دۆزینەوەی پەنسیلین؛ کاتێک فەرامۆشکارییەکی تاقیگەیی ژیانی ملیۆنان مرۆڤی ڕزگار کرد.
مێژووی زانست پڕە لەو ڕووداوە سەیرانەی کە بە ڕێکەوت ڕێڕەوی مرۆڤایەتییان گۆڕیوە، بەڵام هیچ کام لەو ڕێکەوتانە بە قەبارەی ئەو “فەرامۆشکارییە بەختەوەرە” کاریگەرییان نەبووە کە بووە هۆی دۆزینەوەی یەکەمین دژەبەکتریا (ئەنتیباۆتیک) لە جیهاندا، کە ئەویش دەرمانی “پەنسیلین”ە.
چیرۆکی قاپە جێهێڵدراوەکانی تاقیگە
لە ئەیلوولی ساڵی ١٩٢٨دا، زانای بەناوبانگی سکۆتلەندی، ئەلێکساندەر فلێمینگ، پێش ئەوەی تاقیگەکەی لە نەخۆشخانەی (ستێنت ماری) لە لەندەن جێبهێڵێت و لەگەڵ خێزانەکەیدا بچێتە پشووی هاوینە، چەند قاپێکی تاقیگەیی (Petri dishes) کە بەکتریای مەترسیداری “ستافیلۆکۆکس”یان تێدا چاندبوو، لەسەر مێزەکەی بەبێ شتن جێهێشت.
مەبەستی فلێمینگ پیسکردنی تاقیگەکە نەبوو، بەڵکو دەیویست کاتێک لە پشوو دەگەڕێتەوە، پەرەسەندنی بەکتریای ناو قاپەکان تاقی بکاتەوە، بۆیە پشتهەڵکردنی لە شوشتنی قاپەکان لەو کاتەدا، تەنها نەریتێکی باوی لێکۆڵینەوە بوو.
گەڕانەوە و بینینی دیمەنە سەرسوڕهێنەرەکە
دوای دوو هەفتە و لە کاتی گەڕانەوەیدا بۆ تاقیگە، فلێمینگ دەستی کرد بە پشکنینی قاپەکان. لەو کاتەدا سەرنجی دا کە کەڕوویەکی سەوز و نامۆ (کە دواتر ناونرا Penicillium notatum) لەناو یەکێک لە قاپەکاندا شین بووە.
خاڵی سەرنجڕاکۆش و سەرسوڕهێنەرەکە ئەوە بوو: لەو شوێنەی کە کەڕووەکەی لێ شین ببوو، تەواوی بەکتریا مەترسیدارەکان مردبوون و هێڵێکی ڕوون و پاک لە دەوروبەری کەڕووەکە دروست ببوو، ئەمەش بەو مانایە بوو کە کەڕووەکە ماددەیەکی بکوژی دەردابوو کە ڕێگەی بە گەشەی بەکتریاکان نەدەدا.
ڕاستییەک لەسەر پەنجەرە کراوەکە
لە زۆرینەی گێڕانەوە باوەکاندا دەوترێت کە کەڕووەکە لە پەنجەرەی کراوەی تاقیگەکەوە هاتووەتە ژوورەوە، بەڵام لێکۆڵینەوە مێژووییەکانی دواتر دەریانخستووە کە ئەگەری زۆرە سپۆڕی (نەمامی) ئەو کەڕووە لە تاقیگەکەی خوارەوەی فلێمینگەوە هاتبێت، کە زانایەکی تر تێیدا لێکۆڵینەوەی لەسەر نەخۆشخانەکانی ڕەبۆ و حەساسییەت دەکرد.
چۆن جیهان لە مردن ڕزگار بوو؟
ئەم ڕێکەوتە مێژووییە بووە بنەمای پەرەپێدانی دەرمانی “پەنسیلین” کە لە کاتی جەنگی جیهانیی دووەم و ساڵانی دواتردا، ژیانی ملیۆنان مرۆڤی لەو نەخۆشخانە و هەوکردنە سادانە ڕزگار کرد کە پێشتر هۆکاری سەرەکیی مردن بوون. زانایان پێیان وایە ئەگەر فلێمینگ پیاوێکی یەکجار ڕێکپێک بووایە و پێش پشووەکەی تەواوی قاپەکانی بشوشتایە، ڕەنگە مرۆڤایەتی چەندین دەیەی دیکە بێبەش بووایە لەم شۆڕشە پزیشکییە گەورەیە.
سەرچاوەی زانیارییەکە:
ئەم ڕووداوە مێژووییە بە فەرمی لەلایەن “کۆمەڵەی کیمیایی ئەمریکی” (American Chemical Society – ACS) وەک یەکێک لە گەورەترین دەستکەوتە مێژووییە نێودەوڵەتییەکانی بواری کیمیا و پزیشکی تۆمارکراوە، و وردەکارییەکانی لە ئەرشیفی مۆزەخانەی “ئەلێکساندەر فلێمینگ” لە لەندەن پارێزراون.