ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

چین، ڕۆژنامه‌نووسه‌ ئه‌مریكییه‌كان له‌ وڵاته‌كه‌ی ده‌رده‌كات


خەڵک ـ لوقمان غه‌فوور

چین ڕۆژ به‌ڕۆژ هه‌نگاوه‌كانی له‌ هه‌نگاوه‌كانی كۆریای باكوور نزیك ده‌كاته‌وه‌و ئازادی ڕۆژنامه‌گه‌ریی له‌وڵاته‌كه‌ی ناهێڵێت.

سه‌ركردایه‌تی مه‌ركه‌زی حزبی شیوعی چین ڕۆژی 17ی ئازار بڕیاریدا كه‌ نوێنه‌ری هه‌ر سێ ڕۆژنامه‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی جیهان (زه‌ واشنگتۆن پۆست، زه‌ نیویۆرك تایمز، زه‌ ووێل ستریت جۆرناڵ) له‌ وڵاته‌كه‌ی دوورده‌خاته‌وه‌.

له‌هه‌مانكاتدا ده‌نگی ئه‌مریكا و گۆڤاری تایم بۆ مانه‌وه‌یان، خشته‌ی كاریان داوه‌ به‌حكومه‌تی چین تا كاره‌كانیان به‌و شێوه‌یه‌ بێت كه‌ چین ئه‌یه‌وێت، به‌ڵام ئه‌و سێ ڕۆژنامه‌یه‌ ئاماده‌نه‌بوون سنوور بۆ كارو چالاكیان دابنرێت.

گۆڤاری تایم له‌ڕاپۆرتێكیدا ده‌ڵێت: “ئه‌م بڕیاره‌ی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی چین دوای هه‌فته‌یه‌ك دێت كه‌ئیداره‌ی تره‌مپ داوای كرد، پێنج كارمه‌ندی ئاژانسه‌كانی چین له‌ئه‌مریكا كارده‌كه‌ن و حكومه‌تی چین كۆنترۆڵی كردووه‌، نابێت كاربكه‌ن چونكه‌ سی ئای ئه‌ی بۆی ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ سیخوری بۆ چین ده‌كه‌ن، وتیشی ئه‌توانن له‌بری ئه‌وه‌ 100 كارمه‌ند دابنێن”.

تایم نووسیویه‌تی: “چین  ێوشوێنی تازه‌ی بۆ چاپكراوه‌كانی ئه‌مریكا ده‌ركردووه‌ كه‌ پێش سه‌ری ساڵ هیچ نوسراوێكی دیپلۆماتی ڕۆژنامه‌نووسی تازه‌ ناكرێته‌وه‌ بۆ ڕۆژنامه‌نووسانی ئه‌مریكا”.

چین نایه‌وێت هیچ رۆژنامه‌نووسێكی ئه‌مریكا له‌وڵاته‌كه‌ی كاربكات ته‌نانه‌ت له‌ (هۆنگ كۆنگ و ماكاو) كه‌ دوو شوێنی سه‌ر به‌ ئیداره‌ی چین-ن.

وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی چین ئه‌م هه‌نگاوه‌ به‌ پێویست ده‌زانێت بۆ ئه‌وه‌ی ئیتر هه‌واڵی ناو وڵاته‌كه‌ی نه‌گوازرێته‌وه‌ بۆ جیهان، مایكل بۆمبیۆ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌نووسیدا كاتێك پرسیاری ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی چین-یان لێكرد به‌گاڵته‌جاری له‌قه‌ڵه‌میدا.

ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی چین له‌پای ئه‌و ڕاپۆرته‌ یه‌ك له‌دواییه‌كانه‌ی ئه‌م سێ ڕۆژنامه‌یە دێت كه‌ له‌ماوه‌ی مانگی جێنیوه‌ری و فێبریوه‌ری بڵاویانكردۆته‌وه‌ له‌چین ده‌رباره‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا و هه‌روه‌ها داپڵۆسین و پێشێلكردنی مافی موسڵمانانی ئیگۆر له‌ شینگ یانگ و ئه‌و گرێبه‌سته‌ بازرگانییه‌ شاراوه‌ و نهێنیانه‌ی كه‌ شی جین بینگ و خێزانی سه‌ر به‌ حزبی شیوعی چین ئه‌یكه‌ن.

ئاڵۆزییه‌كانی نێوان واشنگتۆن و په‌كین سه‌باره‌ت به‌ ئاژانسه‌كان له‌ 18 فێبریوه‌رییه‌وه‌ سه‌ریهه‌ڵداوه‌ ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی كه‌ئیداره‌ی تره‌مپ بریاریدا 5 فه‌رمانبه‌ری سه‌ر به‌ ئاژانسی چین كه‌حزبی شیوعی چین سه‌رپه‌رشتی ده‌كات، نابێت له‌ئه‌مریكا كاربكه‌ن، كه‌ئه‌وانیش كارمه‌ندی شینخوا، سی جی تی ئێن، رادیۆی چین، تشینا ده‌یلی و ڕۆژنامه‌ی چینی میللی، له‌به‌رئه‌وه‌ی چالاكوان و كارمه‌ندی ده‌زگای ئه‌منی حكومه‌تن.

بۆ ڕۆژی دواتر حزبی شیوعی چین، سێ ڕۆژنامه‌نووسی سه‌ره‌كی له‌ په‌كین ده‌ركرد كه‌ یه‌كێكیان له‌ ستونێكدا له‌ ڕۆژانی كۆرۆنا ڤایرۆس وتارێكی له‌ ژێر ناوی “چین پیاوێكی نه‌خۆشه‌ له‌ ئاسیا” نوسیبوو، كه‌ تێیدا ڕه‌خنه‌ی له‌وه‌ گرتبوو چین به‌زویی نه‌خۆشیی ڤایرۆسی كۆرۆنا له‌وۆهان ئاشكرانه‌كردووه‌ و 9 مانگ شاردوویه‌تییه‌وه‌ تا په‌ره‌ی سه‌ندووه‌.

دوو له‌ ڕۆژنامه‌نووسه‌كان بریتین له‌: (جۆش تیشن) كه‌ له‌بنه‌ره‌تدا چینییه‌ و هه‌ڵگری ڕه‌گه‌زنامه‌ی ئه‌مریكی یه‌ هه‌روه‌ها ڤیلیب وان كه‌ ئوسترالییه‌، ڕۆژنامه‌نووسی سێیه‌میش تشاو دینگ كه‌ ئه‌مریكی  به‌ره‌گه‌ز چینییه‌ كه‌ تا هه‌فته‌ی پێشوو له‌ شاری وۆهان مابۆوه‌ و تێكڕای هه‌واڵه‌كانی وۆهانی گواسته‌وه‌ بۆ میدیاكانی ئه‌مریكا.

هه‌وره‌ها رۆژنامه‌ی نیویۆرك تایمز نوسیویه‌تی كه‌ چین له‌ساڵی 1998 ه‌وه‌ كه‌وتۆته‌ ته‌نگپێهه‌ڵچنینی ڕۆژنامه‌نووسه‌ بیانییه‌كان و یه‌ك یه‌ك ئاژانسه‌ گه‌وره‌كان له‌ وڵاته‌كه‌ی دوور ده‌خاته‌وه‌.

زۆربه‌ی ڕۆژنامه‌نووسه‌ بیانییه‌كان كۆتایی 2020 فیزای كاركردنیان له‌ چین كۆتایی دێت و چین ئاماده‌ نییه‌ تازه‌ی كاته‌وه‌ و به‌شێوه‌یه‌كی زۆره‌ملێی ئه‌بێت وڵاته‌كه‌ جێهێڵن.

مارتن بارون نووسه‌ری جێبه‌جێكاری زه‌ واشنگتۆن پۆست له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا ده‌ركردنی ڕۆژنامه‌نووسانی سێ ئاژانسی گه‌وره‌ی ئه‌مریكی به‌ كارێكی زیانبه‌خش ده‌زانێت ده‌ڵێت: “بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵه‌كان له‌سه‌ر كۆڤید ناینتین زۆر پێویست بوو و پێویستیشته‌ تا دنیا بزانێت چی ڕوویداوه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ نیشانه‌ی ئه‌وه‌یە كه‌ چین ئه‌یه‌وێت دابڕان له‌ ئازادی راده‌ربڕین بكات له‌و ناوچه‌یه‌، ئه‌م كاره‌ بۆ حزبی شیوعی چین خراپه‌”، ده‌شڵێت: “ڕۆژانی خۆپیشاندانه‌كانی هۆنگ كۆنگ له‌یاد ناچن، كه‌ چۆن سه‌ركوتی ژووری هه‌واڵی ڕۆژنامه‌ بیانییه‌كان كران له‌ئۆكتۆبه‌ری 2018، هه‌ر له‌ ده‌ركردنی ڤیكتۆر مالیت به‌رێوه‌به‌ری نوسینگه‌ی فاینانشیال تایمز تا قه‌ده‌غه‌كردنی كاركردنی تایمز و گاردیان و بلومبێرگ و رۆیته‌رز له‌ ساڵی 2019”.

به‌م ڕه‌فتارانه‌ی چین ده‌شێت وه‌ك چۆن ساڵی پار 2019 له‌ لوتكه‌ی یه‌كه‌می پێشێلكردنی ئازادی ڕاده‌بڕیندا بوو ئه‌مساڵ ئه‌و پێشێلكارییانه‌ زیاتر ببێت و له‌لوتكه‌دا بمێنێته‌وه‌.

جیهان

ڕوسیا: ئەمریكا لە عیراق شكستی هێنا


خەڵك-بەشی هەواڵ

سەرۆكی لیژنەی سیاسەتی هەواڵگری لە پەڕلەمانی ڕوسیا ڕایدەگەیەنێت، پلانی ئەمریكا بۆ زیاتركردنی گرژییەكان لە گروپە چەكدارەكانی عیراق، تەنانەت لە كاتی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا، سیاسەتێكی هەڵەی واشنتنە كە هەر لە سەرەتاوە شكستی هێناوە.

ئەلكسی پوشكۆف سەرۆكی لیژنەی سیاسەتی هەواڵگری لە پەڕلەمانی ڕوسیا لە تویتێكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، زیاتركردنی ئاڵۆزییەكانی عیراق لە لایەن ئەمریكاوە هەڵەی واشنتنە كە نابێتە هۆكارى سەركەوتنی له عیراق.

وتیشی”دۆخی ئێستای عیراق ئەوە نیشان دەدات كە ئەمریكا شكستی هێناوە لە ڕووی سەربازییەوە”.
ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات، ئەمریكا واز لە سیاسەتی هەڵەی خۆی ناهێنێت، تەنانەت لەمكاتەدا كە جیهان سەرقاڵە بە شەڕی بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا، بەڵام ئەوان بەنیازن پەرە بە شەڕ و پێكدادانە سەربازییەكان لە عیراقدا بدەن، بەو هیوای گرووپە چەكدارەكانی عیراق لەناو ببەن، بەڵام پێشبینی دەكەم ئەم سیاسەتە نابێتەهۆی سەركەوتنی ئەمریكییەكان، چونكە هەر لە سەرەتاوە ڕوونە كە شەڕێكی شكستخواردووە.

ئەمەش لەكاتێكدایە كە ئەمڕۆ هێزەكانی ئەمریكا لە سەرازگەی كەی وەن لە كەركوك لەگەڵ سوپای عیراق ڕێككەوتنێك واژوو دەكەن و هێزەكانی ئەمریكا سەربازگەكە چۆڵ دەكەن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

ئەو كەسانەی بەهۆی كۆرۆناوە گیانيان لەدەستداوە، 30 هەزار كەسی تێپەڕاند


خەڵك-بەشی هەواڵ

كۆی گشتی ئەو كەسانەی بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە گیانیان لەدەستداوە ٣٠ هەزار كەسی تێپەڕاند.

ماڵپەڕی “Worldometer” ئاماری ئەو كەسانەی بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە گیانیان لەدەستداوە ئاشكرا كرد.

بەپێی زانیارییەكانی ماڵپەڕەكە، كۆی گشتی ئەو كەسانەی بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە لە جیهاندا گیانیان لەدەستداوە ٣٠ هەزار و ٣٩٨ كەسن و ژمارەی حاڵەتەكانی تووشبوونیش ٦٥٦ هەزار و ٧٦٣ حاڵەتە.

ئاشكراشیكرد، زۆرترین حاڵەتی گیانلەدەستدان لەسەر ئاستی جیهان، لە ئیتالیا ڕوویداوە كە 10 هەزار كەسی تێپەڕاندووە و ئیسپانیاش بە پلەی دووەم دێت و 5 هەزار و ٨١٢ حاڵەتی گیانلەدەستدانی تێدا تۆماركراوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

حاڵەتەكانی تووشبوون و مردن بە كۆرۆنا لە چەند وڵاتێك بەرزبووەوە


خەڵك – بەشی هەواڵ
ئەمڕ یەك شەممە لە چەند ولاتێكی جیهاندا ئاماری نوێ دەربارەی مردن و تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆمار كرا.

* لە ئێران حاڵەتەكانی مردن بە كۆرۆنا بۆ 2640 و تووشبووانیش بۆ 38 هەزار و 309 كەس بەرز بووەوە.

* ئیسپانیا: حاڵەتەكانی مردن بە كۆرۆنا لە 5690ەوە بۆ 6528 بەرزبووەوە.

* فلیپین: سێ حاڵەتی نوێی گیانلەدەستدان و 343 تووشبووی نوێ تۆماركران.

* 86 حاڵەتی نوێی تووشبوون بە كۆرۆنا لە تۆكیۆی پایتەختی ژاپۆن تۆماركران و بەوەش كۆی گشتی تووشبووان لەو وڵاتە گەیشتە 1700.

* لە ڕوسیا چوار حاڵەتی نوێی گیانلەدەستدان و 270 تووشبووی نوێ تۆماركرا.

* لە فەڵەستین ژمارەی تووشبووانی ڤایرۆسەكە گەیشتە 104 كەس.

بە گشتیتش ئەمڕۆكۆی تووشبووانی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتە 338 هەزار و 363 حاڵەت كە 31 هەزار و 45یان گیانیان لەدەست داوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان