ئاوات جەمال
پرۆسەی چەککردن و یەکخستنی گروپە چەکدارەکانی عێراق لەگەڵ دەسەڵاتی دەوڵەت، یەکێکە لە ئاڵۆزترین بابەتە سیاسی و ئەمنییەکانی عێراقی ئەمڕۆ.
هەندێک گروپ، لەوانە “سەرایا السلام” و “عەسائب ئەهل الحق”، ئامادەیی خۆیان بۆ یەکخستن لە ناو دامەزراوەکانی دەوڵەت دەربڕیوە، بەڵام گروپەکانی وەک “کتائب حیزبوڵڵا” و “حەرەکەتی حیزبوڵڵا النوجەباو” هێشتا بەرامبەر بە دەستبەرداربوون لە چەکەکانیان رازی نین.
مەترسیی سەرەکی ئەوەیە کە چەککردن بە شێوەی خێرا و بێ پلانی ڕوون، ببێتە هۆی ململانێی ناوخۆیی، چونکە حەشدی شەعبی تەنیا دامەزراوەیەکی ئەمنی نییە؛ بەشێک لە گروپەکانی نفووزی سیاسی و ئابووریی بەرفراوانیان لە ناو دەوڵەتدا دروست کردووە.
بۆیە گۆڕینی پێکهاتە و دەسەڵاتی حەشد بەبێ ڕێککەوتنی سیاسی دەتوانێت هاوسەنگی هێزەکان تێک بدات و کێشەی نوێ دروست بکات.
لە هەمان کاتدا، کاریگەری ئێران گرنگە، هەندێک لە گروپەکانی حەشد پەیوەندیی نزیکیان بە تاران هەیە و بەشێک لە هێز و توانایان لە چوارچێوەی ستراتیژی ناوچەیی ئێراندا بەکاردەهێنن، ئەمە وای کردووە هەر هەنگاوێک بۆ سنووردارکردنی چەکەکان، لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی ئێران تێکەڵ بێت و عێراق بکەوێتە ناو ململانێی نێوان تاران و واشنتن.
ئەگەر پرۆسەی چەککردن بە گفتوگۆ، یاسا و هەنگاوی هێواش نەبێت، ئەگەری زیادبوونی ئاڵۆزی سیاسی و ئەمنی هەیە، بەڵام ئەگەر بە شێوەیەکی هاوسەنگ ئەنجام بدرێت، دەتوانێت دەسەڵاتی دەوڵەت بەهێز بکات و کۆنترۆڵی چەک و بڕیاردانی ئەمنی بگەڕێنێتەوە بۆ دامەزراوە فەرمییەکانی عێراق.
رای گروپەکان چۆنە؟
لە دۆخی ئێستای 2026ی عێراق، ئەو گروپانەی زۆرتر بە «فەصائلی نزیک لە ئێران» و دژ بە پرۆسەی کۆنتڕۆڵکردنی چەک ناسراون، ئەمانەن:
کتائب حیزبوڵڵا؛ بەهێزترین یەکێک لە گروپە نزیکەکانی ئێران؛ راپۆرتی Reuters ژمارەی ئەندامانی بە نزیکەی 10.000 کەس هەڵسەنگاندووە.
حەرەکەتی حیزبوڵڵا النوجەباو؛ لە گروپە توندڕەوەکانی نزیک ئێرانە و لە 2026دا بە ئاشکرا دژی چەککردنەوەی خۆی وەستاوە.
کتائب سید الشهداو ؛ گروپێکی ترە کە لەگەڵ کتائب حیزبوڵڵا و النوجەباو لە ڕیزی ئەو گروپانەیە کە ڕازی نەبوون بە پرۆسەی چەککردن.
عەسائب ئەهل الحق؛ بەڵام دۆخی ئەم گروپە جیاوازە؛ سەرکردەکەی قەیس خەزعەلی لە 2026دا نیشانەی ئامادەیی بۆ یەکخستن لە ناو دەوڵەت داوە.
کتائب ئیمام عەلی؛ ئەویش لە 2026دا هەنگاوی بەرەو دەرچوون لە حەشد و دانانی چەکەکانی بۆ دەوڵەت ڕاگەیاندووە.
سەرایا السلام؛ گروپی موقتەدا سەدرە؛ بە پێچەوانەی گروپە توندڕەوەکان، هەنگاوی بەرەو یەکخستن و گواستنەوەی بەشێک لە چەکەکانی بۆ دەوڵەت هەڵگرتووە.
ژمارەیان چەندە؟
ئەگەر مەبەست هەموو گروپەکانی ناو حەشدی شەعبی بێت، ژمارەکە زۆر لە سێ و چوار گروپ زیاترە، بە پێی ڕاپۆرتی حکومەتی بەریتانیا، حەشد زیاتر لە 60 فەصائل / گروپی چەکدار لەخۆ دەگرێت؛ هەندێک سەرچاوە ژمارەکە بە 60 بۆ 70 گروپ دادەنێن. ژمارەی ئەندامانیش بە پێی سەرچاوە و شێوازی ژماردن جیاوازە، لە نزیکەی 140.000 تا 238.000 کەس باس کراوە.
بەڵام ئەمە ناوی “گروپە دەرەوەی دەوڵەت” نییە، چونکە حەشد بە فەرمی دامەزراوەیەکی دەوڵەتییە، کێشەکە ئەوەیە کە هەندێک لە یەکەکانی، لە کرداردا، زیاتر گوێڕایەڵی سەرکردایەتی خۆیان یان پەیوەندییەکانیان بە ئێرانن تا فەرمانی حکومەتی ناوەندی عێراق.