ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

چین، ڕۆژنامه‌نووسه‌ ئه‌مریكییه‌كان له‌ وڵاته‌كه‌ی ده‌رده‌كات

خەڵک ـ لوقمان غه‌فوور

چین ڕۆژ به‌ڕۆژ هه‌نگاوه‌كانی له‌ هه‌نگاوه‌كانی كۆریای باكوور نزیك ده‌كاته‌وه‌و ئازادی ڕۆژنامه‌گه‌ریی له‌وڵاته‌كه‌ی ناهێڵێت.

سه‌ركردایه‌تی مه‌ركه‌زی حزبی شیوعی چین ڕۆژی 17ی ئازار بڕیاریدا كه‌ نوێنه‌ری هه‌ر سێ ڕۆژنامه‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی جیهان (زه‌ واشنگتۆن پۆست، زه‌ نیویۆرك تایمز، زه‌ ووێل ستریت جۆرناڵ) له‌ وڵاته‌كه‌ی دوورده‌خاته‌وه‌.

له‌هه‌مانكاتدا ده‌نگی ئه‌مریكا و گۆڤاری تایم بۆ مانه‌وه‌یان، خشته‌ی كاریان داوه‌ به‌حكومه‌تی چین تا كاره‌كانیان به‌و شێوه‌یه‌ بێت كه‌ چین ئه‌یه‌وێت، به‌ڵام ئه‌و سێ ڕۆژنامه‌یه‌ ئاماده‌نه‌بوون سنوور بۆ كارو چالاكیان دابنرێت.

گۆڤاری تایم له‌ڕاپۆرتێكیدا ده‌ڵێت: “ئه‌م بڕیاره‌ی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی چین دوای هه‌فته‌یه‌ك دێت كه‌ئیداره‌ی تره‌مپ داوای كرد، پێنج كارمه‌ندی ئاژانسه‌كانی چین له‌ئه‌مریكا كارده‌كه‌ن و حكومه‌تی چین كۆنترۆڵی كردووه‌، نابێت كاربكه‌ن چونكه‌ سی ئای ئه‌ی بۆی ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ سیخوری بۆ چین ده‌كه‌ن، وتیشی ئه‌توانن له‌بری ئه‌وه‌ 100 كارمه‌ند دابنێن”.

تایم نووسیویه‌تی: “چین  ێوشوێنی تازه‌ی بۆ چاپكراوه‌كانی ئه‌مریكا ده‌ركردووه‌ كه‌ پێش سه‌ری ساڵ هیچ نوسراوێكی دیپلۆماتی ڕۆژنامه‌نووسی تازه‌ ناكرێته‌وه‌ بۆ ڕۆژنامه‌نووسانی ئه‌مریكا”.

چین نایه‌وێت هیچ رۆژنامه‌نووسێكی ئه‌مریكا له‌وڵاته‌كه‌ی كاربكات ته‌نانه‌ت له‌ (هۆنگ كۆنگ و ماكاو) كه‌ دوو شوێنی سه‌ر به‌ ئیداره‌ی چین-ن.

وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی چین ئه‌م هه‌نگاوه‌ به‌ پێویست ده‌زانێت بۆ ئه‌وه‌ی ئیتر هه‌واڵی ناو وڵاته‌كه‌ی نه‌گوازرێته‌وه‌ بۆ جیهان، مایكل بۆمبیۆ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌نووسیدا كاتێك پرسیاری ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی چین-یان لێكرد به‌گاڵته‌جاری له‌قه‌ڵه‌میدا.

ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی چین له‌پای ئه‌و ڕاپۆرته‌ یه‌ك له‌دواییه‌كانه‌ی ئه‌م سێ ڕۆژنامه‌یە دێت كه‌ له‌ماوه‌ی مانگی جێنیوه‌ری و فێبریوه‌ری بڵاویانكردۆته‌وه‌ له‌چین ده‌رباره‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا و هه‌روه‌ها داپڵۆسین و پێشێلكردنی مافی موسڵمانانی ئیگۆر له‌ شینگ یانگ و ئه‌و گرێبه‌سته‌ بازرگانییه‌ شاراوه‌ و نهێنیانه‌ی كه‌ شی جین بینگ و خێزانی سه‌ر به‌ حزبی شیوعی چین ئه‌یكه‌ن.

ئاڵۆزییه‌كانی نێوان واشنگتۆن و په‌كین سه‌باره‌ت به‌ ئاژانسه‌كان له‌ 18 فێبریوه‌رییه‌وه‌ سه‌ریهه‌ڵداوه‌ ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی كه‌ئیداره‌ی تره‌مپ بریاریدا 5 فه‌رمانبه‌ری سه‌ر به‌ ئاژانسی چین كه‌حزبی شیوعی چین سه‌رپه‌رشتی ده‌كات، نابێت له‌ئه‌مریكا كاربكه‌ن، كه‌ئه‌وانیش كارمه‌ندی شینخوا، سی جی تی ئێن، رادیۆی چین، تشینا ده‌یلی و ڕۆژنامه‌ی چینی میللی، له‌به‌رئه‌وه‌ی چالاكوان و كارمه‌ندی ده‌زگای ئه‌منی حكومه‌تن.

بۆ ڕۆژی دواتر حزبی شیوعی چین، سێ ڕۆژنامه‌نووسی سه‌ره‌كی له‌ په‌كین ده‌ركرد كه‌ یه‌كێكیان له‌ ستونێكدا له‌ ڕۆژانی كۆرۆنا ڤایرۆس وتارێكی له‌ ژێر ناوی “چین پیاوێكی نه‌خۆشه‌ له‌ ئاسیا” نوسیبوو، كه‌ تێیدا ڕه‌خنه‌ی له‌وه‌ گرتبوو چین به‌زویی نه‌خۆشیی ڤایرۆسی كۆرۆنا له‌وۆهان ئاشكرانه‌كردووه‌ و 9 مانگ شاردوویه‌تییه‌وه‌ تا په‌ره‌ی سه‌ندووه‌.

دوو له‌ ڕۆژنامه‌نووسه‌كان بریتین له‌: (جۆش تیشن) كه‌ له‌بنه‌ره‌تدا چینییه‌ و هه‌ڵگری ڕه‌گه‌زنامه‌ی ئه‌مریكی یه‌ هه‌روه‌ها ڤیلیب وان كه‌ ئوسترالییه‌، ڕۆژنامه‌نووسی سێیه‌میش تشاو دینگ كه‌ ئه‌مریكی  به‌ره‌گه‌ز چینییه‌ كه‌ تا هه‌فته‌ی پێشوو له‌ شاری وۆهان مابۆوه‌ و تێكڕای هه‌واڵه‌كانی وۆهانی گواسته‌وه‌ بۆ میدیاكانی ئه‌مریكا.

هه‌وره‌ها رۆژنامه‌ی نیویۆرك تایمز نوسیویه‌تی كه‌ چین له‌ساڵی 1998 ه‌وه‌ كه‌وتۆته‌ ته‌نگپێهه‌ڵچنینی ڕۆژنامه‌نووسه‌ بیانییه‌كان و یه‌ك یه‌ك ئاژانسه‌ گه‌وره‌كان له‌ وڵاته‌كه‌ی دوور ده‌خاته‌وه‌.

زۆربه‌ی ڕۆژنامه‌نووسه‌ بیانییه‌كان كۆتایی 2020 فیزای كاركردنیان له‌ چین كۆتایی دێت و چین ئاماده‌ نییه‌ تازه‌ی كاته‌وه‌ و به‌شێوه‌یه‌كی زۆره‌ملێی ئه‌بێت وڵاته‌كه‌ جێهێڵن.

مارتن بارون نووسه‌ری جێبه‌جێكاری زه‌ واشنگتۆن پۆست له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا ده‌ركردنی ڕۆژنامه‌نووسانی سێ ئاژانسی گه‌وره‌ی ئه‌مریكی به‌ كارێكی زیانبه‌خش ده‌زانێت ده‌ڵێت: “بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵه‌كان له‌سه‌ر كۆڤید ناینتین زۆر پێویست بوو و پێویستیشته‌ تا دنیا بزانێت چی ڕوویداوه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ نیشانه‌ی ئه‌وه‌یە كه‌ چین ئه‌یه‌وێت دابڕان له‌ ئازادی راده‌ربڕین بكات له‌و ناوچه‌یه‌، ئه‌م كاره‌ بۆ حزبی شیوعی چین خراپه‌”، ده‌شڵێت: “ڕۆژانی خۆپیشاندانه‌كانی هۆنگ كۆنگ له‌یاد ناچن، كه‌ چۆن سه‌ركوتی ژووری هه‌واڵی ڕۆژنامه‌ بیانییه‌كان كران له‌ئۆكتۆبه‌ری 2018، هه‌ر له‌ ده‌ركردنی ڤیكتۆر مالیت به‌رێوه‌به‌ری نوسینگه‌ی فاینانشیال تایمز تا قه‌ده‌غه‌كردنی كاركردنی تایمز و گاردیان و بلومبێرگ و رۆیته‌رز له‌ ساڵی 2019”.

به‌م ڕه‌فتارانه‌ی چین ده‌شێت وه‌ك چۆن ساڵی پار 2019 له‌ لوتكه‌ی یه‌كه‌می پێشێلكردنی ئازادی ڕاده‌بڕیندا بوو ئه‌مساڵ ئه‌و پێشێلكارییانه‌ زیاتر ببێت و له‌لوتكه‌دا بمێنێته‌وه‌.

جیهان

ئێران، 207 كەس بەهۆی كۆرۆناوە گیانيانلەدەستدا

خەڵك-بەشی هەواڵ
وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی ئێران، تۆماركردنی 207 حاڵەتی گیانلەدەستدانی نوێ‌ بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە ڕادەگەیەنێت، بەمەش كۆی گشتی ئەوانەی لە وڵاتەكەدا بەهۆی ڤایرۆسەكەوە گیانیانلەدەستداوە بۆ 25 هەزار و 222 كەس بەرزدەبێتەوە.

سیما سادات لاری وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی ئێران لە كۆنفرانسێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا 4023 كەس لە ئێران تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون و 207 كەسیش گیانیان لە دەستدا.

بە وتەی سادات لاری”نزیكەی 370 هەزار كەسیش لە وڵاتدا تاوەكو ئێستا نەخۆشییەكەیان پەڕاندووە و چاكبوونەتەوە”.

ئێران بە یەكێك لەو وڵاتانە دادەنرێت كە لە ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست زۆرترین ژمارەی تووشبوانی بە ڤایرۆسی كۆرۆنا هەیە، تائێستاش بەهۆی ڤایرۆسەكەوە زیاتر لە 25 هەزار كەس لە وڵاتەكەدا گیانيانلەدەستداوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا: داهاتووی لوبنان لە مەترسیدایە

خەڵك – بەشی هەواڵ

فەڕەنسا داوای سەپاندنی گوشاری نێودەوڵەتی بەهێزی كۆمەڵی نێودەوڵەتی دەكات لەپێناو پێكهێنانی حكومەتێكی نوێ لە لوبنان و ڕزگاركردنی ئەو وڵاتە لەو قەیرانە قوڵەی تێی كەوتووە.

ژان ئیف لۆدریان وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا ڕایگەیاند، هێزە سیاسییەكانی ئەو وڵاتە سەركەوتوو نەبوون لەگەیشتنە ڕێككەوتن لەسەر پێكهێنانی حكومەتی نوێ و ئاماژەی بەوەكرد گوشاركردنی بەهێز بووەتە پێویستییەك لەپێناو هاندانی لێپرسراوانی لوبنان بۆ ڕێزگرتن لەپابەندی و بەڵێنەكان.

وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا ئەوەشی خستەڕوو، داهاتووی لوبنان لە مەترسیدایە و بەبێ ئەنجامدانی چاكسازیی ئەوا یارمەتی دارایی نێودەوڵەتی بۆ ئەو وڵاتە دابین ناكرێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

سعودیە، تەنیا 498 حاڵەتی تووشبوونی نوێ بە كۆرۆنا تۆماركرا

خەڵك- بەشی هەواڵ
وزارەتی تەندروستی سعودیە، تۆماركردنی 498 تووشبووی نوێ‌ بە ڤایرۆسی كۆرۆنا لە ماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا لە شانشینی عەرەبی ڕادەگەیەنێت، ئەمەش بەراورد بەڕۆژانی پێشوو بە ژمارەیەكی كەمتر دادەنرێت.

ئەمڕۆ پێنج شەممە، وەزارەتی تەندروستی سعودیە لە بەیاننامەیەكدا ڕایگەیاند”لەماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا 498 حاڵەتی توشبوونی نوێ‌ بە ڤایرۆسی كۆرۆنا‌ (كۆڤید-19) تۆماركرا”، ئەم ژمارەیەش بە دەستەواژەیەكی باش بۆ پاشەكشەكردنی ژمارەی تووشبوان لە وڵاتەكەدا كە بەڕێژەی 75% ڕووی لە كەمبوونەوە كردووە، دادەنرێت.

وەزارەتی تەندروستی سعودیە دەڵێت”لەماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوو 30 حاڵەتی گیانلەدەستدان بەهۆی ڤایرۆسەكەوە تۆماركرا، بەمەش كۆی گشتی ژمارەی ئەوانەی بەهۆی كۆرۆناوە لە سعودیەوە گیانیانلەدەستداوە گەیشتە 4599 كەس، لەئێستاشدا كۆی گشتی ئەوانەی لە سعودیە دووچاری ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون، بۆ 330798 حاڵەت بەرزبۆتەوە”.

هەر بەپێی بەیاننامەكەی وەزارەتی تەندروستی سعودیە، لەماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا، 1007 كەس نەخۆشییەكەیان پەڕاندووە و چاكبوونەتەوە، بەمەش كۆی گشتی ژمارەی ئەوانەی چاكبوونەتەوە، گەیشتە 314793 كەس.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان