ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

هەرێم پێیوایە غەدری لێدەكرێت
ڕەنگە هەولێر و بەغدا نەگەنە ئەنجام

خەڵك- ئیدریس جەبار
ڕەنگە حكومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ حكومەتی فیدراڵ نەگاتە ڕێكەوتن لەبارەی كێشە هەڵپەسێردراوەكانی نێوانیان، ئەمەش لەكاتێكدایە كە سێ‌ گەڕی گفتووگۆ لەنێوانیاندا لەم ماوەیەی دواییدا سازكران.

ناكۆكییەكان لەسەر پشكی هەرێم لە بودجەی دارایی و شایستە داراییەكانی پێشمەرگە و هەناردەكردنی نەوت و ناوچە جێناكۆكەكانی پەیوەست بە ماددەی 140ی دەستوری هەمیشەیی عیراقن.

لەو بارەیەوە، سەرچاوەیەكی ئاگادار بە میدیاكانی نزیك لە پارتی دیموكراتی كوردستانی ڕاگەیاندووە”شێوازی گفتووگۆكانی ئێستای نێوان هەردوولا مزگێنی بەخش نیین، و بەرەو بنبەستن دەچن بۆ چارەسەركردنی ئەو كێشە و گیروگرفتانە”.

بە وتەی سەرچاوەكە”بەداخەوە حكومەتەكەی كازمی بەرانبەر بە كورد بەندەكانی دەستور جێبەجێ‌ ناكات، چونكە لە زۆربەی گفتووگۆكانی ئەم دواییە هەوڵی بەغدا بەدیكراوە بۆ دەستگرتن بەسەر مەرزە سنورییەكانی هەرێم، ئەمەش لەلایەن هەرێمەوە هێڵی سورە و بە زامنكردنی مافی گەلی كوردستان دادەنرێن، وەك لەگەڵ حكومەتەكانی پێشوودا رێكەوتنیان لەسەركراوە”.

ئەو سەرچاوەیە دەڵێت”چ كاتێك حكومەتی عیراقی توانی بەشێوەیەكی تەواوەتی دەست بگرێت بەسەر مەرزە سنورییەكانی ناوچەكانی تری عیراق و فڕۆكەخانە و بەندەرەكان، ئەوا حكومەتی هەرێم لەو دەمەدا ئامادەیە گفتووگۆیەكی یاسایی لەو بارەیەوە ئەنجام بدات كە تێیدا مافی هەرێم پارێزراوبێت”.

لەبارەی بابەتی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستانیش، سەرچاوەكە ڕایگەیاندووە”هەڵوێستی ئێستای بەغدا پشت بە دەستور و یاسا نابەستێت، بەڵكو گوشارێكی سیاسییە و حكومەتی عیراق دەیەوێت لەبەرانبەر دۆسێی ناوچە جێناكۆكەكان بەكاریبهێنێت، پرسی هەناردەكردنی نەوتیش بەداخەوە بە هەمان شێوە فێڵێكی سیاسییە”.

سەرچاوەكە پێیوایە”ئەركی حكومەتی عیراقە وەك چۆن مووچەی بەسرە و بەغدا و موسڵ دابین دەكات، بە هەمان شێوە مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستانیش دابین بكات، نەك وەك كارتی سیاسی و قۆڵبادان لەدژی حكومەتی هەرێمی كوردستان بەكاریی بهێنێت، حكومەتەكەی كازمیش هەمان سیاسەتەكانی مالیكی و عەبادی دژ بە كورد دووبارە دەكاتەوە، لەمەشدا شكستخواردوو دەبێت كە لە بەرژەوەندی عیراق نییە”.

حكومەتی عیراق بەسەرۆكایەتی مستەفا كازمی، لەماوەی گفتووگۆكانی ڕابردووی لەگەڵ شاندنی هەرێمی كوردستان، بەپێویستی زانیوە وەك چۆن پارە و داهاتی نەوت و مەرزە سنورییەكان و بەندەرەكان و داهاتەكانی تری ناوخۆ لە بەسرە و پارێزگەكانی تر دەگەڕێنەوە بۆ خەزێنەی دەوڵەت لە بەغدا، پارەی هەناردەی نەوت و داهاتی گومرگ و داهاتەكانی تری ناوخۆی پارێزگەكانی هەرێمی كوردستانیش ڕادەستی بەغدا بكرێن، تا لەبەرانبەردا حكومەتی فیدراڵ مووچەی فەرمانبەران و شایستە داراییەكانی تر ڕەوانەی هەرێمی كوردستان بكات.

زۆبەری هێزە سیاسییەكانی عیراقیش بە سوننە و شیعەوە پێیانوایە، تائێستا حكومەتی هەرێم داهاتی هەناردەی نەوت و داهاتی گومرگی بۆخۆی هەڵگرتووە و لە بودجەی گشتی عیراقیش كە لە داهاتی فرۆشتنی نەوتی كێڵگەكانی ناوەڕاست و باشوور پێكدێت لەگەڵ داهاتەكانی تری گومرگ و ناوخۆی پارێزگەكانی تر، پشكی هەبووە بەبێ‌ ئەوەی بە یەك فلس بەشداریی لە دەوڵەمەندكردنی بودجەی گشتی عیراقدا بكات، بۆیە بە پێویستی دەزانن چی دی حكومەتی فیدراڵ مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم ڕەوانە نەكات و لێبگەڕێت هەرێم لە داهاتەكانی خۆی مووچە بۆ خەڵكی هەرێم دابین بكات.

ئەمەش لەكاتێكدایە كە ئەمڕۆ سێشەممە 2020/6/30 مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ڕێگەی ڤیدیۆ کۆنفرانسەوە لەگەڵ شاندی دانوستانکار لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی کۆبووەوە.

لە کۆبوونەوەکەشدا قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەت، تیشکی خستەسەر سەردانی هەفتەی ڕابردووی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ بەغدا و ئەنجامی گفتوگۆکان لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی و پێشنیارەکان بۆ چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکان .

سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان جەختی لەسەر بەردەوامبوونی گفتووگۆكانی هەرێمی کوردستان لەگەڵ بەغدا كردبۆوە بۆ گەیشتن بە ڕێکەوتنێک کە ماف و شایستە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستانیان تێدا پارێزراو بێت.

راپۆرت

پسپۆڕێك: 80%ی هاووڵاتیان تووشی كۆرۆنا دەبن
عیراق، ئەو لایەنانەی سودییان لە كۆرۆنا بینیوە ئاشكرا دەكرێن

خەڵك- بەشی هەواڵ
پەرلەمانتارێكی سەربەخۆ لە پەرلەمانی عیراق پێیوایە سێ‌ لایەن سودییان لە ڤایرۆسی كۆرۆنا بینیوە لە عیراق، پسپۆڕێكی تەندروستی گشتیش لەگەڵ حاڵەتی پابەندنەبوونی هاووڵاتیان بە ڕێكارەكانی خۆپارێزی، 80%ی كۆمەڵگەی عیراقی تووشی پەتاكە دەبێت.

باسم خەشان پەرلەمانتاری سەربەخۆ لە پەرلەمانی عیراق، لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند”دەركەوتنی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە وڵات و كاریگەرییەكانی لەماوەی چەند مانگی ڕابردوو، بەشێوەیەكی ڕوون بەرەنجامی شۆڕشی تشرینیان لە گۆڕانكارییە شاوەڕوانكراوەكان دواخست و هاوبەشییان كرد لە هێشتنەوەی هێزە سیاسییەكان لە ڕەوشی ئێستایاندا، بۆیە دەكرێت بڵێین هەموان سودییان لە ڤایرۆسەكە بینی جگە لە گەلی عیراق”.

بە وتەی خەشان”سێ‌ لایەن سودییان لە ڤایرۆسی كۆرۆنا بنیوە كە هێزە سیاسییە دەستڕۆیشتووەكان، بەو هۆیەی پارێزگارییان لە بوونی خۆیان كردووە لەبەرانبەر گۆڕانكارییەكان، لەگەڵ گرێبەستە گەورەكان كە لەماوەی ڕابردوودا واژۆكران، وێڕای سودوەرگرتنی بازرگانانی دەرمانە خراپەكان لەڕووی ساغكردنەوەی كاڵاكانیان لە بازاڕ”.

ئەو پەرلەنتارە پێیوایە”كۆرۆنا بۆتە مایەی ڕاگرتنی زۆرێك لە چالاكییە گرنگەكان لە وڵاتدا، بە تایبەتیش حكومییەكان، چونكە ڕێژەی دەوام 25% تێناپەڕێنێت، بۆیە هاووڵاتیان زەرەرمەندی گەورەن لەم تەنگژەیەی ڕوودەدات”.

پێشتر پسپۆڕێكی لە تەندروستی گشتی، پێشبینی كردبوو 80%ی گەلی عیراق تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا ببێت، باسی لە پێویستی هەنگاونانی عیراق كردبوو بۆ گەیشتن بە قۆناغی پێكەوەژیان لەگەڵ پەتاكە.

د. هەیسەم عوبێدی ڕایگەیاندبوو”عیراقییەكان و هەموو گەلانی جیهان، گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی كە پێویستە پێكەوەژیان لەگەڵ ڤایرۆسی كۆرۆنادا بكرێت، دوای ئەوەی ماوەیەكی زۆر بەسەر قەدەغەكردنی هاتووچۆدا تێپەڕی، هەروەها ژیان ناكرێت لەمە زیاتر ڕابوەستێت”.

بە بۆچوونی ئەو پسپۆڕە”هۆكاریی بەرزبوونەوەی ڕێژەی تووشبوون بۆ كەمكردنەوەی ڕێوشوێنەكانی قەدەغەكردنی هاتووچۆ لەكانی جەژنی قوربان و تێكەڵبوونی خەڵك لە بازاڕەكان، یان لە سەردنەكان دەگەڕێتەوە كە ڕێگەی بۆ زیاتر بڵاوبوونەوەی پەتاكە خۆشكرد”.

عوبێدی پێشبینی كرد”70-80%ی كۆمەڵگەی عیراقی تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا ببێتە بەپێی چەمكی بەرگری كۆمەڵایەتی، ناشكرێت ڕەوشەكە كۆنترۆڵ بكرێت تا بەشێوەیەكی پلەبەندی تووشبوون لەنێو كۆمەڵگەدا ڕوونەدات”.

پسپۆڕەكەی تەندروستی گشتی عیراق دەڵێت”كردنەوەی مۆڵەكان و ڕێگەدان بە هاتووچۆكردن، ڕێخۆشكەرن بۆ ڕوودانی حاڵەتی پابەندنەبوونی گەورە و بە تایبەتیش لەنێو توێژی لاوان كە زەمینەسازی بۆ تووشبوونی ملیۆنی خۆش دەكەن، ئەمەش عیراقییەكان دەخاتە ڕەوشێكی قورسەوە، چونكە دامەزراوەی تەندروستی لەو دەمەدا توانی لەخۆگرتنی ئەو ژمارە گەورەیەی نامێنێت”.

سەبارەت بە داواكارییەكانی هەڵگرتنی هەردوو شێوازیی قەدەغەكردنی هاتووچۆ، عوبێدی وتی”لەوبڕوایەداین پێكەوەژیان پێویستە هاوشان بێت لەگەڵ سەپاندنی ڕێكاریی توند كە هاووڵاتیان پابەند بكات بە خۆپاراستن و سەپاندنی سزای دارایی بەسەر سەرپێچیكاران، بۆ خۆلادان لە تۆماركردنی ژمارەیەكی گەورەی تووشبوان، بەركەوتن لەگەڵ ڤایرۆسەكەدا چەند زیاتر بێت، هێندە تووشبوو كاریگەریی لەسەر دروستدەبێت، بۆیە جەخت لەسەر پێویستی بەستنی كەمامە و سەپاندنی لە شەقامەكان و فەرمانگە و شوێنەكانی كار دەكەینەوە”.

د. هەیسەم عوبێدی ئاماژەی بە دەنگۆی تەوژمی دووەمی كۆرۆناش كرد كە بە وتەی ئەو”ڕوودانی جێگیر نییە، گەر ڕووشبدات لە عیراق، ئەوا 25%ی گەل كاریگەر نابێت بە پەتاكە، چونكە تووشبووە و لە ماوەی 6 مانگی ئەم ساڵدا بەرگری وەرگرتووە، گەر ڕووبدات، ئەوا نیشانەكانی جیاوازدەبن لەوەی لەئێستادا هەیە”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

وردەكاریی نوێ‌ لەسەر ڤاكسینی دژە كۆرۆنا ئاشكرادەكرێت

خەڵك- بەشی هەواڵ
دەسەڵاتدارانی ڕوسیا وردەكاریی نوێ‌ لەبارەی ڤاكسینە ڕوسییەكەی دژ بە ڤایرۆسی كۆرۆنا ئاشكرادەكەن.

چاوەڕوان دەكرێت یەكەمجار بۆ پزیشكان و مامۆستایان بەكاربهێنرێت كە دەكرێت لە كۆتایی ئەم مانگە یان سەرەتای مانگی ئەیلوبی داهاتوو پرۆسەی بەكارهێنەكەی دەستپێبكات.

لەڕێنماییە تایبەتەكانی بەكارهێنانی ڤاكسینە نوێیەكە كە لەلایەن ناوەندی (گامالی) ڕوسی بۆ پەتاكان و بایۆلۆجی دەركراوە هاتووە”ڤاكسینەكە بریتیە لە دەرزییەك كە لە دەماری (دەلتوید) لە شان دەدرێت. گەر ئەستەمیش بوو لەو شوێنە بدرێت، ئەوا لە دەماری پانی ڕان دەدرێت”.

لەپێناو پتەوكردنی بەرگری لەش، دوو جار دەرزییەكە لێدەدرێت كە یەكەمیان پێكهاتەیەكی ڤاكسینەكەی تێدایە، دوای 3 هەفتەش جارێكی تر كەسەكە ڤاكسینێكی تر وەردەگرێت كە پێكهاتەی دووەمی ڤاكسینەكەی تێدایە.

ڕێنماییەكان ئاماژە بە تێبینییەك دەكەن كە بریتییە لەوەی، ئەو كەسەی دەرزییەكەی لێدەدرێت، پێویستە بۆ ماوەی 30 خولەك لەژێر چاودێری پزیشكان یان پەرستاراندا بێت.

پێشتر ڤلادیمێر پۆتین سەرۆكی ڕوسیا ڕایگەیاندبوو، كچەكەی ڤاكسینی دژ بە ڤایرۆسی كۆرۆنای لەسەر خۆی تاقیكردۆتەوە كە بە وتەی ئەو، لەگەڵ وەرگرتنی یەكەم ڤاكسیندا پلەی گەرمای لەشی گەیشتۆتە 38 پلەی سەدی، بەڵام لەكاتی وەرگرتنی دووەم ڤاكسیندا پلەی گەرمای بەرزنەبۆتەوە و پاشان پلەی گەرمای جەستەی ئاسایی بۆتەوە، لەئێستاشدا تەندروستی زۆر باشە.

دەزگای (روس زدراڤ نادزور) چاودێری تەندروستی ڕوسی ڕایگەیاندبوو، پلانی هەیە لە دوای بەكارهێنانی ڤاكسینەكە توێژینەوە لەسەر چەندان هەزار كەس بكات، تا چاودێری ئەگەری دەركەوتنی دیاردە لاوەكییە ناچاوەڕوانكراوەكان بكات لەنێو ئەوانەی ڤاكسینەكەیان بەكارهێناوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

وردەكارییەكانی دەخرێنەڕوو
لێكۆڵینەوەكان بەشێك لە هۆكاریی تەقینەوەكەی بەیروت ئاشكرادەكەن

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەرچاوە ئاگادارەكان ڕایدەگەیەنن، لێكۆڵینەوە سەرەتاییەكان ئاماژە بە چەندان ساڵ پشتگوێخستتن و بێخەمی دەسەڵاتداران دەكەن لەڕووی عەمباركردنی ماددەیەكی مەترسیدار لە بەندەری بەیروت كە بووە هۆی ئەو تەقینەوەیەی تێیدا زیاتر لە 100 كەس بونە قوربانی.

ئاژانسی (رۆیتەرز) لە زاری سەرچاوەیەكی ئاگادارەوە بڵاویكردەوە:”مەسەلەی سەلامەتی عەمباركردن، چەندان جار خراوەتە بەردەست لیژنەكان و دادوەران، بەڵام هیچ فەرمانێك دەرنەكرا بۆ گواستنەوەی ئەو ماددەیە كە خێرا گڕدەگرێت، یان لەناوبردنی”.

بە وتەی سەرچاوەكە:”ئاگرێك لە گەنجینەی ژمارە نۆی بەندەرەكە كەوتەوە و گەیشتە گەنجینەی ژمارە 12 كە نیتراتی ئەمۆنیۆمی تێدا عەمباركراوە”.

سەرچاوەكە دەڵێت:”تەقینەوەكەی 4ی تەمموز بەهێزترین تەقینەوە بوو كە بەیروت بەخۆیەوە بینی، لەكاتێكدا شارەكە هێشتا برینەكانی جەنگی ئەهلی كە سی ساڵ درێژەی كێشا ساڕێژ نەبوون، سەرباری ئەوەش بە تەنگژەیەكی دارایی تونددا تێدەپەڕێت كە دەرهاویشتەی دەیان ساڵ لە گەندەڵی و خراپ بەڕێوەبردنی ئابورییە”.

بەدەری زاهیر، بەڕێوەبەری گشتی گومرگی لوبنان بە ڕۆژنامەوانانی ڕاگەیاندووە”گەمرگ شەش بەڵگەنامەی بۆ دەسەڵاتی دادوەریی بەرزكردۆتەوە و هۆشداریی داوە لەبارەی مەترسی گەورەی ماددەكە”.

بە وتەی ئەو بەرپرسە لوبنانییە”داوامان كرد سەرلەنوێ‌ هەناردە بكرێتەوە، بەڵام ئەوە ڕوەینەدا و هۆكارەكەشی بۆ شارەزایان و پەیوەنیدارەكان بەجێدەهێڵین”.
سەرچاوەیەكی تر كە فەرمانبەرە لە بەندەرەكە بە (رۆیتەر)ی ڕاگەیاندووە”شەش مانگ لەمەوبەر تیمێك نیتراتی ئەمۆنیۆمی نێو گەجینەكەی تەماشاكرد و هۆشداریدا لەوەی كە گەر نەگوازرێتەوە،هەموو بەیروت دەتەقێنێتەوە”.

بەپێی ئاژانسەكە، دوو بەڵگەنامە هەن كە تێیاندا گومرگی لوبنانی لە ساڵانی 2016 و 2017 داوای لە دەسەڵاتی دادوەریی كردووە، تا داوا لە دامەزراوە دەریاییە پەیوەندیدارەكان بكات، ماددەكە هەناردەبكەن، یان ڕەزامەندی لەسەر فرۆشتنی نیتراتی ئەمۆنیۆم دەرببڕن كە لەڕێی كەشتی باری (رۆسۆس)ەوە هێنرا و لە گەنجینەی 12دا بۆ زامنكردنی سەلامەتی بەندەرەكە هەڵگیراوە”.

یەكێك لە بەڵگەنامەكان، ئاماژە بە چەند داواكارییەكی هاوشێوە دەكات لە ساڵانی 2014 و 2015.

ماڵپەڕی شیب ئەرستید. كۆم، كە تۆڕێكە مامەڵە لەگەڵ سكاڵا یاساییەكانی كەرتی بار دەكات، لە ڕاپۆرتێكیدا لە ساڵی 2015 ڕایگەیاندووە، كەشتی رۆسۆس كە بە ئاڵای مۆڵدافیاوە لە دەریادا گەشتی كردووە، كاتێك ڕووبەڕووی كێشەی تەكنیكی بووە لە گەشتە دەریاییەكەی لە جۆرجیاوە بۆ مۆزەمبیق، ، لە مانگی ئەیلولی 2013 لە بەیروت لەنگەری گرت و 2750 تەن نیتراتی ئەمۆنیۆمی هەڵگرتبوو.

بەپێی ماڵپەڕەكە”دوای ئەوەی پشكنینی بۆكراوە، ڕێگە لە بەڕێكەوتنی گیراوە، پاش ماوەیەكی كەمیش خاوەنی بارەكە دەستبەرداریی بارەكەی بووە، ئەمەش دوو قەرزاریی ناكۆكی ناچار كردووە سكاڵای ئاسایی بەرزبكەنەوە”.

ئەو ماڵپەڕە دەڵێت”بەهۆی مەترسییەكانی پەیوەست بە هێشتنەوەی نیتراتی ئەمۆنیۆم لەسەر كەشتییەكە، دەسەڵاتداران ناچاربوون بارەكە بگوازنەوە بۆ نێو گەنجینەكانی بەندەرەكە”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان