ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

وتەبێژی تەندروستی سلێمانی: دۆخی كۆرۆنا مەترسیدارە، بەڵام لە كۆنترۆڵ دەرنەچووە

خەڵك – بەشی هەواڵ
وتەبێژی تەندروستی سلێمانی ئاماژە دەدات بەوەی دۆخی كۆرۆنا لە پارێزگاكە مەترسیدارە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا جەختدەكاتەوە كە دۆخەكە لە كۆنترۆڵ دەرنەچووە.

د. یاد نەقشبەندی وته‌بێژی فه‌رمی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ته‌ندروستی سلێمانی له‌باره‌ی دۆخی ته‌ندروستی سلێمانیه‌وه‌ وتی “له‌ئێستادا ژماره‌ی توشبووان له‌ شاری سلێمانی و بگره‌ هه‌رێمی كوردستان و هه‌روه‌ها وڵاتی عێراقیش له‌ هه‌ڵكشاندایه‌، بۆیه‌ ده‌توانم بڵێم ئێمه‌ له‌ شاری سلێمانی له‌ دۆخێكی مه‌ترسیدارداین به‌ڵام به‌مانای له‌ده‌ستده‌رچوونی دۆخه‌كه‌ نایه‌ت یاخود با بڵێن له‌ كۆنتڕۆڵ ده‌رچووه‌ به‌ڵكو هێشتا ئێمه‌ توانیومانه‌ هه‌موو توشبوویه‌كی كۆرۆنا ئه‌وه‌ی كه‌ پێویسته‌ له‌ڕووی زانستییه‌وه‌ پێشكه‌شی بكه‌ین، ڕاسته‌ نه‌خۆشخانه‌كانمان فشارێكی زۆری له‌سه‌ره‌ به‌ڵام هێشتا توانای وه‌رگرتنی نه‌خۆشمان هه‌یه‌، وه‌ دڵنیایی ده‌ده‌م ئه‌گه‌ر بێتو هاوڵاتیان پابه‌ندی ڕێنماییه‌كان بن وه‌ هه‌موو ئه‌و ڕێكارانه‌ی پێویسته‌ بیگرینه‌به‌ر به‌رامبه‌ر به‌ كۆرۆنا ، ده‌توانین له‌ داهاتوودا ئه‌م شه‌پۆله‌ خێرایه‌ خاو بكه‌ینه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین ته‌واو دۆخه‌كه‌ بخه‌ینه‌ ژێر ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌موو تووشبوویه‌ک كه‌ بێته‌ نه‌خۆشخانه‌ وه‌ربگیرێت چونكه‌ ئێمه‌ ترسمان ته‌نها ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر بێتو به‌م شێوازه‌ هه‌ڵكشان هه‌بێت ڕه‌نگه‌ وای لێبێت نه‌خۆشخانه‌كان ته‌واو پڕبن و نه‌توانرێت هه‌موو توشبوویه‌ک له‌ نه‌خۆشخانه‌ داخڵ بكرێت.”

د. یاد نه‌قشبه‌ندی ئه‌وه‌شی وت” به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێک له‌ كه‌ناڵه‌كانی ڕاگه‌یاندن به‌شێوازێكی زۆر نابه‌رپرسانه‌، نامرۆڤانه‌، ناته‌ندروستانه‌، مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌كه‌ ده‌كه‌ن كه‌ له‌كۆتایـیدا ئه‌وه‌ی زه‌ره‌رمه‌نده‌ هاوڵاتییه‌ من دڵنیایی ده‌ده‌م تا ئه‌م ساته‌ نه‌خۆشخانه‌كانمان ئه‌وه‌نیه‌ بڵێین پڕنه‌بوون به‌ڵی قه‌ڕه‌باڵغیه‌كی زۆری له‌سه‌ر نه‌خۆشخانه‌كانه‌ ڕاسته‌ ژماره‌یه‌كی زۆری تووشبوومان هه‌یه‌ كه‌ له‌ناو نه‌خۆشخانه‌كاندان به‌ڵام ده‌مه‌وێت ئاماژه‌ به‌ خاڵێک بده‌م ، ئه‌و ژماره‌یه‌ی كه‌ ڕۆژانه‌ له‌ شاری سلێمانی ڕاده‌گه‌یه‌نرێت به‌شێكی كه‌میان پێویستیان به‌ نه‌خۆشخانه‌ هه‌یه‌، زۆرینه‌ی حاڵه‌ته‌كان ده‌توانم بڵێم نیشانه‌یان نییه‌ یاخود نیشانه‌ی مام ناوه‌ندی یان هه‌یه‌ كه‌ ئێستا خۆم توشبوویه‌كم هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌م نیشانه‌یه‌كی مام ناوه‌ندم هه‌بووه‌ له‌ماڵه‌وه‌م خۆم جیاكردۆته‌وه‌، ئه‌و چاره‌سه‌رانه‌ی كه‌ ڕێنمایی پزیشكین جێبه‌جێم كردووه‌، ده‌توانم بڵێم قۆناغێكی زۆر باشیشم له‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ بڕیووه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌بێت زۆر به‌رپرسانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌كه‌ بكرێت.”

نه‌قشبه‌ندی له‌باره‌ی دۆخی نه‌خۆشخانه‌كانه‌وه‌ ده‌ڵێت” تا ئه‌م ساته‌ نه‌خۆشخانه‌كان ئه‌وه‌ نییه‌ بڵێن پڕبوون، دڵنیابن ئه‌گه‌ر ئه‌و نه‌خۆشخانانه‌ی له‌ ئێستادا له‌ شاری سلێمانی تایبه‌تكراوه‌ ته‌واو پڕبێت، بێگومان ئێمه‌ پلانی دیكه‌مان هه‌یه‌ كه‌ شوێنی تریش ته‌رخان بكه‌ین سه‌ره‌ڕای ئه‌و باره‌ قورسه‌ داراییه‌ی كه‌ له‌سه‌ر شانی كارمه‌ندان و پزیشكانه‌ كه‌ ئیداری و كارگێڕی و كارگوزاریه‌كانیشه‌ چونكه‌ گرنگترین كۆڵه‌كه‌ له‌ ته‌ندروستی دا سه‌رچاوه‌ی مرۆیی یه‌ پاشان بیناو ده‌زگای پزیشكی یه‌ به‌ڵام بێگومان پلانمان هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر پێویستمان به‌ نه‌خۆشخانه‌ی تریش بێت له‌ئه‌گه‌ر پڕبوونی شوێنه‌كاندا ، بێگومان ئێمه‌ شوێنی تر ته‌رخان ده‌كه‌ین به‌ڵام تا ئێستا نه‌خێر پڕ نه‌بووه‌، ڕاسته‌ قه‌ڕه‌باڵغی هه‌یه‌ به‌ڵام ئێمه‌ ڕۆژانه‌ ژماره‌یه‌ک چاكبووه‌مان هه‌یه‌ كه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌كانه‌وه‌ ده‌نێردرێنه‌وه‌ ماڵه‌وه‌ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ دڵنیاده‌بین كه‌ ڤایڕه‌سه‌كه‌ له‌له‌شیاندا نه‌ماوه‌.”

ده‌رباره‌ی ده‌نگۆی وه‌ستانی پشكنینی كۆرۆنا له‌ سلێمانی وته‌بێژی فه‌رمی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ته‌ندروستی سلێمانی ڕه‌تیكرده‌وه‌ و وتی” نه‌خێر ئه‌مه‌ دووره‌ له‌ ڕاستیه‌وه‌، ئێمه‌ ته‌نها له‌ماوه‌ی 48 كاتژمێری ڕابردوودا ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێمه‌ چه‌ند شوێنێكمان هه‌یه‌ كه‌ پشكنین تیایاندا ئه‌نجام ده‌ده‌رێن، یه‌كێک له‌وانه‌ سه‌نته‌ری سه‌رچناره‌ كه‌ زۆرترین پشكنینه‌كان له‌وێ ده‌كرێن، وه‌ ئه‌و شوێنه‌ ته‌عقیم كراوه‌ پاشان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تێستی تازه‌مان بۆ هاتبوو، جیهازه‌كان پێویستی به‌ جۆره‌ شتێک ده‌كرد بۆ داتا كردنه‌وه‌یان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ بوو له‌م 48 كاتژمێره‌دا ده‌توانم بڵێم ژماره‌ی پشكنینه‌كان به‌راورد به‌ چه‌ند ڕۆژی ڕابردوو كه‌مێک كه‌م بوون ئه‌مه‌ش هۆكاره‌كه‌ی بوو، له‌ دوێنێ شه‌ویشه‌وه‌ به‌ چڕی ده‌ستكراوه‌ته‌وه‌ به‌ پشكنین ، وه‌ هیچ كێشه‌یه‌كمان نییه‌ له‌ڕووی پشكنینه‌وه‌.”

“من ده‌توانم بڵێم له‌ ئێستادا ئه‌وه‌ی ده‌بینرێت له‌ شاری سلێمانی، ئاستێكی باشه‌ به‌وه‌ی ده‌بینرێت بازاڕ و دوكانه‌كان چۆڵن وه‌ خه‌ڵک به‌ شێوازێكی ته‌ندروستانه‌ مامه‌ڵه‌ ده‌كەن به‌ڵام هێشتا له‌ ئاستی پێویستدا نییه‌، واته‌ دۆخه‌ پێویستی به‌ زیاتر خۆپارێزییه‌ وه‌ گرنگیشه‌ هاوڵاتیان ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ نه‌یه‌نه‌ بازاڕ ، گرنگه‌ شه‌وانیش كۆبوونه‌وه‌ نه‌كرێت، واته‌ ئه‌گه‌ر چه‌ند خێزانێک له‌ شوێنێک كۆ ببنه‌وه‌ ئه‌مه‌ش هه‌ر به‌ركه‌وته‌یه‌. به‌ ڕاستی ئێستا خۆم كه‌ هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌م به‌ نموونه‌ بهێنمه‌وه‌ من نازانم سه‌رچاوه‌ی توشبوونه‌كه‌م چی بووه‌، نازانم له‌ كوێووه‌ توش بووم ڕه‌نگه‌ براده‌رێكی خۆمم بینی بێت له‌ شوێنێكدا و قسه‌م له‌گه‌ڵ كردبێت و له‌ شوێنێكدا بوو بێت كه‌ پێشبینیم نه‌كردبێت ئه‌و ڤایڕه‌سه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌وه‌ بێت، بۆیه‌ هاوڵاتیان پێویسته‌ به‌ ته‌واوه‌تی پابه‌ندی ڕێنماییه‌كان بن و به‌هه‌موو شێوازێک وا مامه‌ڵه‌ بكه‌ن له‌گه‌ڵ هه‌ركه‌سێكدا كه‌ هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌ هه‌موو لایه‌ک بتوانیین دۆخه‌كه‌ كۆنتڕۆڵ بكه‌ین.”دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی وای وت.

د.یاد نه‌قشبه‌ندی له‌باره‌ی ڕێژه‌ی به‌رزی توشبووانی كۆرۆنا وه‌ ژماره‌ی مردووه‌كان له‌ سلێمانی ده‌ڵێت” یه‌ک واقیع هه‌یه‌ ده‌توانم بڵێم ئه‌و ژمارانه‌ی كه‌ له‌ شاری سلێمانی ڕاده‌گه‌یه‌نرێن ، ژماره‌یه‌كی واقیع و شه‌فافن . ئێمه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ واقیعی بوونی دۆخه‌كه‌یه‌ له‌ شاری سلێمانی داومانه‌ به‌ هه‌موو كه‌ناڵه‌كانی ڕاگه‌یاندن بۆ ئه‌وه‌ی هاوڵاتیان ته‌واو ئاگاداری دۆخه‌كه‌بن، ڕاسته‌ ژماره‌كان جێی نیگه‌رانییه‌ به‌ڵام ده‌توانم بڵێم ئه‌گه‌ر باسی ڕێژه‌ی مردن بكه‌ین به‌راورد به‌ ژماره‌ی تووشبووان هێشتا ڕه‌نگه‌ له‌ زۆر وڵاتی چوارده‌وری ئێمه‌دا یاخود له‌ جیهاندا هێشتا كه‌متربێت به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت دۆخه‌كه‌ مه‌ترسیدار نییه‌، به‌ڕاستی دۆخه‌كه‌ مه‌ترسیداره‌وه‌ ژماره‌كان جێی نیگه‌رانیین ، وه‌ به‌ ڕاشكاویش ده‌یڵێم ئه‌و ژمارانه‌ی كه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نرێن، ئه‌وه‌ ئه‌وانه‌ن كه‌ نیشانه‌یان هه‌یه‌ و دێن پشكنین ده‌كه‌ن، به‌ ڕاستی حاڵه‌ت هه‌یه‌ و ڕه‌نگه‌ هه‌ڵگریش بێت و هیچ پشكنینێک نه‌كات له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئێمه‌ پێشبینی ده‌كه‌ین ژماره‌كه‌ زیاتر بێت له‌وه‌ به‌ڵام گرنگه‌ خه‌ڵک دوو شت جیا بكاته‌وه‌ ترس له‌گه‌ڵ واقیع جیایه‌، ئێمه‌ نامانه‌وێت به‌ هیچ شێوازێک بترسن ، ناشمانه‌وێت هاوڵاتیان بابه‌ته‌كه‌ به‌هه‌ند وه‌رنه‌گرن وه‌ له‌گه‌ڵ دۆخه‌ واقیعیه‌كه‌دا مامه‌ڵه‌ نه‌كه‌ن، بۆیه‌ ئێمه‌ ته‌نیا شت ده‌ڵێم ژماره‌كان هه‌رچه‌ندێک بێت، دۆخه‌كه‌ هه‌رچیه‌ک بێت دڵنیابن ئه‌گه‌ر خۆپارێزی بكه‌ن و هاوكاری كه‌رتی ته‌ندروستی و لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار بن ئه‌م دۆخه‌ تێده‌په‌ڕێنین.”

ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی بۆچی قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆ له‌ سلێمانی ڕاناگه‌یه‌نرێت؟ دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی وتی” له‌ ڕاستیدا ئێمه‌ پێشنیاری قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆمان كردووه‌ ، پێش چه‌ند هه‌فته‌یه‌ک له‌مه‌و پێش ، به‌ڵام له‌به‌ر هه‌ندێک دۆخ، له‌وانه‌ خراپی باری ئابوری هاوڵاتیان كه‌ ده‌توانم بڵێم ڕێگریه‌كی زۆر بووه‌ له‌به‌رده‌م ڕێو شوێنه‌كان و ئه‌و ڕێكارانه‌ی كه‌ پێویسته، كه‌واته‌ ئه‌و ڕێكارانه‌ی كه‌ زانستییه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و قۆناغه‌ی كه‌ ئێمه‌ تیاین ، ڕِه‌نگه‌ خراپی باری ئابوری هۆكارێک بێت نه‌مان توانیبێت وه‌كو خۆی جێبه‌جێی بكه‌ین له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ پێشنیاریش كراوه‌ له‌ناو لیژنه‌ی باڵای ئۆپەراسیۆنی ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ به‌ڵام لای ئه‌وانیش هه‌مان قسه‌ هه‌بوو كه‌ دۆخی خراپی ئابوری هاوڵاتیان و ئه‌و لایه‌نانه‌ی كه‌ پێویسته‌ فرمانه‌كه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌ركی ئه‌وانه‌ كه‌ ئه‌وانیش كه‌سانێكی هیلاكن له‌ سه‌ره‌تای بڵاوبوونه‌وه‌ی په‌تاكه‌ شانبه‌شانی كه‌رتی ته‌ندروستی له‌ ڕووبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی كۆرۆنادا بوون له‌به‌ر نه‌بوونی موچه‌ و خراپی باری ئابوری بتوانن به‌و شێوازه‌ ڕێوشوێنه‌كان جێبه‌جێ بكه‌ن ، به‌ڵام ئه‌و ڕێكارانه‌ی كه‌ له‌ چه‌ند ڕۆژی ڕابردوو له‌لایه‌ن لیژنه‌ی باڵای ئۆپراسیۆنی ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی كۆرۆنا له‌ شاری سلێمانی ده‌ركرا، له‌ ئێستادا ده‌بینرێت له‌ شاری سلێمانیدا ته‌واو جێبه‌جێ ده‌كرێت و هاوڵاتیانیش ته‌واو باشدا پابه‌ندن پێوه‌ی كه‌ هیوادارم باشتریش بێت”

وته‌بێژی فه‌رمی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ته‌ندروستی سلێمانی ئاماژه‌ی به‌وه‌شكرد” هه‌واڵه‌ خۆشه‌كه‌ یه‌كه‌م ئه‌و ژمارانه‌ی كه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نرێت به‌شێكی كه‌میان پێویستیان به‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌ و باری ته‌ندستیان ناجێگیره‌ هێشتا ده‌توانم بڵێم ئه‌و ڕێژه‌ مردنه‌ی كه‌ هه‌یه‌ ڕاسته‌ مه‌ترسیداره‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ نیه‌ بڵێین ئێمه‌ له‌ هه‌موو وڵاتانی تر زیاترین بگره‌ ڕه‌نگه‌ كه‌متربین به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی، خاڵێكی تر گرنگه‌ دڵنیا بن له‌ ئاینده‌یه‌كی زۆر نزیكدا ده‌توانم بڵێم ژماره‌یه‌كی چاکبوونه‌وه‌ی زۆر له‌ شاری سلێمانی ڕاده‌گه‌یه‌نرێت كه‌ له‌ دوو هه‌فته‌ له‌مه‌و پێش نزیكه‌ی430 حاڵه‌تمان ڕاگه‌یاندووه‌ “ئینشاالله” له‌ داهاتوویه‌كی زۆر نزیكدا ژماره‌یه‌كی تری چاكبوونه‌وه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نرێت و ڕاسته‌ نه‌خۆشخانه‌كان ڕۆژانه‌ نه‌خۆشی تێده‌چێت به‌ڵام نه‌خۆشیش چاک ده‌بێته‌وه‌ و ده‌نێردرێته‌وه‌ ماڵه‌وه‌.”

سه‌باره‌ت به‌هۆكاری ڕێژه‌ی به‌رزی توشبووانی كۆرۆنا له‌ سلێمانی جیاواز له‌ شوێنه‌كانی تر دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی ڕایگه‌یاند” ده‌توانم بڵێم واقعێكه‌ كه‌ ئێمه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ جه‌ژن و له‌ ڕه‌مه‌زاندا به‌ركه‌وته‌یه‌كی زۆر هه‌بوو به‌ركه‌وته‌یه‌كی زۆر هه‌بوو له‌ شاری سلێمانی ئه‌مه‌ یه‌كێک بووه‌ له‌ هۆكاره‌كان له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئێمه‌ هه‌رگیز نه‌مان وتووه‌ ڤایڕه‌سی كۆرۆنا كۆتایی هاتووه‌، ڤایڕه‌سی كۆرۆنا شتێكی جیهانییه‌ شتێكی لۆكاڵی نییه‌ ته‌نها له‌ شاری سلێمانی بوونی هه‌بێت ،له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌میشه‌ مه‌ترسیه‌كان هه‌یه‌ تا له‌ جیهاندا حاڵه‌تێک بمێنێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ شاری سلێمانی و بگره‌ هه‌رێمی كوردستان و وڵاتی عێراقیش حاڵه‌ته‌كان هه‌ر مابوون، ئه‌وه‌ بوو به‌هۆی ئه‌و به‌ركه‌وتنه‌ زۆره‌. بێگومان ئه‌و ژماره‌ له‌ هه‌ڵكشاندا ده‌بێت به‌ڵام گرنگه‌ ئێمه‌ كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكه‌ین چون بتوانیین ئه‌م شه‌پۆله‌ خاو بكه‌ینه‌وه‌. ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ نین بڵێین ڤایڕه‌سی كۆرۆنا سه‌د له‌سه‌د بنبڕ ده‌كه‌ین به‌ڵام ته‌نها كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌ین ئه‌م هه‌ڵكشانه‌ به‌ره‌و خاوی بڕواته‌وه‌ و به‌ شێوه‌یه‌كی ئاسۆیی بڕوات وه‌ بتوانیین هه‌موو ڕێ و شوێنانه‌ی كه‌ پێویستن جێبه‌جێی بكه‌ین.”

سه‌باره‌ت به‌وه‌ی ده‌وترێت هه‌ندێک نه‌خۆشی تر له‌ ئێستادا له‌ ئارادایه‌ وه‌ك گرانه‌تا؟ دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی وتی” نه‌خێر به‌ڕاستی ئێستا ئه‌وه‌ی ئێمه‌ ده‌یبینین له‌ پشكنینه‌كانه‌وه‌ كه‌ هاوڵاتیان سه‌ردانی نه‌خۆشخانه‌كان ده‌كه‌ن نه‌خێر ئه‌و حاڵه‌تانه‌ ده‌توانم بڵێم زۆرینه‌یان كۆرۆناین به‌ڵام گرنگه‌ ئێمه‌ چۆن مامه‌ڵه‌ی ڕاست له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌دا بكه‌ین، واته‌ گرنگه‌ هاوڵاتیان بزانن كه‌ توشی كۆرۆنا بوویت مه‌رج نییه‌ یه‌كسه‌ر پێویستت به‌ پلازما بێت، یا به‌ چاره‌سه‌ری دژه‌ ڤایڕه‌س بێت پێویستت به‌ چاره‌سه‌رێک بێت بایی 100 هه‌زار بێت كه‌ به‌ڕاستی به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێک كه‌س نابه‌رپرسانه‌ و نه‌فس نزمانه‌ مامه‌ڵه‌ی كردووه‌ له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌كه‌دا ڕه‌نگه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌زمه‌یه‌ک دروست بكرێت و بۆ هه‌ندێک ده‌ستكه‌وتی ماددی یاخود كه‌سی خۆیان هیوادارم خه‌ڵک له‌ ئاست ئه‌و هۆشیاریه‌دا بن، من باسی خۆم ده‌كه‌م به‌ نموونه‌ من تووش بوو بووم نه‌ ئۆكسجینیشم لابوو نه‌ پلازماشم به‌كارهێناوه‌ نه‌ دژه‌ ڤایڕه‌شم به‌كارهێناوه‌ ته‌نها چه‌ند چاره‌سه‌رێک له‌ چه‌ند ڤیتامینێک پێکهاتووه‌ ڕه‌نگه‌ له‌ خواردنی ڕۆژانه‌شدا هه‌بێت ئه‌و كاته‌ی كه‌ تووش ده‌بیت ڕه‌نگه‌ جورعه‌یه‌كی زیاتر بێت كه‌ ڕه‌نگه‌ له‌ خواردنی ڕۆژانه‌شدا هه‌بێت، وه‌ باری ته‌ندروستیم به‌ به‌راورد به‌ هه‌فته‌ی ڕابردوو زۆر زیاتر بێت ده‌توانم بڵێم به‌ره‌و قۆناغی كۆتایی نه‌خۆشیه‌كه‌ ده‌ڕۆم، بۆیه‌ ڕاسته‌ حاڵه‌ته‌كان زۆرن ، ئه‌و نیشانه‌ زۆرانه‌یان له‌م وه‌رزه‌دا ده‌ڕوات ئه‌و حاڵه‌تانه‌ ده‌توانم بڵێم زۆربه‌یان كۆرۆنان به‌ڵام گرنگ ئه‌وه‌یه‌ نه‌بێته‌ هۆی شڵه‌ژان یان ترس چونكه‌ زۆر خراپه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌ن، بۆیه‌ دڵنیابه‌ ئه‌گه‌ر نیشانه‌كانیش هه‌بێت،ته‌نها به‌ پشوودان و مانه‌وه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ ، خۆ جیاكردنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌سانی دیكه‌ تووش نه‌كه‌یت، ئاو زۆرخواردنه‌وه‌ ، میوه‌ خواردن ، ڕۆژانه‌ كه‌مێک بچیته‌ به‌ر خۆری به‌یانی ، جێبه‌جێكردنی چه‌ند وه‌رزشێكی ساده‌ كه‌ خۆ هیلاکكردنی تێدانه‌بێت ، وه‌ به‌كارهێنانی هه‌ندێک له‌و ڤیتامینانه‌ به‌ ئاسانترین شێوه‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ تێپه‌ڕ ده‌كات.”

دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی كه‌ له‌ماوه‌ی ڕابردوو ڕایگه‌یاند تووشی كۆرۆنا ڤایره‌س بووه‌، به‌ڵام له‌ ئێستادا به‌وته‌ی خۆی دۆخی ته‌ندروستی زۆرباشه‌ له‌و ڕوه‌وه‌ وتی” من له‌ ئێستا بۆ ماوه‌ی نزیكه‌ی 8-9 ڕۆژه‌ هه‌ڵگری ڤایڕه‌سه‌كه‌ بووم ، وه‌ چاره‌سه‌ره‌كان به‌كار دێنم ته‌نها چاره‌سه‌رێكی “سه‌پۆرتزه‌” ، هیچ چاره‌سه‌رێكی ئه‌وتۆ نییه‌ ئه‌و شێوازانه‌ی كه‌ دكتۆره‌كان هه‌ر هه‌مان ئه‌و دكتۆرانه‌ی كه‌ سه‌رپه‌رشتیاری كۆرۆنان له‌ شاری سلێمانی ، ڕێنماییه‌كانم وه‌رگرتوون و “ئینشاالله” له‌ داهاتوویه‌كی نزیكدا ده‌توانم بڵێم له‌ كۆتایی ئه‌م هه‌فته‌یه‌دا یان هه‌فته‌ی داهاتوودا ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ر كاری خۆم پاش ئه‌وه‌ی ده‌بێت بێگومان پشكنینه‌كانم نێگه‌تیف ده‌ربچێته‌وه‌.”

سه‌باره‌ت به‌ده‌نگۆی مانگرتنی كارمه‌ندانی ته‌ندروستی له‌ سلێمانی، دکتۆر یاد نه‌قشبه‌ندی وتی” من دڵنیایی ده‌ده‌م كه‌رتی ته‌ندروستی له‌ شاری سلێمانی له‌ ئێستادا ئه‌وه‌ی پێویسته‌ ئه‌وه‌ی خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی یه‌ به‌رده‌وامه‌ و به‌رده‌وامیش ده‌بێت به‌هه‌وڵ و كۆششی هه‌موو لایه‌ك له‌سه‌رو هه‌موویانه‌وه‌ به‌ڕێز به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی ته‌ندروستی سلێمانی، وه‌ ئێمه‌ تا ئێستا نه‌ له‌ هیچ سه‌نته‌رێكی كۆرونا نه‌ له‌ هیچ ئیمه‌رجێنسیه‌ک ده‌وام ڕانه‌گیراوه‌ ، ڕاسته‌ هه‌ندێک شوێن ده‌وامی تیادا ڕاگیراوه‌ به‌ڵام نه‌هێڵدراوه‌ كاربكاته‌ سه‌ر ته‌ندروستی هاوڵاتیان و ژیانی هاوڵاتیان ، ئه‌وه‌ش واقیعێكه‌ كه‌ كارمه‌ند و پزیشک و كارگوزار و یه‌كه‌ ئیداری و كارگێڕیش وه‌كو هه‌موو مرۆڤێكی دیكه‌ پێویستی به‌ بژێوی ژیانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت به‌رده‌وامی به‌ ژیانی بدات، ئێستا كه‌رتی ته‌ندروستی توانیویه‌تی ئه‌وه‌ی خزمه‌تگوزاری پێویسته‌ پێشكه‌ش به‌ هاوڵاتیانی بكات به‌ تایبه‌تی له‌ سه‌نته‌ره‌كانی كۆرۆنادا كه‌ ده‌توانم بڵێم باشترین خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی له‌ڕووی كوالێتی و له‌ڕووی “كوانتیتی- شه‌وه‌” پێشكه‌ش به‌ توشبووانی كۆرۆنا كراوه‌ له‌ شاری سلێمانی.”

VOA

چاوپێکەوتن

ململانێی سیاسی نێوان عیراق و هەرێم كێشەی بۆ دەرمانی نەخۆشانی تالاسیمیا دروست كردووە

خەڵك- ئارام سەردار
سروە عەلی جەباری، بەڕێوەبەری ڕاگەیاندنی كۆمەڵەی تالاسیمیای كوردستان لەدیمانەیەكیدا لەگەڵ تۆڕی میدیایی (خەڵك) ڕایدەگەیەنێت، بەداخەوە بەهۆی ململانی سیاسی نیوان عیراق و كوردستان، دەرمان و پیداوستیە پزیشكیەكانمان كەم دێت و گرفتی نەبوونی دەرمان و پێداویستیە پزیشكیەكانمان هەیە و نزیكەی ۷ ساڵە نەخۆشخانەكەشمان تەنها بەردی بناغەی دانراوە.

خەڵك: تالاسیمیا چیە؟

سروە جەباری: تالاسیمیا نەخۆشییەكی بۆماوەیی خوێنە، واتە كەسی توشبوو توانای درووستكردنی خوێنی نییە بەشێوەیەكی ئاسایی، ئەو خوێنەی(هیمۆگڵۆبین)ی تێدا نیە بەهۆی گرفتێكی بۆماوەییەوە، مرۆڤی توشبوو وەك پێویست هیمۆگڵۆبین دروست ناكات بەوەش دەبێتە كەسی كەم خوێن، كەسی كەم خوێنیش بەردەوام بەدرێژایی ژیانی پێویستی بەوەیە خوێن لە كەسێكی ترەوە وەربگرێت.

خەڵك: نەخۆشی تالاسیمیا تەنها گرفتەكەیان هەر خوێن وەرگرتنە؟

سروە جەباری: خۆی تالاسیمیا وا لەكەسی توشبوو دەكات كە بەردەوام و بەدرێژایی ژیانی پێویستی بەوەرگرتنی خوێن هەبێت، هەرچەندە ئەم پڕۆسەیە لەئێستادا لەوپەڕی پێشكەوتندا ئەنجام دەدرێت، بەڵام ئەمەش گرفتی خۆی هەیە ئەویش كەڵەكەبوونی ئەو ئاسنەیە كەلەناو پێكهاتەی خوێندا هەیە بەهۆی بەردەوامی پڕۆسەی گواستنەوەی خوێن لەكەسێكی ترەوە بۆ كەسی توشبوو. لەشی مرۆڤ وا دروست بووە كە ئاسن فڕێ نادات و زیاتر وەری دەگرێت ، ڕێگەیەكی نییە بۆ ئەوەی بەشێوەیەكی فیسیۆلۆجی لەو ئاسنە ڕزگاری بكات، واتە كەهاتە لەشەوە هەڵیدەگرێت و دەری ناكاتە دەرەوە، بۆیە ئەو كەسە چەند خوێن وەربگرێت بەشە ئاسنەكەی وەردەگرێ وردە وردە لە لەشدا كۆدەبێتەوە تا دەگاتە ئاستێك كەهەموو لەش پڕ دەبێت لەئاسن ولێی زیاد دەبێت .

خەڵك: ئاسن چ گرفتێك بۆ تووشبوانی تالاسیمیا دروست دەكات؟

سروە جەباری: ئاسن گرفتێكی هەیە كە لە لەشدا زیادبوو دەبێت هۆی كێشە لە لەشی تووشبوەكەدا، لەبەرئەوەی ئەم مادەیە لەناو دڵ و جگەرو گلاندەكان و ڕژێنەكان و هێلكەداندا دەنیشێت واتە لەناو هەموو خانەكانی لەشدا دەنیشێت و كاردانەوەی خۆی دەكات بۆیە وردە وردە زیانەكانی بەسەر بەشەكانی جەستەوە زیاد دەبێت، لەبەر ئەوە منداڵێك كە زانرا تالاسیمیای هەیە و خرایە بەر خوێن وەرگرتنی بەردەوام پێویستە لەدووای ماوەیەك دەست بكرێت بەدەركردن و كەم كردنەوەی ئاسن لە لەشیدا ئەویش بە بەكارهێنانی دژە ئاسن، كەواتە زۆرترین گرفت كە لەئەنجامی تالاسیمیادا جگە لە وەرگرتنی خوێنەكەش دەردەكەوێت گرفتی ئاسنی زیادەیە.

خەڵك: ماوەیەك گرفتی دەرمان و پێداویستیەكانتان هەبوو، بەچی گەیشت چارەسەر بوو؟

سروە جەباری: بەداخەوە بەهۆی ململانی سیاسی نیوان عیراق و كوردستان دەرمان و پیداوستیە پزیشكیەكانمان كەم دێت و ناوبەناو دەبڕدرێت یان كوالیتەكەی نزم دەبیتەوە، بەداخەوەش وەك تووشبویكی تالاسیمیا نازانم لە كوێووە دەست پێ بكەم ئەوەی لە ناو واقعی ژیانەكەدا نەبێت نازانی چۆنە ئیمەی تووشبونی تالاسیمیا ئازارمان كەم نیە، نەبوونی، كەمی دەرمان و نەمانی پێداوستیەكانیش ئەوەنەی تر ئازارمان دەدات ، لەم چەند ساڵەدا ناو بە ناو دەرمان و پێداوستیەكانمان وەك پیویست بۆ نایەت لەعیراق وە حكومەتی خۆشمان تاڕادەیەك وەك پێویست دابینی ناكات، بۆیە هیوادارم لایەنی پەیوەندیدار لەهەرێمی كوردستان بەجدی لە ئازارەكانی تالاسیمیا بەدواداچوون بكەن و كەمی پێداویستیە پزیشكیەكانمان بۆ چارەسەربكەن.

خەڵك: واتە ئێستاش گرفتی نەبوونی دەرمان بەردەوامە؟

سروە جەباری: لەئیستادا كیشەو گرفتی تووشبوان نەبوونی دەرمان و پچڕانی پێداویستیە پزیشكیەكانە كە چەندین مانگە دەرزی دیسفڕاڵ كە زۆر پێویسە و ڕۆژانە دەبێ بەكاری بێنین نیە، وە بەشێك لە دەرمانی كالیسۆم، ڤیتامینات، ئیلتهابات نیە ماوەیەك پێش ئێستا واتە پێش چەند ڕۆژێك بەهاوكاری پارێزەر (دارا ڕوواندزی) هەڵسا بەكردنەوەی پێشانگایەكی شێوەكاری، دواتر داهاتی پێشانگاكە بەخشرایە كۆمەڵەی تالاسیمیا بۆ دابین كردنی پێداویستیە پزیشكیەكانی تووشبوان، سوپاسی تەواوی خوێن بەخشان و خێرخوازانیش دەكەین كەوا بەهانامانەوە هاتوون كەم تا زۆر هاوكارمان بوون بۆ دابین كردنی پێداویستیەكانمان، لەهەمان كاتدا لەلایەن دوو تاقیگەشەوە تیووبی تایبەت بە پشكنینی خوێن كە لەسەنتەری چارەسەری تووشبووان نەمابوو بۆ دوومانگ دابین كرا.

خەڵك: بڕیاربوو نەخۆشخانەیەكتان بۆ درووست بكرێت، بەچی گەیشت؟

سروە جەباری: ئێمە زۆر بەئاواتەوەبووین نەخۆشخانەیەكی تایبەت بەخۆمان بكرێت، بەردی بناغەكەمان بۆ دانرا لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٤، بەڵام ئەوەی دڵ گرانی كردوین تائیستا بەردی نەخراوەتە سەربەرد، بەسوپاسەوە لەلایەن پاپای ڤاتیكان كە نەخۆشخانەیەكی كردبوو بۆ هاونیشتیمانیانی دانیشتووی كەرتی 108 عەنكاوە بۆ ماوەیەكی كاتی ئەوە چەند ساڵێكە كراوە بەسەنتەری تالاسیمیا لەئێستادا لەو نەخۆشخانەیە خوێن وەردەگرین، لەلایەن خێرخوازانەوە پێداوستیەكانی ناو نەخۆشخانە دابین كراوە لەلایەن ژووری بازرگانی هۆڵێكمان بۆ درووست كرا بۆ ئەوەی بەئاسانی خوینەكانمان وەرگرین لەلایەن ڕێكخراوی شنەبای یابانیش دوو هۆڵی تر دووست كرا بۆ ئەوەی فراوانتربێت، لەگەڵ ئەوەشدا سەنتەرەكەمان پێوستی بە خزمەت و پەرەپێدانی زیاترە ، هیوادارین نەك ساڵانە بەڵكو هەمیشە بەدواداچوون بكرێت بۆ تووشبوانی تالاسیمیا.

خەڵك: ژمارەی تووشبووان چەندە؟ چۆن ڕێگری بكرێت لەوەی ژمارەكە زیاتر نەبێت؟

سروە جەباری: لەهەرێمی كوردستان زیاتر لە ٣ هەزار و ٦٠٠ تووشبوو هەن، هیوای دەخوازین كە لایەنی پەیوەندیدارە حكومیەكانی وەك وەزارەتی ئەوقاف و وەزارەتی پەروەردە و وەزارەتی تەندروستی لەگەڵ كۆمەڵەو سەنتەری تالاسیمیا هەوڵ بدەن بۆ ڕێگرتن لەزیادبوونی نەخۆشیە بۆماوەیەكان بەتایبەت تالاسیمیا، پێكەوە كاربكەن هۆشیاری بڵاوبكەنەوە لەناو كۆمەلگا من خۆم وەك تووشبووێك حەزناكەم هیچ مندالێكی تر تووشبێت ئازار بكێشێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

تاوەكو شەممەی داهاتوو خوێندكاران دەتوانن لە زانكۆلاینەوە سكاڵا تۆمار بكەن

خەڵك-
بەڕێوەبەری ناوەندی وەرگرتنی خوێندكاران لەوەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ڕایدەگەیەنێت، تاوەكو ڕۆژی شەممەی داهاتوو بەردەوام دەبێت و خوێندكار دەتوانێ سكاڵا تۆماربكات لەڕێگای زانكۆلاین، لەم دیمانەیەدا ئارام ئیبراهیم لەگەڵ (تۆڕی میدیایی خەڵك) ڕایدەگەیەنێت، نزیكەی هەزار و ٦٣٧ فۆڕمی ئامادەییە پیشەییەكانمان بۆ هاتووە دەبێ چاوەڕوانی زانكۆلاین بكەین كەوا كەمترین كۆنمرە چەندە دواتر دەست بكەین بەوەرگرتنی ئەوانیش.

خەڵك: بە چی میكانزمێك و پێوەرێك خوێندكاران لەزانكۆ و پەیمانگاكان وەردەگیراون؟

ئارام ئیبراهیم: لەڕێگای زانكۆلاین پێشتر خوێندكاران دەیان توانی بە كۆد و ژمارەی نهێنی داواكاری بۆ وەرگرتنی لەزانكۆ و پەیمانگا پێشكەش بكات، بۆ وەرگرتنەوەی ئەنجامەكەشی هەمان ڕێكاری دەگرێتە بەر، ئەگەر گرفتێكیش هەبوو یان خوێندكار هەستی كرد نمرەكەی بۆی هەیە لەشوێنی تر وەربگیرێت، بەهەمان بەرنامە ئایكۆنێك دانراوە كەوا كەمترین كۆنمرەی لەم بەشەی داوای دەكات دانراوە لەگەڵ هۆكارەكان كە ئایا مەرجی ئەو بەشە لە خوێندكارەكەدا نەبووە یاخود كۆنمرەكەی كەمترە، بەرنامەكەش زۆر بەئاسانی بەكار دەهێنرێت.

خەڵك: بەشێك لەخوێندكاران سەڕەڕای كۆنمرەیان بەرزە ناویان نەگەڕاوەتەوە؟

ئارام ئیبراهیم: ئەمساڵ ڕێژەی دەرچووان زۆربووە و ڕێژەی نمرەش زۆر بەرز بوو لەچاو ساڵانی ڕابردوو، ئەمەش هۆكاری زیادكردنی پلانی وەرگرتن بوو كەوا كورسی خوێندن زیاتر كرا، چونكە ئەگەر ئەوە نەكرایە كەمترین كۆنمرەی وەرگیراو زۆر زیاتر دەبوو، بەڵام بەهەوڵی هەموو لایەك توانرا كورسی خوێندن زیاد بكرێت، كە ئەوپەڕی توانای زانكۆكان بوو لەهەمان كاتدا لەبەر ئەوەی ١٢٢ هەزار خوێندكار هاتبوونە ناوپڕۆسەكەوە و نزیكەی ٧٢ خوێندكار دەرچووبون، بۆیە دەكرێ ئەمساڵ كەمترین كۆنمرەی وەرگیراو جیاواز بێت، هەرچەندە ڕەنگە جیاوازیەكەش زیاتر لەكۆمەڵی پزیشكی و ئەندازیاری بێت، بەڵام لەكۆلێژ و بەشەكانی تر بەهۆی ئەوەی دەستكراوە بووین كەمترین كۆنمرە جیاوازیەكی زۆری نەبوو، هەروەها خوێندكار هەیە كۆنمرەی كەمە و لەسەر بنەمای كەمترین كۆنمرەی ساڵانی ڕابردوو داواكاری وەرگرتنی پڕكردۆتەوە بۆیە كاتێك دەچینە ناوبەرنامەكە دەبینین كۆنمرەكەی زۆر كەمترە لەم ٥٠ بەشەی كەوا داواكاری بۆی پێشكەش كردوە لەبەر ئەوە وەرناگیرێت، زۆر شوێنیش هەیە بەتایبەت بەشە ڕاستەوخۆكان و ئێواران و پاڕاڵێڵ خوێندكار داواكاری هەر پێشكەش نەركردوە، بەڵام ڕێژەیەكی زۆر كورسی بەتاڵ ماوە، یاخوو كۆلێژێك دوو خوێندكار داواكاری پێشكەش كردوە كۆنمرەكەشیان بەرزە ناچار كەمترین كۆنمرەی وەرگیراو دەبێتە هی ئەو دوو خوێندكارە ئەمەش هۆكاری بەرزبوونەوەی كەمترین كۆنمرەی بەشەكانە.

خەڵك:پێداچوونەوە دەكەن بەم خوێندكارانەی وەرنەگیراون بەتایبەت كەوا كۆنمرەیان بەرزە؟

ئارام ئیبراهیم: قۆناغی یەكەم بۆ ئەو خوێندكارنەیە كە هەست دەكەن لەسیستەمەكە كێشەیەك هەیە هەرچەندە گومانمان هەیە كێشەی هەبێت لەبەر ئەوەی سیستەمەكە زۆر بەوردی داڕێژراوە و بەوردیش چاودێریمان كردوە، بەڵام لەبەر دڵنیایی خوێندكاران گەر سكاڵایان هەبێت لەهەمان ڕۆژ دەرگای سكاڵامان لەناو سیستەمەكە كردەوە، ڕۆژی سێ شەممەش ٤/١١/٢٠٢٠ دەرگای سكاڵا كرایەوە قۆناغی دووەمیش بۆ ئەوانەیە كەوا هەڵبژاردنەكانیان سەركەوتوو نەبووە لەگەڵ كۆنمرەكانیان، لەهەمان كاتدا ئەگەر خوێندكار لە پێشكەشكردنی داواكاری بەشێكی پێش بەشێكی تر خستبێت گلەیی ناگەڕێتەوە بۆ سەر سیستەمەكە بەنموونە خوێندكارێك ناوی لەتەلارسازی گەڕاوەتەوە هەمان كۆنمرە لە دەرمانسازی وەرگیراوە دیارە تەلارسازی پێش دەرمانسازی پڕكردۆتەوە، لەگەڵ ئەوەشدا پێداچوونەوە بەهەموو سكاڵاكان دەكەین، لەڕاستیشدا كۆمەڵە پزیشكیەكان بەدەر لەتوانای خۆیان كورسیمان زیاد كرد بۆیە ڕەنگە بۆ بەشە پزیشكیەكان ئەركەكە قوڕس بێت، دەست خۆشیش لەزانكۆ پۆلۆتەكنیكیەكان دەكەین كەوا زۆرترین ڕێژەی كورسیان زیادكردوە لەبەر زۆری بەشەكانیان.

خەڵك:تۆماركردنی سكاڵا تا كەی بەردەوام دەبێت؟

ئارام ئیبراهیم: تاوەكو ڕۆژی شەممەی داهاتوو بەردەوام دەبێت و خوێندكار دەتوانێ سكاڵا تۆماربكات، دوای داخستنی سیستەمەكە سكاڵاكان وەردەگیرێن و كاریان لەسەر دەكەن دەبێ بزانین چەند كورسی ترمان پڕ دەبێتەوە.

خەڵك: خوێندكار چۆن دەتوانێ بەشەكەی خۆی داببەزێنێ بۆ بەشێكی تر، میكانزمی ئەو ڕێكارە چۆنە؟

ئارام ئیبراهیم: ئەمساڵ دەسەڵاتی ڕەها دراوەتە زانكۆكان كەوا لای خۆیانەوە بكرێت، ئەمەش لەبەر دۆخی تەندروستی، واتە خوێندكار پێویست ناكات لەهەر شارێك بێت سەردانی وەزارەت بكات بەڵكو دەتوانێت لەڕێگای زانكۆكانەوە ئەوە بكات، ئەگەر لەناو بەشەكانی هەمان زانكۆ بێت هیچ كێشەیەكی نابێت، ئەگەر زانیمان كێشە دروست دەبێت و كارەكەش لەنێوان دوو زانكۆ بوو هەوڵ دەدەین سیستەمێكی ئەلیكتڕۆنی كارا بكەین بۆ ئەوەی كەمترین ئەرك بكەوێتە سەر خوێندكار، هەر بەشێكش لەكۆنمرەی خۆی كەمتر بێت دەتوانێ داواكاری بۆی پێشكەش بكات.

خەڵك: ئەو خوێندكارانەی هەر ناویان نەگەڕاوەتەوە چارەنوسیان چی دەبێت؟

ئارام ئیبراهیم: ٨ هەزار و ١١٩ كورسی بەتاڵمان هەیە، لەكاتێكدا ۷ هەزار و ١١٨ خوێندكار وەرنەگیراون، بەمەش هەموویان وەربگیرێن هێشتا هەزار كورسی بەتاڵ دەمێنێتەوە، لەبەر ئەوە لەسیستەمی تۆماركردنی سكاڵا ئەوبەشانەی كورسی بەتاڵیان هەیە لەگەڵ كەمترین كۆنمرەی وەرگیراو دەخرێتە بەردەمی خوێندكاران، بۆ ئەوەی داواكاریەكەی ڕاست بكاتەوە تاوەكو كورسیەك مسۆگەر بكات، هەموو كێشەیەكیش قابیلی چارەسەرە و پێویست ناكات خوێندكاران دڵەڕاوكێیان هەبێت.

خەڵك: خوێندكارانی ئامادەییە پیشەییەكان بە چی میكانزمێك وەردەگیرێن، فۆڕمە یان بەهەمان سیستەمی بەشەكانی ترە؟

ئارام ئیبراهیم: ئامادەییە پیشەییەكان بەهۆی ئەوەی كۆدیان لەگەڵ بەشە زانستی و وێژەییەكان و بابەتی خوێندنەكانیشیان جیاوازە بۆیە ئەوان بەكاری دەستی فۆڕم وەردەگیرێن، ئەمساڵیش نزیكەی هەزار و ٦٣٧ فۆڕمی پیشەییەكانمان بۆ هاتووە دەبێ چاوەڕوانی زانكۆلاین بكەین كەوا كەمترین كۆنمرە چەندە دواتر دەست بكەین بەوەرگرتنی كەناڵەكانی وەرگرتن وەك خوێندكارانی پیشەیی و كەركوك و خانەقین و نێودەوڵەتیەكان.

خەڵك: هیچ ڕێژەیەكی دیاری كراو هەیە بۆ كەمترین كۆنمرەی وەرگیراو لەبانكۆ و پەیمانگاكان؟

ئارام ئیبراهیم: كەمترین كۆنمرەی وەرگیراو بۆ كۆلێژەكانی بەیانیان لە ٦٥٪ و پەیمانگاكانیش له ٦٠٪ بووە، بۆ ئێوارانیش دابەزیون تاوەكو ٥٥٪، بۆ ئەو شارانەشی لەدەرەوەی شارە گەورەكانن و زانكۆی تایبەتی نیە تاوەكو كۆنمرەی ٥٢٪ وەرگیراون، زۆربەی كورسیە بەتاڵەكانیش لەم شوێنانەن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

د.کاوە فەرەج هەندێک زانیاری لەسەر دووبارە تووشبوونەوە بەکۆرۆنا ئاشکرادەکات

خەڵک – بەشی هەواڵ

 

د.كاوه‌ فه‌ره‌ج پسپۆڕی نه‌خۆشییه‌كانی سنگ و هه‌ناسه‌دان له‌م وتووێژه‌ی به‌شی كوردی ده‌نگی ئه‌مریكا باس له‌ تووشبوونه‌وه‌ی كۆرۆنا بۆ جاری دووه‌م ده‌كات هه‌روه‌ها ماوه‌ی مانه‌وه‌ی به‌رگری له‌شی مرۆڤی چاكبوه‌وه‌ له‌كۆرۆنا و چه‌ند پرسیارێكی تر سه‌باره‌ت به‌ ئاینده‌ی كۆرۆنا ده‌خاته‌ڕوو.

“به‌ڵێ له‌ڕووی زانستیه‌وه‌ ده‌كرێت بۆ دووه‌مجار تووشی كۆرۆنا ببیته‌وه‌”

له‌سه‌ره‌تای وتووێژه‌كه‌دا د.كاوه‌ فه‌ره‌ج سه‌عدون ده‌رباره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ بۆجاری دووه‌مه‌ تووشی كۆرۆنا ده‌بنه‌وه‌ ده‌ڵێت” له‌ڕاستیدا بابه‌تی نه‌خۆشی كۆرۆنا كۆڤید 19كه‌ به‌هۆی ڤایڕه‌سی كۆرۆنای نوێوه‌ تووشی مرۆڤ ده‌بێت له‌چه‌ندین شوێنی جیهاندا تۆماركراوه‌ و توێژینه‌وه‌ی له‌سه‌ركراوه‌ و بینیویانه‌ كه‌ ئه‌م حاڵه‌ته‌ هه‌یه‌ له‌وانیه‌ كه‌سێك كه‌پێشتر ئه‌م نه‌خۆشیه‌ی گرتبێت ئێستا جارێكی تر تووش ببێته‌وه‌، وه‌كو بابه‌ته‌كه‌ و وه‌كو بۆچوونه‌كه‌ به‌ڵێ بوونی هه‌یه‌ و له‌كوردستانیش لای خۆمان له‌و باوه‌ڕه‌دام تۆمارمان كردووه‌ كه‌چه‌ندین حاڵه‌ت هه‌یه‌ پێشتر تووشی كۆرۆنا بووه‌ و ئێستا ده‌بینیین جارێكی تر دوای چه‌ند مانگێك تووشی نه‌خۆشیه‌كه‌ بۆته‌وه‌.”

“هۆكاره‌كانی تووشبوونه‌وه‌ به‌كۆرۆنا”

ده‌رباره‌ی هۆكاره‌كانی تووشبوونه‌وه‌ به‌ كۆرۆنا ئه‌و پزیشكه‌ پسپۆڕه‌ ده‌ڵێت” ئێمه‌ ئه‌گه‌ر بچینه‌سه‌ر ئه‌وه‌ی هۆكار چیه‌ كه‌مرۆڤ تووش ده‌بێته‌وه‌ به‌م ڤایڕه‌سه‌، له‌ڕاستیدا دژی هه‌موو میكرۆب و به‌كتریا و ڤایڕه‌سه‌كان له‌شی مرۆڤ به‌رگریه‌ك په‌یداده‌كات كه‌سه‌ره‌نجام ده‌بێته‌ هۆی چاكبوونه‌وه‌ی كه‌سه‌كه‌ له‌نه‌خۆشیه‌كه‌ به‌ڵام له‌بابه‌تی ڤایڕه‌سی كۆرۆنا و له‌خێزانی كۆرۆنا چه‌ند جۆرێكی تریش هه‌ن كه‌ده‌بێته‌ هۆی تووشبوون به‌ هه‌ڵامه‌تی ئاسایی، ساڵانه‌ ئه‌مه‌ هه‌یه‌ له‌ناو مرۆڤه‌كاندا وه‌كو حاڵه‌تی هه‌ڵامه‌ت ده‌بینیین ئه‌و به‌رگریه‌ی دژی ئه‌و ڤایڕه‌سه‌ هه‌تا ئێستا كه‌تێبینی كراوه‌ شتێكی هه‌میشه‌یی و به‌رده‌وام نییه‌ ده‌بیینین چه‌ند مانگێك ده‌خایه‌نێت و پاشان به‌رگریه‌كه‌ نامێنێت ئه‌مه‌ ده‌توانیین بڵێین هۆكاری تووشبونه‌وه‌ی مرۆڤه‌ به‌ڤایڕه‌سی كۆرۆنا.”

“ماوه‌ی مانه‌وه‌ی به‌رگری دژی كۆرۆنا، ئه‌وه‌ی كه‌ زۆر باسی كرابێت له‌ شه‌ش مانگ زیاتر نییه‌ “

د.كاوه‌ فه‌ره‌ج سه‌عدون ڕونیكرده‌وه‌” ڤایڕه‌سی كۆرۆنا له‌و خێزانه‌یه‌ كه‌ساڵانه‌ چه‌ند جۆرێكی له‌مرۆڤدا هه‌یه‌ ئه‌مه‌ی كه‌ئێستا هه‌یه‌ ئه‌مه‌ نوێیه‌كه‌یه‌تی به‌ڵام ئه‌وانه‌ی پێشتر هه‌بووه‌ و بۆته‌ هۆی تووشبونی مرۆڤ به‌هه‌ڵامه‌ت ده‌بینیین ساڵانه‌ هه‌ریه‌كێك له‌ئێمه‌ ئه‌م حاڵه‌ته‌مان تووشبووه‌ واته‌ هه‌ر هه‌مان هه‌ڵامه‌ت ساڵی داهاتووش ده‌یگریته‌وه‌، ئه‌مه‌ش هۆكاره‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ئه‌و به‌رگریه‌ی له‌دژی ئه‌و ڤایڕه‌سه‌ هه‌یه‌ شتێكی هه‌میشه‌یی و به‌رده‌وام نییه‌ به‌ڵكو به‌تێپه‌ڕبوونی كات كه‌م ده‌بێته‌وه‌، ئێستاش له‌ ڤایڕه‌سی كۆرۆنای نوێدا به‌هه‌مان شێوه‌یه‌ ئه‌م بابه‌ته‌ تۆمار كراوه‌و و توێژینه‌وه‌ی له‌سه‌ر كراوه‌ ده‌ركه‌وتووه‌، له‌توێژینه‌وه‌یه‌كی نوێدا بینم ده‌ڵێت” 25% ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌پشكنینیان بۆ كراوه‌ پێشتر به‌رگرییان هه‌بووه‌ دژی ڤایڕه‌سه‌كه‌ ده‌بینیین دوای چه‌ند مانگێك كه‌ له‌سێ مانگ كه‌متر نه‌بووه‌ پشكنین كراوه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌و به‌رگریه‌ی كه‌ له‌ڕێگه‌ی پشكنینێكی تایبه‌تییه‌وه‌ ده‌دۆزرێته‌وه‌ ده‌بینن كه‌ئه‌و به‌رگریه‌ نه‌ماوه‌.”

 

هه‌روه‌ها ڕاشیگه‌یاند” وه‌كو ماوه‌كه‌ی بۆچوونی جیاواز هه‌یه‌ هه‌ندێك ده‌ڵێن له‌دوای سێ مانگ ، ئه‌وه‌ی كه‌ زۆر باسی كرابێت له‌ شه‌ش مانگ زیاتر نییه‌ كه‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌و به‌رگریه‌ له‌له‌شدا نه‌مێنێت ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی كه‌سه‌كه‌ جارێكی تر تووشببێته‌وه‌.”

 

له‌وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ی ئه‌گه‌ر كه‌سێك بۆ دووه‌مجار تووشی كۆرۆنا ببێته‌وه‌ ئایا مه‌ترسیدار نیه‌؟ د.كاوه‌ فه‌ره‌ج وتی” له‌ڕاستیدا ئه‌وه‌ش توێژینه‌وه‌ی جۆرا و جۆری له‌سه‌ركراوه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌به‌شێوه‌یه‌كی گشتی باس ده‌كرێت تووشبوونه‌وه‌كه‌ له‌وانه‌یه‌ یان وه‌كو یه‌كه‌مجار قورس نه‌بێت یان وه‌كو شێوه‌ی یه‌كه‌مجار قورس بێت چونكه‌ ئه‌و به‌رگریه‌ی كه‌ له‌له‌شدایه‌ جارێكی تر دروست ده‌بێته‌وه‌ له‌دژی ڤایڕه‌سه‌كه، ده‌بینین كه‌سه‌كه‌ وه‌كو جاری پێشوو ده‌یگرێته‌وه‌ نیشانه‌كانی یان له‌وانه‌یه‌ سوكتریش بێت چونكه‌ به‌شێكی به‌رگریه‌كه‌ له‌وانه‌یه‌ ڕێژه‌یه‌كی كه‌م بمێنێته‌وه‌ و ببێته‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌شێوازێكی قورس نه‌بێت له‌گرتنه‌وه‌كه‌ی ڤایڕه‌سه‌كه‌، ئه‌و كه‌سه‌ی ده‌یگرێته‌وه‌ وه‌كو كه‌سێكی ئاسایی پێشتر چۆن بووه‌ هه‌ر ئاوا ده‌یگرێته‌وه‌.”

 

“لێره‌ ئه‌وه‌ی كه‌ باسی مه‌ترسی بكه‌ین له‌سه‌ر ژیانی كه‌سه‌كه‌ (ئه‌و كه‌سه‌ی بۆ دووه‌مجار تووشی كۆرۆنا ده‌بێته‌وه‌) ئه‌وه‌ په‌یوه‌ندی به‌چه‌ند حاڵه‌تێكه‌وه‌ هه‌یه‌ په‌یوه‌ندی به‌ڕه‌وشی ته‌ندروستی كه‌سه‌كه‌ خۆیه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌و كه‌سه‌ جۆره‌ نه‌خۆشیه‌كی هه‌بوو بێت كه‌ نه‌دۆزرابێته‌وه‌ یان له‌ماوه‌یه‌كدا كێشه‌یه‌كی ته‌ندروستی بۆ دروست بووبێت ئه‌مه‌ ببێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌به‌شێوه‌یه‌كی قورستر نه‌خۆشیه‌كه‌ بگرێت واته‌ به‌شێوه‌یه‌ی گشتی ناتوانیین بڵێن كه‌سێك كه‌پێشتر ته‌ندروست بووبێت ئێستا ئه‌گه‌ر تووشببێته‌وه‌ به‌ڤایڕه‌سی كۆرۆنا ئه‌مجاره‌ قورستربێت و مه‌ترسی له‌سه‌ر ژیانی هه‌بێت ئه‌وه‌ی كه‌ من بینیومه‌ له‌توێژینه‌وه‌كاندا باسی ئه‌و بابه‌ته‌ ناكرێت تووشبوونه‌وه‌ هه‌یه‌ به‌ڵام مه‌ترسی له‌سه‌ر ژیان په‌یوه‌ندی به‌حاڵه‌تی ته‌ندروستی كه‌سه‌كه‌ و بوونی نه‌خۆشی تره‌وه‌ هه‌یه‌.”د.كاوه‌ فه‌ره‌ج سه‌عدون پسپۆڕی نه‌خۆشیه‌كانی سنگ و هه‌ناسه‌دان وایوت.”

“چۆنیه‌تی جیاوازی كردن له‌نێوان كۆرۆنا و هه‌ڵامه‌ت “

د.كاوه‌ فه‌ره‌ج سه‌عدون وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌شی دایه‌وه‌ ئایا ڤایره‌سی كۆرۆنا و ئه‌نفۆنزای وه‌رزی له‌هه‌مانكاتدا ده‌توانرێت له‌ له‌شی كه‌سێكدا یه‌كبگرن و كارلێك بكه‌ن؟ له‌وه‌ڵامدا د.كاوه‌ وتی” وه‌كو كارلێك نه‌خێر هه‌ر دانه‌یه‌ك له‌وانه‌ كاریگه‌ری خۆی هه‌یه‌ ڤایڕه‌سی هه‌ڵامه‌ته‌كه‌ ئه‌ویش به‌هه‌مان شێوه‌ مرۆڤه‌كه‌ ناڕه‌حه‌ت ده‌كات واته‌ به‌شێوه‌یه‌كی گشتی ئه‌مه‌ شتێكی كه‌مه‌ ئه‌گه‌ر له‌ڕووی زانستیه‌وه‌ باسی بكه‌ین كه‌ كه‌سێك هه‌ڵامه‌ت بگرێت و له‌هه‌مان كاتیشدا تووشی ڤایڕه‌سی كۆرۆنا ببێت یان ئه‌نفلۆنزای ساڵانه‌ بگرێت ئه‌مه‌ شتێكی كه‌مه‌ و له‌وانه‌یه‌ مه‌ترسیداریش بێت به‌ڵام یه‌كگرتنی ئه‌م ڤایڕه‌سانه‌ له‌یه‌ك كاتدا له‌وانه‌یه‌ شتێكی زه‌حمه‌ت بێت، ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ پێویسته‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌سه‌ر بكه‌ین له‌نه‌خۆشه‌كاندا ئایا ئه‌م كه‌سه‌ ئه‌م نیشانانه‌ی كه‌هه‌یه‌تی كه‌ ئێستا وه‌زی پایزه‌ و به‌ره‌و وه‌رزی زستان ده‌ڕۆین ئایا نیشانه‌كانی كه‌سه‌كه‌ په‌یوه‌ندی به‌په‌تای وه‌رزی و هه‌ڵامه‌ت یان نیشانه‌كانی كۆرۆنایه‌ به‌هۆی ئه‌و پێشكه‌وتنانه‌ی كه‌ له‌بواری پشكنیندا به‌ده‌ستهاتووه‌ ده‌بینیین تاڕاده‌یه‌ك ده‌توانیین جیای بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ ئایا ئه‌مه‌ هه‌ڵامه‌تێكی ئاساییه‌ یان توشبووه‌ به‌كۆرۆنا ئه‌مه‌ش پێویست ده‌كات هه‌ر كه‌سه‌ و چاره‌سه‌رێكی جیاواز وه‌ربگرێت.”

 

ئه‌و پسپۆڕه‌ی نه‌خۆشیه‌كانی سنگ و هه‌ناسه‌دان ده‌شڵێت” لێره‌دا بۆ كه‌سێكی ئاسایی له‌وانه‌یه‌ قورس بێت هه‌ركه‌سێك له‌مكاته‌دا نیشانه‌كانی هه‌ڵامه‌تی هه‌بێت كه‌ زیاتر له‌به‌شی سه‌ره‌وه‌ی كۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌ توشی ده‌بێت وه‌كو خورانی قوڕگ و لوت ئاوكردن و پژمین و كۆكه‌و تا، واته‌ ئه‌مانه‌ له‌وانه‌یه‌ له‌ هه‌ریه‌كێك له‌ ڤایڕه‌سه‌ وه‌رزیه‌كاندا هه‌بێت وه‌كو ئه‌نفلۆنزا و هه‌ڵامه‌تی ئاسایی و یاخود كۆرۆنا ئه‌مانه‌ هه‌مووی نزیكن له‌یه‌كه‌وه‌ كه‌باسیان بكه‌ین به‌شێوه‌یه‌كی گشتی بۆیه‌ لێره‌دا له‌وانه‌یه‌ قورس بێت بۆ كه‌سێكی ئاسایی خۆی جیای بكاته‌وه‌ و بۆی ده‌ربكه‌وێت كه‌ ئایا ئه‌مه‌ كۆرۆنایه‌ یان ڤایڕه‌سێكی ئاساییه‌ واته‌ پێویسته‌ سه‌ردانی پزیشكی پسپۆڕ بكات ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ نیشانه‌ی هه‌ڵامه‌تیان هه‌یه‌ و بیانه‌وێت له‌ته‌ندروستی خۆیان دڵنیابن به‌ڵام له‌هه‌موو حاڵه‌تێكیشدا، هه‌ر كه‌سێك كه‌ به‌ سووكی ئه‌گه‌ر كۆرۆنا بێت یان هه‌ڵامه‌تێكی ئاسایی بێت له‌چه‌ند نیشانه‌یه‌ك و چه‌ند ماكێكی سووك تێنه‌په‌ڕێت پێویست به‌وه‌ ناكات كه‌سه‌كه‌ خۆی سه‌غڵه‌ت بكات و خۆی بخاته‌ ناڕه‌حه‌تیه‌وه‌، ته‌نها ئه‌وه‌ی كه‌ گرنگه‌ له‌و كاته‌دا ئه‌مانه‌ گرنگه‌، پشوودان، شله‌مه‌نی زۆر، دوركه‌وتنه‌وه‌ له‌خه‌ڵكانی تر ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵێك نیشانه‌ی سووك بێت ته‌نها به‌و كرداره‌ ئاساییانه‌ چه‌ند ڕۆژێكه‌ و خۆی تێده‌په‌ڕێت له‌وانه‌یه‌ له‌هه‌فته‌یه‌ك تا ده‌ ڕۆژ هه‌تا ئه‌گه‌ر كۆرۆناش بێت.”

“له‌وانه‌یه‌ له‌سه‌ره‌تای 2021 ئه‌گه‌ر هاتوو خۆپارێزی باش بكرێت له‌لایه‌ن هاوڵاتیانه‌وه‌، ورده‌ ورده‌ ئه‌م ڤایڕه‌سه‌ به‌ره‌و كه‌مبوونه‌وه‌ و له‌ناوچوون بچێت “

د.،كاوه‌ فه‌ره‌ج ئاماژه‌ به‌وه‌ش ده‌كات” پێشبینی كردن قورسه‌ به‌ڵام سه‌باره‌ت ئه‌م ساڵ پیشبینی ئه‌وه‌ ده‌كرێت كه‌ ئه‌م ڤایڕه‌سه‌ به‌هه‌مان قورسی خۆی بمێنێته‌وه‌، له‌وانه‌یه‌ له‌سه‌ره‌تای 2021 ئه‌گه‌ر هاتوو خۆپارێزی باش بكرێت له‌لایه‌ن هاوڵاتیانه‌وه‌، ورده‌ ورده‌ ئه‌م ڤایڕه‌سه‌ به‌ره‌و كه‌مبوونه‌وه‌ و له‌ناوچوون بچێت، به‌ڵام وه‌كو ئه‌مساڵ له‌وانه‌ی هه‌ر به‌مشێوه‌یه‌ قورسیه‌ به‌رده‌وام بێت وه‌كو باس ده‌كرێت له‌جیهاندا هه‌تا ئێستا نه‌گه‌یشتونه‌ته‌ ئه‌وه‌ی بڵێین كه‌ ئه‌م ڤایڕه‌سه‌ له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ وه‌ستاوه‌ به‌تایبه‌تی له‌كوردستاندا ئه‌گه‌ر ماوه‌یه‌كیش خاوبوونه‌وه‌ی پێوه‌ دیار بووبێت ده‌بینین دوای ماوه‌یه‌ك به‌گوڕێكی به‌هێزتره‌وه‌ بڵاو ده‌بێته‌وه‌ بۆیه‌ له‌مساڵدا گرنگترین شت خۆپارێزیه‌ تاكه‌كان ئاگاداری خۆیان بن، هه‌ركه‌سێك نیشانه‌كانی هه‌بوو پێویسته‌ به‌دواداچوون بۆ خۆی بكات ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ش نه‌كات خۆی جیابكاته‌وه‌ و كارێك بكات نه‌بێته‌ هۆی خه‌ڵكانی تر به‌هۆی ئه‌مه‌وه‌ ئه‌م ڤایڕه‌سه‌ بگرن و ئه‌م نه‌خۆشیه‌ به‌رده‌وام بێت.”

هه‌روه‌ها وتیشی” ئه‌مساڵ له‌وانه‌ نییه‌، ساڵی داهاتووش وه‌كو باس ده‌كرێت له‌وانه‌یه‌ تاناوه‌ڕاستی 2021 یش هه‌ر له‌بڵاوبوونه‌وه‌ به‌رده‌وام بێت، ئه‌گه‌ر هاتوو ڤاكسینێكی كاریگه‌ر و چالاك و بێ زیان نه‌دۆزرێته‌وه‌ كه‌بتوانرێت به‌رگریه‌كی گشتی له‌كۆمه‌ڵگه‌دا دروست بكات و ڕێگری لێ بكات.”

“دروست بوونی به‌رگری گشتی “

د.كاوه‌ باس له‌وه‌ش ده‌كات” سه‌باره‌ت به‌به‌رگری گشتی له‌تاكه‌كاندا به‌رگری گشتی كاتێك دروست ده‌بێت كه‌به‌شی هه‌ره‌ زۆری كۆمه‌ڵگه‌ تووشبووبێت به‌م ڤایڕه‌سه‌ كه‌ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی بۆ ماوه‌ی چه‌ند مانگێكیش بێت ئه‌م به‌رگریه‌ دروست ببێت له‌تاكه‌كاندا وه‌ ڕێگری بكات له‌وه‌ی كه‌به‌رده‌وام ئه‌م ڤایڕه‌سه‌ له‌بڵاوبوونه‌وه‌دا بێت بۆ ئه‌مه‌ش پێویسته‌ 2/3 دانیشتووان به‌لانی كه‌مه‌وه‌ ئه‌م ڤایڕه‌سه‌ بگرن، ئه‌و كاته‌ به‌رگری گشتی دروست ده‌بێت ئاماری وردمان له‌به‌رده‌ستدا نییه‌ له‌م بابه‌ته‌ ئه‌وه‌ی له‌جیهاندا باس ده‌كرێت ده‌ڵێت چه‌ندێك له‌وڵاتی خۆتدا توشبوو هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر لێكدانی 10 ی بكه‌یت له‌وانه‌یه‌ ئه‌وه‌ ژماره‌یه‌كی ڕاسته‌قینه‌ بێت بۆ توشبوون به‌ڤایڕه‌سه‌كه‌ له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌دا، له‌كوردستان تائێستا له‌سه‌رو 70 هه‌زاره‌وه‌ تۆماركراوه‌ به‌نزیكه‌یی ئه‌مه‌ 1/5 كۆمه‌ڵگه‌ ده‌كات كه‌ ڤایڕه‌سه‌كه‌ی وه‌رگرتووه‌، به‌ڵام ده‌بێت ڕێژه‌یه‌كی زۆر دانیشتووان ڤایڕه‌سه‌كه‌ وه‌ربگرن بۆ ئه‌وه‌ی به‌رگری گشتی دروست ببێت كه‌ئه‌مه‌ شتێكی باشیش نییه‌ چاوه‌ڕێ ئه‌وه‌ بكه‌ین چونكه‌ ڕێژه‌ی مردنیش به‌رز ده‌بێته‌وه‌ واته‌ ڕێژه‌ی گیانله‌ده‌ستدان به‌هۆی ڤایڕه‌سه‌كه‌وه‌ ڕێژه‌یه‌كی كه‌م نییه‌ بۆیه‌ ئه‌وه‌ی باس ده‌كرێت، زیاتر هه‌وڵبدرێت خۆپارێزی بكرێت وه‌ به‌رگریه‌كی ده‌ستكرد كه‌ له‌ڕێگه‌ی ڤاكسینه‌وه‌ بێت و بڵاوبكرێته‌وه‌ له‌جیهاندا كه‌ بتوانرێت بڵاوبكرێته‌وه‌ له‌جیهاندا كه‌ ڕێگری له‌بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایڕه‌سه‌كه‌ بكات.”

هه‌روه‌ها زیاتر ڕوونیكرده‌وه‌” له‌كۆمه‌ڵگه‌دا به‌شێوه‌یه‌كی گشتی هه‌تا به‌رگریه‌كی گشتی دروست نه‌بێت وه‌كو له‌ئه‌زموونه‌كانی پێشووی ڤایڕه‌سه‌ جیاوازه‌كاندا ئه‌وه‌ بینراوه‌ كه‌ئه‌گه‌ر هاتوو ڕێگری ته‌واوی لێ نه‌كرێت له‌شێوازی بڵاوبوونه‌وه‌كه‌ی كه‌ئه‌مه‌ شتێكی زه‌حمه‌ته‌ كۆنتڕۆڵ كردنی به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو لایه‌نی په‌یوه‌ندی نێوان تاكه‌كان و دووركه‌وتنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و خۆپارێزییه‌كان تۆكمه‌ بكرێت وه‌ له‌هه‌مان كاتیشدا ئه‌گه‌ر هاتوو ڤاكسینێكی كاریگه‌ر نه‌دۆزرێته‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ هه‌تا ساڵی داهاتووش ئه‌م شه‌پۆله‌ به‌هه‌مان شێوه‌ هه‌ربه‌رده‌وام بێت.”

“هیچ ساڵێك ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ له‌ جیهاندا ملیۆنێك كه‌س به‌هۆی ڤایڕه‌سی ئه‌نفلۆنزاوه‌ گیانله‌ده‌ست بدات “

له‌كۆتایی وتووێژه‌كه‌ی به‌شی كوردی ده‌نگی ئه‌مریكا د.كاوه‌ فه‌ره‌ج سه‌عدون سه‌باره‌ت به‌به‌راوردی ڕێژه‌ی مردن به‌ كۆرۆنا له‌چاو ئه‌نفلۆنزا دا وتی” نه‌خێر ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ئه‌نفلۆنزای ئاسایی دا هه‌یه‌ ناگاته‌ ئه‌و ئاسته‌ی كه‌ خه‌ڵك به‌هۆی ڤایڕه‌سی كۆرۆناوه‌ گیان له‌ده‌ستده‌دات له‌ جیهاندا، هیچ ساڵێك ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ له‌ جیهاندا ملیۆنێك كه‌س به‌هۆی ڤایڕه‌سی ئه‌نفلۆنزاوه‌ گیانله‌ده‌ست بدات، له‌ڕاستیدا له‌ ڤایڕه‌سی كۆرۆنادا ڕێژه‌ی گیانله‌ده‌ستدان زیاتره‌ وه‌ هێزی بڵاوبوونه‌وه‌كه‌ی زیاتره‌ ئێستا له‌ڕووی زانستیه‌وه‌ بۆمان ده‌ركه‌وتووه‌، به‌راوردناكرێت به‌ڤایڕه‌سه‌ ئاساییه‌كانی تری هه‌ڵامه‌ت و په‌تاكانی تر كه‌ساڵانه‌ له‌ناو مرۆڤه‌كاندا بڵاو ده‌بێته‌وه‌، وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌تێبینی كراوه‌ له‌وانه‌یه‌ هه‌ر شه‌پۆلێك بێت و ئه‌گه‌ر به‌ره‌و كه‌مبوونه‌وه‌ و كزبوون بڕوات له‌وانه‌یه‌ جارێكی تر دروست نه‌بێته‌وه‌ چونكه‌ ئه‌م شه‌پۆله‌ی كه‌ هه‌یه‌ به‌ته‌واوه‌تی ڕێی لێ نه‌گیراوه‌ له‌ بڵاوبوونه‌وه‌.”

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان