مووچە و دۆلار لەسەر لێواری مەترسین و هۆشداری لە بڕیارگەلێک دەدرێت کە سەقامگیری گوزەران و ئابووری دەهەژێنێت.
ئەحمەد تەمیمی، پسپۆڕ لە کاروباری ئابووری و دارایی، ئەمڕۆ شەممە (13ی کانوونی یەکەمی 2025)، هۆشداری دا لەبارەی لێکەوتە کۆمەڵایەتی و ئابوورییە مەترسیدارەکان کە لەوانەیە دروست ببن لە ئەنجامی هەر ئاراستەیەکی حکومی بۆ کەمکردنەوەی مووچەی فەرمانبەران یان بەرزکردنەوەی نرخی دۆلار بەرامبەر بە دیناری عێراقی لە قۆناغی داهاتوودا.
تەمیمی، لە لێدوانێکدا بۆ “بەغدا ئەلیەوم”، ڕایگەیاند کە “هەر ڕێکارێکی لەم جۆرە، تەنانەت ئەگەر بە بیانووی ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانێکی دارایی ئەگەریش بێت، چارەسەرێکی ڕاستەقینە نابێت، بەڵکو دەبێتە هۆی ئەنجامی نەرێنی بەرفراوان کە سەقامگیریی ئابووری و کۆمەڵایەتی لە وڵاتدا دەگرێتەوە.”
ڕوونیشیکردەوە، پەنابردنە بەر داهاتی هاوڵاتی وەک یەکەم بژاردە بۆ چارەسەرکردنی کورتهێنانی دارایی، شکستی ئیدارەدانی سەرچاوە گشتییەکان ڕەنگدەداتەوە، و بەشدار دەبێت لە قوڵکردنەوەی پاشەکشەی ئابووری، بەرزبوونەوەی ڕێژەی هەژاری و بێکاری، جگە لە داخورانی توانای کڕینی بەشێکی گەورەی کۆمەڵگە.
تەمیمی ئاماژەی بەوەدا، کە “کەمکردنەوەی مووچە یان بەرزکردنەوەی نرخی دۆلار ڕاستەوخۆ کار دەکاتە سەر نرخی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان، بەتایبەتی ئەوانەی بنەڕەتین، ئەمەش باری گوزەرانی هاوڵاتیان قورستر دەکات و کاریگەری نەرێنی لەسەر باری سەقامگیری گشتی دەبێت.”
تەمیمی دەشڵێت “ئابووری عێراق بژاردەی ڕاستەقینەی هەیە بۆ چارەسەرکردنی هەر قەیرانێکی دارایی، لەوانە نەهێشتنی بەفیڕۆدان و گەندەڵی، کاراکردنی باج و گومرگی دادپەروەرانە، و پێداچوونەوە بە خەرجییە ناپێویستەکان، لەگەڵ هەمەجۆرکردنی سەرچاوەکانی داهات و کەمکردنەوەی پشت بەستنی نزیکەی تەواو بە نەوت.”
جەختیشیکردەوە، هەر چارەسەرێکی دارایی دەبێت پشت بە چاکسازیی پێکهاتەیی و لێکۆڵینەوەکراو ببەستێت، نەک بڕیاری پەلەپەل کە کاریگەری لەسەر داهاتی هاوڵاتی دابنێت.” داوای لە حکومەت کرد کە شەفافیەت لە خستنەڕووی ئاڵنگارییە داراییەکاندا پەیرەو بکات، و شارەزایان و لایەنە پەیوەندیدارەکان لە داڕشتنی چارەسەرەکاندا بەشدار بکات، بە شێوەیەک کە پاراستنی چینە مامناوەند و هەژارەکان مسۆگەر بکات.
تەمیمی لە کۆتاییدا وتی، سەقامگیریی دراو و کار (مووچە) هێڵی سوورە، هۆشداریشی دا کە هەر دەستکاریکردنێک تێچووەکەی زۆر زیاتر دەبێت لە هەر قەیرانێکی دارایی ئەگەری، لە ماوەی نزیک و دووردا.
ئەم هۆشدارییانە لە کاتێکدایە کە لەم دواییانەدا نیگەرانییەکان زیادی کردووە لەبارەی پەنابردنە بەری حکومەت بۆ ڕێکاری دارایی نائاسایی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی گوشارە ئابوورییەکان و کەمیی نەختینە، لە سێبەری ناجێگیریی نرخی نەوت و بەرزبوونەوەی خەرجییە گشتییەکان.
هەروەها ئەم هۆشدارییانە لە کاتێکدا دێن کە ئەزموونەکانی پێشوو سەلماندوویانە کە هەر گۆڕانکارییەک لە مووچە یان نرخی دۆلاردا ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر گوزەرانی هاوڵاتیان و نرخی کاڵاکان دەبێت، ئەمەش دۆسیەی سەقامگیریی دراو و کار لە هەستیارترین و کاریگەرترین پرسەکان دەکات لەسەر سەقامگیریی کۆمەڵایەتی و ئابووری لە وڵاتدا.