ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

چین، ڕۆژنامه‌نووسه‌ ئه‌مریكییه‌كان له‌ وڵاته‌كه‌ی ده‌رده‌كات

خەڵک ـ لوقمان غه‌فوور

چین ڕۆژ به‌ڕۆژ هه‌نگاوه‌كانی له‌ هه‌نگاوه‌كانی كۆریای باكوور نزیك ده‌كاته‌وه‌و ئازادی ڕۆژنامه‌گه‌ریی له‌وڵاته‌كه‌ی ناهێڵێت.

سه‌ركردایه‌تی مه‌ركه‌زی حزبی شیوعی چین ڕۆژی 17ی ئازار بڕیاریدا كه‌ نوێنه‌ری هه‌ر سێ ڕۆژنامه‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی جیهان (زه‌ واشنگتۆن پۆست، زه‌ نیویۆرك تایمز، زه‌ ووێل ستریت جۆرناڵ) له‌ وڵاته‌كه‌ی دوورده‌خاته‌وه‌.

له‌هه‌مانكاتدا ده‌نگی ئه‌مریكا و گۆڤاری تایم بۆ مانه‌وه‌یان، خشته‌ی كاریان داوه‌ به‌حكومه‌تی چین تا كاره‌كانیان به‌و شێوه‌یه‌ بێت كه‌ چین ئه‌یه‌وێت، به‌ڵام ئه‌و سێ ڕۆژنامه‌یه‌ ئاماده‌نه‌بوون سنوور بۆ كارو چالاكیان دابنرێت.

گۆڤاری تایم له‌ڕاپۆرتێكیدا ده‌ڵێت: “ئه‌م بڕیاره‌ی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی چین دوای هه‌فته‌یه‌ك دێت كه‌ئیداره‌ی تره‌مپ داوای كرد، پێنج كارمه‌ندی ئاژانسه‌كانی چین له‌ئه‌مریكا كارده‌كه‌ن و حكومه‌تی چین كۆنترۆڵی كردووه‌، نابێت كاربكه‌ن چونكه‌ سی ئای ئه‌ی بۆی ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ سیخوری بۆ چین ده‌كه‌ن، وتیشی ئه‌توانن له‌بری ئه‌وه‌ 100 كارمه‌ند دابنێن”.

تایم نووسیویه‌تی: “چین  ێوشوێنی تازه‌ی بۆ چاپكراوه‌كانی ئه‌مریكا ده‌ركردووه‌ كه‌ پێش سه‌ری ساڵ هیچ نوسراوێكی دیپلۆماتی ڕۆژنامه‌نووسی تازه‌ ناكرێته‌وه‌ بۆ ڕۆژنامه‌نووسانی ئه‌مریكا”.

چین نایه‌وێت هیچ رۆژنامه‌نووسێكی ئه‌مریكا له‌وڵاته‌كه‌ی كاربكات ته‌نانه‌ت له‌ (هۆنگ كۆنگ و ماكاو) كه‌ دوو شوێنی سه‌ر به‌ ئیداره‌ی چین-ن.

وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی چین ئه‌م هه‌نگاوه‌ به‌ پێویست ده‌زانێت بۆ ئه‌وه‌ی ئیتر هه‌واڵی ناو وڵاته‌كه‌ی نه‌گوازرێته‌وه‌ بۆ جیهان، مایكل بۆمبیۆ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌نووسیدا كاتێك پرسیاری ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی چین-یان لێكرد به‌گاڵته‌جاری له‌قه‌ڵه‌میدا.

ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی چین له‌پای ئه‌و ڕاپۆرته‌ یه‌ك له‌دواییه‌كانه‌ی ئه‌م سێ ڕۆژنامه‌یە دێت كه‌ له‌ماوه‌ی مانگی جێنیوه‌ری و فێبریوه‌ری بڵاویانكردۆته‌وه‌ له‌چین ده‌رباره‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا و هه‌روه‌ها داپڵۆسین و پێشێلكردنی مافی موسڵمانانی ئیگۆر له‌ شینگ یانگ و ئه‌و گرێبه‌سته‌ بازرگانییه‌ شاراوه‌ و نهێنیانه‌ی كه‌ شی جین بینگ و خێزانی سه‌ر به‌ حزبی شیوعی چین ئه‌یكه‌ن.

ئاڵۆزییه‌كانی نێوان واشنگتۆن و په‌كین سه‌باره‌ت به‌ ئاژانسه‌كان له‌ 18 فێبریوه‌رییه‌وه‌ سه‌ریهه‌ڵداوه‌ ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی كه‌ئیداره‌ی تره‌مپ بریاریدا 5 فه‌رمانبه‌ری سه‌ر به‌ ئاژانسی چین كه‌حزبی شیوعی چین سه‌رپه‌رشتی ده‌كات، نابێت له‌ئه‌مریكا كاربكه‌ن، كه‌ئه‌وانیش كارمه‌ندی شینخوا، سی جی تی ئێن، رادیۆی چین، تشینا ده‌یلی و ڕۆژنامه‌ی چینی میللی، له‌به‌رئه‌وه‌ی چالاكوان و كارمه‌ندی ده‌زگای ئه‌منی حكومه‌تن.

بۆ ڕۆژی دواتر حزبی شیوعی چین، سێ ڕۆژنامه‌نووسی سه‌ره‌كی له‌ په‌كین ده‌ركرد كه‌ یه‌كێكیان له‌ ستونێكدا له‌ ڕۆژانی كۆرۆنا ڤایرۆس وتارێكی له‌ ژێر ناوی “چین پیاوێكی نه‌خۆشه‌ له‌ ئاسیا” نوسیبوو، كه‌ تێیدا ڕه‌خنه‌ی له‌وه‌ گرتبوو چین به‌زویی نه‌خۆشیی ڤایرۆسی كۆرۆنا له‌وۆهان ئاشكرانه‌كردووه‌ و 9 مانگ شاردوویه‌تییه‌وه‌ تا په‌ره‌ی سه‌ندووه‌.

دوو له‌ ڕۆژنامه‌نووسه‌كان بریتین له‌: (جۆش تیشن) كه‌ له‌بنه‌ره‌تدا چینییه‌ و هه‌ڵگری ڕه‌گه‌زنامه‌ی ئه‌مریكی یه‌ هه‌روه‌ها ڤیلیب وان كه‌ ئوسترالییه‌، ڕۆژنامه‌نووسی سێیه‌میش تشاو دینگ كه‌ ئه‌مریكی  به‌ره‌گه‌ز چینییه‌ كه‌ تا هه‌فته‌ی پێشوو له‌ شاری وۆهان مابۆوه‌ و تێكڕای هه‌واڵه‌كانی وۆهانی گواسته‌وه‌ بۆ میدیاكانی ئه‌مریكا.

هه‌وره‌ها رۆژنامه‌ی نیویۆرك تایمز نوسیویه‌تی كه‌ چین له‌ساڵی 1998 ه‌وه‌ كه‌وتۆته‌ ته‌نگپێهه‌ڵچنینی ڕۆژنامه‌نووسه‌ بیانییه‌كان و یه‌ك یه‌ك ئاژانسه‌ گه‌وره‌كان له‌ وڵاته‌كه‌ی دوور ده‌خاته‌وه‌.

زۆربه‌ی ڕۆژنامه‌نووسه‌ بیانییه‌كان كۆتایی 2020 فیزای كاركردنیان له‌ چین كۆتایی دێت و چین ئاماده‌ نییه‌ تازه‌ی كاته‌وه‌ و به‌شێوه‌یه‌كی زۆره‌ملێی ئه‌بێت وڵاته‌كه‌ جێهێڵن.

مارتن بارون نووسه‌ری جێبه‌جێكاری زه‌ واشنگتۆن پۆست له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا ده‌ركردنی ڕۆژنامه‌نووسانی سێ ئاژانسی گه‌وره‌ی ئه‌مریكی به‌ كارێكی زیانبه‌خش ده‌زانێت ده‌ڵێت: “بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵه‌كان له‌سه‌ر كۆڤید ناینتین زۆر پێویست بوو و پێویستیشته‌ تا دنیا بزانێت چی ڕوویداوه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ نیشانه‌ی ئه‌وه‌یە كه‌ چین ئه‌یه‌وێت دابڕان له‌ ئازادی راده‌ربڕین بكات له‌و ناوچه‌یه‌، ئه‌م كاره‌ بۆ حزبی شیوعی چین خراپه‌”، ده‌شڵێت: “ڕۆژانی خۆپیشاندانه‌كانی هۆنگ كۆنگ له‌یاد ناچن، كه‌ چۆن سه‌ركوتی ژووری هه‌واڵی ڕۆژنامه‌ بیانییه‌كان كران له‌ئۆكتۆبه‌ری 2018، هه‌ر له‌ ده‌ركردنی ڤیكتۆر مالیت به‌رێوه‌به‌ری نوسینگه‌ی فاینانشیال تایمز تا قه‌ده‌غه‌كردنی كاركردنی تایمز و گاردیان و بلومبێرگ و رۆیته‌رز له‌ ساڵی 2019”.

به‌م ڕه‌فتارانه‌ی چین ده‌شێت وه‌ك چۆن ساڵی پار 2019 له‌ لوتكه‌ی یه‌كه‌می پێشێلكردنی ئازادی ڕاده‌بڕیندا بوو ئه‌مساڵ ئه‌و پێشێلكارییانه‌ زیاتر ببێت و له‌لوتكه‌دا بمێنێته‌وه‌.

جیهان

ئێران ڕوونکردنەوە لەبارەى تەقینەوەکەی باکووری ڕۆژهەڵاتی ئێران دەدات

خەڵک – بەشی هەواڵ

 بە پێی ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، ئاگر لە مەخزەنی مەیعاناتی گازی کارگەی پێترۆ نەوتی شارۆچکەی پیشەسازی کاویان فەریمان لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ئێران کە ناوچەیەکی زۆر گەرمە لەم وەرزەدا بەربوو.

ئەگەرچی هەندێ میدیا مانشێتی ئەم هەواڵەیان وا نووسیبوو کە تەقینەوە لە ناوچەیەکی پیشەسازی ئێران ڕوویدا، بەڵام ئەو دەنگۆیە ڕاست نەبوو و ئاگرکەوتنەوە بووە، کە دواتر ئاگرەکە گەیشتووەتە تەنکەرەکان .

بەرپرسی ئاگرکوژێنەوەی ئەو شارۆچکە پیشەسازیە وتی: ئاگرکەوتنەوە لە مەخزەنەکان (تەنکەر)ی مەیعاناتی گازی ئەو کارگایە بووە هۆی ئەوەی، لەو شەش تەنکەرە کە ئاگری تێچووبوو، یەکیان بتەقێت.

جەواد جەهان دۆست ڕایگەیاند: ئەو ئاگرکەوتنەوەیە هیچ خەسارێکی گیانی نەبووە و کەمێک خەسار بەر کارگەکە کەوتووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

چاکبوونەوە لەکۆرۆنا نزیکدەبێتەوە لە ٨ ملیۆن کەس

خەڵک – بەشی هەواڵ

 

بەپێی نوێترین ئامار،زیاتر لەحەوت ملیۆن و ٧٠٩ هەزار تووشبووی کۆرۆنا لەجیهاندا چاکبوونەتەوە.

 

بەپێی نوێترین ئامار لەسەرەتای بڵاوبوونەوەى ڤایرۆسی کۆرۆنا تاکو ئێستا نزیکی ١٣ملیۆن و ٢٤٣ هەزار کەس تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ بوون.

 

هەر بەپێی ئەو ئامارە، لەوماوەیەدا زیاتر لەحەوت ملیۆن و ٧٠٩هەزار کەس چاکبوونەتەوە، کە لەبەرامبەردا زیاتر لە ٥٧٥ هەزار  کەس گیانیان لەدەستداوە، ئەوانی دیکەش لەژێر چارەسەردان.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

زانایانی بەریتانیا؛ ڤایرۆسی كۆڤید19 بەڕێژەی 97% لە كۆرۆنای شەمشەمەكوێرە دەچێت

خەڵك – تەندروستی

زانایانی پەیمانگای فرانسیس كریك لە بەریتانیا ڕایدەگەیەنن، ڤایرۆسی كۆرۆنا لە یەكگرتنی چەند ڤایرۆسێكەوە بووە و دواتر گۆڕاوە بۆ یەك ڤایرۆس، دەشڵێن،” ڤایرۆسی كۆرۆنا زۆر نزیكە لە ڤایرۆسی كۆرۆنای شەمشەمەكوێرە و ڕێژەی لێكچوونی ئەو دوو ڤایرۆسە لە 97%”.

تیمێكی زانایانی پەیمانگای فرانسیس كریك لەبەریتانیا لێكۆڵینەوەیەكی نوێیان لەبارەی ڤایرۆسی كۆرۆنا ئەنجامدا لە پێناو باشتر تێگەیشتن لەچۆنیەتی پەرەسەندنی ئەو ڤایرۆسە و هۆكاری بڵاوبوونەوەی بەئاسانی بەجیهاندا و ئاماژەیان بەوەكردووە، كە ئەوان لەو بڕوایەدان ڤایرۆسی كۆرۆنا بەهۆی یەكگرتنی چەند ڤایرۆسێكەوە بووبێت و دواتر گۆڕاوە بۆ یەك ڤایرۆس.
ڕاشیانگەیاندووە، ڤایرۆسی كۆرۆنا هاوشێوەی ڤایرۆسەكانی دیكە پرۆتینی هەیە، كە یارمەتی دەدات بچێتە نێو خانەكانی مرۆڤەوە، بۆیە ڤایرۆسی كۆرۆنا زۆر نزیكە لە ڤایرۆسی كۆرۆنای شەمشەمەكوێرە و ڕێژەی لێكچوونی ئەو دوو ڤایرۆسە 97%.
زانایانی بەریتانیا بۆیان دەركەوت پرۆتینی ڤایرۆسی كۆرۆنا زیاتر سەقامگیرە بەراورد بەڤایرۆسی شەمشەكوێرە و ئەوەش وادەكات توانای لكاندنی بەخانەكانی مرۆڤەوە نزیكەی هەزار جار زیاتر بێت لەتوانای لكاندنی ڤایرۆسی شەمشەكوێرە.

ئەمە لەكاتێكدایە، دوای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا لەسەرتاسەری جیهان، زانایان و پسپۆڕان هەموو هەوڵێكیان چڕكردۆتەوە بۆ لێكۆڵینەوە لەو ڤایرۆسە بۆ ئاشكراكردنی نهێنیەكانی و بنبڕكردنی كە تائێستا بەهۆی ئەو ڤایرۆسەوە سەدان هەزار كەس گیانیان لەدەستداوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان