spot_imgspot_img

نەتەوەیەکگرتووەکان (UN) و سیستەمی دەنگدان چۆن کاردەکەن؟

١. کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان (UN General Assembly):

  • نوێنەرایەتی: گەورەترین دەزگای ڕاوێژکارییە و هەر ١٩٣ وڵاتە ئەندامەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان بە شێوەیەکی یەکسان نوێنەرایەتییان تێدا هەیە.

  • دەنگدان: هەر وڵاتێک تەنها یەک دەنگی هەیە.

  • بڕیاردان: زۆربەی بڕیارنامەکان بە زۆرینەیادەنگ (نیوە کۆ یەک) تێدەپەڕێن، بەڵام بابەتە هەستیار و گرنگەکان پێویستیان بە زۆرینەی دوو لەسەر سێ هەیە.

  • پابەندبوون: بڕیارنامەکانی ئەم ئەنجوومەنە وەک “ڕاسپاردەی ناپابەندکەر” (Non-binding recommendations) هەژمار دەکرێن؛ واتە وڵاتان لە ڕووی یاساییەوە ناچار نین بە جێبەجێکردنیان و سزا نادرێن.

٢. ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان (UN Security Council):

  • پێکهاتە: لە ١٥ ئەندام پێکدێت؛ ٥ ئەندامی هەمیشەیی (ئەمریکا، ڕووسیا، چین، بەریتانیا و فەرەنسا) و ١٠ ئەندامی ناهەمیشەیی کە بۆ ماوەی ٢ ساڵ جارێک هەڵدەبژێردرێن و دەگۆڕدرێن.

  • دەسەڵاتی ڤیتۆ: هەر بڕیارێکی جەوهەری پێویستی بە ٩ دەنگی “بەڵێ” هەیە، بە مەرجێک هیچ کام لە ٥ ئەندامە هەمیشەییەکە دەنگی “نەخێر” (ڤیتۆ) بەکارنەهێنن. مافی ڤیتۆ دەسەڵات دەداتە ئەو ٥ وڵاتە کە هەر بڕیارێک بیانووێت ڕایبگرن (ئەم دەسەڵاتەش میراتی وڵاتە سەرکەوتووەکانی جەنگی جیهانی دووەمە).

  • پابەندبوون: بڕیارنامەکانی ئەنجوومەنی ئاسایش لە ڕووی یاساییەوە بۆ هەموو وڵاتانی ئەندام پابەندکەرن (Binding) و دەبێت جێبەجێ بکرێن.

  • تێبینی: هەرچەندە بڕیارەکان پابەندکەرن، بەڵام زۆرجار بەهۆی بەرژەوەندییە سیاسییەکان یان بەکارهێنانی ڤیتۆوە، جێبەجێکردنیان بەرامبەر هەندێک وڵات (وەک ئیسرائیل یان هاوپەیمانانی زلهێزەکان) ڕووبەڕووی ئاستەنگ دەبێتەوە.

سەرچاوە: میپاقی نەتەوە یەکگرتووەکان (Charter of the United Nations).

spot_img
spot_img

باوترینەکانی هەفتە