ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

زانایان هەموو ئومێدیان بە هاتنی هاوینە تا كۆرۆنا ڤایرۆس لەناوبەرێت


لوقمان غەفوور – ئەمریكا

كۆتایی زستان بەشێوەیەكی كلاسیكی ئاهەنگگێرانی دەوێت، جا ئەگەر وەك 2020 بێت كە نیوەی گۆی باكوری زەوی نقوم بووە لە كۆرۆنا ڤایرۆس، ئەوا ئاهەنگەكە دەبێت بە دوو ئاهەنگ.

بۆ جەنگین دژی كۆرۆنا ڤایرۆس، زانایان ئومێدیان بەوەیە كە كەشوهەوای گەرم و وشك بێت و كۆتایی بەو دۆخە بهێنێت. ئەویش ئەگەر كۆرۆنا ڤایرۆس (COVID-19) هاوشێوەی هەموو جۆرەكانی تری نەخۆشییەكانی هەوكردنی كۆئەندامی هەناسە بێت. كەواتە مانگی نیسان (ئەپرل) تا ڕادەیەكی زۆر بەشێوەیەكی كاتی مانگی سەركوتكردن و لەناوبردنی كۆرۆنا ڤایرۆس دەبێت.

بەپێی ڕاپۆرتێكی فاینێنشڵ تایمز، هەندێك توێژینەوە وایدەرەخەن كە كۆرۆنا ڤایرۆس بەتەواوی وەك وەرزی خۆی نیشاندەدات و هەروەها نیشانیدەدەن كە كۆرۆنا ڤایرۆس بەشێوەیەكی ئەستەم دەتوانێ شوێنپێی خۆی بهێڵێتەوە لە ناوچەی خولگەی كەمەرەیی (tropics) وەك لە ناوچەی هەرێمی میان (temperate) ی جیهان كە كەشوهەوا تێیدا هاوسەنگە.

محەمەد سەجادی مامۆستای یاریدەدەر لەپەیمانگای میریلاندی ڤایرۆسلۆژی كە توێژنەوەیەكی كردووە لەسەر ئەو ڤایرۆسەی كە تووشی زیاتر لە 400 هەزار كەس بووە لە جیهاندا و دەڵێت:”تا ئەمساتە بڕوامان وایە كە ڤایرۆسەكە لە كەشوهەوای گەرمدا ڕووبەڕووی ئاستەنگی دەبێتەوە و ئەستەمە بتوانێت بڵاوبیێتەوە لەنێو مرۆڤدا”.

لە توێژینەوەكەی سەجادی-دا ئەو ناوچانەی كە ڕادەی شێی كەم و پلەی گەرمی لە نێوان 5-15و11 پلەی سیلیزییە، چالاكی و جوڵە و گواستنەوەی ڤایرۆسەكە لەهەوا خێراترە.

هەروەها بەپێی ڕاپۆرتێكی ڕۆژنامەی زە دالاس مۆرنین نیوز، زانایان لە هەردوو زانكۆی بیهانگ و تیسینگهۆ لە چین لە دوای توێژینەوەیەك لە 100 شاری چین كە ڤایرۆسەكەی تێدا بڵاوبووەتەوە گەیشتوونەتە ئەوەی ئەو شارانەی كە پلەی گەرمی بەرز و ڕادەی شێ بەرزە بەشێوەیەكی ڕەچاو ڤایرۆسەكە ناتوانێت بگوازێتەوە لەهەوادا.

لەئێستادا ئەو ناوچانەی كە زیاتر زیانمەندن بە تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا لە نێوان پلەی (30-50)ی نیوەی باكوری گۆی زەویدایەكە لە چین-ەو درێژ دەبێتەوە بۆ ئەمریكا و تێكڕای ئەوروپای بەردەكەوێت.

بەپێی توێژینەوەكەی تیمی مامۆستا سەجادی، لەهەفتەكانی داهاتوو بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەكە هەڵكشێت بەرەو باكور گۆی زەوی و باكوری ئەوروپا و كەنەدا زیانمەند دەبن و تا بەرەو نیوەی باكوری گۆی زەوی هەڵدەكشێت.

لێكۆڵینەوەكە سەلماندویەتی كە لە مانگی 12ی 2020 ئەگەری سەرهەڵدانەوەی ڤایرۆسەكە لەئارادا هەیە، چونكە پێشبینی ئەوە كراوە كە هاوشێوەی ئەنفلۆنزای ئیسپانی ساڵی 1918-1919ەوە كە بە سێ گروژمی یەكلەدوای یەك لە جیهاندا توانی 50 ملیۆن كەس بكوژێت.

لەگەڵ ئەوەدا دەنگی پێچەوانە هەیە بەرامبەر ئەم ڕایە، پڕۆفیسۆر مارك لیبیسیتش، مامۆستای ئێپێدیمیالۆژی زانكۆی هارڤارد پێیوایە بەشێك لە هاوڕێیانی مامۆستاشی كەوتوونەتە هەمان هەڵەوە كە وابزانن كۆرۆنا ڤایرۆس، ڤایرۆسێكی وەرزییە، دەشڵێت:”گریمان وامان دانا كە ڤایرۆسەكە بەگەرماو شێدرا چالاكی كەمدەبێتەوە، بەڵام مەعقول نییە وا پێشبینی بكەین كە ئاستی كەمبوونەوەی ڤایرۆسەكە وا بێت كاریگەری نەمێنێت لەم ناوچانە”.

كۆرۆنا ڤایرۆس گروپێكن لە ڤایرۆسە درمییەكان و ئەتوانن ببنە هۆی زیانگەیاندن بە كۆئەندامی هەناسە، لە تەشەنەسەندی ڤایرۆس “سارس”ی ئاساییەوە سەریهەڵداوە كە بۆ ساڵی 2002 دەگەڕێتەوە. ئەم ڤایرۆسە بەبەردەوامی خۆی نوێدەكاتەوە، تا لە ئەنجامدا لەدیسێمبەری 2019 ڤایرۆسێكی نوێ-ی كۆرۆنا سەریهەڵدا بەناوی “سارس – كۆرۆنا ڤایرۆس 2” لەشاری وۆهان-ی كەرتی هێبی وڵاتی چین. تا ڕۆژی 25ی ئادار لەسەرتاسەری جیهاندا 430 هەزار و 772 كەس تووشی نەخۆشییەكە بوون و 19 هەزار و 190 كەسیش مردوون.

کوردستان

قائمقامی قەزای کۆیە؛لەگەڵ داواکاری و داخوازی خەڵکی هەژار و کەم دەرامەتین


خەڵک – بەشی هەواڵ

قائمقامی قەزای کۆیە دەچێتە ناوخۆپیشاندەران و دەڵێت؛ لەگەڵ داواکاری و داخوازی خەڵکی هەژار و کەم دەرامەتین و دەربڕینی ناڕەزایی مافێکی ڕەوای هاوڵاتیانە و ئێمەش هەمووکات خۆمان بەنوێنەری خەڵک و هاوڵاتیان زانیوە.

ئەمشەو لەشاری کۆیە ژمارەیەک گەنج و لاو گردبونەوەیەکیان ئەنجام دا، وەک ناڕەزایەتی بەرامبەر خراپی گوزەران و دواکەتوتنی مووچەو نەبوننی خزمەتگوزاریی.

هاوکات بە پێی ڕاگەیانراوی ڕاگەیاندنی قائمقامیەتی قەزای کۆیە، بۆ گوێگرتن لەداوکاریەکانی خۆپیشاندەران مامۆستایوسف، قائمقامی قەزای کۆیە چووە ناوخۆپیشاندەران لەوتەیەکیشدا بۆ خۆپیشاندەران پێی ڕاگەیاندن لەگەڵ داواکاری و داخوازی خەڵکی هەژار و کەم دەرامەتە.

داواشی کرد پێویستە هەردەربڕینی ناڕەزایی وداواکاریەک بەشێوەی هێمنانەبێ و دوربێت لەپشێوی و بەڕێدا لابردن چونکە گردبونەوەو دەربڕینی ناڕەزایی مافێکی ڕەوای هاوڵاتیانە و ئێمەش هەموکات خۆمان بەنوێنەری خەڵک و هاوڵاتیان زانیوە.

هاوکات داواکاریش بوو هێزەئەمنیشەکان لەچوارچێوەی ڕێکارە یاسییەکان و دور لەتوندوتیژی بەدەم خۆپیشاندەرانەوەبچن.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

عێراق

کەرکوک؛ ٢٨ حاڵەتی نوێی تووشبوون بە کۆرۆنا ڕاگەیانەنران


خەڵک – بەشی هەواڵ

وەزارەتی تەندروستی و ژینگەی عیراق، ٢٨ حاڵەتی نوێی تووشبوون بە کۆرۆنای لەکەرکوک ڕاگەیاند.

بە پێی نوێترین ئاماری  تووشبوونی بە ڤایرۆسی کۆرۆنا، رۆژی ٥ی حوزەیران لە شاری کەرکوک ٢٨ حاڵەتی نوێی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا تۆمارکراون.

لە سەرەتای دەرکەوتنی ڤایرۆسەکە، لە شاری کەرکوک ١٦٠ کەس تووشی ڤایرۆسەکە بوون، لە کۆی ئەو ژمارەیەش ٧٠ حاڵەتیان چاکبوونەتەوە و

تەنها ٣ حاڵەتی گیانلەدەستدان تۆمارکراون.

لەئێستاشدا ژمارەی ئەو کەسانەی هەڵگری ڤایرۆسی کۆرۆنان لە پارێزگای کەرکوک ژمارەیان ٨٥ کەسە.”

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

ئه‌نجوومه‌نی فشار خۆپیشاندانەکەی سبەینێی‌ هه‌ڵپه‌سارد


خەڵک – بەشی هەواڵ

بە هۆی هەڵکشانی بەردەوامی ژمارەی تووشبووان بە ڤایرۆسی کۆرۆنا، ئەنجوومەنی فشار، خۆپیشاندانەکەی سبەینێی شاری سلێمانی بۆ کاتێکی نادیار هەڵپەسارد.

لەڕوونکردنەوەیەکدا، ئەنجوومەنی فشار، ئەوەیان خستووەتەڕوو، خۆپیشاندان بەمیکانیزم دەزانین ئامانجە گەورەکە دەستکەوتەکانی خۆپیشاندانە کەڕزگارکردنی خەڵکی بەشمەینەتە لەم دۆخەناهەموارە و گەڕانەوەی شکۆیە بۆ مرۆڤایەتی، ئەگەر خۆپیشاندانێک ژیان و تەندروستی هاوڵاتیانمان بخاتە مەترسیەوە ئەوە دواخستنی بەگونجاوتر وباشتردەزانین.

پێشتر، ئەنجوومەنەکە ڕایگەیاندبوو، کە سبەی شەممە لەشاری سلێمانی خۆپیشاندانی فراوان ساز دەدەن.

 

دەقی ڕوونکردنەوەکە؛

ڕوونکردنەوەیەک لە ئەنجومەنی فشارەوە بەڕێزان وابڕیاربوو سبەی شەممە کاتژمێر سێ ٣خۆپیشاندانێکی بەرفراوان لەسلێمانی ئەنجام بدەین بەمەبەستی پاڵپشتی و پشتیوانی بۆ خۆپیشاندانەکانی شارو و شارۆچکەکانی تری کوردستان ئامادەکاری بۆ خۆپیشاندانی سەرتاسەری و گەیاندنی پەیامی ستۆپ دەسەڵات کاتت تەواوبوو نغرۆبویت لەگەندەڵی دەست لەکار بکێشەوە، بەڵام پاش تێپەڕبونی کات و بەدواداچونی وورد بۆبارودۆخەکە و سەردانی مەیدانی بۆ نەخۆشخانەکان لەلایەن بەشی تەندروستی ئەنجومەن و دەستەی بەڕێوەبردنی ئەنجومەن بۆمان ڕون بوەوە کە لەم دو ڕۆژەی دوایدا ژمارەی توشبوان بەکۆرۆنا بەڕێژەیەکی چاوەڕواننەکراو بەرزبوەتەوە و ژمارەی مردوانیش زیادی کردوە ،وەبەگوێرەی زانیاریەکان سنورەکانی هەرێمی کوردستان لەگەڵ ئێراندا لەپاش ڕاگەیاندنی کۆنترۆڵکردنی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەسەرەتادا کراونەتەوە و خەڵکانێکی زۆر بێ پشکنین هاتونەتە نێوخاکی هەرێم و بەپێچەوانەشەوە ئەمە کاریگەری خراپی لەسەر دووبارە بڵاوبونەوەی ڤایرۆسەکە زیاد کردووە بۆیە ئێمە لەئەنجومەنی فشار خۆپیشاندان بەمیکانیزم دەزانین ئامانجەگەورەکە دەستکەوتەکانی خۆپیشاندانە کە ڕزگار کردنی خەڵکی بەش مەینەتە لەم دۆخەناهەموارە و گەڕانەوەی شکۆیە بۆ مرۆڤایەتی ئەگەر خۆپیشاندانێک ژیان و تەندروستی هاوڵاتیانمان بخاتە مەترسیەوە ئەوە دواخستنی بەگونجاوتر وباشتردەزانین بۆکاتێکی گونجاو، پێویستە بۆسەرکەوتن میکانیزمەکان قوربانی بن نەک ئامانجەکان بەڵێن دەدەین بە هاونیشتمانیانمان لەئایندەیەکی نزیک و گونجاودا بەفراونتر و تۆکمەتر دێینەوە مەیدان و خەباتی ڕزگاری و مەدەنی درێژە پێ دەدەین وە پێتان ڕادەگەیەنین ئامادەکاریەکان بۆ خۆپیشاندانی سەرتاسەری هەنگاوی باشی بڕیوە وجێگەی دڵخۆشیە و هەماهەنگی باش لەگەڵ شارەکانی کەدا کراوە بۆ ئەو مەبەستە، سەرکەوتن بۆ ئیرادەی پۆڵاینی گەلە، هەر شاد بن ئەنجومەنی فشار ٥/٦/٢٠٢٠

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان