خەمی مەرگی ئەو نووسەرانەی بەرلەوەی بنووسن مردن

ئا: عەبدوڵا مەحموود زەنگنە

ئازیزانم،  ئێوە باسی ستەمی سیاسییەكان و دارِووخانی بارودۆخی كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابووری و ركابەری و ملمڵانێی حیزبە سیاسییەكان و هەڵوێستی كۆمەڵگەی دابەشبووم بۆ بكەن بەسەر ناكۆكی و دوژمنایەتییە سیاسی و ئایدیۆلۆژییەكاندا، منیش داوای لێبووردن لە قەڵەم و رۆشنبیری دەكەم كە دەمەوێ باسی ئەو نووسەرانە بكەم بەرلەوەی ببن بە نووسەری راستەقینە مردن، دەمەوێ باسی دیمەنی دۆخە رۆشنبیرییەكە لە زۆرینەی وڵاتانی ئیسڵامی و عەرەبی بە هەردوو بەشە ئاسیایی و ئەفریقیەكەیشیەوە بكەم، وەك زەكەریا نمر دەڵێت: دەكرێت زۆر بەرِوونی ببینرێت گەیشتۆتە دۆخێك: ئەو وشانەی برِیاروایە ببنە ویژدانی كۆمەڵگە ئێستا بەكرێ دەگیرێن، ئەو قەڵەمانەی دەبوو پەردە لەسەر ستەمكارییەكان هەڵبدەنەوە ئێستا بوونەتە پاسەوانی سەنتەری ستەمكاری و ستەمكارەكان، لەنێو ئەم وێرانەییەیشدا، نووسەری مردوو، بگرە هونەرمەندو راگەیاندنكارو رۆژنامەنووسان وەك دەنگێكی نووساو ئەو وشەو رستانە دەڵێنەوە پێیاندەوترێنەوەو بۆیان دەنووسرێتەوە ئەگەرچی درۆو چەواشەكارییش بێت، لەوڵایشەوە، داكەوتەكان بەبێ هیچ بەرەنگارییەك وردە وردە زیاتر دەرِووخێن.

زەكەریان نمر دەڵێت: لەواقیعێكدا توێژەكانی دوورِوویی كۆمەڵایەتی وەك قەوزەی سەر ئاوە وەستاوەكان چۆن زۆردەبن بەوجۆرە كۆدەبنەوە، خۆمان لەنێو جەنگێكدا دەبینینەوە تیایدا دەنگی درۆكان تێكەڵی دووكەڵی پیرۆزرِاگرتنی كوێرانەی مرۆڤە بتەكان بوون، مەبەست لە مرۆڤە بتەكان ئەوانەن بە ناشایستەیی كراون بە دەسەڵاتدارو دەنگی زوڵاڵ و پێشەنگ و كاریزما. لەوكاتەیشدا هەندێكمان نغرۆی پیرۆزكردنی وەهمەكان بووین، نووسەرە فیكرو قەڵەم ئازادەكان بە تیشكی هۆشیاری دەكەونە شەقكردنی تاریكییەكان، گەرچی بە داخەوە ئەمانە زۆر كەمیشن، بەڵام هەوڵی خۆیان دەدەن بۆ وەئاگاهێنانەوەی ئەو عەقڵانەی فریودران و درووشمبازیی سیاسی و سیاسییەكان و شوێنكەوتەكانیان عەقڵ و هۆشیاریی شەكەت كردوون.

لە زۆرینەی وڵاتانی ئێمەدا، سەرباری چەندجارێك گۆرِانی حكومەت و سەرانیان، هێشتا مافە بنەرِەتییەكان وەك خەونی دوور ماونەتەوە، هێشتا ژیانێكی وەك وتیان كەم بژی و كەڵ بژییش نەگەیشتۆتە ماڵی ئەوانەی رۆڵەكانیان كەم ژیان و كەڵ ژیان، كەچی هێشتا خەڵكانێك هەن وەك رزگاركەر دەرِواننە دەسەڵاتەكانیان، دەڵێی چاویان ئەو وێرانانە نابینێت سیاسەتی ستەمكاری و چەوساندنەوەی دیموكراسییانە بۆیان سازاندووین، هیچ گومان نیە ڵای هەندێك لەوانەیش خەمی مانەوەی بەرژەوەندییە مادییەكانیان لەپێش خەمی گەل و نیشتیمانیشەوەیە، دەنا خۆیان دەزانن لەچ دۆخێكی نائینسانیدان.

نووسەری مردوو، داكۆكی لە ستەمكار دەكات، درۆ دەچنێت و ناوی دەنێت پۆشاكی راستی و هەقیقەت، تەپڵی پیرۆزی و شكۆمەندی بۆ بتەكان دەكوتێت، نووسەری مردوو، هیچ لە بارەی مرۆڤ و رێزو شكۆیەوە نازانێت، لەدەستدرێژیكردنە سەر ژنان و كوشتنی بێتاوانان بێدەنگە، نایەوێت باسی گەندەڵی بكات چونكە خۆی بەشێكە لەو سیستمە، نووسەری مردوو، بەسەر عەشیرەتەكەی و حیزبەكەی و سەركردەكەیدا هەڵدەدات وەك ئەوەی هەموو خاك و نیشتیمانەكەی بێت، مێژووی كەسەكان تۆمار دەكات و مێژووی وڵاتی بیردەچێت، قەڵەمەكەی بەرتیلخۆرە، ویژدانی بزربووە، رێك وەك شەیدای كورسییەكانی دەسەڵات و ئیمتیازاتەكانی، گۆرِانكاری بە هەرِەشەو بونیادنان بە مەترسی دەبینێت.

ئەوەی جێیداخەوە ئەوەیە ئەمجۆرە نووسەرانە، بەردەوامن لە لەوتاندنی هۆشیاریی خەڵكی و رازاندنەوەی روخساری سیستمێك رۆڵەكانیان دەخۆن و خۆیشیان لەودیوی درووشمگەلێكەوە حەشارداوە بەكەڵكی هیچ نایەن. خەڵكانێكی ویژدان زیندوویش هەن، لەپێناوی لەدایكبوونی قۆناغێكی نوێی نیشتیماندا دەجەنگن، قۆناغێك بەهۆشیاریی گەنجان و خەباتیان بونیاد دەنرێن نەك بە فەلسەفەی رواڵەت و خود لوتبەرزییەكان. مرۆڤی راستەقینە، تەنانەت لەژێرباری ئەو سیستمە تۆتالیتارییانەیشی دەنگە ئازادەكان سەركوت دەكەن، شكۆمەندیی خۆی درووستەكات.

یەك لە كێشە سەرەكییەكانی گەیشتنی نووسەرو راگەیاندنكارو رۆژنامەوان و هونەرمەندو ئەدیبی ئێمە بەو دۆخەی بەمردوو دابنرێن، ئەوەیە لەنێو كۆمەڵێك یەكێتی و سەندیكادان وەك مافی زۆرینەو كەمینەی دەنگی هەڵبژاردنەكان دابەشكراون، ئەم یەكێتیە بۆ ئەویان و ئەو سەندیكا بۆ ئەمیان و ئەوانی تریش دەبێ لەونێوەندەدا بتوێنەوە، خۆ ئەگەر بتوانن لەوێیشدا پارێزگاری لە دەنگ و بیروبۆچوونی ئازادانەیان بكەن كارێكی زۆر گەورەیە، بەڵام لەبەرئەوەی پرسی سەرەكی لەم وڵاتەدا خراوەتە نێو سیاسەت و ملمڵانێكانیەوە، پارێزگاریكردن لە فیكرو قەڵەم و هۆشیاریی ئازادانە زەحمەتە، چونكە مێژووی رۆشنبیری پێماندەڵێت نووسەری ئازادو قەڵەمی رەسەن ناتوانێت و نەیتوانیوە لەنێو جۆرێك ملمڵانێی سیاسیدا هەڵبكات بنچینەكەی ناكۆی و دژایەتیی فیكری وئایدیۆلۆژی بێت، وەك چۆن پەرلەمانێكیش لەسەر ئەو بنچینەیە دابمەزرێنرێت، ئەندامەكانی لە پرۆسەیەكی تەواو دیموكراسییشدا هەڵیشبژێردرێن، ئەو پەرلەمانە هاوشێوەی ئەوجۆرە نووسەرانە پێش ئەوەی لەدایك بێت بە مردوو حیسابە، چونكە ئازادنین.

بۆیە واقیعی ئێمە، لەوەزیاتر تەحەمولی لەگەڵ ستەمكارو چەوسێنەر بووندا ناكات، بەڵكو پێویستیی بە دلێری و ئازایەتی و بەرچاورۆشنی هەیە، چونكە دوورِوویی كۆمەڵایەتی مەترسییەكە تانوپۆی كۆمەڵگەكان هەڵدەوەشێنێت، هیچ جێگرەوەیەكیشمان نییە جگە لە بەرەنگاربوونەوەی قۆناغی ئایندەمان بە هۆشیاری و بەرپرسیارێتییەوە. ئەگەر نیشتیمانی ئاشتی و دادگەریمان دەوێت، دەبێ مرۆڤكردن بەنێچیر قبوڵنەكەین و دەستبگرین بە بەهاكانی شكۆمەندی و ئابرِوو و ئازادیمانەوە، دەبێ بگەرِێین بۆ چارەسەری ئەو ئایندەیەی لەسەر لێوارێكی نادیاردا وەستێنراوە. ئەمەیش بانگەشە نییە بۆ كودەتاو ئاژاوەگێرِی، بەڵكو داوایەكە لە نووسەران و رۆشنبیران بگەرِێنەوە بۆسەر پرنسیپەكانی رۆشنبیری و مەعریفە دۆستی، كە دەكرێت لە میانەیانەوە كاریگەرییان هەبێت لە راستكردنەوەی هەڵەی سیاسییەكان و شوێنكەوتەكانیشیان، چونكە ئەگەر لێپرسینەوەی مێژوویی بێت یان خودایی بۆ سیاسییەكان قورس بێت، لێپرسینەوە لەنووسەران و رۆشنبیران زۆر قورسترە چونكە لە ئەسڵدا ئەوان بە ویژدانی و زمانی بگۆی كۆمەڵگە دادەنرێن.