ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

كۆرۆنا وێستگه‌ی لێبوردن و ئاشته‌وایی


قوته‌یبه‌ فازڵ

له‌م ڕۆژانه‌دا كه‌ سه‌رجه‌م خه‌ڵكی جیهان سه‌رقاڵی باسی په‌تای كۆرۆنا و چۆنیه‌تی خۆپارێزی و ڕێگاكانی خۆپارێزین له‌و دوژمنه‌ ترسناكه‌ی كه‌ ڕێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی به‌ دوژمنی مرۆڤایه‌تی ناویده‌بات .

هه‌ندێكیش له‌ سیاسه‌تمه‌داران و ئابووریناسانیش به‌ جه‌نگێكی ئابووری نێوان زلهێزه‌كانی دونیای ده‌بینن كه‌ بۆ ڕوخانی ئابووری یه‌كتر مرۆڤه‌كان ده‌كه‌نه‌ قوربانی .

له‌ ئێستا زۆربه‌ی خه‌ڵكی بۆ خۆپاراستن و به‌دوور بوون له‌و به‌ڵایه‌ له‌ نێو ماڵه‌كاندا ماونه‌ته‌وه‌ چ به‌زۆر بێت  له‌لایه‌ن حكومه‌ته‌وه‌ یاخود هه‌ر له‌ خودی خۆیانه‌وه‌ و بۆ خۆپارێزی‌.

له‌م سه‌روو به‌نده‌دا چینێكی فه‌رامۆشكراوی كۆمه‌ڵگه‌ هه‌یه‌ كه‌ به‌ ته‌واوی له‌ چاوی ڕاگه‌یاندنه‌كان و هزری زۆربه‌شماندا نین‌، ئه‌ویش ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ له‌ نێو زیندان و گرتووخانه‌كاندا به‌ندن زۆربه‌ی زۆریان خه‌ڵكی ئه‌م هه‌رێمه‌ن و كه‌س و كارو خانه‌واده‌ی ئێمه‌ن له‌م بارودۆخه‌دا ته‌نانه‌ت سه‌ردانیكردنیشیان لێ قه‌ده‌غه‌ كراوه‌ .

ڕاسته‌ هه‌ر یه‌ك له‌و كه‌سانه‌ به‌ :

تاوانێك یاخود به‌ مادده‌یه‌كی یاسایی یان به‌ هۆی هه‌ڵه‌ له‌ یاساكاندا یاخود به‌هۆی نادادی له‌ یاسادا

كه‌وتوونه‌ته‌ نێو زیندان به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێ كه‌ ئێمه‌ فه‌رامۆشیان بكه‌ین و له‌ بیر بكرێن، هیچ كه‌س نیه‌ هه‌ڵه‌ نه‌كات ته‌نها خودای گه‌وره‌ له‌ هه‌ڵه‌ به‌دووره‌، ئه‌وانیش مرۆڤن و زۆربه‌یان خاوه‌نی ده‌یان هیوا و ئاواتی مه‌زنن خاوه‌نی كه‌س و كار و خانه‌واده‌ن، به‌شێكیشیان خاوه‌نی بڕوانامه‌ی زانستین یاخود خاوه‌ن به‌هره‌ن ئه‌گه‌ر بهاتایه‌و له‌م هه‌رێمه‌ و له‌م بارودوۆخه‌دا نه‌بوونایه‌ ئێستا كه‌سێكی تر ده‌بوون كه‌ خزمه‌تیان پێشكه‌ش به‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌یان ده‌كرد .

له‌م كاته‌دا ده‌مه‌وێ هه‌ندێك زانیاری بخه‌مه‌ ڕوو له‌و وڵاتانه‌ی كه‌ تووشی په‌تای كۆرۆنا بوونه‌ته‌وه‌ و ئه‌و هه‌نگاوانه‌ی بۆ زیندانیه‌كانیان ناوه‌.

كۆماری ئیسلامی ئێران زیاتر له‌ (86) هه‌زار زیندانی ئازاد كرد كه‌ زیندانیانی سیاسیشی تیادابووه‌، و به‌ بۆنه‌ی یاده‌كانی نه‌ورۆزیشه‌وه‌ بڕیار وایه‌ ڕابه‌ری كۆماری ئیسلامی ئێران لێخۆشبوون بۆ (10) هه‌زار زیندانی سیاسی تریش ده‌ربكات .

له‌ ئه‌فغانستان به‌ هۆی ڕێكه‌وتنی تاڵیبان و حكومه‌ته‌وه‌ و به‌هۆی په‌تای كۆرۆناوه‌ ئاماده‌كاری ده‌كرێ بۆ ئازاد كردنی هه‌زاره‌ها زیندانی، له‌ میسر، لوبنان،ئیسرائیل، ئیتاڵیا، فه‌ره‌نسا، ئه‌ڵمانیا،ئیسپانیاده‌یان وڵاتی تریش كه‌ خه‌ریكی دۆزینه‌وه‌ی ڕێگه‌چاره‌یه‌كی گونجاو و یاسایین بۆ ئازادكردنی زیندانیان و خاڵی كردنی زیندانه‌كان .

له‌ ئێستاشدا كه‌ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌ ده‌ست ده‌یان كێشه‌ی ئابوری و سیاسیه‌وه‌ گیرۆده‌یه‌ و په‌تای كۆرۆناش سه‌رباری هه‌موو كێشه‌كان زیادی كردوه‌، پێویسته‌ حكومه‌ت و په‌رله‌مان به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ ئه‌نجومه‌نی باڵای دادوه‌ری و دادوه‌ره‌ به‌ڕێزه‌كان و یاساناسان تاوو توێی ئه‌م بابه‌ته‌ بكه‌ن و به‌هه‌ند وه‌ریبگرن، هاوتا له‌گه‌ڵ پاراستنی سه‌روه‌ری یاسا .

پێویسته‌ بیر له‌وه‌ بكرێته‌وه‌ كه‌ به‌ مه‌رج یاخود به‌ دانانی بارمته‌ یاخود به‌ هه‌ر ڕێگه‌یه‌كی یاسایی ده‌كرێت ده‌رگای زیندانه‌كان بكرێته‌وه‌ و ده‌رفه‌تێكی تر به‌ زیندانیه‌كان بدرێته‌وه‌ بۆ ژیان .

ئه‌وه‌شمان له‌ بیر نه‌چێت كه‌ یادی نه‌ورۆزیشمان له‌ پێشه‌ گه‌رچی ئه‌مساڵ ئه‌و یاده‌ ناكرێته‌وه‌ به‌ڵام ده‌كرێ حكومه‌ت و په‌رله‌مان ئه‌م یاده‌ بكه‌نه‌ كلیلی ڕاگه‌یاندنی ئاشته‌وایی و لێبوردنێك له‌ نێوان زیندانیان وكۆمه‌ڵگه‌دا، له‌ نه‌بوونی مووچه‌ و بێ كاری و داخستنی دام و ده‌زگاو نه‌بوونی ده‌وامی فه‌رمانگه‌كاندا ده‌كرێ كه‌مێك ئاسوده‌یی و خۆشی بگه‌ڕێنرێته‌وه‌ بۆ خانه‌واده‌ و كه‌س و كاری زیندانیه‌كان .

خودای گه‌وره‌ لێبورده‌ و به‌خشنده‌یه‌ كه‌سانی به‌خشنده‌شی خۆش ده‌وێت .

ریکلام

وتار

ئایا هەرێمی كوردستان بە پێی یاسا لە بارودۆخی لە ناكاودایە ؟!


سەروەت تۆفیق

مەبەست لە تیۆری بارودۆخی لە ناكاو (نظرية الظروف الاستثنائية) ئەو بڕیارانەی لە بارودۆخی ئاسایی دەردەچن نامشروعن لە بارودۆخی لە ناكاو ئەبن بە بڕیاری مشروع. لەبەر پاراستنی سیستمی گشتی. ئەم بڕیارانە قابیلی تانەگرتن نین. ئەم تیۆرە سەرەتا لە وڵاتی فەڕەنسا لە (مجلسی دەولەی فەڕەنسیی)ەوە سەریهەڵداوە.

بێگومان وەك مەرجیش پێویستە مەترسییەك لەسەر ئەمنی نەتەوەیی، یان سیستمی گشتی هەبێ، جیالەوەی كە دەبێ ئەو مەترسییە ئێستا بوونی هەبێ و ئەگەری روودانی زۆر بێت. بەڵام نابێ مەترسییەكە وەهمی بێ، یان ئەگەری روودانی لە داهاتوودا هەبێ. واتە ئیدارە نەتوانێ بەو وەسائیلە ئاساییانەی كە لەبەر دەستیدان رووبەڕووی ئەو مەترسیانە ببێتەوە. دواتر ئەو دەسەڵاتەی دەدرێت بە ئیدارە بۆ بارودۆخە لە ناكاوەكەیە و پێویستە كاتی و دیاریكراوبێ. تەنها بۆ ماوەی ئەو بارودۆخە لە ناكاوە بێ. لەگەڵ ئەوەی پێویستە ئەو دەسەڵات و بڕیارانەی كە بەكاردەهێندرێ هاوتابێ لەگەڵ بارودۆخە نەخوازراوە كتوپڕەكە. بۆیە لە كاتی نەبوونی یەكێك لەو مەرجانە دادوەر ئەو بڕیارە هەڵدەوەشێنێتەوە بەبیانووی بارودۆخی لە ناكاو دەركراوە.

دوو رێگا و شێواز هەیە. بۆ رێكخستنی بارودۆخی لە ناكاو، یەكەمیان شێوازی ئینگلیزییە كە یاسایەكی پێشوەختە نییە، بۆ رێكخستنی بارودۆخی لە ناكاو، بەڵكو لە كاتی دروستبوونی هەر بارودۆخ پرۆژە یاسایەك دەنێرێت و پەرلەمان دەنگی لەسەر دەدات و یاسایەكی نوێ بۆ ئەو بارودۆخە لە ناكاوە دەردەچێ و دەسەڵات دەدات بە ئیدارە بۆ رووبەڕووبوونەوەی مەترسییەكە. دووەم شێواز لاتینییە یاسایەكی پێشوەختە هەیە. هەر كاتێك بارودۆخی لە ناكاو روویدا ئەوە ئەو یاسایە بەكاردەهێنرێت لە رێگەی دەسەڵاتی جێبەجێكردنەوە راستەوخۆ رووبەڕووی ئەو بارودۆخە لە ناكاوە دەبێتەوە.

لە عێراق بە یاسای پێشوەخت حاڵەتی لە ناكاو رێكخراوە. بە ناوی (قانون دیفاع السلام الوگنیە) ژمارە (1)ی ساڵی (2004). هەروەها لە دەستوری عێراقدا لە برگەی (9)ی مادەی (61) دەڵێ: “رەزامەندی نیشاندان لەسەر راگەیاندنی جەنگ و باری لە ناكاو بە زۆرینەی دەنگی دوو لەسەر سێ ئەوەش لەسەر بنەمای داوایەكی هاوبەش لە لایەن سەرۆك كۆمار و سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانەوە، حاڵەتی لە ناكاو بۆ ماوەی (30) رۆژ رادەگەیەندرێت و شایانی درێژكردنەوە دەبێت بە رەزامەندی لەسەر نیشاندانی لە هەموو جارێكدا بە هەمان رێگاو ئیجرائاتی پێشووتر. لە لایەكیترەوە سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران دەسەڵاتی پێویستی پێدەدرێت بە جۆرێك تا بتوانێت كاروباری وڵات بەڕێوەبەرێت لە كاتی ماوەی راگەیاندنی جەنگ و باری لە ناكاودا و ئەو دەسەڵاتانەش بە یاسا رێكدەخرێت بە جۆرێك لەگەڵ دەستور دژ یەك نەوەستێتەوە. هەروەها سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران ئەو رێوشوێنانە و دەرئەنجامەكانی دەخاتەڕوو بۆ ئەنجومەنی نوێنەران كە لە حاڵەتی ماوەی راگەیاندنی جەنگ و باری لە ناكاودا گرتوونیەتییە بەر لە ماوەی (15) رۆژ لە بەرواری كۆتایی هاتنی بارودۆخە لە ناكاوەكە هەموو بڕیارەكان و تەدابیرەكان بۆ پەرلەمان بنێرێت. بۆ ئەوەی بزانرێت هاوتای یاسایە. یان نا. گەر هاوتای یاسا بوو ئەوا پەرلەمان پەسەندی دەكات و هێزی یاسایی پێ دەبەخشێت”. بەڵام وەك ئاشكرایە لە وڵاتی میسر یاسایی حاڵەتی لە ناكاو، رێگەی داوە بە سەرۆكی وڵات بەبێ گەڕانەوە بۆ پەرلەمان حاڵەتی لە ناكاو رابگەیەنێ.

لە هەرێمی كوردستان ئەو (یاسای لە ناكاوە)ی كە لە عێراقدا هەیە نافز نییە. چونكە هەرێمی كوردستان هیچ یاسایەكی پێشوەختەی نییە دانرابێ و لەسەر ئەو بنەمایە حاڵەتی لە ناكاو رابگەیەنرێ. هەرچەندە لە یاسای سەرۆكایەتی هەرێمدا یەكێك لە تایبەتمەندییەكانی سەرۆكی هەرێم تایبەتە بە باری نائاسایی و راگەیاندنی حاڵەتە لە ناكاوەكە. ئەویش گەر یاسایەك هەبێ تایبەت بێ بە یاسای باری لە ناكاو. تەنانەت گەر لە دەستوری عێراقیشدا هاتبێ ئەوا هەر دەبێ لەبەر رۆشنایی یاسایەك حاڵەتی لە ناكاو روون بكاتەوە. یان ئەوەتا ئەو یاسایەی كە لە عێراقدا هەیە وەك هەندێك یاسایتر دەكرێت لە هەرێم كاری پێ بكرێت. یان ئەوەتا دەسەڵاتی یاسادانان (پەرلەمان) كۆببنەوە، تەنانەت گەر لە رێگەی تۆڕەكانی ئینتەرنێت (ئۆنلاین)یشەوە بووبێ یاسایەكی نوێی هاوچەرخ بۆ ئەم بارودۆخە لە ناكاوە تەندروستییە دەربچوێنن. بەو مانایەی كە حاڵەتی لە ناكاو لە هەرێمی كوردستان رێكبخات. واتە بەبڕوای زۆرێك لە یاساناسان باشترە كە یاسای حاڵەتی لە ناكاو سیفەتێكی نیشتمانی پێبدرێ و دووربێ لە دەستی حزبایەتی، بگرە لەبەر هاوسەنگی هێزە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستانیش بووبێ. لە حاڵەتی روودانی هەر بارودۆخێكی لە ناكاو یاسایەكی تایبەت بەو بارودۆخە لە رێگەی پەرلەمانەوە بە دەنگی سێ لەسەر چواری ئامادەبووانی دەربچێت و سەرۆكی هەرێم بارودۆخە لە ناكاوەكە رابگەیەنێت. نەك یاسایەك پێشتر بوونی هەبێ و هەر كات ویسترا بەكاربهێندرێت. واتە شێوازە ئینگلیزییەكە بێ باشتر و گونجاوترە، نەك شێوازە لاتینیەكە. دواتر پێویستە ئەو بڕیارانە هەمووی ملكەچ بێت بۆ چاودێری پەرلەمان لە كاتی ئاسایی بوونەوەی بارودۆخەكاندا. تا لە مشروعیەتی بڕیارەكان دڵنیاببنەوە.

لێرەدا قسەكە ئەوەیە لەم بارودۆخەی كە ئێستا هاتۆتە پێش لە هەموو جیهان و هەرێمی كوردستان بە تایبەت بەهۆی (ڤایرۆسی كۆرۆنا)وە.كە بەرژەوەندی گشتی بۆ تەندروستی گشتییەوە وایخواست حاڵەتی لە ناكاو رووبدات و رێكارەكانی بەرەنگاربوونەوەی ئەم بارودۆخە رابگەیەندرێ و بەبێ بوونی یاسایەكی لەم جۆرە و بۆ رووبەڕووبوونەوەی حاڵەتی لە ناكاو. تەنانەت سەرۆكی هەرێمیش تا ئێستا حاڵەتی لە ناكاوی رانەگەیاندووە. دواتر دەسەڵاتی جێبەجێكردن (حكومەت) وەك ئەركی خۆی هەندێك رێكار و ئیجرائات لەبەر بەرژەوەندی گشتی جێبەجێ دەكات. بەڵام گرنگە كە بڕیارەكانی بە پێی یاسا رێكخرابێ. ئەمەش لە پێناوی مەشروعیەتی ئەو بڕیارانەی كە دەردەكرێ. چونكە ئەو بڕیارانەی لە ئێستادا دەردەكرێن هەندێكیان نا مشروعن. بەواتایەكی تر یاسایەك نییە بۆ رێكخستنی (داخستنی كارگەكان، دابڕینی جوتیاران لە زەویە كشتوكاڵیەكان، غرامەی هاتووچۆی شۆفێران لەكاتی هاتنە دەرەوە لە حاڵەتی لە ناكاو. بەبێ ئەوەی سەرپێچیت كردبێ غرامە بكرێی، یاخود زیاد و كەمی لە غرامەكاندا بكرێ، یان داخستنی هەموو شوێنێك و نەهێشتنی هیچ جموجوڵێك، یاخود لەوەی كە باس لە غرامەی هاتنە دەرەوەی خەڵك دەكربێ، یان داخستنی بانزینخانە، سەرتاشخانە، … هتد). چونكە بۆ روونكردنەوەش بێ دەبێ ئەوە بزانرێت، كە رێگریكردن جیاوازەو ناكاتە قەدەغەكردنی هاتووچۆ جا لە هەر یاسایەكدا باسكرابێ. روونتر كۆڕ وكۆبوونەوە و قەرەباڵغی رێگەپێنەدراوە، بەڵام ناتوانرێ رێگە لە هیچ كەس بگری بچێت بۆ نەخۆشخانە.

بۆیە لەبەر نامەشروعیەتی بڕیارەكان لە حاڵی ئەوەی ئەم بارودۆخە نەما. ئەوا هاوڵاتیان دەتوانن تانە لەو بڕیارانە بدەن. واتە ئەوكات حكومەت دەكەوێتە حاڵەتی ئەوەی كە دەبێ قەرەبوو بە زیان لێكەوتووان بدات. بۆیە ئەوەی ئێستا هەیە حكومەت زیادەڕەوی دەكات لە بەكارهێنانی ئەو دەسەڵاتانەی كە هەیەتی. تا دەرچوونی ئەو یاسایەی كە حاڵەتی لە ناكاو بۆ ئەم بارودۆخە لە ناكاوە تایبەتە رێكدەخات. ئەویش لە پێناو سنوور دانانی دەسەڵاتەكانی بە پێی یاسا.

 

سەرچاوە:
1. كتاب القضا‌و الاداري، مبدا المشروعية_تنظيم الاداري، قضا‌و الموظفين_قضا‌و الالغا‌و_قضا‌و التعويض. المؤلف (د. ماذن ليلو راضي، د.زانا رؤوف حمە كریم، د. دانا عبدالكریم سعید) الطبعة اولي _ سنە 2020 .
2. كتێبی دەستوور عێراقی _ ساڵی 2005 . ئامادەكردن و وەرگیڕانی مافپەروەر (عەبدوالقادر صالح)، چاپی یەكەم _ ساڵی 2014 .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

کۆڤید 19 و دەرکەوتەکانی جەنگی جیھانی سێ!


ڕەنج قەرەداخی

 

لەنێوان ھەردوو بۆچوونی پێچەوانە لەسەر دەستکردبوون خۆرسکی سەرھەڵدان و دەرکەوتنی ڤایرۆسی covid 19 (کۆرۆنا)، من بەئێستاشەوە راموایە دروستکراوی مرۆڤ نییە و ئەمەش لەوەوە سەرچاوەی گرتووە کەبوارەکە تایبەتمەندی من نییە و زۆرینەی ئەو پزیشک و کارەکتەرە تایبەتمەندانەی من لێمبیستون و لێمخوێندونەتەوە زانستیانە ئەوەیان رونکردووەتەوە کەئاسان نییە ئەم ڤایرۆسە دروستکراوی دەستی مرۆڤ و دەوڵەتانیشبێت.

سەرەرای ئەوەی لەسەرەوە باسمانکرد، ھەر لەسەرەتاشەوە لەبەر رۆشنایی تێگەیشتنم بۆ دونیای سیاسەت و ئابوری و کێبڕکێی بازار و سەرمایەداری و رکابەریی توندی زلھێزەکانی جیھان، ھیچ گومانم نەبووە لەوەی ناکرێ روداوێکی وا لەسەر ئەم ھەسارەیە بگوزەرێ و وەک ئەوەی لەمیدیاکانەوە دەیبیستین ھەمووان روبەروی ببنەوەو لەسودی خۆیان و لەدژی ئەویدی نەیقۆزنەوە.

ئێستا کەنزیکەی ١٠٠ رۆژ یان زیاتر لە ١٤ ھەفتە بەسەر یەکەمین دەرکەوتنی ئەم دەردەو ئەم ڤایرۆسەدا تێئەپەڕێت، چین کەنیشتمانی یەکەمی ئەم بەڵایە و یەکێک لەزلھێزەکانی دونیاو رکابەرێکی سەرسەختی ئەمریکا و رۆژئاوایە، گەیشتۆتە قۆناغی کۆنترۆڵکردنی ئەم «جەنگە» و لەرۆژانی رابردودا یان بەبێ کەیس یان بەکەمترین کەیسی نوێ ھەواڵەکانیمان پێگەیشتووە.

ھاوکات و لەگەڵ ھەنگاوە خێراکانی چین بەئاراستەی زاڵبوون بەسەر ڤایرۆسەکەدا، بەپێچەوانەوە ئەمریکاو ئەوروپا بەشێوەیەکی بەرچاو و سەرسورھێن ئاستی تۆمارکردنی کەیسە تازەکانی توشبوانی covid 19 (کۆرۆنا ) تێیاندا لەبەرزبوونەوەدایە.

کەمتر لەمانگێگێک لەمەوبەر و کاتێک چین لەروبەروبونەوەی چڕوپڕ و تاقەتپڕوکێنی زاڵبون بەسەر ڤایرۆسی covid 19 (کۆرۆنا)دا بوو، جیھان بەگشتی بینەری دۆخی کارەساتباری بوو، ئەمریکا و ترەمپ بەپۆزەوە نیگەرانی ئەوەبوون کەجێی داخە چین رێ بەئەمریکاو تیمە پزیشکییە تایبەتمەندەکانیان نادات بچنە ئەو وڵاتە بۆ «روبەروبوونەوە و زاڵبون» بەسەر ڤایرۆسەکەدا.

ئێستا ئیتر دۆخەکە تەواو پێچەوانە بۆتەوەو ئەگەر پێشتر ئەمریکا خواستی ئەوەی ھەبووبێ بەمەبەستی «فریاکەوتن»ی چین بەبێ ئەزموون بەھانای چینەوەبچێ، ئەوا ئێستا چین بەئەزمونێکی تارادەیەکی باش سەرکەوتوەوە ئەتوانێت ھەمان خواستی ھەبێت و «بەھانا»ی ئەمریکاوە بچێت، دیاریش نییە ئەمریکا و رۆژئاواش وەک چین ئەو «بەھاناوەچوونە» رەتئەکەنەوە یان ناچار بەتواناکانی چین ئەبن بۆ تێپەڕاندنی دۆخی مەترسیداری ئێستایان بەدەست covid 19 (کۆرۆنا)وە.

لەم نێوەندەشدا و سەرەرای گیرۆدەبوونی زۆرێک لەو دەوڵەتانەی لەریزبەندی یەکەمی باشترین سیستمەکانی تەندروستیی جیھاندان، بەئاشکرا و خۆشبەختانە کاریگەری لاواز و تارادەیەک بچوکی ئەم بەڵایە بەسەر وڵاتانی دواکەوتو و وێران سیستمی ھاوشێوەی خۆمان دەبینرێت.

ھەموو ئەم ئاماژانە تائێستا ھەر ئەوەمان پێ ئەڵێن، covid 19 (کۆرۆنا)، ھەرچۆن پەیدابوبێ، ئێستا چەکی کاریگەری جەنگێکی ئایندەنادیارە لەنێوان زلھێزەکانی جیھاندا، لەنێوان ئەوانەی لەململانێ و رکابەری ئابووری و بازاردا بەلوتکەی روبەروبونەوەی یەکتر گەیشتوون، ئەم جەنگەش ئەشێ وەک جەنگی جیھانی سێ ناوزەد بکرێ لەنێوان ئەو ھێزانەی کەھەر ئەوان ئەبێ کارەکتەری جەنگە جیھانییەکانبن، ئەگەر روبدەن.

ھێندەی دیارە ئەوەیە کەکات و تواناکانی رووبەروبونەوەی ئەو زلھێزانە کۆتایی و چارەنوسی ئەم جەنگە دیاریئەکات.
ئێمەش باشترە ھۆشیارانە، خۆپارێز و دەستەو نزابین بۆ ھەندێک روبەروبوونەوەو خۆبەدورگرتن لەپریشکە سوتێنەرەکانی ئەم جەنگە مەترسیدارەی ئێستا ھەموو مرۆڤایەتی بەخۆیەوە سەرقاڵ و کەرەنتینە کردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

زیانی هەر پژمەیەک ملیارێک دۆلارە


هونەر تۆفیق

پێشتر دەگوترا ، ئەگەر بۆرسە لە ئەمریکا بپژمێت ئابووری جیهان توشی هەڵامەت دەبێت . بەڵام پژمەی کرۆناکەی چین ئەم مەقولەیەی بەجۆرێکی تر لێکرد .

بەپێ ی نیشانە سەرەتاییەکانی زیانی ئابووری پەتاکە هەر پژمەیەکی ئەنفلۆنزای کورۆنا بەراورد بە زەرەرە داراییەکان، بایی ملیاردێک دۆلارە .

ناوەندە ئابووریە جیهانیەکان لەپێناو تەشەنە نەکردنی زیاتری زیانەکان . هەموویان کۆکن لەسەر پێشنیارکردنی پاکێجێکی فریاکەوتن بۆ حکومەتەکان کەئەگەر جێبەجێی نەکەن ئەوا ڕەوتی پەتاکە بەهۆی قەیرانی دارایی و بێکاری و هەژاری لەو وڵاتەدا دەگۆڕێت بۆ بەهاری کورۆنا .

ئەم هوشیاریەی نەتەوە یەکگرتووەکان هەفتەی ڕابردوو ، لەڕێگەی لیژنەی ئابووری و کۆمەڵایەتیەوە بەتایبەتی بە وڵاتانی خۆرئاوای ئاسیای دراوە .

لیژنەی ئسکوای نەتەوە یەکگرتووەکان ئامۆژگاری حکومەتەکان دەکات کە دەستبکەن بە گرتنەبەری ڕێکاری خێرای پاراستنی کۆمەڵایەتی بەتایبەتی بۆ چینی هەژارو کەمدەرامەتەکان بۆئەوەی دۆخەکەیان لەدەست دەرنەچێت .

هەروەها بڕیاری بەخشینی باج لەسەر هاوڵاتیان دەربکەن ، بەپەلە سەرەڕای موچە ، پارەی کۆمەک بدەن بە هاوڵاتیەکانیان بۆ پشتیوانی لە داهاتەکانیان . ئەو قەرزانەی کە لەسەر خەڵکن ماوەی پێدانەوەی درێژبکرێنەوە ، بۆئەوەی زیانەکانی قەیرانەکەیان تەشەنە نەکات .

ئەوەی مایەی سەرسوڕمانە حکومەتی هەرێمی کوردستان تا ئێستا هیچکام لەو ئامۆژگاری و ڕێکارانەی نەگرتۆتە بەر کەهاوکات بە ڕێگری لە تەشەنەی ڤایرۆسەکە ، دەبێت ڕێگریش لە تەشەنەکردنی زیانە داراییەکانی بکرێت وەک ئیسکوا پێشنیاری کردوون .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان