ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

نیشانەكانی شەوی قەدر كامانەن؟


خەڵك-بەشی هەواڵ

شەوی قەدر، یەكێكە لە شەوەكانی مانگی ڕەمەزان‌ و بەرزترینیانە، موسڵمانان لەو باوەڕەدان چاكترە لە ھەزار مانگ ‌و لەو شەوەدا قورئان دابەزیووە بۆ پێغەمبەری خودا (درودی خوای لەسەر بێت).

شەوی قەدر لە قورئان و فەرموودەدا
لەو ئایەتانەی قورئان و فەرموودەكانی پێغەمبەر دەربارەی ئەم شەوە ھاتوون، ئەمانەی خوارەوەن:

لە قورئاندا و لە سورەتی قەدردا دەربارەی ئەم شەوە ھاتووە (ئێمە بەڕاستی قورئانمان دابەزاندۆتە خوارەوە لە شەوێكی بەفەڕ و ڕێزداردا، جا تۆ چووزانی شەوی بەفەڕ كامەیە و چ خێر و بەرەكەتێكە،‌ شەوی قەدری بەڕێز لە ھەزار مانگ ڕێزدار و خێردارترە).

ھەر لە قورئاندا ھاتووە لە سورەتی دوخان-دا (بەڕاستی ئێمە لە شەوێكی بە فەڕو پیرۆزدا (كە شەوی قەدرە) دامانبەزاندووەتە خوارەوە، بێگومان ئێمە ھەمیشە بێداركەرەرەی بەندەكانمانین، لەو شەوەدا ھەموو كارو كردەوە و بەرنامەیەكی پڕ لە حیكمەت و دانایی لە یەك جیا دەكرێتەوە، ئەمەش فەرمان و بڕیارێكە لەلایەن ئێمەوە، بێگومان ئێمەیش پێغەمبەران دەنێرین، ڕەوانە كردنی ئەم قورئانە، ڕەحمەتی پەروەردگاری تۆیە بۆ ئادەمیزاد، تا لە سەرگەردانی ڕزگاری ببێت، بەڕاستی هەر ئەویشە كە بیسەرو زانایە بە هەموو شتێك).

پێغەمبەر (محەمەد) درودی خوای لەسەربێت دەربارەی ئەم شەوە فەرموویەتی: “هەر كەسێ شەوی قەدر زیندو بكاتەوە و باوەڕی پێی ھەبێ و چاوەڕێی پاداشتی خوا بێ، خوا لە تاوانەكانی پێشووی خۆش دەبێ”.

عائیشە (ر.خ) خێزانی پێغەمبەر ( د.خ) گێڕاویەتییەوە: “وتم، ئەی پێغەمبەری خوا ئەگەر زانیم چ شەوێك شەوی قەدرە، چی بڵێم لەو شەوەدا ؟ فەرمووی: بڵێ ” خوایە تۆ لێ بوردەیت و لیبوردنت خۆش ئەوێ، لێم ببورە”.

كاتی شەوی قەدر
ئامۆژگاری موسڵمانان كراوە بەوەی ئەم شەوە ڕابگرن بە یاد و پەرستنی خوا و نەخەون تا بەیانی لەبەر ئەو چاكە و گەورەیەی لەم شەوەدا ھەیە زیاترە لە ھەزار مانگ، بۆ زانینی ئەم شەوە لە فەرموودەی پێغەمبەر ئیسلامدا ھاتووە كەوا فەرموویەتی بۆ شەوی قەدر بگەڕێن لە دە شەوی كۆتایی ڕەمەزاندا.

نیشانەكانی شەوی قەدر
ئەم شەوە چەند نیشانەیەكی ھەیە كە پێغەمبەر (درودی خوای لەسەر بێت) ئاماژەی پێداون، لەوانە “بەرەبەیانی شەوی قەدر خۆر ھەڵدێت و تیشكی نییە” و كەشوهەوا فێنك و ئارامە، ھەروەكو تەشتێك تا ئەو كاتەی بەرز دەبێتەوە، ھەروەھا “شەوی قەدر شەوێكی بێ دەنگ و ڕوونە، نە گەرمە و نەسارد، خۆری بەیانیەكەی لاواز و سوور دەبێ”.

راپۆرت

تەندروستی جیهانی: سلێمانی دەچێتە قۆناغی نوێوە
ژمارەیەكی زۆری تووشبووان بە كۆرۆنا چاكبوونەوە


خەڵك- بەشی هەواڵ
وتەبێژی تەندروستی سلێمانی داوای پابەندبوونی زیاتر لە هاووڵاتیان دەكات و دەڵێت: ” كۆرۆنا یەكسان نیە بە مردن” و پزیشكێكی پسپۆڕیش ئاشكرای دەكات، كە ژمارەیەكی زۆری تووشبووان بە كۆرۆنا چاكبوونەوە.

نوێنەری ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی (WHO) لە سلێمانی ڕایگەیاند، تووشبوون بە كۆرۆنا خاوبووەتەوە و پێشبینی دەكرێت لەهەفتەكانی داهاتوودا سلێمانی لە ڕووی كۆرۆناوە بچێتە قۆناغێكی دیكە.

لای خۆشیەوە، د. یاد نەقشبەندی، وتەبێژی تەندروستی سلێمانی لە هەژماری خۆی لە فەیسبووك بڵاویكردەوە، هاووڵاتیانی خۆشەویست كۆرۆنا یەكسان نیە بە مردن، چونكە تەنانەت نەخۆش هەیە شێرپەنجە و شەكرەی هەبووە و چاكبۆتەوە، دڵنیابن ژمارەی چاكبوونەوە زۆر زیاترە لە ژمارەی گیانلەدەستدان.

ڕاشیگەیاندووە، بوونی تەنها یەك حاڵەتی گیانلەدەستدان زۆرە بۆ خێزانێك، بۆیە تكا ئەكەم پابەندبن.

هاوكات، د. چالاك محێدین، پزیشكی پسپۆڕی هەناوی لە هەژماری خۆی لە فەیسبووك دەڵێت: “دوای ئەوەی ژمارەیەكی زۆر لە گەرمیان تووشی پەتای كۆرۆنا بوون و ڕێژەیەكی زۆریان چاكبوونەوە ڕێژەیەكی تریان لە قۆناغی چاكبوونەوەن و ڕێژەیەكی تری كەم لە تووشبووندان.

دەشڵێت: “وەكو پێشتریش ئاماژەم پێی كرد بەھۆی دروست بوونی Herd Immunity لەمەولا تووشبوون بەرەو خاوبوونەوە ئەچێت و لە داھاتوویەكی نزیكدا ئەگەر تووشبوونیش ھەبێت تاك و تەرا ئەبێت و لە خاڵێكدا ئەوەستێت”.

ئاشكراشی كردووە، كە ئەمڕۆ پەیوەندیم كرد بە ھاوڕێم دكتۆر ئەیاد محەمەد لە تاقیگەی نەخۆشخانەی قەڵا وتی، دركی پێ ئەكەین ژمارەی تووشبووان بەرەو كەمبوونەوە ئەچێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

(خەڵک) هۆکاری درەنگ دەرچوونی ئەنجامی پشکنینەکانی کۆرۆنا ئاشکرادەکات


خەڵک – نزار جەزا

بەهۆی کەمبوونەوەی کیت بۆ پشکنینی کۆرۆنا لەشاری سلێمانى، ئەنجامی پشکنینەکان لەوادەی خۆیان دوادەکەون، بەجۆرێک هەندێک پشکنین دوای زیاتر لە ۱۰ ڕۆژ ئەنجامەکەیان دەردەچێت، لەئێستاشدا هەزار و ٦٠٠ پشکنین لەسەرەدان، کە ٢٠٠ دانەی کۆتایی لە دوای نزیکی هەشت ڕۆژی دیکە ئەنجامەکەیان دەردەچێت، بەو هۆیەشەوە بەشێک لەتووشبووانی کۆرۆنا، تا ئەوکاتەى ئەنجامەکەیان دەردەچێت، چاکدەبنەوە.

 

هێڤی نمونەیەکە لەدەیان تووشبووی دیکەی کۆرۆنا، کە ئەنجامی پشکنینەکەی پاش ١١ ڕۆژ وەرگرتۆتەوە، ئەمەش بۆتە هۆکارێک بۆ زیاتر بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا، چونکە ئەو کەسانە بێ ئەوەی دڵنیابنەوە کە تووشبووی کۆرۆنان بەرکەوتەیان لەگەڵ خەڵکانی دیکە زیاتر دەبێت.

 

هێڤی خالید، ڕۆژنامەنوس بە(خەڵک)ی ڕاگەیاند، ٢٢ی مانگی ڕابردوو واتە ١١ ڕۆژ پێش ئێستا لەگەڵ هاوڕێیەکی نمونەی پشکنینیان لەنەخۆشخانەى عەلی ناجی لێ وەرگیرا، چونکە پێشتر بەرکەوتەیان لەگەڵ چەند تووشبوویەکی کۆرۆنا هەبوو، بۆیە لەدواى ئەوەوە نزیکی هەفتەیەک خۆیان لەماڵەوە کەرەنتینەکرد، بەڵام کە هیچ نیشانەیەکیان نەبوو و لەنەخۆشخانەشەوە پەیوەندییان پێوەنەکردن، پێیانوابوو، کە چاکبوونەتەوە، بۆیە دەستیان بەژیانی ئاسایی خۆیان کردەوە، بەڵام لەدوای ١١ ڕۆژ نامەیەکی لەنەخۆشخانەوە پێ گەیشت کە تووشبووی کۆرۆنایە.

 

ئاماژەى بەئەوەشدا، پشکنینێکی تر ئەنجامدەدەنەوە بۆئەوەی بەتەواوی دڵنیاببینەوە کە ئایا ڤایرۆسەکەیان تێپەڕاندووە یان نا.

 

لەشاری سلێمانی نمونەى پشکنین لەنەخۆشخانەی عەلی ناجی لەهاوڵاتییان وەردەگیرێت و هەروەها لەنەخۆشخانەکانی تایبەت بەکۆرۆنا بەهەمانشێوە نمونەى پشکنین وەردەگیرێت، پاشان کۆی نمونەکان بۆ نەخۆشخانەى شەهید تاهیر عەلی والی بەگ دەنێردرێت، بۆئەوەی پشکنینی بۆ بکرێت.

 

د. ئازاد هەورامی، بەڕێوەبەری نەخۆشخانەی شەهید تاهیر عەلی والی بەگ لە سلێمانی بە(خەڵک)ی ڕاگەیاند، ماوەیەک ڕێژەى کیت بۆ پشکنینی کۆرۆنا زۆر کەمببۆوە، هاوکات نمونەکانی پشکنین زۆربوون و پشکنینێکی زۆریان لەسەربوو، بۆیە ئەمانە بوونە هۆکاری درەنگ دەرچوونی ئەنجامی پشکنینەکان.

 

ئاماژەى بەئەوەشدا، کەمی ئەو کیتە جیهانی بوو، واتە تەنها لەسلێمانی نییە، پێشتر ڕۆژانە ٤٠٠ تاکو ٥٠٠ پشکنینیان ئەنجامدەدا دواتر دابەزی بۆ نزیکی ١٤٠ پشکنین لەڕۆژێکدا، بەڵام لەئێستادا دۆخەکە بەرەو باشتر دەچێت و کیتی پێویستیان لەبەردەستە بۆیە ئێستا ڕۆژانە سەروو ٢٠٠ پشکنینی ئەنجامدەدەن، ئەمەش بەهۆی کوالیتی کیتەکەوەیە، کە هێواشترە لە جۆرەکانی پێشتر.

 

بەڕێوەبەری ئەو نەخۆشخانەیە ئاشکراشی کرد، لەئێستادا هەزارو ٦٠٠ نمونەى پشکنین لەسەرەدان بۆ پشکنین.

 

بەپێی خەمڵاندنێکی (خەڵک)، ئەو هەزارو ٦٠٠ نمونەی پشکنینە، کە  لەنەخۆشخانەى  شەهید تاهیر عەلی والی بەگ لەسەرەدان بۆئەوەی پشکنینیان بۆ بکرێت، بەپێی توانای پشکنینی ڕۆژانەی ئەو نەخۆشخانەیە بێت، لەماوەى هەشت ڕۆژی داهاتوودا ئەنجامەکانیان دەردەچێت، ئەگەر زوو بەفریای ئەو نەخۆشخانەیەوە نەچن و پێویستییەکانیان بۆ دابین نەکەن.

 

دواکەوتنی ئەنجامی پشکنینەکان کاریگەری خراپی لەسەر بڵاوبوونەوەی زیاتری کۆرۆنا لەسلێمانی هەیە، چونکە ئەو کەسانەى پشکنین دەکەن، تاکو دوای زیاتر لەهەفتەیەک دڵنیانابنەوە لەوەی تووشی کۆرۆنا بوون یاخود نا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

هەرێم پێیوایە غەدری لێدەكرێت
ڕەنگە هەولێر و بەغدا نەگەنە ئەنجام


خەڵك- ئیدریس جەبار
ڕەنگە حكومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ حكومەتی فیدراڵ نەگاتە ڕێكەوتن لەبارەی كێشە هەڵپەسێردراوەكانی نێوانیان، ئەمەش لەكاتێكدایە كە سێ‌ گەڕی گفتووگۆ لەنێوانیاندا لەم ماوەیەی دواییدا سازكران.

ناكۆكییەكان لەسەر پشكی هەرێم لە بودجەی دارایی و شایستە داراییەكانی پێشمەرگە و هەناردەكردنی نەوت و ناوچە جێناكۆكەكانی پەیوەست بە ماددەی 140ی دەستوری هەمیشەیی عیراقن.

لەو بارەیەوە، سەرچاوەیەكی ئاگادار بە میدیاكانی نزیك لە پارتی دیموكراتی كوردستانی ڕاگەیاندووە”شێوازی گفتووگۆكانی ئێستای نێوان هەردوولا مزگێنی بەخش نیین، و بەرەو بنبەستن دەچن بۆ چارەسەركردنی ئەو كێشە و گیروگرفتانە”.

بە وتەی سەرچاوەكە”بەداخەوە حكومەتەكەی كازمی بەرانبەر بە كورد بەندەكانی دەستور جێبەجێ‌ ناكات، چونكە لە زۆربەی گفتووگۆكانی ئەم دواییە هەوڵی بەغدا بەدیكراوە بۆ دەستگرتن بەسەر مەرزە سنورییەكانی هەرێم، ئەمەش لەلایەن هەرێمەوە هێڵی سورە و بە زامنكردنی مافی گەلی كوردستان دادەنرێن، وەك لەگەڵ حكومەتەكانی پێشوودا رێكەوتنیان لەسەركراوە”.

ئەو سەرچاوەیە دەڵێت”چ كاتێك حكومەتی عیراقی توانی بەشێوەیەكی تەواوەتی دەست بگرێت بەسەر مەرزە سنورییەكانی ناوچەكانی تری عیراق و فڕۆكەخانە و بەندەرەكان، ئەوا حكومەتی هەرێم لەو دەمەدا ئامادەیە گفتووگۆیەكی یاسایی لەو بارەیەوە ئەنجام بدات كە تێیدا مافی هەرێم پارێزراوبێت”.

لەبارەی بابەتی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستانیش، سەرچاوەكە ڕایگەیاندووە”هەڵوێستی ئێستای بەغدا پشت بە دەستور و یاسا نابەستێت، بەڵكو گوشارێكی سیاسییە و حكومەتی عیراق دەیەوێت لەبەرانبەر دۆسێی ناوچە جێناكۆكەكان بەكاریبهێنێت، پرسی هەناردەكردنی نەوتیش بەداخەوە بە هەمان شێوە فێڵێكی سیاسییە”.

سەرچاوەكە پێیوایە”ئەركی حكومەتی عیراقە وەك چۆن مووچەی بەسرە و بەغدا و موسڵ دابین دەكات، بە هەمان شێوە مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستانیش دابین بكات، نەك وەك كارتی سیاسی و قۆڵبادان لەدژی حكومەتی هەرێمی كوردستان بەكاریی بهێنێت، حكومەتەكەی كازمیش هەمان سیاسەتەكانی مالیكی و عەبادی دژ بە كورد دووبارە دەكاتەوە، لەمەشدا شكستخواردوو دەبێت كە لە بەرژەوەندی عیراق نییە”.

حكومەتی عیراق بەسەرۆكایەتی مستەفا كازمی، لەماوەی گفتووگۆكانی ڕابردووی لەگەڵ شاندنی هەرێمی كوردستان، بەپێویستی زانیوە وەك چۆن پارە و داهاتی نەوت و مەرزە سنورییەكان و بەندەرەكان و داهاتەكانی تری ناوخۆ لە بەسرە و پارێزگەكانی تر دەگەڕێنەوە بۆ خەزێنەی دەوڵەت لە بەغدا، پارەی هەناردەی نەوت و داهاتی گومرگ و داهاتەكانی تری ناوخۆی پارێزگەكانی هەرێمی كوردستانیش ڕادەستی بەغدا بكرێن، تا لەبەرانبەردا حكومەتی فیدراڵ مووچەی فەرمانبەران و شایستە داراییەكانی تر ڕەوانەی هەرێمی كوردستان بكات.

زۆبەری هێزە سیاسییەكانی عیراقیش بە سوننە و شیعەوە پێیانوایە، تائێستا حكومەتی هەرێم داهاتی هەناردەی نەوت و داهاتی گومرگی بۆخۆی هەڵگرتووە و لە بودجەی گشتی عیراقیش كە لە داهاتی فرۆشتنی نەوتی كێڵگەكانی ناوەڕاست و باشوور پێكدێت لەگەڵ داهاتەكانی تری گومرگ و ناوخۆی پارێزگەكانی تر، پشكی هەبووە بەبێ‌ ئەوەی بە یەك فلس بەشداریی لە دەوڵەمەندكردنی بودجەی گشتی عیراقدا بكات، بۆیە بە پێویستی دەزانن چی دی حكومەتی فیدراڵ مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم ڕەوانە نەكات و لێبگەڕێت هەرێم لە داهاتەكانی خۆی مووچە بۆ خەڵكی هەرێم دابین بكات.

ئەمەش لەكاتێكدایە كە ئەمڕۆ سێشەممە 2020/6/30 مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ڕێگەی ڤیدیۆ کۆنفرانسەوە لەگەڵ شاندی دانوستانکار لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی کۆبووەوە.

لە کۆبوونەوەکەشدا قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەت، تیشکی خستەسەر سەردانی هەفتەی ڕابردووی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ بەغدا و ئەنجامی گفتوگۆکان لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی و پێشنیارەکان بۆ چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکان .

سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان جەختی لەسەر بەردەوامبوونی گفتووگۆكانی هەرێمی کوردستان لەگەڵ بەغدا كردبۆوە بۆ گەیشتن بە ڕێکەوتنێک کە ماف و شایستە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستانیان تێدا پارێزراو بێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان