ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

ئابوری

“ئەم بڕیارانە هەرێمی كوردستان لە ڤایرۆس دەپارێزێ و بازاڕ و ئابوورییەكەشی دەبوژێنێتەوە و خەڵكەكەشی دڵخۆش دەكات”

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی لیژنەی دارایی و ئابووری پەرلەمانی كوردستان، بۆ بوژانەوەی ئابووری و دڵخۆشكردن و خۆپاراستن لە ڤایرۆسی كۆرۆنا و چەند پێشنیارێك ئاڕاستەی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران و جێگرەكەی دەكات.

سۆران عومەر ئەندامی لیژنەی دارایی و ئابووری پەرلەمانی كوردستان لە یاداشتێكدا كە ئاڕاستەی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم و جێگرەكەی كردووە دەڵێت: پێویستە حكومەت بۆ سەرجەم كۆمپانیا و كارگە و خاوەن پیشەكان، بڕیاری لێخۆشبوون لە باج و ڕسومات و پێبژاردنەكان لەسەرجەم وەزارەتەكان لە 1/3/2020 تاكو 1/6/2020 دەربكات و لێخۆش بوون لە پگێڕانەوەی پێشینە كەڵەكەبووەكان دەربچێت.

هەروەها، بە پێویستی دەزانێت بەهای گومرگی بۆ كاڵاكانی پێویست بە بازاڕ و بەكارهێنانی پێداویستی ڕۆژانەی خەڵك بۆ ئاستێكی باش كەم بكرێتەوە.

سۆران عومەر پێشنیاریش دەكات: بڕیاری كۆكردنەوەی داهاتی شارەوانییەكان لە كرێی تابلۆ و خۆڵ و خاشاك ڕابگیرێ، لێخۆش بوون لە كرێی كارەبا و ئاو بۆ ماوەی 3 مانگ لێخۆش بوونی بۆ دەرچێ بۆ ماڵان و كارگە و كۆمپانیا و بازاڕەكان.

دەشڵێت: دەتوانرێ كارێكی یاسایی بۆ ئازاد كردنی بەشێك لەو زیندانیانەش دەربچێ كە حوكمەكانیان كەمی ماوە وەك كاركردن بە ئازادبوونی بەمەرج بۆ سەرجەم زیندانیان تاكو لەم كاتەدا ئەوانەی دەگونجێ بگەڕێنەوە نێو خانەوادەكانیان.

 

دەقی یاداشتەكە:

بۆ : سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران

جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران

ئەم بڕیارانە هەرێمی كوردستان لە ڤایرۆس دەپارێزێ و بازاڕو ئابوریەكەشی دەبوژێنێتەوە و خەڵكەكەشی دڵخۆش دەكات

سۆران عومەر / ئەندامی لیژنەی دارایی و ئابوری پەرلەمانی كوردستان

خەڵكی كوردستان لە ساڵی 2014 ەوە بە خاوەن كارو سەرمایەو موچەخۆرو بێ موچەو كاسبكارەوە بارگرانی لەسەربووەو قەیران لەگەڵ ئەم حكومەتەدا تێدەپەڕێنێ، ئێستە كە بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە ژیان چۆتەوە نێو ماڵەكان و هاتوچۆ ڕاگیراوە، بازاڕ وەستاوە، حكومەت ڕێكاری بەرەنگاربونەوەو خۆپارێزی لە نەخۆشییەكە پیادەكردووە، بارێكی نائاسایی بەڕێوە دەچێت، خەڵك پابەندی بەبڕیارو ڕێنماییەكانی حكومەتەوە دەربڕیوەو هەماهەنگ و هاوكاریشە، سەرەڕای ئەوەی لە ناوەڕاستی مانگی ئازاری 2020 دایە بەڵام هێشتا موچەی دوو وەزارەتی مانگی 12ی ساڵی 2019 ی پێ دراوە.

ئەركی حكومەتە لە وەها دۆخێك دا ساڵانە بەشە بودجەیەك تەرخان بكات بۆ ڕوداوی لەناكاوو سروشتی، وەك ئەمەی لەئێستەدا بەرۆكی دونیاو هەرێمی كوردستانی گرتووەو چاوەڕوان نەكراو بوو بەڵام حكومەتی تەندروست بەردەوام بڕێك لەبودجە دادەنێ بۆ هەر كارەسات و پێشهاتێك لەدەرەوەی دەسەڵاتی خۆی تا لەو كاتەدا توشی كەموكوڕی نەبێ، بەڵام بەداخەوە حكومەتی هەرێم هیچ كات ئەمەی نەكردووە بۆیە ئێستە داوای كۆمەك و هاوكاری لەهاوڵاتیان و خاوەن سەرمایە دەكات بۆ تێپەڕاندنی ئەم دۆخە، بۆخۆی تاكو ئێستە هیچ بودجەیەكی دانەناوە بۆ خۆپارێزی و بەرەنگاربونەوەو چارەسەری ڤایرۆسی كۆرۆنا!

بەڵام خەڵك و خاوەن سەرمایەكانیش ئەوەی پێیان بكرێ و كرابێ لەكۆمەك و پشتیوانی و دروست كردنی نەخۆشخانەو پێداویستی پزیشكی درێغییان نەكردووە بەمەرجێ بەشێكی زۆر لەو خاوەن كارو كۆمپانیانە پارەی پرۆژەو كاریان لای حكومەتەو چەندین ساڵە حكومەت نەیتوانیوە ئەو مافەیان بۆ بگەڕێنێتەوە، نەیتوانیوە بەچەند بڕیارێك بارگرانی سەرشانیان لە باج و ڕسومات و كارئاسانی گۆمرگی و هاوردەو هەناردە سوك بكات.

ئێستە كاتی ئەوەیە حكومەتی هەرێمی كوردستان چەند بڕیارێك بدات لەبەرژەوەندی موچەخۆرو خەڵك و خاوەن كارو بەڵێندەرو وەبەرهێن و كۆمپانیاكان.

بۆ سەرجەم كۆمپانیاو كارگەو خاوەن پیشەكان، بڕیاری لێخۆش بوون لە باج و ڕسومات و پێبژاردنەكان لەسەرجەم وەزارەتەكان لە 1/3/2020 تاكو 1/6/2020 دەربچێت.

لێخۆش بوون لە پگێڕانەوەی پێشینە كەڵەكەبووەكان دەربچێت.

چونكە بەم بڕیارە وادەكات كۆمپانیاو كارگەكان و بازاڕەكان كە ئێستە بەهۆی ئەم دۆخەوە كاریان كەمیكردووەو بازاڕ بەتەواوی پوكاوەتەوە لەكردنەوەی بازاڕو كاردا جوڵەی بازاڕو بازرگانی بچێتە ئاستێكی باش و هاوكارییە بۆ ئەوەی پاش كۆرۆنا بازاڕی هەرێمی كوردستان توشی مایەپوچی نەبێ و كۆمپانیاو كارگەكان بەهۆی زیانكردنەوە نەوەستن لەكار.

پێویستە بەهای گومرگی بۆ كاڵاكانی پێویست بەبازاڕو بەكارهێنانی پێداویستی ڕۆژانەی خەڵك بۆ ئاستێكی باش كەم بكرێتەوە.
ئەو كۆمپانیاو وەبەرهێنانەی پارەیان لای حكومەتی هەرێمە پاش ئەم دۆخە پارەكانیان كە هی پرۆژەیە پێیان بدرێتەوە تا توشی مایەپوچی و پوكانەوە نەبن و پرۆژەكان زیاتر دەست پێ بكەنەوەو هەلی كار بڕەخسێت.

پێویستە بڕیاری كۆكردنەوەی داهاتی شارەوانیەكان لە كرێی تابلۆو خۆڵ و خاشاك ڕابگیرێ، لێخۆش بوون لە كرێی كارەباو ئاو بۆ ماوەی 3 مانگ لێخۆش بوونی بۆ دەرچێ بۆ ماڵان و كارگەو كۆمپانیاو بازاڕەكان.
دەتوانرێ كارێكی یاسایی بۆ ئازاد كردنی بەشێك لەو زیندانیانەش دەربچێ كە حوكمەكانیان كەمی ماوە وەك كاركردن بە ئازادبوونی بەمەرج بۆ سەرجەم زیندانیان تاكو لەم كاتەدا ئەوانەی دەگونجێ بگەڕێنەوە نێو خانەوادەكانیان.

بودجەیەكیش تەرخان بكات بۆ ئەم دۆخە نائاساییەی كۆرۆنا كە پێك بێت لەبودجەی بەكارخستنی سەرجەم وەزارەتەكان جگە لە بودجەی بەكارخستنی ئەو وەزارەتانەی كەلەم بەرەنگارییەی كۆرۆنادا لەكاری زیاتردان وەك تەندروستی و ناوخۆو ئاسایش.
حكومەتی هەرێم پێویستە سوپاس گوزاری خەڵكی كوردستان بەم بڕیارانە بكات، ئەوكات دەتوانی بەدەنگێكی بەرزتر داوای كۆمەكی زیاتر بكات لەهاوڵاتیان و سەرمایەداران.

زۆرینەی وڵاتان كە توشی ئەم ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون بڕە پارەیەكی زۆریان تەنها بۆ لێكۆڵینەوەی زانستی بۆ دۆزینەوەی پێكوتەو چارەسەر تەرخان كردووە كە ئێستە ئەوەمان نیە.

چونكە خەرجی ئێستەی حكومەتی هەرێم بۆ خۆپارێزی و بەرەنگار بونەوەی ئەم ڤایرۆسە بۆ پارێزگاریە لە كۆی قەوارەی هەرێم و ئابورییەكەی و خەڵكی هەرێمی كوردستان.

ك.ج

ئابوری

دابەشكردنی مووچە دەستپێدەكات
پارەی مووچەی فەرمانبەران لە بەغداوە دەگاتە هەرێم

خەڵك- بەشی هەواڵ
بڕیارە ئەم هەفتەیە پارەی مووچە لە بەغداوە بگاتە هەرێمی كوردستان و دابەشكردنی مووچەی مانگی ئادار (3)ی فەرمانبەران دەستپێبكات.

سەرچاوەیەكی بەرپرس لە بەغدا بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، كە مستەفا كازمی، سەرۆك وەزیرانی عیراق لەسەر پێشنیار و داوای بەرهەم ساڵح، سەرۆك كۆماری عیراق بڕیاری داوە ئەم مانگە وەك نیاز پاكییەك بۆ ڕێككەوتن لەگەڵ هەرێم بڕێك پارە بۆ فەرمانبەرانی هەرێم بنێرێت.

سەرچاوەكە وتیشی، “پارەكە بڕی 250 ملیار دینارە و وەك بەشە بودجە نیە، بەڵكو لە دەرەوەی ڕێككەوتنی هەولێر و بەغدایە تاوەكو فەرمانبەرانی هەرێم لەوە زیاتر بێ‌ مووچە نەبن”.

بەپێی زانیارییەكانی (خەڵك) حكومەتی هەرێم چاوەڕێی گەیشتی ئەو پارەیەیە و دوای ئەوە دەست دەكات بە دابەشكردنی مووچەی مانگی ئادار، بەڵام تا ئێستا یەكلایی نەبۆتەوە بەبێ‌ لێبڕین دەبێت یان وەكو مانگی ڕابردوو بە لێبڕینەوە مووچە دەدرێت.

لە كۆبوونەوەی ڕۆژی چوار شەممەی ڕابردووی ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێم بۆ پێشنیاری لێبڕینی 21%ی مووچە وەزیرەكانی گۆڕان و بەشێكی وەزیرەكانی یەكێتی ناڕازی بوون و بەو هۆیەوە بڕیار درا لەسەرەتای ئەم هەفتەیەدا ئەو پرسە یەكلایی بكرێتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

داهاتی دەروازە سنووريیەكان بەهۆی بڕیارەكانی كازمییەوە زیادیان كرد

خەڵك- بەشی هەواڵ
دوای دەركردنی چەند بڕیارێك بۆ دەروازە سنوورییەكان و كۆنتڕۆڵ كردنیان لەلایەن سەرۆك وەزیرانی عیراقەوە، داهات بەشێوەیەكی بەرچاو زیادی كرد و دەستەی دەروازە سنوورییەكانیش ئاشكرای دەكات، كە داهاتی یەك ڕۆژی دوو دەروازە گەیشتۆتە سەرووی چوار ملیار دینار.

دەستەی‌ دەروازە سنوورییەكانی‌ عیراق لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، داهاتی‌ ڕۆژی‌ 13ی‌ ئەم مانگە لە بەندەری‌ ئوم قەسر لە پارێزگای‌ بەسرە 2 ملیار و 126 ملیۆن دینار بووە.

ڕاشیگەیاندووە، كە داهاتی دەروازەی سنووری تڕێبڵ لە پارێزگای ئەنبار تەنها لە ڕۆژی 14ی مانگ گەیشتۆتە 2 ملیار و 384 ملیۆن و 794 هەزار دیناری عیراقی.

ئاشكراشی كردووە، زیادبوونی ئەو داهاتە بەهۆی سەپاندنی باجی گومرگی لەسەر ئاڵوگۆڕی بازرگانیە بەپێی ڕێكارە یاساییەكان.

جەختیشی كردۆتەوە، كە زیادبوونی داهات بەهۆی بالادەستی و دەستكراوەیی دەستەی دەروازە سنوورییەكانە، كە هەڵدەستن بە ئەركی خۆیان بەشێوەی هونەری و سەربەخۆ بەپێی ڕێكارە یاساییەكان و بنەماكانی چاودێری و وردبینی.

ڕوونیشی كردۆتەوە، كە ئەو كارانە بەپێی ڕاسپاردەی سەرۆك وەزیران جێبەجێ‌ دەكەن لەپێناو بەهێزكردن و زیادكردنی سەرچاوەكانی داهاتی دەوڵەت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

دژایەتی بۆ ناردنی مووچەی فەرمانبەران لە عیراقەوە دروست بوو

خەڵك- بەشی هەواڵ
دوابەدوای دەنگی ناردنی بڕێك پارە بۆ مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم لەلایەن كازمییەوە، پەڕلەمانتارێكی عیراق دژایەتی خۆی بۆ ئەوە دەردەبڕێت و دەڵێت: “كوا پارەی نەوت و دەروازە سنوورییەكانی هەرێم؟”.

حسێن عقابی، ئەندامی پەڕلەەمانی عیراق لە تویتەر نووسیویەتی،”كاتێك ئێمە ڕەخنە لە هەرێمی كوردستان دەگرین بەدڵنیاییەوە مەبەستمان دەسەڵاتەكەیەتی نەك خەڵكەكەی”.

ڕاشیگەیاندووە، ئەگەر مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم و ڕێژەكەی 23%ی فەرمانبەرانی عیراق بێت و لە داهاتی نەوتی باشووری عیراق و دەروازە سنوورییەكان بدرێت، ئەی داهاتی نەوت و دەروازە سنوورییەكانی هەرێم كوا؟ و چی لێ‌ دێت؟

ڕاشیگەیاندووە، ئەگەر مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم بەو جۆرە بدرێت، ئەوە گەورەترین پڕۆسەی فێڵ و دزییە، كە عیراقی نوێ‌ بەخۆیەوە دەیبینێت.

بەپێی زانیارییە ڕۆژنامەوانییەكان، بڕیارە مستەفا كازمی، سەرۆك وەزیرانی عیراق وەك نیازپاكی بۆ ڕێككەوتن لەگەڵ هەرێم ئەم مانگە بڕی 250 تا 300 ملیار دینار بۆ مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم بنێرێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان