قسەکردن بە چەندین زمان کلیلی پاراستنی مێشک و جەستەیە لە پیربوون.
لێکۆڵینەوەیەکی نوێ دەریخستووە کە توانای ڕۆشنبیریی فرەزمان گەلێک لە سوودە کولتووری و کۆمەڵایەتییەکان تێدەپەڕێنێت و دەبێتە قەڵغانێکی پارێزەر بۆ تەندروستی مێشک و جەستە پێکەوە.
لێکۆڵینەوەکە، کە گەورەترینی جۆری خۆیەتی، 86,149 بەشداربووی لە 27 وڵاتی ئەوروپی گرتەوە. دەرکەوت کە فرەزمانەکان تەنها توانای پەیوەندیکردنی نوێ بەدەست ناهێنن، بەڵکو دیارییەکی بەنرخ بە مێشک و جەستەیان دەبەخشن پارێزگاری لە پیربوونی خێرا دەکەن. قسەکردن بە چەندین زمان پرۆسە بایۆلۆجییەکانی پیربوون هێواش دەکاتەوە و بەرگری و خۆڕاگری لە درێژایی ژیاندا بەهێز دەکات.
شیکاریی زیرەکی دەستکرد و بۆشایی تەمەنی بایۆلۆجی
لێکۆڵینەوەکە، کە لە گۆڤاری بەناوبانگی Nature Aging بڵاوکراوەتەوە، پشتی بە میتۆدێکی شۆڕشگێڕانە بەستووە کە “تەمەنی پیربوونی بایۆلۆجی و ڕەفتاری” لە ڕێگەی مۆدێلی پێشکەوتووی زیرەکی دەستکرد (AI)ـەوە دەپێوێت. ئەم مۆدێلانە هەزاران دۆسێی تەندروستی و ڕەفتاری شیکار کردووە بۆ دیاریکردنی “بۆشایی تەمەنی بایۆلۆجی ڕەفتاری” – واتە جیاوازی ورد لە نێوان تەمەنی ڕاستەقینەی کەسەکە و تەمەنی بایۆلۆجییەکەی کە لە بارودۆخی تەندروستییەوە دەردەهێنرێت.
ئەم بۆشاییە نهێنییەکی گرنگ ئاشکرا دەکات:
نەرێنی (Negative): ئاماژەیە بە پیربوونێکی گەنجتر و تەندروستتر.
ئەرێنی (Positive): هۆشداری دەدات لە پیربوونێکی خێرا.
ئەنجامەکان دەریانخست کە ئەو کەسانەی لە کۆمەڵگەی فرەزمانەکانەوە هاتوون 2.17 جار کەمتر ئەگەری ئەوەیان هەبووە کە تووشی پیربوونی خێرا ببن. لە بەرامبەردا، ئەگەری دەرکەوتنی شێوازەکانی پیربوونی پێشوەختە لە نێوان ئەو کەسانەدا کە تەنها بە یەک زمان قسەیان دەکرد، دوو هێندە زیاتر بوو.
نهێنی مێشک لە فێربوونی زماندا
ئەم ئەنجامانە تەنانەت دوای ئەوەش بەردەوام بوون کە توێژەران دەیان فاکتەری کاریگەریان لەبەرچاو گرتبوو، لە بارودۆخی کۆمەڵایەتی و جەستەییەوە تا فاکتەرە زمانەوانی و سیاسییەکان.
دکتۆر ئاگۆستین ئیبانیێز، نووسەری سەرەکی لێکۆڵینەوەکە، ئەم دیاردەیە ڕوون دەکاتەوە و دەڵێت “کاتێک زمانێکی نوێ فێر دەبین، تەنها وشەی نوێ بەدەست ناهێنین، بەڵکو مێشکمان ڕادەهێنین لەسەر میکانیزمی ئاڵۆز کە بریتین لە سەرنجدان، بیرەوەری، و کۆنترۆڵی جێبەجێکردن. هەروەها، بەکارهێنانی چەندین زمان لە چوارچێوە کۆمەڵایەتییەکاندا سووڕی مێشکی زیادە چالاک دەکات، کە جۆرێک لە ئەرزەقی مەعریفی دروست دەکات کە لەگەڵ پێشکەوتنی تەمەندا دەمانپارێزێت.”
دکتۆر لۆسیا ئامۆرۆسۆ ئاماژە بەوە دەدات، کە سوودەکە لەگەڵ هەر زمانێکی نوێدا کە بۆ توانای زمانەوانی زیاد دەکرێت، دوو هێندە دەبێتەوە: “کاریگەرییەکە کۆکەرەوە و پارێزەرە، هەرچەندە ژمارەی ئەو زمانانە زیاتر بێت کە کەسێک لێی شارەزا بێت، پارێزگارییەکەی لە تێکچوونی پەیوەست بە پیربوون بەهێزتر دەبێت.”
ئەم دۆزینەوەیە ئاسۆی نوێ لە سیاسەتەکانی تەندروستی گشتیدا دەکاتەوە. دکتۆر هێرنان هێرناندێز دووپاتی دەکاتەوە کە فرەزمانی ئامرازێکی ناوازەیە – ئاسانە و تێچووی کەمە – دەتوانرێت بخرێتە ناو بەرنامەکانی بەهێزکردنی تەندروستی لە سەرانسەری کولتوورە جیاوازەکاندا، شانبەشانی فاکتەرەکانی دیکە وەک داهێنان و خوێندنی بەردەوام.
لە جیهانێکدا کە ژمارەی دانیشتوانی بە خێرایی بەتەمەندا دەچن، فێربوونی زمانێکی نوێ ڕەنگە ژیرانەترین وەبەرهێنان بێت، نەک تەنها بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ ئەوانی تر، بەڵکو بۆ پاراستنی زیندوویی و چالاکیمان لەگەڵ تێپەڕبوونی ساڵەکاندا.
سەرچاوە: میدیکال ئێکسپرێس