ئایا دەزانی ترێ و ناوکەكەی دژە شێرپەنجە و پیری و میکرۆبە؟!

ترێ میوەیەکی شیرینی خۆش و بەلەزەت و بەتامی بچووکە، بەڵام گەوھەرێکە زۆر لەگەوھەر بەنرخترە.

د. بەدر قادر سورچی، پسپۆڕی گیادەرمان و مامۆستای زانکۆی سەڵاحەدین دەڵێت: ترێ‌ و ناوكەكەی سوودەکانی زۆر لەوانە زۆرترە ناتوانین بەئاسانی باسی بکەین، بە ڕەنگی جۆراوجۆر دێت: سوور، ڕەش (یان وەنەوشەیی)، و سپی (سەوز). دەتوانرێت بە تازەیی بخورێت، وشک بکرێتەوە (کشمیشی)، یان پرۆسێس بکرێت بۆ شەربەت، یان بکرێتە دەرمان لەناو کەپسول بکرێ.

ڤیتامینە سەرەکییەکان و کانزا سەرەکییەکان و پێکھاتە دەرمانیە سەرەکییەکان لە هەموو جۆرەکانی ترێدا:
ترێی سوور: “ڤیتامین سی، ک، بی ٦”، “پۆتاسیۆم، ئاسن” و “رێسڤێراترۆل، کوێرسیتین، فلاڤۆنۆیدەکان”.
ترێی ڕەش: “ڤیتامین C، K، B1″، “پۆتاسیۆم، کالیسیۆم” و “ئەنتۆسیانینەکان، ڕێسڤێراترۆل، کاتێچینەکان”.
ترێی سپی (سەوز): “ڤیتامین سی، ک، فۆلات”، “پۆتاسیۆم، مەگنیسیۆم” و “تانین (کەم)، فلاڤۆنۆید (کەمتر لە سوور/ڕەش)”.

تۆوی ترێ: “ڤیتامین E (بچووک)، C”، “ئاسن، مس، زینک” و “پرۆئانتۆسیانیدین، فلاڤۆنۆید، ترشی لینۆلیک”.

سوودە سەرەکییەکانی تەندروستی:

ترێی سوور/
– پاراستنی دڵ و خوێنبەرەکان (resveratrol)
– دژە هەوکردن و بەرزکردنەوەی بەرگری لەش
– لەوانەیە مەترسی شێرپەنجە کەم بکاتەوە
-پشتیوانی پێست و دژە پیربوون
– پاڵپشتی مێشک و بیرەوەری دەکات
– گەورێکە لۆ رەحمی ئافرەت و پڕۆستاتی پیاوان

ترێی ڕەش/
– چالاکی بەرزی دژە ئۆکسێنەر (anthocyanins)
– کارکردنی مێشک بەرز دەکاتەوە
– چاو و بینین دەپارێزێت
– پاڵپشتی تەندروستی دڵ دەکات
– شەکری خوێن ڕێکدەخات

ترێی سپی/
– بۆ هەرسکردن و ئاودان باشە
– پاڵپشتی بەرگری و ئێسک
– سووک و ئاسانە لەسەر گەدە
-یارمەتی تەندروستی پێست دەدات
-سەرچاوەی وزەی سروشتی خێرا

تۆوی ترێ/
– دژە ئۆکسانی بەهێز (proanthocyanidins)
– پاڵپشتی دڵ و خوێنبەرەکان دەکات
– هەوکردن کەمدەکاتەوە
– تەندروستی پێست و قژ بەرەوپێش دەبات
– ئێسک و جومگەکان بەهێز دەکات

ڕێژەی خواردن:-
ترێی تازە (سوور، ڕەش، سپی):
– گەورەساڵان: 1-1.5 کوپ/ڕۆژ (150-200g)
– منداڵان: 1⁄2–1 کوپ/ڕۆژ (بۆ سەلامەتی بە نیوە ببڕدرێت)
– بەساڵاچووان: 1 کوپ/ڕۆژ (بەتایبەت باشە بۆ ئاودان و دژە ئۆکسان)

تۆوی (دەنکە) ترێ / دەرمان / ڕۆن
– تۆوی وردکراو: 1-2 کەوچکی چا “تێکەڵ بکە بۆ سمۆدی یان ماست”.
– (کەپسولەکان):100-300 میلیگرام/ڕۆژ “ستاندارد کراوە بۆ 90-95% OPC (ئۆلیگۆمێریک پرۆئانتۆسیانیدینەکان)”.
– زەیتی (دەنکە) تۆوی ترێ:1-2 کەوچکی چا/ڕۆژ “بە کاڵ (لە زەڵاتەدا) یان بۆ چێشت لێنانێکی سووک بەکاربهێنە”.

کاریگەری لاوەکی/
– حەساسیەت: دەگمەنە، بەڵام لەوانەیە ببێتە هۆی پەڵە یان ئاوسان.
– تێکچوونی گەدە: ترێی زیادە لەوانەیە ببێتە هۆی ئاوسانی سک یان سکچوون.
– زیادبوونی کێش: بەهۆی بەرزبوونەوەی شەکری سروشتی ئەگەر زۆر بخورێت.
– مەترسی خوێنبەربوون: ڕەنگە کەپسولی تۆوی ترێ خوێن تەنک بکاتەوە – نابێ لەگەڵ حەبی بە وارفارین/ئەسپرین بەکاربێت.
– کارلێکی دەرمان: بەتایبەتی لەگەڵ پەستانی خوێن یان دەرمانی شێرپەنجە.
– دابەزینی پەستانی خوێن: ڕێسڤێراترۆل کەپسولی تۆو ڕەنگە BP زیاتر کەم بکاتەوە.
– کاریگەری هاوشێوەی ئیسترۆجین: ڕەنگە ڕێسڤێراترۆل کاریگەری لەسەر حاڵەتە هەستیارەکانی هۆرمۆن هەبێت (بۆ نموونە شێرپەنجەی مەمک).
– خراپبوونی ددان: شەکری سروشتی + ترشەڵۆک زیان بە مینای ددان دەگەیەنێت.
– هۆکاری شەقیقە: بەتایبەتی لە ترێی سوورەوە لە کەسانی هەستیاردا.
– مەترسی کانزا قورسەکان: تەواوکەری تۆوی ترێی کوالیتی خراپ لەوانەیە پیسکەری تێدابێت.