دەریای قەزوین؛ “دەرگای پشتەوە”ی تاران و مۆسکۆ

دەریای قەزوین؛ “دەرگای پشتەوە”ی تاران و مۆسکۆ بۆ تێپەڕاندنی سزاکان و ئاڵوگۆڕی سەربازی.

لە ڕاپۆرتێکی شیکاریدا، ڕۆژنامەی “نیویۆرک تایمز” تیشک دەخاتە سەر گۆڕانی دەریای قەزوین بۆ ناوچەیەکی ستراتیژیی نائاسایی، کە ئێستا وەک شاخوێنێکی سەرەکی بۆ پەیوەندییە سەربازی و بازرگانییەکانی نێوان ئێران و ڕووسیا کار دەکات، دوور لە هەر جۆرە چاودێری و دەستوەردانێکی وڵاتانی ڕۆژئاوا.

بەپێی ڕاپۆرتەکە، لەکاتێکدا گەرووی هورمز و ناوچەی کەنداو لەژێر چاودێرییەکی توندی هێزە دەریاییەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکاندایە، دەریای قەزوین بووەتە “پەناگەیەکی ئارام” بۆ هەردوو وڵاتی ئێران و ڕووسیا. ئەم دەریایە کە تەنیا پێنج وڵاتی دەوروبەری مافی هاتوچۆیان تێدا هەیە، ڕێگەی داوە بە تاران کە بەشێکی زۆری پێداویستییە ستراتیژییەکانی وەک گەنم، گەنمەشامی و ڕۆنی خواردن لە ڕێگەی بەندەرەکانی باکووریەوە هاوردە بکات.

سەرچاوە هەواڵگرییەکان ئاماژە بەوە دەکەن، کە ئەم ڕێڕەوە ئاوییە تەنیا بۆ مەبەستی بازرگانیی مەدەنی بەکارنایەت، بەڵکو ڕووسیا بە شێوەیەکی بەردەوام پارچەی درۆن و کەرەستەی سەربازی پێشکەوتوو لە ڕێگەی کەشتییە بارهەڵگرەکانەوە بۆ ئێران دەگوازێتەوە. ئەمەش یارمەتیدەرێکی گەورە بووە بۆ تاران تا بتوانێت لە کاتی تێچوونی هاوسەنگییە ناوچەییەکاندا، کۆگاکانی چەک و تەقەمەنی خۆی نوێ بکاتەوە.

بۆ شاردنەوەی قەبارەی ڕاستەقینەی ئاڵوگۆڕەکان، زۆربەی ئەو کەشتیانەی لە نێوان بەندەرەکانی ڕووسیا و ئێراندا هاتوچۆ دەکەن، ئامێرەکانی ناسینەوەی جیۆگرافی (AIS) دەکوژێننەوە. ئەم کارە وا دەکات کەشتییەکان لەسەر نەخشە جیهانییەکان ون بن، کە ئەمەش ڕێگەیەکی کاریگەرە بۆ خۆدزینەوە لەو سزایانەی کە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەسەر هەردوو وڵاتدا سەپاندوویەتی.

شارەزایانی سیاسی باس لەوە دەکەن کە جوگرافیای دەریای قەزوین بووەتە گەورەترین ئاستەنگ لەبەردەم سیاسەتەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا. بەهۆی ئەوەی هیچ وڵاتێکی ئەندامی “ناتۆ” یان هاوپەیمانی ڕۆژئاوا سنووری لەسەر ئەم دەریایە نییە، واشنتۆن هیچ دەسەڵاتێکی یاسایی یان سەربازیی نییە بۆ ڕێگریکردن لەو کاروانە دەریاییانەی کە لە نێوان تاران و مۆسکۆدا لە هاتوچۆدان.

ئەم پەرەسەندنە نوێیە نیشانەی دروستبوونی بلۆکێکی نوێی ئابووری و سەربازییە لە ناوچەکەدا، کە ئامانج لێی کەمکردنەوەی کاریگەریی گەمارۆ نێودەوڵەتییەکان و دروستکردنی سیستەمێکی جێگرەوەیە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئەو دوو وڵاتە.