ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

ئێران 54 هەزار زیندانی ئازاد دەكات
گەورە ڕاوێژكاری ڕێبەری باڵای كۆماری ئیسلامی ئێران، مردووە

لوقمان غەفوور

ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی لە یەكەم ڕۆژی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە ئێران لە كۆی 2 كەسی تووشبوو بە ڤایرۆسەكە كە هەردووكیان مردن، وتی:”سیستمی تەندروستی و خۆپاراستنی ئێران سفرە”. بەڵام ڕۆژ لەدوای ڕۆژ، ئامارەكان ئەو ڕاستییەی WHO دەسەلمێنێت.

غولام حسێن ئیسماعیل وتەبێژ بەناوی دەسەڵاتی دادوەری ئێرانەوە لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند: كە 54 هەزار زیندانیان ئازاد كردووە، چونكە توانای پاراستنی ژیانی ئەو تاوانبارانەیان نەماوە لە زینداندا، بەڵام سەرچاوەیەك لە وەزارەتی تەندروستی ئێران بە تەلەفزیۆنی ئێن بی سی نیوزی ئەمریكایی ڕاگەیاندووە 60%ی ئەو زیندانیانە هەڵگری ڤایرۆسی كۆرۆنا-ن و هەفتەی پێشوو 10 كەسیش لەیەكێك لە زیندانەكانی تاران مردووە بە نەخۆشییەكە.

هەروەها لەڕێگەی تەلەفۆنییەوە، پارێزەری، سیاماك نمازی كە ئەمریكاییەكی دەستگیركراوە لە ئێران بە ئێن بی سی ڕاگەیاند:”بریكارەكەم كە كەسێكی ئەمریكاییە بە توندی تووشی نەخۆشی بووە لە زیندان لەدوای ئەوەی كەسێك لەناو زیندانەكە تووشبووە و هەموویانی تووشی كۆرۆنا ڤایرۆس كردووە”.

ئەمڕۆ 4ی مارچ دۆخی جیهان بەگشتی لە دۆخێكی خراپدا بوو، بەشێوەیەك 119 حاڵەت لە چین زیادیكردەوە لەبەرامبەر بە هەزاران حاڵەتی تووشبوون لە جیهاندا بڵاوبووەتەوە. كۆریای باشوور 516 حاڵەتی نوێی ڕاگەیاند و لە ئێران و ئیتاڵیاش ژمارەكە بەوپەڕی خێرایی لەزیادبووندایە.

یەكێكی تر لەو زیندانیانەی كە ئازادكراوە هاووڵاتییەكە هەڵگری هەردووی ڕەگەزنامەی بەریتانیی و ئێرانییە (نازانین زاگاری راتكلێف) بەڵام دوای پشكنین دەركەوتووە بە توندی تووشی نەخۆشییەكە بووە. مێردەكەی زاگاری بە زە نیویۆرك تایمز-ی وتووە كە خێزانەكەی لە زیندانی ئەوین لە تاران كە 150 كەسی لەگەڵ بووە تووشی نەخۆشی كۆرۆنا ڤایرۆس بووە.

نازانین، یەكێكە لەو زیندانیانەی كە بەتۆمەتی سیخوڕی لەساڵی 2016ەوە زیندانی كراوە، بەڵام بەریتانیا و نازانین ئەو تۆمەتەیان ڕەتكردووەتەوە.

ئەمریكا دەیەوێت چارەنووسی زیندانییەكانی لەئێران بزانێت، تائێستا هەواڵی هەریەك لە ڕۆبێرت لیڤینسۆن و سیاماك نمازی بەتەواوی نازانرێت كە دوو ئەمریكایی زیندانن لە ئێران بەتۆمەتی سیخوڕیكردن.

عەبدولڕەزاق میسری جێگری سەرۆكی پەرلەمانی ئێران ئاشكرای كردووە كە گەورە ڕاوێژكارێكی، ئایەتوڵلا خامنەیی ڕێبەری باڵای كۆماری ئیسلامی ئێران، بەهۆی ڤایرۆسەكەوە مردووە.

بەپێی ئاماری فەڕمی ئێران 2 هەزار و 922 كەس تووشبوون و 92 كەس مردووە.

چیتر ڕوویداوە:

*لە كۆی 290 ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئێران 29یان تووشی نەخۆشییەكە بوون.

*ژمارەی مردن لە ئەمریكا بەرزبووەوە بۆ 11 كەس ئەویش دوای ئەوەی سەرلەبەیانی ڕۆژی 4ی مارچ یەكەم تووشبوو بە ڤایرۆسەكە لە كالیفۆرنیا گیانی لەدەستدا و كەسێكی تریش لە واشنتۆن – سیاتل.

*كۆنگرێس بڕیاریدا 8 ملیار دۆلار بەپەلە خەرجبكرێت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی نەخۆشییەكە كە لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە ئاڕاستەی كرا.

* لە ئێرلەندای باكوور ڕۆژی 4ی مارچ خێزانێكی 4 كەسی دوای ئەوەی سەردانی ئیتاڵیا-یان كردبوو، دوای پشكنین دەركەوت تووشی نەخۆشییەكە بوون.

*تووشبوون لە هیندستان گەیشتە 28 كەس كە ئەمەش ئاماژەیەكی خراپە بۆئەوەی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی هیچ كاریگەری نییە.

*ئیماراتی عەرەبی سەرجەم خوێندنگاكانی داخست ئەویش دوای ئەوەی تووشبوون گەیشتە 27 كەس.

*دوو كەس لە فەڕەنسا مردن، مردن لە فەڕەنسا گەیشتە 4 كەس، لەبەرامبەر 285 كەسی تووشبوو.

* لەدوای وڵاتی چین، ئیتاڵیا بوو بە دووەم وڵات بۆ ژمارەی مردن كە گەیشتە 107 كەس و تووشبوون 3 هەزار و 89 كەس.

ك.ج

جیهان

ڕوحانی پەیامێك ئاڕاستەی ئەمریكا دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

سەرۆك كۆماری ئێران پێشنیازی كردووە، بە گەڕانەوەی تاران و واشنتۆن بۆ دۆخی بەر لە دەستبەكاربوونی دۆناڵد ترەمپ دەتوانن زۆربەی كێشەكانیان چارەسەر بكەن.

حەسەن ڕوحانی سەرۆك كۆماری ئێران ڕایگەیاند، ئەگەر ئێران و ئەمریكا بگەڕێنەوە بۆ بەر لە 20 ی كانونی دووەمی 2017 دەتوانن زۆربەی كێشەكانی نێوانیان چارەسەر بكەن و ئاڕاستە و دۆخەكەی نێوانیشیان بە تەواوەتی بگۆڕن.

ڕوحانی جەختیشیكردەوە، دەتوانن لە بوارەكانی تر و لە قۆناغەكانی تر بەردەوامی بەو گفتوگۆیە بدەن بۆ تێپەڕاندنی كێشەكانیان.

جێی ئاماژەیە، 20 ی كانونی دووەمی 2017 دۆناڵد ترەمپ وەك سەرۆكی ئەمریكا دەستبەكاربوو، ساڵێك دواتر لە ڕێككەوتنی ئەتۆمیی كشایەوە و سزاكانی بەسەر ئێراندا سەپاندەوە.

وتەكانی سەرۆك كۆماری ئێران لە كاتێكدایە ئایەتوڵا عەلی خامنەیی ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی ئەو وڵاتە دانوستان لەگەڵ ئەمریكای ڕەتكردووەتەوە و پێی وایە هاتنە سەركاری جۆ بایدن هیچ گۆڕانكارییەك بەسەر سیاسەتەكانی ئەمریكا لە دژی ئێران دروست ناكات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی: پەتای كۆرۆنا خاوبۆتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی پێیوایە، لە هەفتەی ڕابردووەوە پەتای ڤایرۆسی كۆرۆنا لە ئەوروپا خاوبۆتەوە.

ئەمڕۆ چوار شەممە، ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی لە دوایین ئەبدەیتی لەبارەی پەتاكە ڕایگەیاند”وێڕای بوونی ئاراستەیەكی داكشان لەڕووی ژمارەی حاڵەتەكانی تووشبوون لە ئەوروپا، تائێستاش ناوچەكە گەورەترین ڕێژەی تووشبوون و مردنی نوێی تێدا تۆماردەكرێت لەسەر ئاستی جیهان”.

ئەو ڕێكخراوە جیهانییە دەڵێت”ئەفریقا بەرزترین ئاستی توشبوون و مردنی نوێی تۆماركردووە، بە تایبەت ئەو حاڵەتانەی لە ئەفریقای باشوور و جەزائیر و كینیا تۆماركران”.

ڤایرۆسی كۆرۆنا لە سەرەتاوە لە مانگی كانوونی یەكەمی 2019 لە شاری وۆهانی هەرێمی هۆبی لە چین دەركەوت و دواتر بە هەموو جیهاندا بڵاوبۆوە، لە مانگی ئاداری ڕابردووشدا ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی، بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەكەی وەك پەتایەكی جیهانی پۆلێن كرد كە تائێستا تووشبوانی پەتاكە لە جیهاندا 60 ملیۆنی تێپەڕاندووە و بۆتە مایەی گیانلەدەستدانی زیاتر لە ملیۆنێك و 416 هەزار كەس.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

10 ملیۆن دۆلار بۆ سەری ئەبو محەمەد جۆلانی تەرخان دەكرێت

خەڵك- بەشی هەواڵ
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا، بڕی 10 ملیۆن دۆلار دەداتە ئەو كەسەی زانیاریی ڕاست لەبارەی ئەبو محەمەد جۆلانی سەركردەی ڕێكخۆراوی “بەرەی نوسرەوە” پێشكەش دەكات.

بەپێیى بەیاننامەیەك كە لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكاوە بڵاوكرایەوە”پاداشتی دادپەروەریی لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا، تەرخانكردنی 10 ملیۆن دۆلارە، وەك خەڵات بۆ ئەو كەسەی زانیاریی ڕاست لەبارەی ئەبو محەمەد جۆلانی سەركردەی پێشووی بەرەی نوسرەوە پێشكەش دەكات”.

جۆلانی بە دامەزرێنەری ڕێكخراوی بەرەی نوسرە، لقی ڕێكخراوی قاعیدە لە سوریا دادەنرێت كە لە 29ی تەمموزە 2016دا ڕاگەیەندراو دواتر ناوەكەی كرایە بەرەی فەتحی شام.

بەرەی فەتحی شام دووەم گەورەترین گروپی تیرۆریستییە لەدوای ڕێكخراوی داعش و لە كۆتایی كانوونی دووەمی 2017 لەگەڵ چوار گروپی تردا لەژێرناوی “هەیئەی تەحریری شام” یەكیانگرت.

لەم ماوەیەی دواییدا ویلایەتە یەكگرتووەكان زنجیرەیەك هێرشی ئاسمانی لە سوریا ئەنجامدا و “تەحریری شام”ی كردە ئامانج، بەو هۆیەشەوە زۆرێك لە سەركردەكان و چەكدارانی ڕێكخراوەكە كوژران.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان