڵن وه‌ خه‌ڵک به‌ شێوازێكی ته‌ندروستانه‌ مامه‌ڵه‌ ده‌كەن به‌ڵام هێشتا له‌ ئاستی پێویستدا نییه‌، واته‌ دۆخه‌ پێویستی به‌ زیاتر خۆپارێزییه‌ وه‌ گرنگیشه‌ هاوڵاتیان ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ نه‌یه‌نه‌ بازاڕ ، گرنگه‌ شه‌وانیش كۆبوونه‌وه‌ نه‌كرێت، واته‌ ئه‌گه‌ر چه‌ند خێزانێک له‌ شوێنێک كۆ ببنه‌وه‌ ئه‌مه‌ش هه‌ر به‌ركه‌وته‌یه‌. به‌ ڕاستی ئێستا خۆم كه‌ هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌م به‌ نموونه‌ بهێنمه‌وه‌ من نازانم سه‌رچاوه‌ی توشبوونه‌كه‌م چی بووه‌، نازانم له‌ كوێووه‌ توش بووم ڕه‌نگه‌ براده‌رێكی خۆمم بینی بێت له‌ شوێنێكدا و قسه‌م له‌گه‌ڵ كردبێت و له‌ شوێنێكدا بوو بێت كه‌ پێشبینیم نه‌كردبێت ئه‌و ڤایڕه‌سه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌وه‌ بێت، بۆیه‌ هاوڵاتیان پێویسته‌ به‌ ته‌واوه‌تی پابه‌ندی ڕێنماییه‌كان بن و به‌هه‌موو شێوازێک وا مامه‌ڵه‌ بكه‌ن له‌گه‌ڵ هه‌ركه‌سێكدا كه‌ هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌ هه‌موو لایه‌ک بتوانیین دۆخه‌كه‌ كۆنتڕۆڵ بكه‌ین.”دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی وای وت.

د.یاد نه‌قشبه‌ندی له‌باره‌ی ڕێژه‌ی به‌رزی توشبووانی كۆرۆنا وه‌ ژماره‌ی مردووه‌كان له‌ سلێمانی ده‌ڵێت” یه‌ک واقیع هه‌یه‌ ده‌توانم بڵێم ئه‌و ژمارانه‌ی كه‌ له‌ شاری سلێمانی ڕاده‌گه‌یه‌نرێن ، ژماره‌یه‌كی واقیع و شه‌فافن . ئێمه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ واقیعی بوونی دۆخه‌كه‌یه‌ له‌ شاری سلێمانی داومانه‌ به‌ هه‌موو كه‌ناڵه‌كانی ڕاگه‌یاندن بۆ ئه‌وه‌ی هاوڵاتیان ته‌واو ئاگاداری دۆخه‌كه‌بن، ڕاسته‌ ژماره‌كان جێی نیگه‌رانییه‌ به‌ڵام ده‌توانم بڵێم ئه‌گه‌ر باسی ڕێژه‌ی مردن بكه‌ین به‌راورد به‌ ژماره‌ی تووشبووان هێشتا ڕه‌نگه‌ له‌ زۆر وڵاتی چوارده‌وری ئێمه‌دا یاخود له‌ جیهاندا هێشتا كه‌متربێت به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت دۆخه‌كه‌ مه‌ترسیدار نییه‌، به‌ڕاستی دۆخه‌كه‌ مه‌ترسیداره‌وه‌ ژماره‌كان جێی نیگه‌رانیین ، وه‌ به‌ ڕاشكاویش ده‌یڵێم ئه‌و ژمارانه‌ی كه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نرێن، ئه‌وه‌ ئه‌وانه‌ن كه‌ نیشانه‌یان هه‌یه‌ و دێن پشكنین ده‌كه‌ن، به‌ ڕاستی حاڵه‌ت هه‌یه‌ و ڕه‌نگه‌ هه‌ڵگریش بێت و هیچ پشكنینێک نه‌كات له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئێمه‌ پێشبینی ده‌كه‌ین ژماره‌كه‌ زیاتر بێت له‌وه‌ به‌ڵام گرنگه‌ خه‌ڵک دوو شت جیا بكاته‌وه‌ ترس له‌گه‌ڵ واقیع جیایه‌، ئێمه‌ نامانه‌وێت به‌ هیچ شێوازێک بترسن ، ناشمانه‌وێت هاوڵاتیان بابه‌ته‌كه‌ به‌هه‌ند وه‌رنه‌گرن وه‌ له‌گه‌ڵ دۆخه‌ واقیعیه‌كه‌دا مامه‌ڵه‌ نه‌كه‌ن، بۆیه‌ ئێمه‌ ته‌نیا شت ده‌ڵێم ژماره‌كان هه‌رچه‌ندێک بێت، دۆخه‌كه‌ هه‌رچیه‌ک بێت دڵنیابن ئه‌گه‌ر خۆپارێزی بكه‌ن و هاوكاری كه‌رتی ته‌ندروستی و لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار بن ئه‌م دۆخه‌ تێده‌په‌ڕێنین.”

ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی بۆچی قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆ له‌ سلێمانی ڕاناگه‌یه‌نرێت؟ دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی وتی” له‌ ڕاستیدا ئێمه‌ پێشنیاری قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆمان كردووه‌ ، پێش چه‌ند هه‌فته‌یه‌ک له‌مه‌و پێش ، به‌ڵام له‌به‌ر هه‌ندێک دۆخ، له‌وانه‌ خراپی باری ئابوری هاوڵاتیان كه‌ ده‌توانم بڵێم ڕێگریه‌كی زۆر بووه‌ له‌به‌رده‌م ڕێو شوێنه‌كان و ئه‌و ڕێكارانه‌ی كه‌ پێویسته، كه‌واته‌ ئه‌و ڕێكارانه‌ی كه‌ زانستییه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و قۆناغه‌ی كه‌ ئێمه‌ تیاین ، ڕِه‌نگه‌ خراپی باری ئابوری هۆكارێک بێت نه‌مان توانیبێت وه‌كو خۆی جێبه‌جێی بكه‌ین له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ پێشنیاریش كراوه‌ له‌ناو لیژنه‌ی باڵای ئۆپەراسیۆنی ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ به‌ڵام لای ئه‌وانیش هه‌مان قسه‌ هه‌بوو كه‌ دۆخی خراپی ئابوری هاوڵاتیان و ئه‌و لایه‌نانه‌ی كه‌ پێویسته‌ فرمانه‌كه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌ركی ئه‌وانه‌ كه‌ ئه‌وانیش كه‌سانێكی هیلاكن له‌ سه‌ره‌تای بڵاوبوونه‌وه‌ی په‌تاكه‌ شانبه‌شانی كه‌رتی ته‌ندروستی له‌ ڕووبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی كۆرۆنادا بوون له‌به‌ر نه‌بوونی موچه‌ و خراپی باری ئابوری بتوانن به‌و شێوازه‌ ڕێوشوێنه‌كان جێبه‌جێ بكه‌ن ، به‌ڵام ئه‌و ڕێكارانه‌ی كه‌ له‌ چه‌ند ڕۆژی ڕابردوو له‌لایه‌ن لیژنه‌ی باڵای ئۆپراسیۆنی ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی كۆرۆنا له‌ شاری سلێمانی ده‌ركرا، له‌ ئێستادا ده‌بینرێت له‌ شاری سلێمانیدا ته‌واو جێبه‌جێ ده‌كرێت و هاوڵاتیانیش ته‌واو باشدا پابه‌ندن پێوه‌ی كه‌ هیوادارم باشتریش بێت”

وته‌بێژی فه‌رمی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ته‌ندروستی سلێمانی ئاماژه‌ی به‌وه‌شكرد” هه‌واڵه‌ خۆشه‌كه‌ یه‌كه‌م ئه‌و ژمارانه‌ی كه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نرێت به‌شێكی كه‌میان پێویستیان به‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌ و باری ته‌ندستیان ناجێگیره‌ هێشتا ده‌توانم بڵێم ئه‌و ڕێژه‌ مردنه‌ی كه‌ هه‌یه‌ ڕاسته‌ مه‌ترسیداره‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ نیه‌ بڵێین ئێمه‌ له‌ هه‌موو وڵاتانی تر زیاترین بگره‌ ڕه‌نگه‌ كه‌متربین به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی، خاڵێكی تر گرنگه‌ دڵنیا بن له‌ ئاینده‌یه‌كی زۆر نزیكدا ده‌توانم بڵێم ژماره‌یه‌كی چاکبوونه‌وه‌ی زۆر له‌ شاری سلێمانی ڕاده‌گه‌یه‌نرێت كه‌ له‌ دوو هه‌فته‌ له‌مه‌و پێش نزیكه‌ی430 حاڵه‌تمان ڕاگه‌یاندووه‌ “ئینشاالله” له‌ داهاتوویه‌كی زۆر نزیكدا ژماره‌یه‌كی تری چاكبوونه‌وه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نرێت و ڕاسته‌ نه‌خۆشخانه‌كان ڕۆژانه‌ نه‌خۆشی تێده‌چێت به‌ڵام نه‌خۆشیش چاک ده‌بێته‌وه‌ و ده‌نێردرێته‌وه‌ ماڵه‌وه‌.”

سه‌باره‌ت به‌هۆكاری ڕێژه‌ی به‌رزی توشبووانی كۆرۆنا له‌ سلێمانی جیاواز له‌ شوێنه‌كانی تر دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی ڕایگه‌یاند” ده‌توانم بڵێم واقعێكه‌ كه‌ ئێمه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ جه‌ژن و له‌ ڕه‌مه‌زاندا به‌ركه‌وته‌یه‌كی زۆر هه‌بوو به‌ركه‌وته‌یه‌كی زۆر هه‌بوو له‌ شاری سلێمانی ئه‌مه‌ یه‌كێک بووه‌ له‌ هۆكاره‌كان له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئێمه‌ هه‌رگیز نه‌مان وتووه‌ ڤایڕه‌سی كۆرۆنا كۆتایی هاتووه‌، ڤایڕه‌سی كۆرۆنا شتێكی جیهانییه‌ شتێكی لۆكاڵی نییه‌ ته‌نها له‌ شاری سلێمانی بوونی هه‌بێت ،له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌میشه‌ مه‌ترسیه‌كان هه‌یه‌ تا له‌ جیهاندا حاڵه‌تێک بمێنێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ شاری سلێمانی و بگره‌ هه‌رێمی كوردستان و وڵاتی عێراقیش حاڵه‌ته‌كان هه‌ر مابوون، ئه‌وه‌ بوو به‌هۆی ئه‌و به‌ركه‌وتنه‌ زۆره‌. بێگومان ئه‌و ژماره‌ له‌ هه‌ڵكشاندا ده‌بێت به‌ڵام گرنگه‌ ئێمه‌ كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكه‌ین چون بتوانیین ئه‌م شه‌پۆله‌ خاو بكه‌ینه‌وه‌. ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ نین بڵێین ڤایڕه‌سی كۆرۆنا سه‌د له‌سه‌د بنبڕ ده‌كه‌ین به‌ڵام ته‌نها كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌ین ئه‌م هه‌ڵكشانه‌ به‌ره‌و خاوی بڕواته‌وه‌ و به‌ شێوه‌یه‌كی ئاسۆیی بڕوات وه‌ بتوانیین هه‌موو ڕێ و شوێنانه‌ی كه‌ پێویستن جێبه‌جێی بكه‌ین.”

سه‌باره‌ت به‌وه‌ی ده‌وترێت هه‌ندێک نه‌خۆشی تر له‌ ئێستادا له‌ ئارادایه‌ وه‌ك گرانه‌تا؟ دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی وتی” نه‌خێر به‌ڕاستی ئێستا ئه‌وه‌ی ئێمه‌ ده‌یبینین له‌ پشكنینه‌كانه‌وه‌ كه‌ هاوڵاتیان سه‌ردانی نه‌خۆشخانه‌كان ده‌كه‌ن نه‌خێر ئه‌و حاڵه‌تانه‌ ده‌توانم بڵێم زۆرینه‌یان كۆرۆناین به‌ڵام گرنگه‌ ئێمه‌ چۆن مامه‌ڵه‌ی ڕاست له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌دا بكه‌ین، واته‌ گرنگه‌ هاوڵاتیان بزانن كه‌ توشی كۆرۆنا بوویت مه‌رج نییه‌ یه‌كسه‌ر پێویستت به‌ پلازما بێت، یا به‌ چاره‌سه‌ری دژه‌ ڤایڕه‌س بێت پێویستت به‌ چاره‌سه‌رێک بێت بایی 100 هه‌زار بێت كه‌ به‌ڕاستی به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێک كه‌س نابه‌رپرسانه‌ و نه‌فس نزمانه‌ مامه‌ڵه‌ی كردووه‌ له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌كه‌دا ڕه‌نگه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌زمه‌یه‌ک دروست بكرێت و بۆ هه‌ندێک ده‌ستكه‌وتی ماددی یاخود كه‌سی خۆیان هیوادارم خه‌ڵک له‌ ئاست ئه‌و هۆشیاریه‌دا بن، من باسی خۆم ده‌كه‌م به‌ نموونه‌ من تووش بوو بووم نه‌ ئۆكسجینیشم لابوو نه‌ پلازماشم به‌كارهێناوه‌ نه‌ دژه‌ ڤایڕه‌شم به‌كارهێناوه‌ ته‌نها چه‌ند چاره‌سه‌رێک له‌ چه‌ند ڤیتامینێک پێکهاتووه‌ ڕه‌نگه‌ له‌ خواردنی ڕۆژانه‌شدا هه‌بێت ئه‌و كاته‌ی كه‌ تووش ده‌بیت ڕه‌نگه‌ جورعه‌یه‌كی زیاتر بێت كه‌ ڕه‌نگه‌ له‌ خواردنی ڕۆژانه‌شدا هه‌بێت، وه‌ باری ته‌ندروستیم به‌ به‌راورد به‌ هه‌فته‌ی ڕابردوو زۆر زیاتر بێت ده‌توانم بڵێم به‌ره‌و قۆناغی كۆتایی نه‌خۆشیه‌كه‌ ده‌ڕۆم، بۆیه‌ ڕاسته‌ حاڵه‌ته‌كان زۆرن ، ئه‌و نیشانه‌ زۆرانه‌یان له‌م وه‌رزه‌دا ده‌ڕوات ئه‌و حاڵه‌تانه‌ ده‌توانم بڵێم زۆربه‌یان كۆرۆنان به‌ڵام گرنگ ئه‌وه‌یه‌ نه‌بێته‌ هۆی شڵه‌ژان یان ترس چونكه‌ زۆر خراپه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌ن، بۆیه‌ دڵنیابه‌ ئه‌گه‌ر نیشانه‌كانیش هه‌بێت،ته‌نها به‌ پشوودان و مانه‌وه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ ، خۆ جیاكردنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌سانی دیكه‌ تووش نه‌كه‌یت، ئاو زۆرخواردنه‌وه‌ ، میوه‌ خواردن ، ڕۆژانه‌ كه‌مێک بچیته‌ به‌ر خۆری به‌یانی ، جێبه‌جێكردنی چه‌ند وه‌رزشێكی ساده‌ كه‌ خۆ هیلاکكردنی تێدانه‌بێت ، وه‌ به‌كارهێنانی هه‌ندێک له‌و ڤیتامینانه‌ به‌ ئاسانترین شێوه‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ تێپه‌ڕ ده‌كات.”

دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی كه‌ له‌ماوه‌ی ڕابردوو ڕایگه‌یاند تووشی كۆرۆنا ڤایره‌س بووه‌، به‌ڵام له‌ ئێستادا به‌وته‌ی خۆی دۆخی ته‌ندروستی زۆرباشه‌ له‌و ڕوه‌وه‌ وتی” من له‌ ئێستا بۆ ماوه‌ی نزیكه‌ی 8-9 ڕۆژه‌ هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌ بووم ، وه‌ چاره‌سه‌ره‌كان به‌كار دێنم ته‌نها چاره‌سه‌رێكی “سه‌پۆرتزه‌” ، هیچ چاره‌سه‌رێكی ئه‌وتۆ نییه‌ ئه‌و شێوازانه‌ی كه‌ دكتۆره‌كان هه‌ر هه‌مان ئه‌و دكتۆرانه‌ی كه‌ سه‌رپه‌رشتیاری كۆرۆنان له‌ شاری سلێمانی ، ڕێنماییه‌كانم وه‌رگرتوون و “ئینشاالله” له‌ داهاتوویه‌كی نزیكدا ده‌توانم بڵێم له‌ كۆتایی ئه‌م هه‌فته‌یه‌دا یان هه‌فته‌ی داهاتوودا ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ر كاری خۆم پاش ئه‌وه‌ی ده‌بێت بێگومان پشكنینه‌كانم نێگه‌تیف ده‌ربچێته‌وه‌.”

سه‌باره‌ت به‌ده‌نگۆی مانگرتنی كارمه‌ندانی ته‌ندروستی له‌ سلێمانی، دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی وتی” من دڵنیایی ده‌ده‌م كه‌رتی ته‌ندروستی له‌ شاری سلێمانی له‌ ئێستادا ئه‌وه‌ی پێویسته‌ ئه‌وه‌ی خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی یه‌ به‌رده‌وامه‌ و به‌رده‌وامیش ده‌بێت به‌هه‌وڵ و كۆششی هه‌موو لایه‌ك له‌سه‌رو هه‌موویانه‌وه‌ به‌ڕێز به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی ته‌ندروستی سلێمانی، وه‌ ئێمه‌ تا ئێستا نه‌ له‌ هیچ سه‌نته‌رێكی كۆرونا نه‌ له‌ هیچ ئیمه‌رجێنسیه‌ک ده‌وام ڕانه‌گیراوه‌ ، ڕاسته‌ هه‌ندێک شوێن ده‌وامی تیادا ڕاگیراوه‌ به‌ڵام نه‌هێڵدراوه‌ كاربكاته‌ سه‌ر ته‌ندروستی هاوڵاتیان و ژیانی هاوڵاتیان ، ئه‌وه‌ش واقیعێكه‌ كه‌ كارمه‌ند و پزیشک و كارگوزار و یه‌كه‌ ئیداری و كارگێڕیش وه‌كو هه‌موو مرۆڤێكی دیكه‌ پێویستی به‌ بژێوی ژیانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت به‌رده‌وامی به‌ ژیانی بدات، ئێستا كه‌رتی ته‌ندروستی توانیویه‌تی ئه‌وه‌ی خزمه‌تگوزاری پێویسته‌ پێشكه‌ش به‌ هاوڵاتیانی بكات به‌ تایبه‌تی له‌ سه‌نته‌ره‌كانی كۆرۆنادا كه‌ ده‌توانم بڵێم باشترین خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی له‌ڕووی كوالێتی و له‌ڕووی “كوانتیتی- شه‌وه‌” پێشكه‌ش به‌ توشبووانی كۆرۆنا كراوه‌ له‌ شاری سلێمانی.”

VOA

چاوپێکەوتن

عەبدولواحید محەمەد: سیستەمی ئەلیكترۆنی نەبۆتە جێگرەوەی هۆڵەكانی خوێندن

خەڵك-ئارام سەردار
سەرۆكی یەكێتی مامۆستایانی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، پڕۆسەی پەروەردە پڕۆسەیەكی بونیادیە و پەیوەندی بە ژێرخانی كۆمەڵگا و باش بەڕێوەچوونی هەیە، واتە ئەگەر باش بەڕێوەبچێت كۆمەڵگایەكی باش دروست ببێت و داهاتوویەكی باشیش بەرهەم بێت، بەڵام بەپێچەوانەوە كێشە و ئالنگاری زۆری لێ دەكەوێتەوە و كۆمەڵگا زیانی لێ‌ دەكات، مامۆستا عەبدولواحید محەمەد لەم دیمانەیەدا لەگەڵ (خەڵك) دەڵێت، “لەوڵاتانی پێشكەوتووش تائێستا سیستەمی ئەلیكترۆنی نەبۆتە جێگرەوەی هۆڵەكانی خوێندن، ڕاستە كاری پێكراوە و هەیە، بەڵام سیستەمی ئەلیكترۆنی ئالنگاری زۆری لێ دەكەوێتەوە”.

خەڵك: ئەگەر پڕۆسەی خوێندن بە ئۆنلاین دەست پێبكات، پێشبینیتان چیە بۆ پڕۆسەی خوێندنی ئەمساڵ؟
عەبدولواحید محەمەد: پڕۆسەی پەروەردە پڕۆسەیەكی بونیادیە و پەیوەندی بە ژێرخانی كۆمەڵگا و باش بەڕێوەچوونی هەیە، واتە ئەگەر باش بەڕێوەبچێت كۆمەڵگایەكی باش دروست ببێت و داهاتوویەكی باشیش بەرهەم بێت، بەڵام بەپێچەوانەوە كێشە و ئالنگاری زۆری لێ دەكەوێتەوە و كۆمەڵگا زیانی لێ‌ دەكات، هەمووانیش لەم ڕووانگەیەوە كۆك بووین، كە پڕۆسەی پەروەردە بەباشی بەڕێوەبچێت و حكومەت لەئەولەویەتی بەرنامەكانی دابنێت، لەهەموو وڵاتانی پێشكەوتووش پەروەردە لەئەولەویەتی بەرنامەكاندایە، كەواتە بۆ ئێمە گرنگە دووجار لەئەولەویەتی بەرنامەكاندا بێت، چونكە لەڕابردوو زۆر زیانمان كردوە كە پڕۆسەی پەروەردە باش بەڕێوەنەچووە لەسەردەمی ڕژێمەكانی پێشوو.

خەڵك: پڕۆژەكانی ئێوە لەچیەوە سەرچاوەی گرتووە بۆ دەست پێكردنەوەی دەوام؟
عەبدولواحید محەمەد: لەگەڵ هاتنی كۆڤید 19 لەكۆتایی ساڵی 2019 هەمووان كۆك بووین لەسەر ئەوەی پڕۆسەی پەروەردە ڕابگیرێت، چونكە ڤایرۆسەكە نوێ بوو و زانیاری ئەوتۆی لەسەر نەبوو، بەئومێد بووین ڤایرۆسەكە بەزوویی لەكۆڵمان ببێتەوە لەسەر ئەو بنەمایە ناوەندەكانی خوێندن داخران، كەچی تائێستا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەكە بەردەوامە و درێژەی كێشا دەرەنجامەكەشی دیار نیە، ڕاستە بەهەوڵی هەموو لایەك ئەزموونەكان كران بەسەركەوتوویی بەهەموو سەرنجەكان، بەڵام ئێستا لەبەردەم قۆناغێكی نوێداین و هەموو جیهان دەڵێت دەبێ ژیان لەگەڵ كۆرۆنا بكەین و تازە ژیان ناگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پێش بڵاوبوونەوەی كۆرۆنا، واتە دەبێ لەگەڵ كۆرۆنا ژیان و پەروەردە بەردەوام بكەین، ناكرێت پڕۆسەكە لەسەرەمەگدابێت و بەڕێوەنەچێت، چونكە هەمووان دەزانن پڕۆسەكە بەڕێوەنەچێت لێكەوتەكانی چی دەبێت لەسەر كۆمەڵگا چۆن ڕەنگ دەداتەوە، ئێمە پێمان وابوو ئامادەكاری باشتر بكرێت بۆ پڕۆسەی خوێندن و چاومان لەوە بوو بۆچوونی دایك و باوكان و مامۆستایان و لایەنەكانی پەیوەندیدار وەرگیرێت، كە چۆن مامەڵە بكەن لەگەڵ ئەم بابەتە، ڕاستە لێكەوتەخراپەكانی كۆرۆنا ماوە، بەڵام دەبێ ژیان بەردەوام بێت، پڕۆژەكانی ئێمەش بەسوود وەرگرتن بووە لەوڵاتان و بۆچوونی دایك و باوك و مامۆستایان بووە تاوەكو پڕۆسەكە دەست پێبكاتەوە و گفتوگۆش كرا لەئەنجوومەنی وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵا، سەرەتا بڕیاربوو تەنها پۆلی 12 لەناو پۆل بخوێنن، بەڵام دوای كۆبوونەوەی تر، بەهۆی پۆلی 1 و 2ی بنەرٍەتی دوو قۆناغی سەرەكی گرنگن بڕیاردرا ئەوانیش لەناو پۆل بن ئەوانەی تریش بە ئەلیكترۆنی.

خەڵك: خراپیەكان و ئالنگاریەكانی خوێندنی ئەلیكترۆنی چین؟
عەبدولواحید محەمەد: لەوڵاتانی پێشكەوتووش تائێستا سیستەمی ئەلیكترۆنی نەبۆتە جێگرەوەی هۆڵەكانی خوێندن، ڕاستە كاری پێكراوە و هەیە، بەڵام پێمان وایە ئەو تێبینیانەی هەن لەسەری گفتووگۆی لەسەر بكرێت، سیستەمەكە گرفتی زۆری دێتە بەردەم، هەموو ئەو ڕاستیە دەزانین كۆرۆنا لێكەوتەی خراپی هەبووە، بەڵام ناكرێت بوەستین تا ڤایرۆسەكە كۆتایی دێت، چونكە كۆتایی هاتنی ڤایرۆسەكە دیارنیە، گفتووگۆش كراوە، بەڵام پێویستیش بوو ڕاوێژی زیاتر بكرایە بۆ بڕیارەكان بەتایبەت لەگەڵ دایك و باوكان، چونكە ئەوان لەناو كێشەكاندا بوون، كە منداڵەكانیان لە خوێندنی ساڵی ڕابردوو تووشی چ كێشەیەك بوون، سیستەمی ئەلیكترۆنیش كۆمەڵێك پێداویستی خۆی دەوێت، بۆیە دەبێت بەباشترین شێوە چارەسەر بدۆزینەوە، لەبەر ئەوەی سیستەمی ئەلیكترۆنی ئالنگاری زۆری لێ دەكەوێتەوە شوێن هەیە ئەنتەرنێتی نیە یان گرفتی كارەبا و شارەزایی مامۆستا لەتەكنیكی نوێ سنوردار بێت، توانای كڕینی ئامێریش لای خێزانەكان ئەمەش گرفتێكی ترە، جگە لەوەش خوێندنی ئەلیكترۆنی ئەگەر بەباشی بەڕێوەبچێت تەنها فێركردنە، بەڵام لە قوتابخانە پەروەردە و فێركردنە و لێك جیاناكرێنەوە ، بۆیە فێركردن بەتەنها ئامانجی خۆی ناپێكێت، ئێمە ناڵێین هەمووی بەیەكەوە بكرێتەوە بەڵكو هەنگاو هەنگاو، ئێستاش باشە هەنگاو نراوە، ئەگەر دۆخەكەش باشبوو دەبێ هەنگاوی تریش بنرێت، چونكە خوێندن لەناو هۆڵەكان باشترە نەوەك ئەلیكترۆنی و ساڵی ڕابردووش ئەو پڕۆسەیە سەركەوتوو نەبوو و بڕیاردرا تاقیكردنەوە بكرێت، دەكرێت بەشێوەی گروپ و دەوامی 3ڕۆژ بە 3 ڕۆژ بكرێت، لەهەر ناوچەیەكیش تەشەنەی ڤایرۆسەكە هەبێت دەكرێت تەنها لەم شوێنە دەوام ڕابگیرێت.

خەڵك- ماوەیەكی زۆرە خوێندكاران لەماڵەوەن، پێتان وایە ئەم ماوە زۆرە گرفتی دروست كردوە؟
عەبدولواحید محەمەد: مانەوەی خوێندكاران لەماڵەوە تووشی كۆمەڵێك كێشە بوونەتەوە و كاریگەری خراپیشی لەسەر دەروونیان هەبووە، لەزۆربەی ماڵەكانیش مۆبایل هەیە و بەهۆی كاتی بەتاڵی زۆریش منداڵان سەرقاڵی یاری ئەلیكترۆنی و پۆپ جی و تیك تۆك و چەندین بەرنامەی تر، یان چاویان لاواز بووە و مێشكیان هیلاك بووە و خواردن و خەویان لێ تێكچووە، ئەمەش گرفتی بۆ دایك و باوكان دروست كردوە، بۆیە دایك و باوكان دەیانەوێ منداڵەكانیان بگەڕێنەوە ناو قوتابخانە، ئەمە سەرەڕای ئەوەی گرفتی ئەوەی بەشێكی زۆری دایك و باوكان فەرمانبەرن، لەبەر ئەوە پێمان وایە ئەگەر سێ ڕۆژ دەوام بكرێت باشترە لەوەی بەشێوەی ئەلیكترۆنی بێت.

خەڵك: چ هەوڵێك هەیە بۆ دابینكردنی شایستەی دارایی مامۆستایان؟
عەبدولواحید محەمەد: زۆر پێداگیریمان كردوە لەگەڵ ئەنجوومەنی وەزیران و وەزارەت، بەمەش ناوەستین بەڵكو كێشەكانی مامۆستایان دەگەیەنین بەڕێكخراوە نێودەوڵەتیەكان و لەسەر حكومەتیش واجبە ژیانی مامۆستا دابین بكات، چونكە پەروەردە پڕۆسەیەكی بونیادیە و داهاتووی كۆمەڵگای لەسەر بونیاد دەنرێت و مامۆستاش سەركردەی پڕۆسەیەكەیە، بۆیە پەروەردەی باش نەوەی باش بەرهەم دەهێنێت و پەروەردەی باشیش بەمامۆستایی لەخەم ڕەخساو دەبێت، لەسەر حكومەت پێویستە مووچەكان لەكاتی خۆی دابین بكات بەدڵنیایی پڕۆسەكە بەباشی بەڕێوەدەچێت سەرەڕای بوونی مەترسیەكانی كۆرۆنا مامۆستایان ئامادەی ئەو ئەركەن بەڵام بەپێچەوانەوە پڕۆسەكە بەباشی بەڕێوەناچێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

تەندروستی سلێمانی: بڕیاری ئاساییكردنەوەی دەوام نا مەنتیقییە

خەڵك – بەشی هەواڵ
لەم چاوپێكەوتنەدا د.هێرش سه‌ید سه‌لیم جێگری به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ته‌ندروستی سلێمانی سه‌باره‌ت به‌ دۆخی كۆرۆنا ده‌ڵێت: بارودۆخی كۆرۆنا لە سلێمانی جێگیرە، بەڵام سەقامگیر نییە، چونكە ژمارەی مردن بە پەتاكە زیادیكردووە. سه‌باره‌ت به‌ئاساییكردنه‌وه‌ی ده‌وامی فه‌رمانبه‌رانیش د.هێرش ده‌ڵێت: “ئه‌م بڕیاره‌ی كه‌ ده‌ركراوه‌ بۆ بارودۆخی ئێستا شتێكی عه‌مه‌لی نییه‌، مه‌نتقیش نییه‌، به‌م هه‌موو بارودۆخه‌ سه‌خته‌ی كه‌ته‌ندروستی تێدایه‌ به‌ سواڵ و سه‌ده‌قه‌ پزیشك و كارمه‌ندمان هێناوه‌ته‌وه‌ سه‌ر ده‌وام، ده‌كرێت ده‌وام به‌شێوه‌ی نۆره‌ بێت”.

“ئێستا ئێمه‌ له‌سه‌ر هێڵێكی ئاسۆیی ڕێكداین كه‌ ده‌توانم بڵێم بارودۆخه‌كه‌ جێگیره‌ به‌ڵام سه‌قامگیر نییه‌ ”
له‌سه‌ره‌تای وتووێژه‌كه‌دا جێگری به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ته‌ندوستی سلێمانی سه‌باره‌ت به‌ دۆخی سلێمانی له‌ڕووی ژماره‌ی تووشبووانی كۆرۆناوه‌ ده‌ڵێت” ئێمه‌ پێشتر ڕامانگه‌یاندبوو بارودۆخی ته‌ندروستی له‌ سلێمانی جێگیره‌، وه‌ ئێستاش ده‌توانم هه‌روا بڵێم بارودۆخی ته‌ندروستی سه‌باره‌ت به‌كۆرۆنا له سلێمانی جێگیره‌. ڕاسته‌ ناوبه‌ناو ڕۆژی وا هه‌یه‌ له‌ هه‌فته‌یه‌كدا ئاماره‌كان به‌رز ده‌بنه‌وه‌ ئاماری تووشبوون و ئاماری گیانله‌ده‌ستدان به‌ڵام وه‌كو ڕێژه‌ی تووشبوون ئێستا ئێمه‌ له‌سه‌ر هێڵێكی ئاسۆیی ڕێكداین كه‌ ده‌توانم بڵێم بارودۆخه‌كه‌ جێگیره‌ به‌ڵام سه‌قامگیر نییه‌.”

” له‌م چه‌ند ڕۆژه‌ی پێشوودا ژماره‌ی گیانله‌ده‌ستدان به‌كۆرۆنا زیادی كردووه‌ “
د.هێرش سه‌ید سه‌لیم ئه‌وه‌شی وت” ئه‌وه‌ی كه‌ جێگه‌ی نیگه‌رانییه‌ له‌م چه‌ند ڕۆژه‌ی پێشوودا ژماره‌ی گیانله‌ده‌ستدان به‌كۆرۆنا زیادیكردووه‌ هه‌ڵبه‌ته‌ ئێمه‌ به‌دواداچوون بۆ هۆكاره‌كه‌ی ده‌كه‌ین ئایا خۆی به‌ڕێكه‌وت ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ ژماره‌كان له‌ڕۆژێكدا دوو هێنده‌ زیادی كردبێت یاخود هۆكاریتر هه‌یه‌ بۆیه‌ ئێمه‌ ئێستا سه‌رقاڵی ئه‌وه‌ین لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ زیادبوونی ئاماری گیانله‌ده‌ستدان بكه‌ین به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌كی گشتی ده‌توانم بڵێم كه‌ سلێمانی ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ بڵێن نه‌خۆشخانه‌كانی جێگه‌ی نه‌ماوه‌ به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئێمه‌ له‌ كۆی گشتی نزیكه‌ی 380 قه‌ره‌وێڵه‌ی نه‌خۆشی كۆرۆنا ئه‌وه‌ی كه‌ ئێستا هه‌مانه‌ له‌ 180 تێنه‌په‌ڕیووه‌ كه‌ پڕبۆته‌وه‌ واته‌ی نیوه‌ی له‌ نیوه‌ی نه‌خۆشخانه‌كانمان پڕن ئه‌وه‌ی ده‌وترێت له‌وانه‌یه‌ له‌ ڕاگه‌یاندنی نافه‌رمیه‌وه‌ بڵاوبكرێته‌وه‌، ئه‌و ئامارانه‌ی كه‌ ئێمه‌ بڵاویده‌كه‌ینه‌وه‌ خۆمان لێی به‌رپرسین له‌ ڕاست و دروستی ئه‌و ئامارانه‌ی كه‌ ڕای ده‌گه‌یه‌نیین.”

” به‌م هه‌موو بارودۆخه‌ سه‌خته‌ی كه‌ته‌ندروستی تێدایه‌ به‌ سواڵ و سه‌ده‌قه‌ پزیشك و كارمه‌ندمان هێناوه‌ته‌وه‌ سه‌ر ده‌وام كردن ئه‌گینا ماوه‌ی پێشوو هه‌موویان له‌ مانگرتندا بوون “
ده‌رباره‌ی بڕیاری ئاساییكردنه‌وه‌ی ده‌وامی فه‌رمانگه‌كان، جێگری به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ته‌ندروستی سلێمانی ده‌ڵێت” ئه‌م بڕیاره‌ی كه‌ ده‌ركراوه‌ بۆ بارودۆخی ئێستا شتێكی “عه‌مه‌لی نییه‌، مه‌نتقیش نییه‌ “كه‌ له‌ ئێستادا بتوانرێت ده‌وام به‌و شێوه‌ خه‌ستیه‌ زیاد بكرێت، ده‌بێت له‌ژێر ڕێكار و هۆكاری خۆپارێزی چڕ و پڕدا بتوانرێت قه‌ڕه‌باڵغی ته‌واو دروست بكه‌یته‌وه‌ و ده‌وام پڕبكرێته‌وه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ش پێویستی به‌وه‌ ده‌بێت كه‌ حكومه‌ت ده‌بێت پابه‌ندبێت به‌دابینكردنی هه‌موو ئه‌و پێداویستیه‌ خۆپارێزیییانه‌ ئینجا ده‌توانێت ده‌وامه‌كان به‌و شێوه‌یه‌ لێبكاته‌وه‌ ئه‌مه‌ له‌ڕووی مه‌سه‌له‌ی خۆپارێزییه‌وه‌، له‌ڕووی بابه‌تی مووچه‌ و ده‌رماڵه‌ و شایسته‌ی دارایی كارمه‌ند و فه‌رمانبه‌رانی حكومه‌تی هه‌رێم ئه‌وه‌یه‌ كه‌ حكومه‌ت ئه‌رك بخاته‌ سه‌ر ئه‌ستۆی كارمه‌ند و فه‌رمانبه‌ران به‌ڵام له‌ هه‌ماندا كاتدا مافه‌كانیان پێنه‌دراوه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ تۆزێك قورسه‌ بتوانیین ئێمه‌ خه‌ڵك ناچار بكه‌ین به‌م هه‌موو بارودۆخه‌ سه‌خته‌ی كه‌ته‌ندروستی تێدایه‌ به‌ سواڵ و سه‌ده‌قه‌ پزیشك و كارمه‌ندمان هێناوه‌ته‌وه‌ سه‌ر ده‌وام كردن ئه‌گه‌رنا ماوه‌ی پێشوو هه‌موویان له‌ مانگرتندا بوون، وه‌ ئێستاش ئاماده‌یی ئه‌وه‌یان تێدایه‌ كه‌ له‌ هه‌ر بارودۆخێكی سه‌ختردا دیسانه‌وه‌ ده‌ست بكه‌نه‌وه‌ به‌ مانگرتن ، هیوادارین بڕیارێك به‌جێ بێت كه‌ قابیلی ئه‌وه‌ بێت كه‌ جێبه‌جێبكرێت نه‌ك بڕیارێك بێت كاردانه‌وه‌ی خراپتری لێبكه‌وێته‌وه‌ یاخود بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ كارمه‌ندان و فه‌رمانبه‌ران بچنه‌وه‌ به‌ گژ بڕیاره‌كانی حكومه‌تدا.”

” ده‌كرێت ده‌وام به‌شێوه‌ی نۆره‌ بێت ، به‌شێوه‌یه‌ك بێت كه‌ ئیش و كاری هاوڵاتیانیش بڕوات په‌كنه‌كه‌وێت به‌ڵام له‌ هه‌مانكاتدا هۆكاری خۆپارێزی و مه‌سه‌له‌ی ته‌شه‌نه‌سه‌ندی ڤایڕه‌سی كۆرۆنا به‌هه‌ند وه‌ربگیرێت و حكومه‌تیش ده‌ستكراوه‌ بێت له‌ دابینكردنی پێداویستی و پێدانی مووچه‌.”د.هێرش سه‌ید سه‌لیم وایوت”

هه‌روه‌ها ئه‌وه‌شی ڕاگه‌یاند” ئه‌م بڕیاردانه‌ بڕیارێكی گشتگیره‌ یان فره‌ لایه‌نه‌ كه‌ ئێمه‌ به‌ته‌نها ته‌ندروستین، وه‌كو وتم به‌گرتنه‌به‌ری ڕێكاره‌كان ده‌توانرێت له‌زۆر شوێن ده‌وام ده‌ست پێبكاته‌وه‌ به‌ڵام به‌ڕاستی ئێمه‌ گره‌نتی ئه‌وه‌ ناده‌ین ئایا جێبه‌جێده‌كرێت یان ناكرێت له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌بێت به‌دواداچوون و لێپێچینه‌وه‌ش هه‌بێت و ڕێ و شوێن بگیرێته‌به‌ر له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وانه‌ی كه‌بڕیاری ته‌ندروستی جێبه‌جێناكه‌ن. ”

“شه‌ڕێكی گه‌وره‌مان به‌ماسك كردووه‌ له‌گه‌ڵ كۆرۆنا “

د.هێرش ئاماژه‌ی به‌ڕێ و شوێنه‌كانیان دژ به‌كۆرۆنا له‌سلێمانی كرد و ده‌ڵێت” ئێمه‌ له‌ سلێمانی له‌ كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌نوسیدا هه‌ڵمه‌تی بڵاوكردنه‌وه‌ی هۆشیاری خۆپارێزی تاك-مان یان پیاده‌كردنی مه‌سه‌له‌ی پۆشینی ماسك له‌ سلێمانی ڕاگه‌یاند كه‌ ئه‌م هه‌ڵمه‌ته‌ چه‌ند ڕۆژێك ده‌خایه‌نێت 60 تیم له‌سنوری پارێزگای سلێمانی دابینكراوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن هۆشیاری تاك به‌سه‌ر هاوڵاتیاندا بڵاوبكه‌نه‌وه‌ به‌پێدانی پروشه‌ر و ماسك بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن له‌ شوێنی گشتیه‌كان و زۆربه‌ی شوێنه‌كاندا خه‌ڵك ماسك بپۆشێت ، ئه‌مه‌ ئه‌و ڕێوشوێنانه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ مه‌سه‌له‌ی ماسك وه‌كو چه‌كێكی كاریگه‌ر به‌رامبه‌ر كۆرۆنا به‌كارده‌هێنین چونكه‌ هه‌موو ڕێكاره‌ خۆپارێزییه‌ ته‌ندروستیه‌كانی تر كه‌ له‌پێشتردا گیراوه‌ته‌به‌ر هیچیان وه‌كو مه‌سه‌له‌ی به‌كارهێنانی ماسك كاریگه‌ری نه‌بووه‌ بۆیه‌ ئێمه‌ ئێستاش له‌گه‌ڵ كردنه‌وه‌ی ده‌وام یاخود ڕێكردنه‌وه‌ی ده‌وامی فه‌رمانبه‌ر و كارمه‌ندان تاكه‌ هۆكاره‌ كه‌ ئێمه‌ وه‌كو به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ته‌ندروستی به‌باشی بزانیین به‌كارهێنانی ماسكه‌ كه‌ ده‌توانم بڵێم شه‌ڕێكی گه‌وره‌مان پێكردووه‌ له‌گه‌ڵ كۆرۆنایه‌، ڕێكاره‌كانی تریش ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ تێبینیمان كردووه‌ له‌هه‌موو دنیادا قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆ نه‌ماوه‌ كه‌ هیچ كاریگه‌ریه‌كی ئه‌وتۆی نه‌بووه‌، ئێستا هه‌موو وڵاتانی تر پیاده‌ی پۆشینی ماسك ده‌كه‌ن له‌لایه‌ن هاوڵاتیانی خۆیانه‌وه‌ به‌تایبه‌تی له‌ شوێنه‌ گشتی یه‌كاندا.”

“به‌هیچ شێوه‌یه‌ك به‌نیازی قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆنین به‌ڵام هه‌وڵده‌ده‌ین ڕێكاره‌كان له‌وه‌رزی پایز و وه‌رزی په‌تاكانی تردا تۆزێك توندتر بكه‌ینه‌وه‌ “
سه‌باره‌ت به‌پێشبینییان بۆ هاتنی وه‌رزی پایز و ته‌شه‌سه‌ندنه‌وه‌ی كۆرۆنا هاوكاتی ئه‌نفلۆزاكانی تر؟ د.هێرش سه‌ید سه‌لیم ده‌ڵێت ” وه‌كو خۆمان به‌ڕاستی ئێمه‌ تا ئێستاش به‌رچاو ڕوون نیین له‌مه‌سه‌له‌ی ته‌شه‌نه‌سه‌ندنه‌وه‌ یاخود سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی ڤایڕه‌سی كۆرۆنا له‌گه‌ڵ هاتنی وه‌رزی پایز و سه‌رما، “خوانه‌خواسته‌ ” ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ ڕووبدات ده‌بێت ڕێكاره‌كان تۆزێك توندتربكرێنه‌وه‌، ده‌بێت بابه‌تی پاراستنی ماوه‌ی نێوان دوو كه‌س خه‌ڵكی جێبه‌جێی بكات له‌به‌ر ئه‌وه‌ ڕێكاره‌كانی ئێمه‌ دیارن، ئێمه‌ ڕێنماییه‌كانیشمان زۆر زۆر ڕوون و ئاشكرایه‌. ”

هه‌روه‌ها ئه‌وه‌شی ڕاگه‌یاند ” هاتنی وه‌رزی پایز یه‌كسانه‌ به‌هاتنی كۆمه‌ڵێك په‌تای وه‌رزی تر، له‌به‌رئه‌وه‌ نیشانه‌ی ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ په‌تایانه‌ كه‌ له‌وه‌رزی پایزدا هه‌ن له‌ یه‌كه‌وه‌ نزیكن كه‌ ئه‌مانه‌ سه‌رلێشێوانێك دروست ده‌كات، بۆیه‌ هه‌وڵده‌ده‌ین ڕێكاره‌كان له‌وه‌رزی پایز و وه‌رزی په‌تاكانی تردا تۆزێك توندتر بكه‌ینه‌وه‌ و ڕێنمایی زیاتر بده‌ین به‌ هاوڵاتیان. ”

له‌وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ی به‌نیازن قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆی گشتی ڕابگه‌یه‌ننه‌وه‌، د.هێرش سه‌ید سه‌لیم ده‌ڵێت” نه‌خێر به‌هیچ شێوه‌یه‌ك تازه‌ ئێمه‌ به‌كارهێنانی مادده‌ پاكه‌ره‌وه‌كان بۆ ڕووه‌كان ئه‌مانه‌ش له‌ ڕێنماییه‌كانی WHO دا زۆر باسی ناكرێت و زیاتر بابه‌تی ئه‌م ماسكه‌ بووه‌ به‌ چه‌كێكی باش و كاریگه‌ر له‌ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی كۆرۆنادا.”

VOA

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

عادل عوسمان: وڵاتانی داگیرکەر سنوورەکانیان بۆ لێدان لەتێکۆشانی گەلی کورد سڕیوەتەوە

خەڵک – نزار جەزا

ئەندامێکی دەستەى بەڕێوەبەریی بەرەی دیموکراسیی گەل لەگفتوگۆیەکیدا لەگەڵ (خەڵک) باسی لەیەکگرتوویی گەل و یەکێتیی هێزە سیاسییە کوردییەکانی کرد، کە چەندێک گرنگە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی داگیرکەران، چونکە داگیرکەران سنوورەکانیان بۆ لێدان لەتێکۆشانی گەلی کورد سڕیوەتەوە، هاوکات بەگرنگیزانی هێزە سیاسییەکانی باشووری کوردستانیش بەرگری لەیەکێتیی نەتەوەیی کورد بکەن و نەبنە مۆرەى شاراوەی دەستی داگیرکەران.

 

عادل عوسمان ئەندامی دەستەى بەڕێوەبەریی بەرەی دیموکراسیی گەل بە(خەڵک)ی ڕاگەیاند، دۆخی باشووری کوردستان دۆخێکی تایبەتە و دابڕاو نییە لەپەیوەندییە گشتییەکەی گەلی کورد، کە لە هەر چوار پارچەدا دابەشکراوە بەسەر چوار دەوڵەتدا، کە شیکردنەوەى لەسەر ناکرێت، لەبەرئەوەی تێکۆشانی گەلی کورد سنوورەکانی تێپەڕاندووە و داگیرکەرانیش سنوورەکانیان سڕیوەتەوە.

   داگیرکەرانی کورد یەکێتییەکیان لەنێوان خۆیاندا دروستکردووە و سنوورەکانیان بۆ لێدان لە تێکۆشانی گەلی کورد سڕیوەتەوە

زیاتر ڕوونیکردەوە، دەبینرێت تورکیا بەئاسانی دێتە سنووری باشووری کوردستان و ڕۆژئاوای کوردستان، سەبارەت بە ڕۆژهەڵاتی کوردستانیش بەهۆی کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە تورکیا ناتوانێت ئەگەرنا بۆ ئەوێش دەچوو، بەڵام لەڕێگەی کۆماری ئیسلامی ئیرانەوە کوشتن و سەرکوتکردنی کورد لەڕۆژهەڵاتی کوردستان بەڕێوەدەچێت، بۆیە داگیرکەرانی کورد یەکێتییەکیان لەنێوان خۆیاندا دروستکردووە و سنوورەکانیان بۆ لێدان لە تێکۆشانی گەلی کورد سڕیوەتەوە.

 

وتیشی: گەلی کوردیش دابەشبووە بەسەر دوو هێڵدا، هێڵێکیان دەستەمۆی داگیرکەرانە، کە بەپێی سنوورە تەقلیدییەکانی کۆن کە داگیرکەران لەکوێ ویستیان بەکاریدەهێنن و پارچەبوون لەناو ماڵی کورددا دروستدەکەن. هێڵەکەی دیکەش مەیلە بەلای تێکۆشانی دیموکراتیک و ئازاد، کە پەکەکە ڕابەرایەتی دەکات و سنوورەکانی سڕیوەتەوە و لەهەرکوێیەکدا پێویست بکات، بۆ هاوکاری و تێکۆشان و شەڕ لەدژی داگیرکەری و بەرگری لەگەل بەشداری دەکات.

   بونی هێزە شۆڕشگێڕییەکان بە هۆکاری دەستدرێژییەکانی داگیرکەران دەزانرێت، لەکاتێکدا داگیرکەران جیاوازی لەنێوان حزبەکان و هەر شوێنێکی کوردستاندا ناکەن.

زیاتر ڕوونیکردەوە، هێزەکانی باشووری کوردستان ستاتۆیەکیان بەناوی حکومەتى هەرێمەوە دروستکردووە، بەپێی ئەو پێوانانە دەڕۆنە پێشەوە، کە “لە هەرکوێدا لەبەرژوەندیدابوو ئاوا بکات و لەکوێ لەبەرژەوەندی نەبوو لێبدات”، بۆیە سنوورەکانیان وا لێکردووە، بەبەهانەى ئەوەی پەکەکە لەباشووری کوردستان هەیە بۆیە تورکیا وا دەستی واڵا بووە، و بەهۆی ئەوەی پژاک و حزبەکی دیموکرات و کۆمەڵە هەیە ئێران دەستی واڵا بووە، واتە بونی هێزە شۆڕشگێڕییەکانی گەلی کورد بە هۆکاری ئەم دەسترێژییانە دەزانن، لەکاتێکدا ئەو دەوڵەتە داگیرکەرانە بۆ نەمانی گەلی کورد هەوڵدەدەن و جیاوازی لەنێوان حزبەکان و هەر شوێنێکی کوردستاندا ناکەن.

 

ئەوەشی ڕوونکردەوە، وڵاتانی داگیرکەر هاوکاری ئەو هێزانەش دەکەن، کە بەشداردەبن لەقڕکردن و لەناوبردنی ئەو هێزانەى نەخشەکانی دوژمن تێکدەشکێنن و خەبات دەکەن، بەڵام لەئەزموونەکانی ساڵانی پێشوودا ئەوە سەلماوە کە سیخوڕ و خائینەکان چییان بەسەرهاتووە و داگیرکەران هەموو کوردی بەیەکچاو سەیرکردووە و سزادراون.

   ئەوەی لەکوردستان دەگوزەرێت شەڕێکی ئاشکرا و شەڕێکی شاراوەیە

ناوبراو ئاماژەى بەئەوەشدا، یەکگرتویی گەل یەکێتیی هێزە سیاسییەکانە، واتە ئەگەر یەکگرتویی گەل توانی ئەوە بسەپێنێ بەسەر هێزە هێزە سیاسییەکاندا، ئەوا دەتوانرێت ئالوگۆڕ لەڕەوشی هێرشکانی داگیرکەر ڕووبدات، بۆیە ئەوەی داگیرکەر بەشوێنیەوەیەتی پارچەکردنی ناو گەلە و پارچەکردنی هێزە سیاسییەکانی ناویەتی، بۆئەوەی نەتوانن ئەو یەکێتییە دروستبکەن، کە دڵخوازی تێکۆشانی گەلی کوردە بۆ ئازادی، بۆیە ئەوەی لەکوردستان دەگوزەرێت شەڕێکی ئاشکرا و شەڕێکی شاراوەیە.

   پێویستە هێزە سیاسییەکانی باشووری کوردستان نەبنە مۆرەى شاراوەی دەستی داگیرکەران

لەبارەى ئەو دوو جۆرە شەڕەوە زیاتر دووا و وتی: شەڕە ئاشکراکە دیارە داگیرکەر بەچەک و تەقەمەنی و تەکنەلۆژیا و سەربازەکانیەوە هێرش دەکات، بەڵام  شەڕە شاراوەکە کارەساتە، چونکە لەڕێگەی سیخوڕییەوە ئەنجامدەدرێت و هیچ هێزێکیش خۆی ناکات بەبەرپرسیار، بۆ لێپرسینەوە لەو کارە سیخوڕییانە، ئەمە خەتەرییەکەی دروستکردووە و یەکێتی نەتەوەیی کورد پەکدەخات، بۆیە گرنگە ئەو شەڕە بەشارەوەیی نەکرێت و هێزە سیاسییەکانی باشووری کوردستانیش بەرگری لەیەکێتی نەتەوەیی کورد بکەن و نەبنە مۆرەى شاراوەی دەستی داگیرکەران.

 

ئەوەشی خستەڕوو، گەلی کورد خۆی یەکگرتویی گەلی پێکهێناوە بۆنمونە کوردانی هەر پارچەیەکی کوردستان دەبینرێت لەپارچەیەکی دیکە شەهید دەبێت، بۆیە پێویستە یەکێتیی هێزە سیاسییەکانیش لەسەر ئەم بنچینەیە پێکبێت و بگاتە ئاستێکی باڵا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان