ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

ئه‌مریكا، ڤاكسین دژی ڤایرۆسی كۆرنا-ی تاقیكرده‌وه‌ و ئاماده‌یه‌


خەڵک ـ لوقمان غه‌فوور

رۆژی 25ی فێبریوه‌ری كۆمپانیای ده‌رمانی (مۆدێرنا- ئای ئێن سی) ئیداره‌ی تره‌مپ-ی ئاگاداركرده‌وه‌ كه‌ ڤاكسین دژی كۆرۆنا ڤایرۆس ئاماده‌یه‌ و له‌ سه‌ر یه‌كه‌مین مرۆڤیش تاقیكراوه‌ته‌وه‌ و سه‌ركه‌وتنی به‌ده‌ست هێناوه‌ بۆیه‌ چاره‌سه‌ره‌كه‌ ده‌خاته‌ بازاڕه‌وه‌.

كۆمپانیای ده‌رمانی (مۆدێرنا-ئای ئێن سی)، باره‌گای سه‌ره‌كی له‌ كه‌یمبریج له‌ ویلایه‌تی ماساتشوستس، بۆ بایۆته‌كنۆلۆژیا كه‌ كاری دۆزینه‌وه‌ی ده‌رمانی نوێ و پێشخستنی ده‌رمانه‌ و به‌شی زۆری ده‌رمانه‌كانیشی له‌ جیهاندا به‌ كوالێتی به‌رزی پله‌ یه‌ك حساب كراوه‌ وێرای گرانی له‌ نرخه‌كانیدا.

پێكه‌ی ماركێتین ئینسده‌ر له‌سه‌ر زاری نوێنه‌ری كۆمپانیاكه‌وه‌ ده‌ڵێت:”له‌تواناماندایه‌ له‌ قۆناغی یه‌كه‌مدا 30% ڤاكسینه‌كه‌ زیادبكه‌ین و بیخه‌ینه‌ بازاره‌وه‌ وێرای ئه‌وه‌ی دوو رۆژه‌ پشكه‌كانی بازاری ئه‌مریكی له‌دابه‌زیندایه‌، بۆیه‌ ده‌شێت وه‌به‌رهێنه‌ران له‌م قۆناغه‌دا قازانجێكی ئه‌وتۆ نه‌كه‌ن، به‌ڵام بۆ رێگرتن له‌ ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی زیاتر له‌ جیهان پێویسته‌ په‌له‌ بكه‌ین”.

هه‌روه‌ها ته‌له‌فیزیۆنی سی بی ئێس له‌ گه‌ڕی هه‌واڵه‌كانی رۆژی 26 فێبریوه‌ری ئاشكرایكرد، كه‌ كۆمپانیاكه‌ ترشی رێبی ناوكی ڤایرۆسه‌كه‌ی پێشكه‌ش به‌ چه‌ند سه‌نته‌رێكی توێژینه‌وه‌ی زانستی ئه‌مریكی كردووه‌ پاش 42 رۆژ ئینجا گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌وه‌ی ئه‌نتی ڤایرۆسێكیان بده‌نه‌وه‌ و ڤاكسینێكی لێبه‌رهه‌م بهێنن.

وتیشی: “به‌م هه‌واڵه‌ كۆمپانیاكه‌ پشكه‌كانی 2% له‌بازاره‌كانی جیهاندا به‌رزبۆوه‌، چاوه‌ڕوانده‌كرێت تا هه‌فته‌ی داهاتوو به‌رهه‌می ڤاكسینه‌كه‌ بۆ 43% به‌رزكاته‌وه‌”.

هه‌روه‌ها وۆڵ ستریت جۆرناڵ ئه‌وه‌ی ئاشكرا كردووه‌ به‌م هه‌نگاوه‌ی كۆمپانیای مۆدێرنا، ژیانی جیهان له‌ دڵەڕاوكێ رزگارده‌كات.

به‌رپرسێكی رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی پێیوایه‌ كه‌ ڤاكسینه‌كه‌ی كۆمپانیای مۆدێرنا باشترین چاره‌سه‌ره‌ بۆ نه‌خۆشی ڤایرۆسی كۆرۆنا شانبه‌شانی جۆرێكی دیكه‌ له‌ ده‌رمانی كۆمپانیای بایۆته‌كنۆلۆژی گێلێد كه‌ كۆمپانیایه‌ك له‌ چین به‌رهه‌می ده‌هێنێت و بڕیاره‌ له‌ مانگی ئه‌پرل (نیسان) بكه‌وێته‌ بازاڕه‌وه‌.

زه‌ نیویۆرك تایمز ئاشكرایکرد ڤاكسینه‌كه‌ ناوی زانستی (MRNA-1273) و له‌لایه‌ن كۆمپانیاكه‌وه‌ ژماره‌یه‌كی نێردراوه‌ بۆ په‌یمانگای نیشتمانی بۆ نه‌خۆشییه‌ هه‌سته‌وه‌ریی و كوشنده‌كان له‌ شاری بێسێسدا له‌ ویلایه‌تی مێرێلاند.

رۆژنامه‌كه‌ نوسیویه‌تی:”په‌یمانگاكه‌ باسی له‌وه‌كردووه‌ بۆ ناوخۆی ئه‌مریكا ڤاكسینه‌كه‌ له‌كۆتایی مانگی ئه‌پرل له‌سه‌ر 20 كه‌سی له‌ش ساغ تاقیده‌كرێته‌وه‌ بۆ دڵنیابوون له‌سه‌لامه‌تی گیانی هاووڵاتیان و كاریگه‌رێتی دژی نه‌خۆشییه‌كه‌”.

ئه‌وه‌شی نه‌شاردۆته‌وه‌ پێدانی ڤاكسینه‌كه‌ و دڵنیابوون له‌ كاریگه‌رێتی سێ مانگی ده‌وێت.

دكتۆر ئه‌نتۆنی فۆشی به‌رێوه‌به‌ری په‌یمانگاكه‌ به‌ زه‌ نیویۆك تایمز-ی وتووه‌:”پێدانی ڤاكسینه‌كه‌ و ئه‌نجامه‌كه‌ی سێ مانگی ده‌وێت، هیچ شتێك له‌وه‌ خێراتر نابێت” هه‌ر ده‌وڵه‌تێكیش بیه‌وێت ئه‌توانێت به‌كاریبهێنێت، چونكه‌ له‌ تاقیگه‌ سه‌ركه‌وتنی به‌ده‌ستهێناوه‌.

وێرای ئه‌وه‌ی كاریگه‌رێتی ڤایرۆسه‌كه‌ ئاشكرا نییه‌، به‌ڵام كۆمپانیاكانی دنیا كێبڕكێیانه‌ له‌سه‌ر كڕینی ڤاکسینەکە بۆ هاووڵاتییه‌كانیان.

زه‌ نیویۆرك تایمز ئاشكرای كردووه‌ كه‌ له‌ ئه‌مریكا یه‌كه‌م تاقیكردنه‌وه‌ی ڤاكسینه‌كه‌ له‌سه‌ر 45 گه‌شتیار بووه‌ كه‌ له‌ناو كه‌شتی دایمۆند پره‌نسس-ی گه‌شتیاری كه‌ له‌ژاپۆن-ه‌وه‌ به‌رێكه‌وتبوو بۆ ئه‌مریكا پاش ئه‌وه‌ی چه‌ند كه‌سێكیان تووشی نه‌خۆشییه‌كه‌ بووبوون جیاكرانه‌وه‌ و له‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌كی تایبه‌ت دانران و له‌دوای وه‌رگرتنی ره‌زامه‌ندی دادوه‌ر ئاماده‌ییان ده‌ربڕیوه‌ بۆ پێدانی ڤاكسینه‌كه‌.

به‌پێی كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌نووسی په‌یمانگای نیشتمانی بۆ نه‌خۆشییه‌ هه‌سته‌وه‌ریی و كوشنده‌كان له‌ رۆژی 26 فێبریوه‌ری له‌وڵاتی چین-یش له‌سه‌ر چه‌ند نه‌خۆشێك تاقیكراوه‌ته‌وه‌ و سه‌ركه‌وتوو بووه‌.

ڤایرۆسی كۆرۆنا كه‌ ناوه‌ زانستییه‌كه‌ی (COVID-19) تا رۆژی 26ی فێبریوه‌ری له‌جیهاندا 81 هه‌زار و 260 كه‌س تووشی نه‌خۆشیه‌كه‌ بوون و 2 هه‌زار و 770 كه‌سیش به‌هۆی نه‌خۆشییه‌كه‌وه‌، مردوون.

ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا له‌ماوه‌ی چوار رۆژی رابردوودا هه‌ریه‌ك له‌ كۆریای باشوور و ئیتالیا و ئێران و ئه‌مریكا رێژه‌ی تووشبوون زۆر زیادیكردووه‌.

له‌ کۆریای باشوور گه‌یشتۆته‌ 1261 كه‌س، له‌ ئیتالیا 374 كه‌س، له‌ ئێران 139 كه‌س، له‌ ئه‌مریكا 60 كه‌س.

جیهان

بەوێنە؛ پەڕلەمانتارێكی جەزائیری بە كۆرۆنا گیانی لەدەستدا


خەڵك- بەشی هەواڵ
ئەندامێكی پەڕلەمانی جەزائیر بەهۆی تووشبوونی بە ڤایرۆسی كۆرۆنا گیانی لەدەستدا.

سلێمان شنین، سەرۆكی ئەنجوومەنی گەلی نیشتمانی (پەڕلەمان) جەزائیر لە بروسكەیەكدا بۆ كەسوكاری پەڕلەمانتارەكە لەهەژماری خۆی لەتویتەر ڕایگەیاندووە، كە بەداخەوە هەواڵی كۆچی دوایی تەیب عەبدولقادر زغیمی، پەڕلەمانتارمان پێ‌ گەیشت.

ڕاشیگەیاندووە، كە لەوقۆناغە سەختەی وڵاتەكەمانی پێدا تێپەڕدەبێت ئەو پەڕلەمانتارەمان گشانی لەدەستداوە، كە كەسایەتییەكی گرنگی هەبوو لەپێشخستنی ئابووی نیشتمانی.

زغیمی خاوەنی كۆمەڵگەی (سیم) بۆ پیشەسازی خۆراك بووە و لەلایەن حزبی كۆمەڵگەی نیشتمانی دیموكراتیەوەلە ولایەتی بلیدە هەڵبژێردراوە و بووە بە پەڕلەمانتار.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

ئەزهەر فەتوایەكی دەركرد
حوكمی ڕۆژوو شكاندنی مانگی ڕەمەزان لە سایەی كۆرۆنادا


خەڵك- بەشی هەواڵ
ناوەندی ئەزهەری جیهانی بۆ فەتوا ئەلیكترۆنییەكان، مشتومڕی تایبەت بە حوكمی ڕۆژووشكاندن یەكلایی دەكاتەوە لەو حاڵەتەی گەر پزیشكەكان بەپێویستیان زانی زاری ڕۆژوەوان تەڕبێت بەدرێژایی ڕۆژگار، وەك ڕێكارێكی خۆپاراستن لە توشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا.

بەپێی فەتوایەك كە لەلایەن ئەزهەرەوە دەرچووە”گەر كاتەكە پێشوەخت بوو، ئەوان نابێت مسوڵمان ڕۆژی ڕەمەزان بشكێنێت، تەنیا لەو حاڵەتەدا نەبێت كە پزیشكەكان بڕیاردەدەن و لەڕووی زانستییەوە دەسەلمێت كە ڕۆژوو وای لێدەكات ڕووبەڕووی توشبوون و لەناوچوون ببێتەوە بە ڤایرۆسی كۆرۆنا، ئەمەش تا ئەم ساتە بەشێوەیەكی زانستیانە نەسەلمێنراوە”.

هەر لە فەتواكەدا هاتووە”ئیسلام هانمان دەدات بە هەموو شێوەیەك خۆمان بپارێزین و بەدووربین لە لەناوچوون و ڕێگرتن لە زیان، لەوبارەیەشەوە فوقەهاكان بنەمای خۆپارێزییان لە شەریعەتی ئیسلامیدا بە پشتبەستن بە بنەمای (الدفع اقوی من الرفع) دیاریی كردووە، و بڕیاریانداوە گەر بكرێت زیانەكان لەسەر خۆت هەڵبگریت بەر لە ڕوودانی شياوتر و باشترە لەوەى تووشی ببیت و پاشان چارەسەر وەربگریت، ئەمەش لە بواری چارەسەری خۆپارێزیدایە”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

سعودیە، 157 حاڵەتی توشبوونی نوێ‌ بە كۆرۆنا ڕاگەیەندرا


خەڵك- بەشی هەواڵ
وەزارەتی تەندروستی سعودیە، تۆماركردنی 99 حاڵەتی چاكبوونەوەی نوێی تووشبوانی ڤایرۆسی كۆرۆنا و تۆماركردنی 157 حاڵەتی تووشبوون بە ڤایرۆسەكە لەماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا ڕادەگەیەنێت.

ئەمڕۆ چوار شەممە، وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی سعودیە ڕایگەیاند”لایەنە پزیشكییەكان لە شانشینی عەرەبی سعودیە، لەماوەی ڕۆژی ڕابردوودا 157 توشبوونی نوێیان بە ڤایرۆسی كۆرۆنا (كۆڤید-19) لە ناوچە جیاجیاكانی وڵاتدا تۆماركردووە، لەئێستاشدا كۆی گشتی تووشبوان لە وڵاتدا گەیشتۆتە 1720 حاڵەت”.

وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی سعودیە ڕەتیدەكاتەوە”لەماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا هیچ حاڵەتێكی گیانلەدەستدان بە كۆرۆنا لە سعودیە تۆماركرابێت، ئاماژە بە بوونى 99 حاڵەتی چاكبوونەوەی نوێ‌ دەكات كە “كۆی گشتی ژمارەی ئەوانەی نەخۆشییەكەیان پەڕاندووە و چاكبوونەتەوە گەیاندۆتە 264 كەس”.

وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی سعودیە دەڵێت”هەموو ئەوانەی تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون، چاودێری تەندروستی پێویست دەكرێن و لەئێستاشدا 30 حاڵەت باری تەندرستییان ناجێگرە”، هۆكاریی زیادبوونی حاڵەتەكانی تووشبونیشی بۆ پابەندنەبوون بە ڕێنماییەكانەوە گەڕاندەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان