ئامێرەکانی بەدواداچوونی خەو بوونەتە بەشێک لە ژیانی ملیۆنان کەس لە گەڕان بەدوای “خەوی نموونەیی”دا.
لەگەڵ خێرایی پەرەسەندنی تەکنەلۆجیا، بەدواداچوونی خەو بووەتە بەشێکی سەرەکیی ڕۆتینی ڕۆژانەی ملیۆنان کەس لە جیهاندا. ئامێرە لەبەردەستەکان، وەک کاتژمێرە زیرەکەکان، لەنێو بەکارهێنەراندا بڵاوبوونەتەوە کە هەوڵ دەدەن بە چاودێریکردنی ورد، خەویان باشتر بکەن.
بەپێی ئەکادیمیای ئەمریکیی بۆ پزیشکیی خەو، نزیکەی یەک لەسەر سێی گەورەساڵانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە بەردەوامی ئامێرەکانی بەدواداچوونی خەو بەکار دەهێنن، بەو بڕوایەی کە داتاکانی ژمارەیی ڕێنوێنییان دەکات بۆ “خەوی نموونەیی”.
بەڵام ئەم هەوڵدانە بێ کۆتاییە بۆ باشترکردنی خەو، دیاردەیەکی نوێی لێکەوتووەتەوە کە بە “شەیدابوونی خەوی نموونەیی” یان (Orthosomnia) ناسراوە، کە تێیدا تەکنەلۆجیا لە ئامرازێکی یارمەتیدەرەوە دەگۆڕێت بۆ سەرچاوەی نیگەرانی و فشاری دەروونی.
هۆشی خەوی نموونەیی (Orthosomnia)
زاراوەی “ئۆرسۆمینیای” یەکەم جار لە ساڵی ٢٠١٧ لەلایەن کێلی بارۆن، دەروونناسێک، دەرکەوت بۆ وەسفکردنی بارودۆخێک کە لە نێوان بەکارهێنەرانی ئامێرەکانی بەدواداچوونی خەودا بڵاو دەبێتەوە. لەم دیاردەیەدا، تاک بە شێوەیەکی زۆر سەرقاڵ دەبێت بە بەدەستهێنانی بەرزترین **”نمرە”**ی خەو کە دەکرێت لەسەر بنەمای ژمارەکانی پیشاندراو لەسەر ئامێرە زیرەکەکان بەدەستی بهێنێت.
بە تێپەڕبوونی کات، کەسەکە سەرقاڵی پێوانە ڕۆژانەییەکانی دەبێت، بە وردی پێداچوونەوە و شیکارییان بۆ دەکات، ئەمەش ئاستی دڵەڕاوکێ بەرز دەکاتەوە و دەبێتە هۆی خراپتربوونی خەو لە جیاتی باشترکردنی.
مەترسیی دیاردەکە زیاد دەکات کاتێک هەندێک نەخۆش متمانەیەکی زۆر بە داتاکانی ئامێرەکان دەبەخشن، تا ڕادەی پێشخستنی بەسەر هەڵسەنگاندنەکانی پزیشکاندا. ئەوان سەردانی کلینیکەکان دەکەن لەکاتێکدا ڕاپۆرتی ئەپڵیکەیشنەکانیان بەدەستەوەیە و هەندێک جار ڕێنماییە پزیشکییەکان ڕەت دەکەنەوە ئەگەر پێچەوانەی ئەوە بێت کە ئامێرەکانیان پیشانی دەدەن، ئەمەش کاریگەرییەکی دەروونیی ئاشکرا دەردەخات کە بە شێوەیەکی نەرێنی کار دەکاتە سەر کوالیتیی خەو و پەیوەندییان لەگەڵ پسپۆڕاندا.
چارەسەر دەگۆڕێت بۆ نەخۆشی
تێگەیشتنە ناخۆشەکە لەوەدایە کە هەوڵدان بۆ باشترکردنی خەو لە ڕێگەی تەکنەلۆجیاوە لەوانەیە ببێتە هۆی ئەنجامێکی تەواو پێچەوانە. تەرکیزی زۆری کەسەکە لەسەر بەدواداچوونی خەوی و چاودێریکردنی هەموو خولەکێک و هەموو قۆناغێک، بارێکی بەردەوامی گرژی و دڵەڕاوکێ دروست دەکات، کە بە شێوەیەکی نەرێنی کار دەکاتە سەر کوالیتیی ڕاستەقینەی خەو لە جیاتی باشترکردنی، بەمەش دەبێتە بازنەیەکی داخراو کە شکاندنی قورسە.
دۆخەکە ئاڵۆزتر بوو کاتێک خودی خەوەکە بوو بە پێشبڕکێیەکی کۆمەڵایەتی کە پەیوەندی بە تەندروستییەوە نەما. ئامانج چیتر تێگەیشتن یان پشتگیریکردنی خەو نییە، بەڵکو بەدەستهێنانی بەرزترین ژمارەیە کە ئەپڵیکەیشنەکان پیشانی دەدەن.
ئەم شەیدابوونە گەیشتە ڕادەیەکی بەرچاو کاتێک کەسایەتییەکانی وەک ئەکتەر گوینێس پاڵترۆ و ئەستێرەی ڕیالیتی کیم کارداشیان لە سۆشیال میدیاوە بە ئاشکرا چوونە پێشبڕکێوە بۆ ئەوەی بزانن کێیان “باشترین نمرەی خەو” لە ئامێرەکانیانەوە بەدەست دەهێنێت.
ئەم گۆڕانکارییە خەو، کە ئەرکێکی بایۆلۆجیی سروشتییە، دەگۆڕێت بۆ پێشبڕکێی کارایی کە فشاری دەروونی دوو هێندە دەکاتەوە و خەو لە ئامانجە سەرەکییەکەی، کە گەڕاندنەوەی وزە و چاکبوونەوەیە، دادەماڵێت.
ئایا خوێندنەوەکانی ئامێرە زیرەکەکان بەڕاستی وردن؟
سەرەڕای بڵاوبوونەوەی فراوانیان، وردیی ئامێرەکانی بەدواداچوونی خەوی کەسی زۆر کەمترە لەوەی زۆر کەس پێی وایە؛ لە باشترین حاڵەتدا وردییەکەی لە ٦٠٪ تێپەڕ ناکات بە بەراورد لەگەڵ ئامێرە تاقیگەییە تایبەتمەندەکان.
ئەم ئامێرانە پشت بە پێوەرە گشتی و ناڕاستەوخۆکان دەبەستن وەک ڕێژەی لێدانی دڵ یان ئاستی جووڵە، کە هەندێک جار وایان لێ دەکات کە ماوەی پشوودان لەسەر جێگاکە وەک خەوی ڕاستەقینە تۆمار بکەن. هەروەها ناتوانن بە شێوەیەکی متمانەپێکراو جیاوازی بکەن لە نێوان قۆناغە جیاوازەکانی خەودا، ئەمەش وادەکات تەنها پشت بەستن بەوان وێنەیەکی نادروست یان چەواشەکار لەسەر کوالیتیی خەو پێشکەش بکات.
پڕۆفیسۆر کریستۆفەر جۆردۆن، پڕۆفیسۆری تەندروستیی خەو لە زانکۆی ماکواریی ئوسترالی، لە لێدوانێکدا بۆ ڕۆژنامەی گاردیان ئاماژەی بەوەدا کە زۆربەی ئەم ئامێرانە بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە پێوانەکردنی جووڵە دەبەستن؛ جووڵەی قۆڵ وەک نیشانەی بەخەبەربوون لێکدەدرێتەوە، لەکاتێکدا وەستان وەک نیشانەی خەو دادەندرێت، سەرەڕای ئەوەی ئەم پێوانانە ڕاستیی چالاکیی مێشک یان جۆری خەوی ڕاستەقینە ڕەنگ ناکەنەوە.
جین واڵش، پڕۆفیسۆری یاریدەدەر و بەڕێوەبەری سەنتەری زانستی خەو لە زانکۆی ڕۆژئاوای ئوسترالیا، ڕوونی دەکاتەوە کە کێشەکە تەنها وردیی نییە، بەڵکو نەبوونی پێناسەیەکی ڕوونە بۆ ئەوەی چی بە “خەوێکی باش” دادەندرێت.
لە کاتێکدا ژمارەی کاتژمێرەکانی خەو بە ئاسانی دەتوانرێت هەژمار بکرێت، کوالیتیی خەو پرسێکی ئاڵۆزترە؛ ئەویش دابەشکردنی کات لەسەر قۆناغەکانی خەو، جێگیربوونی خەو بەبێ پچڕان، و ژمارە و ماوەی بەخەبەرهاتنەکان دەگرێتەوە. بۆیە ئامێرە ناوماڵییەکان هێشتا ناتوانن هەڵسەنگاندنێکی گشتگیر و متمانەپێکراو بۆ کوالیتیی ڕاستەقینەی خەو پێشکەش بکەن.
نیشانەکان کە ئاماژە بەوە دەکەن تۆ شەیدای خەوی نموونەیی بوویت
دیارترین ئەو نیشانانەی کە دەرکەوتنەوەی چوونە ناو بازنەی “شەیدابوونی خەوی نموونەیی” ئاشکرا دەکەن:
پشکنینی بەردەوامی داتاکانی خەو هەر زوو دوای بەخەبەربوون یان تەنانەت لە کاتی شەودا.
نیگەرانیی زیاد سەبارەت بە گەیشتن بە “ئامانجە ڕۆژانەییەکان” کە ئەپڵیکەیشنەکان دیارییان دەکەن.
بەفیڕۆدانی کاتێکی زۆر لە شیکردنەوەی داتاکان لەسەر حیسابی چالاکییەکانی ژیانی ڕۆژانە.
ئەستەمبوونی خەو بەهۆی گرژیی دروستبوو لە چاودێریکردنی ژمارە و هەڵسەنگاندنەکان.
لەگەڵ زیادبوونی ئەم سەرقاڵییە بەردەوامە، خەو دەگۆڕێت بۆ سەرچاوەی فشاری دەروونی کە کار دەکاتە سەر ڕیتمی ڕۆژانە و تەندروستیی گشتی، لە جیاتی ئەوەی ببێتە ئامرازێک بۆ پشوودان.
تەکنەلۆجیا بە ژیری بەکار بهێنە و لەگەڵ خەوت ئاشت ببەوە
ئەمە بەو واتایە نییە کە ئامێرەکانی بەدواداچوونی خەو بەخودی خۆیان زیانبەخشن، بەڵکو کێشەکە لە شێوازی بەکارهێنانیان و ئەو چاوەڕوانییە زۆرەیە کە بە داتاکانیانەوە پەیوەستمان کردووە. بۆیە شارەزایان ئەم ڕێنماییانە پێشنیار دەکەن:
ئامێرەکان وەک ڕێبەری گشتی بەکار بهێنە نەک وەک ئامرازێکی دەستنیشانکردنی ورد، و مامەڵە لەگەڵ داتاکان بکە وەک ئاماژەی نزیکەیی و نەک ڕاستیی کۆتایی سەبارەت بە کوالیتیی خەوت. شارەزایان ئامۆژگاری دەکەن کە سەرنج بخەیتە سەر هەستی ڕاستەقینەی خۆت لە ماوەی ڕۆژدا؛ وزە، تەرکیز و باری دەروونیت پێوەرێکی ڕاستگۆترن بۆ کوالیتیی خەو.
ئامانجی واقیعی دیاری بکە؛ ناچاریت هەموو شەوێک “نمرەیەکی نموونەیی” بەدەست بهێنیت، چونکە تێکچوونی خەو جارناجار شتێکی سروشتییە. هەروەها باشترە ماوەی پشوودان لە بەدواداچوون وەربگریت، وەک لابردنی کاتژمێرە زیرەکەکە بۆ هەفتەیەک یان دوو هەفتە، و سەرنجدان لە کاریگەریی ئەمە لەسەر ئاستی دڵەڕاوکێ و کوالیتیی خەو.
ئەگەر هەستت کرد داتاکانی خەو نیگەرانییەکی بەردەوامت بۆ دروست دەکات، ئەوا پێویستە ڕاوێژ بە پسپۆڕێکی پزیشکی خەو بکەیت، چونکە چارەسەری هەڵسوکەوتی مەعریفی بۆ بێخەوی کاریگەریی خۆی سەلماندووە لە گواستنەوەی تەرکیز لەسەر ژمارەکانەوە بۆ بنیاتنانی عادەتەکانی خەوی تەندروست و جێگیر.
لە کۆتاییدا، دەبێت ئەم ڕاستییە سادەیەمان لەبیر بێت: خەو پرۆسەیەکی سروشتییە کە جەستە پێش دەرکەوتنی هەر تەکنەلۆجیایەک زانیویەتی. جەستەی تۆ دەزانێت چۆن بخەوێت، و هەستکردنت بە ئاسوودەیی و چالاکی لە کاتی ڕۆژدا ئەو پێوەرەیە کە شایەنی متمانەیە، نەک ئەو ژمارەیەی لەسەر شاشەی ئامێرێکی ئەلیکترۆنی دەردەکەوێت، هەر چەندە زیرەکیش بێت.
سەرچاوە: ئەلجەزیرە