لە ساتەوەختێکی هەرێمیی زۆر هەستیاردا، باکووری سووریا جارێکی دیکە گەڕایەوە بۆ ئەوەی پێشەنگی دیمەنە سیاسی و ئەمنییەکە بگرێت، ئەمەش لەگەڵ هەڵکشانی گرژییە مەیدانییەکان و دژبەیەکبوونی خوێندنەوەکان سەبارەت بە ئایندەی پەیوەندی نێوان حکوومەتی کاتیی سووریا و هێزەکانی سووریای دیموکرات (HSD)، لەژێر سێبەری ئامادەیی فشارئاوێری تورکیا کە پرسیاری نوێ دەوروژێنێت سەبارەت بە سنووری دەستێوەردانەکان و بژاردەکانی قۆناغی داهاتوو.
لە کاتێکدا لێدوانە فەرمییەکان لەگەڵ هەڵوێستی جیاوازی کارەکتەرە سیاسییەکاندا یەک دەگرنەوە، دیمەنێکی ئاڵۆز دەردەکەوێت کە تێیدا حساباتە ئەمنییەکان تێکەڵ بە گرەوی گفتوگۆکان دەبن، لە ناوەڕاستی بوونی ترسێکی ڕاستەقینە لەوەی دۆخەکە بەرەو ڕێڕەوێکی ئاڵۆزتر و هەڵکشاوتر بڕوات.
لێدوانەکانی تورکیا گفتوگۆکان گەرم دەکەن
لێدوانەکانی ئەم دواییەی هاکان فیدان، وەزیری دەرەوەی تورکیا، کە تێیدا نائومێدی خۆی دەربڕی سەبارەت بە جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی تێکەڵکردنی هێزەکانی سووریای دیموکرات (HSD) لەناو سوپای سووریادا پێش کۆتایی ساڵ، بووە پریشکێکی نوێ لەم دۆسیە ئاڵۆزەدا.
ئەم لێدوانانە بە دابڕاو لە گرژییە مەیدانییە هاوکاتەکان لە باکووری سووریا نەخوێندرانەوە، هەروەها دابڕاویش نەبوون لەو جوڵە سیاسی و ئەمنییانەی کە یاوەری بوون، ئەمەش دەرگای بۆ لێکدانەوەی جۆراوجۆر کردەوە سەبارەت بە نیەتەکانی ئەنقەرە و بژاردەکانی داهاتوو.
کۆنگرەی وەزارەتی دەرەوە.. ئاماژەکانی پێش تەقینەوە
نەواف خەلیل، بەڕێوەبەری ناوەندی کوردی بۆ لێکۆڵینەوەکان، لە میانی قسەکانیدا بۆ ژووری هەواڵی “سکای نیوز عەرەبی” پێی وایە کە کۆنگرە ڕۆژنامەوانییە هاوبەشەکەی نێوان وەزیرانی دەرەوەی سووریا و تورکیا، ئاماژەیەکی پێشوەختە بووە بۆ ڕێڕەوێکی ڕوونی هەڵکشان، چونکە بەپێی وەسفی ئەو، پرسیار و ئاماژە میدیاییەکان بە جۆرێک ئاڕاستە کرابوون کە هێزەکانی سووریای دیموکرات بەرپرسیار بکەن لەسەر و پەککەوتنی ڕێککەوتنەکان.
ناوبراو ئاماژە بەوە دەکات کە هاکان فیدان، وەزیری دەرەوەی تورکیا، زیاتر لە هاوتا سوورییەکانی خۆی باسی لە دانوستانەکانی سووریا – کورد دەکرد، لە دیمەنێکدا کە بە بڕوای ئەو، ڕەنگدانەوەی خواستی ڕوونی تورکیایە بۆ پەکخستنی هەر ڕێڕەوێکی دانوستان.
ڕۆڵی ڕاستەوخۆی تورکیا و بەربەستی بە ئەنقەست
خەلیل جەخت دەکاتەوە کە ئەنقەرە، بەتایبەتی لە ڕێگەی فیدان و یەشار گولەر، وەزیری بەرگرییەوە، کار دەکات بۆ دانانی بەربەست لەبەردەم جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکان، تا کار دەگاتە تەقاندنەوەی دۆخەکە لە ڕووی مەیدانییەوە.
ئەو پێی وایە کە هاوکاتبوونی سەردانە ئەمنی و سەربازییە باڵاکانی تورکیا بۆ دیمەشق، پێش هەر دیدارێکی چاوەڕوانکراو لە نێوان حکوومەتی سووریا و هێزەکانی سووریای دیموکرات، ناکرێت جیابکرێتەوە لەو هەڵکشانەی کە بەدوایدا هات، جا چ لە گەڕەکی شێخ مەقسود بێت یان لە وتاری سیاسی و میدیاییدا.
“سوپای نیشتمانی”… کارەکتەرێکی دەرچوو لە کۆنترۆڵ
خەلیل لە قسەکانیدا لەسەر ڕۆڵی ئەوەی پێی دەوترێت “سوپای نیشتمانی سووریا” دەوەستێت و پێی وایە ئەم گرووپانە، کە پێشتر بەشدارییان لە ململانێکاندا لە دەرەوەی سووریا کردووە، هیچ پەیوەندییەکی کردەییان بە وەزارەتی بەرگریی سووریاوە نییە سەرەڕای بانگەشەی فەرمی بۆ تێکەڵکردنیان.
ئاماژەش بەوە دەکات کە ئەم گرووپانە لە پشت گەمارۆدان و بۆردومانکردنی شێخ مەقسودەوەن، ئەمەش لە دژایەتییەکی ئاشکرادایە لەگەڵ لێدوانە فەرمییەکان کە گرنگی ئەم پێشێلکارییانە کەم دەکەنەوە یان پاساوی بۆ دەهێننەوە.
هەڵکشان و وەڵامی کوردی
خەلیل ئەو گێڕانەوەیە ڕەت دەکاتەوە کە دەڵێت هێزەکانی سووریای دیموکرات هەوڵی گرژی دەدەن، و قەبارە گەورە سەربازییەکەیان بەبیردەهێنێتەوە کە نزیکەی ٧٠ هەزار شەڕڤان لەخۆ دەگرێت، جگە لە ٣٠ هەزار لە هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ.
ئەو پێی وایە ئەو گێڕانەوە میدیاییەی کە لەئارادایە ئامانجی “شەیتاندن”ـی هەسەدە (HSD) و پاساوهێنانەوەیە بۆ ئەوەی لەسەر زەوی ڕوودەدات.
ڕێککەوتنی هەڵپەسێردراو و بەندە لەبیرکراوەکان
خەلیل ڕەخنە لە ئەدای حکوومەتی ئینتیقالی سووریا دەگرێت لە جێبەجێکردنی بەندەکانی ڕێککەوتنەکان، بەتایبەتی ڕێککەوتنی ٨ی مارس، ئاماژە بەوە دەکات کە بەندە جەوهەرییەکانی پەیوەست بە لێهاتوویی و مافە دەستوورییەکانی کورد جێبەجێ نەکراون، بەڵکو لە ڕاگەیاندنی دەستووریدا بازیان بەسەردا دراوە.
ئەو ئەم ڕاگەیاندنە بەوە وەسف دەکات کە دووبارە “ناوەندێتییەکی زیاد لە پێویست”ـی بەرهەمهێناوەتەوە و فرەیی نەتەوەیی و ئایینی لە وڵاتدا پشتگوێ خستووە.
فاکتەری نێودەوڵەتی و پەیامەکانی ئەمریکا
لە ڕەهەندە نێودەوڵەتییەکەدا، خەلیل ڕوونی دەکاتەوە کە تورکیا شکستیهێناوە لە بەدەستهێنانی گلۆپی سەوزی ئەمریکی بۆ ئۆپەراسیۆنەکانی، چ لە سەردەمی بایدن بێت یان ترەمپ، هاوپەیمانی نێودەوڵەتی هێشتا هێزەکانی سووریای دیموکرات بە هاوبەشێکی سەرەکی دەزانێت.
هەروەها باس لە ڕۆڵی “تاڕادەیەک هاوسەنگ”ـی ئەمریکا دەکات، لەگەڵ تێبینی لەسەر هەندێک لێدوانی دژبەیەک کە لەلایەن کەسایەتییە ئەمریکییەکانەوە دەردەچن، و جەخت دەکاتەوە کە دیاریکردنی چارەنووسی سوورییەکان بە دەست هیچ لایەنێکی دەرەکییەوە نییە بە تەنها.
بانگەواز بۆ گوتارێکی نیشتمانیی کۆکەرەوە
خەلیل لە میانی بەشداریکردنەکەیدا جەخت لەوە دەکاتەوە کە هێزەکانی سووریای دیموکرات، سەرەڕای ئەوەی بە “ئیستفزاز” وەسفی دەکات، هێشتا پابەندن بە گفتوگۆ و جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکان، لە بەرامبەردا هۆشداری دەدات لە مەترسی گوتاری هاندەرانە و رق و کینە کە لەلایەن هەندێک بەرپرس و مینبەرە میدیایی و ئاینییەکانەوە دەردەچن.
حکوومەتی سووریا، وەک دەسەڵاتێکی ئینتیقالی، بە بەرپرسیار دەزانێت لە پەیرەوکردنی زمانێکی نیشتمانیی کۆکەرەوە، و داوا لە تورکیا دەکات، ئەگەر لە چارەسەردا ڕاستگۆیە، دەست هەڵگرێت لە گێڕانی ڕۆڵی لایەنی پەکخەر و بچێتە ناو ڕێڕەوێکەوە کە پشتیوانی لە سەقامگیری سووریا بکات نەک تەقاندنەوەی گۆڕەپانەکانی.