ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

ژەهر….. ئەوجا ئۆنلاینەکەی


رێبین بابەجان

سەرەتا پەرژینێکی بەرز لە نێوان بەڕێزتان و بێ ڕێزییەکانی ناو ئەم نووسینە بێت.

ماوەیەک لەمەوبەر، نیوەشەو بوو، لە فەیسبووک پیاوێک نووسیبووی بەرەبەیان خۆم دەکوژم. تێبینیم کرد کە تەنها نیو سەعاتێک بوو پۆستەکەی دانابوو بەڵام زیاد لە سێ هەزار کۆمێنتی بۆ هاتبوو!

من یەکسەر، بێ ئەوەی بزانم بە جدییەتی یان هەر هەڕەشەیە، کۆمێنتێکم بۆ نووسی پاڵپشت بە ئایەتێکی قورئانی لەسەر سزای خۆکوشتن، بە هیوای ئەوەی پاشگەزی بکاتەوە. تەنانەت شێوازێکی ریپۆرت کردن هەیە لە فەیسبووک کە تایبەتە بە مەترسی خۆکوشتن، ئەوەشم کرد.

ئینجا کە دەستم کرد بە کۆمێنت خوێندنەوە، تووشی شۆکێکی گەورە بووم و کەوتمە دۆخێکی دەروونی خراپەوە. ئەو شەوە تا نزیکەی کاتژمێر ٤ی بەرەبەیان بە سەدان کۆمێنتم خوێندەوە، باوەڕتان هەبێت کە ئەم بینی سەرو ٩٠ لە سەدی کۆمێنتەکان هاندان بوون بۆ خۆکوشتنی کابرا، خەریک بوو تێک ئەچووم!!!

“ـ ئەگەر پیاو بیت پەشیمان نابیتەوە.
ـ دەی بزانین وەکو حاکمەکە پیاویت.
ـ کاکە بۆ وا خستووتە درەنگ؟ خەومان یەت.
ـ من خەفەرم ئەمشەو، ناکرێت پێشی بخەیت؟”

بە دەیان شێوازی جیاواز هانیان دەدا بۆ خۆکوشتن!
بۆ زانیاریتان ئەسڵەن هۆکاری هەڕەشەی خۆکوشتنەکەشی هەر گاڵتەکردنی خەڵک بوو پێی بە هۆی ناونانی منداڵەکەیەوە!

پاش تێپەڕبوونی وادەی دانراو بۆ خۆکوشتنەکە، خوا رەحمی کرد و ئەو بەڕێزە خۆی نەکوشت. جا من نازانم پەشیمان بوویەوە یان هەر خۆی لە ئەسڵدا بە تەمان ئەبوو خۆی بکوژێت بەڵام خۆنەکوشتنەکەی ئەو خەڵکەی ئەوەندەی تر هار کرد و دوور لە ڕووتان وەک سەگ دەستیان کرد بە رشانەوە بە کابرادا! ڕێک ئەتگووت بلیتیان کڕیوە بە تەماشاکردنی فلیمی خۆکوشتنەکەی و پارەکەیان فەوتاوە!!

هێندە کۆمێنی ڕیسواکردن و جنێودان بۆ ئەو کەسە نووسرا، باوەڕتان هەبێت چەند لە پێش وادەکە ئەترسام خۆی بکوژێت، دە ئەوەندە لە دوای وادەکە ئەترسام لە داخی ئەو کۆمێنتانە خۆی بکوژێت!

هاوڕێیانی ئازیز،
بە بۆچوونی من ئیحتمالە کۆمێنتی جوان دوو ڕوویی و خۆدەرخستن و ماستاو و موجامەلەی تێدابێت، بەڵام ئەو کۆمێنتانەی کە بێڕێزیکردنن و هاندانن بۆ خراپە، هەمیشە دەروازەیەکن بۆ بینینی ناخی راستەقینەی کەسەکان. جا ئەگەر ئەم بۆچوونەم ڕاست بێت ئەوا قوڕێکی خەست بۆ ئەم میللەتە گیراوەتەوە، هەر بۆ خۆشمان نا بەڵکو بۆ چەندین نەوەی داهاتووش.

ئازیزان،
من باسی ئەوانە ناکەم کە لەسەر ناکۆکی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئاینی بە شێوازێکی توند لەگەڵ یەکتر ئەدوێن، مەبەستی من دەروون نەخۆشەکان. ئاخر کە پەیجێک هەواڵی دزێک دائەنێ، بۆ زۆرینەی کۆمێنتەکان دەست خۆشی لە دزەکە بکەن، یان کە کابرا دەستدرێژی کردۆتە سەر کچێک چۆن بە سەدان وەحشی پاساوی بۆ بهێننەوە، ئەی کە کابرا تەعزێیەتی، ماڵی وێران بووە، کاسپییەکەی زەرەری کردووە، یان قسەیەکی پەروەردەیی کردووە چۆن ئەبێت یەک دنیا (زیندەوەری_باش_پەروەردە_نەکراو) جنێو و ئیمۆجی پێکەنینی بۆ دابنێن، ئەمە لە کوێی بەها و ڕەوشتی بەرزدا جێی دەبێتەوە؟!

خۆشەویستان،

وەک لەو کۆمێنتان ئەی سەرەوە تێبینیتان کردووە، زۆربەی کات کۆمێنتە بێڕێزییەکان پێکەنیناوی دەنوێنن، بەڵام دەبێت بیرمان بێت لە ناخدا زەهراوین.
زۆر جار حەزێکمان تێدا دروست دەبێت کە (هەزەلی) بین، بەڵام هەزەلی بوون ئەوە ناهێنێت خەڵک بخەینە گریان، مەگەر ئەو کەسانەی کۆمێنتی ژەهراویی ان بۆ دەنووسین دایک و باوک و کەس و کار و هاوڕێیان نییە. باوەڕتان هەبێت زۆربەی جار کۆمێنتە زەهراوییەکان ئازاری کەسەکە نادات بەڵام منداڵەکانی تووشی گرێ و گۆڵی دەروونی دەکات، جا زەردەخەنەیەک ئەوە دەهێنێت؟! تکایە با هەوڵ بدەین خۆمان و ئازیزانمان نەکەونە ئەو تەڵەیەوە، ئەگەر کەوتیشن لە تەڵەکە دەریان بهێنین نەک بە لایک و کۆمێنت خۆشمان بچینە پاڵیان.

هیوادارم پارێزراو بن لە هەموو ژەهرێک و لە ڤایرۆسە خراپەکانیش، لە حەجمی کۆڤید نۆزدەوە تا حەجمە گەورەکەی، ئەوەی کە بەقەدەر زەلامێکە…

ریکلام

وتار

ئاخێک بۆ بەرهەمی ناوخۆ !


*سەرکۆ یونس

ساڵانە خاوەن پرۆژەکشتوکاڵی و جوتیارو خاوەن ڕەزوباخەکانی کوردستان هەوڵ ئەدەن بەرهەمەکانیان لەمیوە و گەنم و جۆ و دانەوێڵە و بەرهەمی سەوزە و تەڕەکاڵی بەهارەو هاوینە بخەنە بازاڕەکانی کوردستانەوە بەهیواو ئومێدی دەستکەوتنی داهات و دابینکردنی بژێوی ژیان بۆ خۆیان و ماڵ و مناڵەکانیان، بەڵام بەداخەوە وەک پیشەی هەموو ساڵێک ڕەنجەکەیان بە فیڕۆ دەڕوات بەهۆی نەبونی نرخێکی گونجاو بۆ بەرهەمەکانیان تا بتوانن بەردەوام بن و تێچونی خەرجیەکانیان بۆ پڕ بکاتەوە. بەداخەوە وەک دەبینین لێرەو لەوێ جوتیار و خاوەن بەرهەمەکان بەهۆی ساغ نەبونەوەی بەرهەمەکانیانەوە بەناچاری و بە چاوی پڕ فرمێسک و حەسرەتەوە وبەئاخ وداخێکی نائومێدانەوە بە بەرچاوی حکومەت و لایەنە پەیوەندیدارەکانی کشتوکاڵەوە بەرهەمەکانیان فڕێ دەدەن و بەرەڵاکردنی کێڵگە و مەزراکانیان بووەتە پیشەی ساڵانەی بەشێکی زۆری جوتیاران.
خۆشبەختانە بەبێ چاودێری و پلانی حکومی جوتیارانی کوردستان ساڵانە بەرهەمی ناوخۆی کشتوکاڵی بەڕێژەی گونجاو زیاد دەکەن و بەرهەمەکانیان دەخەنە بازاڕەکانی هەرێمەوە کە لەڕووی چۆنایەتی و چەندایەتیەوە زۆربەی کات کێبڕکێ ی بەرهەمی هاوردەی ئێرانی و تورکی دەکات و دەتوانین بڵێن لەم کاتەدا بەشی پێویستی ناوخۆ پڕدەکاتەوە و لەهەندێ بەرهەمدا زیاتر لە پێویستی ناوخۆ دابین دەکرێت کە پێویستە هەناردەی بازاڕی وڵاتانی ناوچەکە بکرێت و ساغ بکرێنەوە.بەڵام جارێکی تر بە داخەوە بەهۆی نەبونی یاسای گونجاو و نەبونی پلانی ئابوری و کشتوکاڵی و گرنگی نەدانی لایەنەپەیوەندیدارەکانی تایبەت بە کشتوکاڵ بە بەرهەمی ناوخۆیی و چەندین هۆکاری تر ساڵانە لەوەرزی گەشتنی بەرهەمە خۆماڵییەکاندا توشی دیاردەی ساغ نەکردنەوە و کێشەی بەبازاڕکردنی بەرهەمەکان دەبینەوە.هەر لەفرۆشتنی گەنم بە حکومەتی عێراقی کە ساڵانە ڕێژەی وەرگرتنی بڕی گەنمی کوردستان کەمتر دەکات و سەرەڕای پێنەدان و دواکەوتنی پارەکەی و بەناچاری جوتیارانی هەرێم بەشێکی زۆری بەرهەمی گەنم لەبازاڕدا بەنرخێکی نزم دەفرۆشن.هەروەها نەبونی بازاڕ بۆ ساغکردنەوەی بەرهەمی تەماتەو خەیارو کولەکە و بامێ و باینجان و شوتی و کاڵەک وسەرجەم بەرهەمەخۆراکییەکانی وەرزی هاوینە و هەتا پێ گەشتنی ترێ و هەناری کوردستان بەدەگمەن بەرهەمێک لەم بەرهەمە گرنگ و ستراتیژیانەی هەرێم نرخێکی گونجاو بەدەست دەهێنێت تا خاوەن بەرهەم و جوتیاران بتوانن بژێوی ژیانی خۆیان دابین بکەن و بەردەوام بن لەسەر کارو پیشەکەیان.
بەکورتی ئەو هۆکارانە دەستنیشان دەکەین کەبوونەتە ڕێگر لەبەردەم بوژانەوەی بەرهەمی ناوخۆدا.
– 1- نەبونی پلانی ئابوری و کشتوکاڵی ستراتیژی لەلایەن حکومەتی هەرێمەوە و گرنگی نەدان بەم کەرتە ستراتیژییە کە کوردستان خاوەنی زۆربەی ڕەگەزەکانیەتی(ئاو وهەوا و خاک و دەستی کار)
– 2- گرنگی نەدان بە بازاڕ بۆ ساغکردنەوەی بەرهەمی کشتوکاڵی چ لەناوخۆی هەرێم و دەرەوەی هەرێم و نەبونی ئاسانکاری بەبازاڕکردنی بەرهەمەکشتوکاڵیەکان
3- نەبونی تەنسیق و هەماهەنگی لەنێوان جوتیاران و نەبونی زانیاری تەواو لەسەر پێویستییەکانی دانیشتوان.هەندێ جار چاولێکەری لەبەرهەمهێنانی جۆرێکی دیاری کراودا دەبێتە هۆی زۆری بەرهەمەکەو سەرئەنجام ساغنەکردنەوەی لەبازاڕەکاندا.
4- نەبونی یاسایەک بۆ پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی و پاڵپشت کردنی لەڕێگای دارایی و نرخ و باجی گومرگییەوە.
5- کرانەوەی بەردەوامی خاڵە سنوریە بازرگانیەکانی هەرێم بە ڕووی بەرهەمی دەرەکی و نەبونی باجی گومرگی بەرز لەسەر هاوردەنی بەرهەمە کشتوکاڵییەکان.
6- نەبونی بازاڕی گونجاو بۆ ساغکردنەوەی بەرهەمی ناوخۆیی بەرزو نزمی لەنرخەکاندا ناسەقامگیری بازاڕی لێ دەکەوێتەوە.
7- لاوازی کەرتی پیشەسازی تایبەت بە پیشەسازی کردنی بەرهەمی کشتوکاڵی بەتایبەت بۆ تەماتەو هەنارو ترێ و زۆربەی ئەو بەرهەمەکشتوکاڵیانەی کەدەچنە بواری پیشەسازییەوە.
8- نەبونی ساردکەرەوە(براد) بۆ هەڵگرتنی بەرهەمەکشتوکاڵیەکان لەکاتێکەوە بۆ کاتێکی تر بەمەبەستی پاراستن و خستنە بازاڕی لە کاتێکی گونجاودا.
9- قۆرخکاری لەهەندێ عەلوەی شارەکاندا دەبێتەهۆی زەرەرو زیان گەیاندن بە جوتیار و سەرئەنجام قورسایی زەرەرەکان لەسەر شانی خاوەن بەرهەم دەوەستێت.
– *ئابوریناس

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

کۆرۆنا و سیاسەت


عەبدوڵا تۆفیق

لە یەکێ لە لێکۆڵینەوەکانی ئەم دوایەدا، کە کۆمەڵێ پڕۆفیسۆری بوارەکە تێیدا بەشداربوون، وا دەرکەوتووە کە زۆرینەی مرۆڤەکان بەرگریەکی زۆر باشتریان ھەیە بەرامبەر بە کۆرۆنا، لەوەی کە لە پشکنینەکانیاندا دەرکەوتووە. بۆیە من لەو بڕوایەدام کە جیھان وەک خۆی، واتە پێش کۆرۆنای لێبکرێتەوە بەم نزیکانە.

ئەم بۆچونەی من بە سەرنجدان لەم وڵاتەی تیایدا دەژیم (سوید)ە کە دەبینم ڕێنمای زۆر گیراوەتە بەر، ئەگەر چی ژیان تا ڕادەیەکی زۆر زۆر ئاسایی پیادە دەکرێت.

لەو بڕوادام زۆربەی وڵاتان دەیانەوێ وەک سوید ژیان ئاسایی ببێتەوە لە وڵاتەکانیاندا، ئەگینا بەردەوامبوون بەم شێوە ژیان فەوتانە. بەڵام مرۆڤ دەبێ بەردەوام بێت لە خۆپارێزی و گۆڕانکاری لە زۆرێک ڕۆتیناتی ژیان، ھەتا دەرمانێک کە ھەر دەبێ بدۆزرێتەوە وەک ڤاکسین.

ئەوەی دەمێنێتەوە ژیانی خەڵک و گوزەرانیانە بەتایبەت ئەگەر زوممان لەسەر کوردستان و عێراق بێت، کە بەداخەوە بە بودجەی باش ڤاکسین بۆ ڤیرۆس دەدۆزنەوە بەڵام ھیچ ڤاکسینێک نادۆزرێتەوە بۆ عاقڵکردنی خەڵکانی گەندەڵ. بۆیە کۆرۆنا لە سیاسەتی برسیکردن و دروستکردنی دڵەڕاوکێ کوشندەتر نیە، لەبەر ئەوەی ھەموو کەس بەرگری جەستەی بەھێز نییە بەرامبەر هەر کەسێک کە خەمی هاووڵاتیانی خۆی نەبێ، جا لە ھەر شوێنێکی دونیابێت!

 

ڕاھێنەری دەروونی نێودەوڵەتی ـ سوید*

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

هەرێمی کوردستان بەرەو کوێ؟


بەختیار محمود

لاوازبوونی پێگەی هەرێمی کوردستا پەیوەندی بە سیاسەتی حزبەکانی دەسەڵاتەوە هەیە لە ناوخۆی کوردستان بەرامبەر خەڵک ، چونکە سەرمایەی ئەم هەرێمەیان لە سێ دەیەی ڕابردوودا لە نێوان حزب و بنەماڵە و خێزانە سیاسییەکان و شەخسە سیاسیەکاندا تەخشان و پەخشان کرد تا کار گەیشتە ئەمڕۆ کە شەخسی سیاسی و کۆمپانیا هەیە لە حکومەت دەوڵەمەندترە ، ئەمە دەر ئەنجامی بەڕێوەبردنی سیاسەتێکی شکستخواردووە ، کە مەحاڵە بە هیچ ڕێگەیەک ڕاستبکرێتەوە.

بەغدا چی دەوێت؟

سازدانی کۆبوونەوە و دیداری حزبەکانی کوردستان بە تایبەت هی چەند ڕۆژی ڕابردوو ، دوای پەیامی مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق هات لە بەغدا ، کە بە نیازە دەسەڵاتی دەستوری خۆی وەک دەوڵەتی عێراق بەسەر دەروازە سنورییەکاندا بچەسپێنێت ، ئەمە هەر پەیام نەبوو بۆ دەروازەکانی پارێزگاکانی تری عێراق ، بەڵکو ، هۆشدارییەکی توند بوو بۆ حزبەکانی دەسەڵات لە هەرێم کە ئێستا باڵا دەستن لە دەروازە سنورییەکان و ، بە کۆنترۆڵکردنی دەروازە سنورییەکان لە لایەن بەغداوە هەنگاوی دواتریشی بە دوادا دێت کە ئەویش دەست بەسەرا گرتنی داهاتی فرۆکەخانەکان و ناوخۆیە ، ئەوەی بە دەست حزبەکانی هەرێمەوە دەمێنێتەوە تەنها بەڕێوەبردنی ئیش و کاری ڕۆژانە و ئەمنێتی شار و قەزا و ناحیەکانە لە ڕێگەی پۆلیسی محەلییەوە ، درک پێکردنی ئەم مەترسیە هۆکاری سەرەکییە بۆ وەلا نانی ناکۆکی نێوان حزبەکان و دروستکردنی مانۆڕێکی خێرا لە نێوان خۆیاندا ، چونکە بەو شێوەیە بەغدا دەیەوێت ڕۆڵی هەرێمی کوردستان بە تەواوی بەرتەسک بکاتەوە ، لە ناوخۆی هەرێم-یش حزبەکان بەگشتی و حزبەکانی دەسەڵات بەتایبەتی وەزعی جەماوەرییان خراپە و زۆرینەی خەڵک پشتی لەو حزبانە کردووە و بە دوای بەدیلیاندا دەگەڕێت.

قەوارەی هەرێمی کوردستان لە بەردەم مەترسیدایە؟

کیانی هەرێمی کوردستان دوای مێژوویەک لە قوربانیدان هاتە بوون ، بەڵام لە پاڵ ئەم قەوارەیەدا سەودا و مامەڵەی بازرگانی و شەخسی ملیارلەر دروست بوو ، نەتەوەی کورد لە باشوری کوردستان ڕۆژگارێک ئاواتی دەخواست کە سەربەخۆ و ئازاد بێت ، ئەمڕۆ دوای٢٩ ساڵ خاوەنی کیانی سەربەخۆ و ئابوری سەربەخۆ ئێستا خەڵک برسێتی ، ئێستا خەڵک دەچەوسێتەوە ، ئێستا خەڵک زوڵمی لێدەکرێ لە ژێر ساباتی کیانی هەرێمی کوردستاندا ، ئەوە خەڵک نیە داوای هەڵوەشانەوەی قەوارەی هەرێمی کوردستان دەکات ، بەڵکو ئەوە ئەوانەن کە بوونە مەترسی بەسەر قەوارەی هەرێمی کوردستان-ەوە و ماڵی خۆیان لە خەڵک جیاکردەوە و دەستکەوتەکانی شۆڕش و کوردایەتییان لە نێوان خۆیان و بنەماڵەکانیان بەش بەش کرد.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان