ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

ئەمڕۆ 29هەمین ساڵوەگەڕی ڕاپەڕینی ئاداری 1991ە

خەڵك- بەشی هەواڵ

29ساڵ لەمەوبەر لە 5ی ئاداری 1991 لە شاری ڕانیەوە یەكەم هەڵمەتی جەماوەر و پێشمەرگە بۆ سەر مۆڵگە و هێزەكانی ڕژێمی سەدام حوسێن دەستیپێكرد و لە 20ی ئاداریشدا بە ئازادكردنی شاری كەركوك كۆتایی هات.

پێش ڕاپەڕین
لە ماوەی چەند ساڵێكی كەمی پێش ڕاپەڕین ڕژێمی سەدام حوسێن 182 هەزار كوردی ئەنفال كرد، 5 هەزار كەسی بە كیمیاباران شەهید كرد، زیاتر لە 4 هەزار لادێ و شار و شارۆچكەی وێران كرد و دانیشتووانەكەی لە ئۆردۆگا زۆرە ملێكاندا نیشتەجێكرد و خستنییە ژێر چاودێری وردو داپڵۆسینەوە.

ئەم كوشتوبڕ و تاوانانە ڕۆژ بە ڕۆژ توڕەیی هاووڵاتیانی لە دژی ڕژێم زیاتر دەكرد. سیاسەتی بەعەرەب كردن، بەبەعسی كردن، جینۆساید‌و (ئەنفال)‌و بەكارهێنانی چەكی كیمیایی‌و گرتن‌و لە سێدارەدانی بەكۆمەڵ لە لایەن بەعسەوە پەیڕەو دەكرا، تاكو خەباتی كوردی لەو سەردەمەدا بەتەواوی خەفە كرد.

بەرەی كوردستانی
بە بەرنامەیەكی نوێ حزبە سیاسییەكان دەستیان بەچەند هەنگاونانێكی نوێ كردەوە‌و بەرەی كوردستانی لە 7/5/1987دا پێكهات‌ كە حزبەكانی ناوی بریتی بوون لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، پارتی دیموكراتی كوردستان، سۆسیالیست، پاسۆك، پارتی گەل‌، حزبی شیوعی عێراق- لقی كوردستان‌، حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان ‌و جوڵانەوەی دیموكراتی ئاشووری، هاوكات بزووتنەوەی ئیسلامیش لە دەرەوەی بەرەكە ڕۆڵی خۆی بینی لە ڕاپەڕیندا.

تاكە ئێزگە كوردییەكە
ڕاگەیاندنی كوردی ڕۆڵی گرنگی بینی لە جۆشدانی جەماوەر و هۆشیار كردنەوەی خەڵك بۆ ڕاپەڕین، ئێزگەی (دەنگی گەلی كوردستان)ی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان ڕۆڵی بەرچاوی بینی. بەچەند ڕۆژێك بەر لە ڕاپەڕین ئامادەباشی بۆ كرابوو.

لە 17/2/1991دا نەوشیروان مستەفا سەركردەیەكی ئەو كاتی یەكێتی لە قاسمەڕەش ڕێنمایی دەركرد بۆ مەكتەبی ڕاگەیاندنی یەكێتی بەوەستاندنی هەموو بڵاوكراوەكانی تر‌و پێكهێنانی كادیر بۆ ڕادیۆی جوڵاو و گەڕۆك لەسەر شەپۆلی (41م) پەخشبكات ‌و بگوازرێتەوە ناوچەی زەڵێ‌ لە ناوچەی پشدەر، هاوكاتی پەخشی ڕادیۆی مەركەزی یەكێتی كە لەشاری سەقزی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە سەر شەپۆڵی (75م) پەخشی دەكرد. ڕادیۆ گەڕۆكەكە دەستی كرد بە بانگەوازەكانی بەهەردوو زمانی كوردی‌و عەرەبی پاش جێگیر بوونی لە (زەڵێ‌)، لەبەرنامەكانیدا بانگەوازی هاووڵاتیانی دەكرد بۆ ڕاپەڕین دژی ڕژێمی دەسەڵاتدار، هەروەها ئەم بانگەوازانە سوپاو سوپای میللی ‌و فەوجەكانی بەرگری نیشتمانی (جاش) ‌و دەزگاكانی ئاسایشی دەگرتەوە.

(دەنگی گەلی كوردستان) ڕۆڵی گرنگی بینی لەبەیەك گەیشتنەوەی هێزەكانی پێشمەرگەو ئاگاداركردنەوەیان لەیەكتری، چونكە ئەو سەردەم هێزی پێشمەرگە جیهازی بێ‌ سیمی كەم بوو، هەروەها ڕۆڵی باشی گێڕا بۆ شانە چەكدارەكانی ناوشار و ئاگاداركردنەوەیان لە ڕاسپاردەكانی سەركردایەتی، پاشان ڕۆڵی زۆر كاریگەری بینی لە جۆشدانی جەماوەر بۆ ڕاپەڕین، چونكە كە ناوچەیەك ئازاد دەكرا یەكسەر و ڕاستەوخۆ هەواڵەكەی دەگەیاندە جەماوەر و بەمەش خەڵكی هاندەدا بۆ ڕاپەڕین لەناوچەیەكی تر.

هەڵایسانی ڕاپەڕین
دوای داگیركردنی كوێت لە لایەن سەدام حوسێنەوە لە ساڵی 1990 و دوای دەركردنی لەو وڵاتە بە هێزی هاوپەیمانان، گورزێكی كوشندە بەر رژێم كەوت ‌و شیعەكان لە باشووری عێراق ڕاپەڕین، كوردیش لە بەرەبەیانی ڕۆژی 5ی ئاداری 1991 لە شاری ڕانیەوە هەڵیانكوتایە سەر مۆڵگەكانی ڕژێم و تا ئێوارە رانیە و چوارقوڕنە و حاجیاوا و دەشتی بتوێن و سەربازگەی سەركەپكان ئازاد كران.

لە رۆژی 6ی ئاداری 1991 كۆمەڵگا زۆرە ملێكانی بازیان و باینجان و ناوچەكە ئازاد كران.
لە٧ی ئاداری١٩٩١دا شاری سلێمانی، لە ی٨ی ئاداری ١٩٩١چەمچەماڵ و هەڵەبجە و عەربەت و ئۆردوگاكانی زەڕایەن و سمود و نەسڕوباریكە و پیرەمەگروون ، لە ٩ی ئاداری ١٩٩١دا شەقڵاوە و كۆیە و ڕاپەڕین، لە ١٠ی ئاداری ١٩٩١، مەسیف و تەقتەق و ڕەواندوز، قەرەهەنجیر و ئاغجەلەر و هەریر و باتاس و خەلیفان و سپیلك و سۆران و چۆمان و حاجی ئۆمەران و مێرگەسوور، لە ١١ی ئاداری ١٩٩١دا، شاری هەولێر ‌و لە ١٢ی ئاداری ١٩٩١دا، جەلەولا‌ و لە١٣ی ئاداری ١٩٩١دا، زاخۆ و دەوروبەری ‌ و لە١٤ی ئاداری١٩٩١دا دهۆك و لە 20ی ئاداری 1991 ڕاپەڕین لە دەستی ڕژێم ئازادكران.

بە ڕای چاودێران زۆرینەی ئەو هۆكارانەی كە ساڵی 1991 ڕاپەڕینی بەرپاكرد، ئێستاش بوونیان هەیە هەر لە نەبوونی خزمەتگوزاری و ژیانێكی شایستە بۆ خەڵك و نەبوونی دادگەری.

هەروەها ناكۆكی و ململانێی نادروستی حزبە سیاسییەكان و بێباكیان لە ئاست چارەسەركردنی كێشە سیاسی و ئابورییەكانی هەرێم، وای كردووە، هاووڵاتیان ئەو نیگەرانیانەی لە ساڵی 1991دا هەیانبووە، ئێستا بە زۆرتریشەوە هەیانبێت، داواش دەكەن دادگەری بێتەئاراوە.

 

کوردستان

دەربەندیخان.. لە ڕووداوێكی هاتوچۆدا هاووڵاتیەك گیانی لەدەستدا و ژمارەیەكی تریش برینداربوون

خەڵك – یەحیا حبیب

لێپرسراوی ڕاگەیاندنی نەخۆشخانەی گشتی شەهید ڕەئووف بەگ ڕایگەیاند، “كەمێك بەر لە ئێستا تەرمی هاووڵاتییەكیان گەیاندە نەخۆشخانەكەمان كە بە ڕووداوی هاتوچۆ گیانی لەدەستداوە و چەند كەسێكی تریش برینداربوون”.

كەمال ئەحمەد، لێپرسراوی ڕاگەیاندنی نەخۆشخانەی گشتی شەهید ڕەئووف بەگ لە لێدوانێكیدا بە (تۆڕی میدیایی خەڵك)ی ڕاگەیاند، “كەمێك پێش ئێستا تەرمی هاووڵاتییەكیان گەیاندە نەخۆشخانەكەمان كە لە ڕووداوێكی هاتووچۆدا گیانی لەدەست دابوو”.

لێپرسراوی ڕاگەیاندنی نەخۆشخانەی گشتی شەهید ڕەئووف وتیشی، “ئەو هاووڵاتییەی گیانی لەدەستداوە ناوی (ا، ح) و تەمەنی 25 ساڵە “، دەشڵێت، “چەند بریندارێكی تر هەبووە و ڕەوانەی نەخۆشخانەی گشتی دەربەندیخان كراون”.

بەپێی زانیارییەكانی (تۆڕی میدیایی خەڵك) لە ڕێگای سۆڵەوە لە كاتی هاتنەوەی خێزانێك لە سێوسێنان بەرەو دەڤەری شارەزوور تووشی ڕووداوێكی هاتوچۆ دەبن، بەهۆیەوە هاووڵاتییەك گیانی لە دەستداوە و چەند هاووڵاتییەكی تریش بریندار بوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

كەلار.. لە ڕووداوێكی هاتوچۆدا كەسێك برینداربوو

خەڵك – بەشی هەواڵ

ڕاگەیاندنی هاتوچۆی گەرمیان بڵاویكردەوە،لە ڕووداوێكی هاتوچۆدا كەسێك بریندار بووە.

هاتوچۆی گەرمیان لە ڕاگەیەنراوێكدا ڕایگەیاند ئێوارەی ئەمڕۆ، لەناوشاری كەلار ڕووداوێكی پێكدادان لەنێوان ئۆتۆمبێلێكی نەناسراو و ماتۆڕسكیلێك ڕوویدا، لە ئەنجامی ڕووداوەكە لێخوڕی ماتۆڕسكیلەكە بریندار بوو.

هاتوچۆی گەرمیان ئەوەشیخستەڕوو: بریندارەكە بۆ وەرگرتنی چارەسەری پێویست ڕەوانەی نەخۆشخانەی فریاكەوتنی شەهید هەژار كراوە.

هاتوچۆی گەرمیان ئاماژەی بەوەشداوە، لە دوای ڕووداوەكە شۆفێری ئۆتۆمبێلەكە هەڵهاتووە و لێكۆڵینەوە لەچۆنیەتی ڕووداوەكە لەلایەن تیمی هاتوچۆ دەستی پێكردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

بە وێنە؛ تەرمی دوو كۆچبەری كورد دۆزرانەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا تەرمی دوو كۆچبەری كورد لە وڵاتەكانی توركیا و یۆنان بە هاوكاری دەزگای لوتكە دۆزرانەوە، كە لە دوو ڕووداوی جیاوازدا گیانیان لەدەست دابوو.

ئاری جەلال، سەرۆكی دەزگای لوتكە بۆ كاروباری ئاوارە و پەنابەران بۆ (خەڵك) ڕایگەیاند، كە لەلایەن كەسوكاری دوو كۆچبەری كوردەوە ئاگادار كراینەوە لە گیان لەدەستدانی كورەكانیان لە توركیا و یۆنان، بۆیە دەستبەجێ نوێنەرمان (كوردە یەشار) لە وڵاتی توركیا و (شێخ حسێن حەمەساڵح) لە وڵاتی یۆنان دەستیان بە گەڕان كرد بەشوێن تەرمی ئەو دوو قوربانییەدا.

وتیشی، “لەپاش دوو شەو و دوو ڕۆژ لە گەڕان و بەدواداچوون، تەرمی (سیوان ساڵح) لەلایەن نوێنەرمانەوە لە كەناراوەكانی دەریای ئیجە دۆزرایەوە و تەرمی (شكار محەمەد)یش لەلایەن نوێنەرمانەوە لە وڵاتی یۆنان لە نزیك شاری ساڵۆنیك لە جەنگەڵێكدا دۆزرایەوە”.

جەختیشی كردەوە، بڕیار وایە لە ئایندەیەكی نزیكدا ڕاپۆرتی پزیشكی تەرمەكان ڕادەستی كەسوكاریان بكرێتەوە و بگەڕێنرێنەوە زێدی خۆیان بۆ بەخاكسپاردنیان.

ئاری جەلال ئاشكراشی كرد، سیوان ساڵح گەنجێكی تەمەن ٣٠ ساڵانە و خەڵكی سەردەشتە، شكار محەمەد تەمەنی ٣١ ساڵە و خەڵكی قەڵادزێیە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان