لە هەنگاوێکی چاوەڕواننەکراودا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەستیکردووە بە خێراکردنی پرۆسەی کشانەوەی هێزەکانی لە عێراق و گواستنەوەی سەربازەکانی لە بنکەکانی عەین ئەسەد و ڤیکتۆریاوە بۆ هەولێر و وڵاتێکی عەرەبی دراوسێ.
ئەم هەنگاوە کتوپڕە، کە پێش وادەی فەرمی ڕێککەوتن لەگەڵ حکومەتی عێراق دێت، کە کۆتایی مانگی ئەیلولی داهاتووە، پرسیاری قووڵ لەبارەی هۆکارە ڕاستەقینەکانی پشت ئەم گۆڕانکارییە ستراتیژییە لەناکاوە دروست دەکات، کە ئایا ئەمە ڕەنگدانەوەی دووبارە نەخشەکێشانەوەی بوونی ئەمریکایە لە ناوچەکەدا.
کۆتایی ئەرکی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی
بە شێوەیەکی فەرمی، بڕیار بوو ئەرکی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە عێراق تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٥ کۆتایی پێبێت، بەپێی ئەو ڕێککەوتنەی لە نێوان بەغدا و واشنتۆندا واژۆ کراوە، بەڵام سەرچاوە سیاسییەکان، جەختیان لەوە کردۆتەوە کە ئەمریکییەکان هاوتا عێراقییەکانیان ئاگادار کردۆتەوە لە بڕیاری خێراکردنی کشانەوەکە و پابەندنەبوون بە خشتەی کاتی پێشوو.
ئەم بڕیارە دەرگا لە بەردەم لێکدانەوەی جیاوازدا دەکاتەوە: ئایا ئەمە وەڵامدانەوەی فشارە ناوخۆییەکانی ئەمریکایە؟ یان ئەنجامی پێشهاتە هەرێمی و ئەمنییەکانە، کە مانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق مەترسیدارتر دەکات لە ڕۆیشتنیان؟
نیگەرانیی زیادبووی ئەمریکا لە تیرۆر
هاوتەریب لەگەڵ هەنگاوی کشانەوەکە، باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغدا نیگەرانییەکی قووڵی لە فراوانبوونی چالاکییەکانی ڕێکخراوەکانی داعش و قاعیدە لە ناوچەکەدا دەربڕی.
واشنتۆن جەختی لەوە کردەوە؛ بەردەوام دەبێت لە بەهێزکردنی هاوبەشییە هەرێمییەکانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، ئەمەش پرسیارێکی سەرەکی دەوروژێنێت: ئەگەر مەترسی تیرۆر هەیە، بۆچی ویلایەتە یەکگرتووەکان کشانەوەی خۆی لە عێراق خێراتر دەکات؟
هەندێک پێیانوایە واشنتۆن پشت بە هاوپەیمانییە هەرێمییە دوولایەنەکان دەبەستێت کە نەرمتر و کەمتر تێچوویان هەیە لە بوونی ڕاستەوخۆ لەسەر زەوی، لە کاتێکدا هەندێکی تر پێیانوایە ویلایەتە یەکگرتووەکان هێزەکانی خۆی دووبارە دابەش دەکاتەوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاڵنگاریی دیکەی بەپەلەتر لە ناوچەکەدا.
عێراق: داعش چیتر هەڕەشەیەک نییە
لەلایەن خۆیەوە، سەباح نوعمان، وتەبێژی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانی عێراق، وەڵامی نیگەرانییەکانی ئەمریکای دایەوە و جەختی لەوە کردەوە کە شانەکانی داعش “ئیفلیج بوون و هیچ مەترسییەک بۆ سەر عێراق دروست ناکەن.”
نوعمان جەختی لەوە کردەوە کە سنوورەکانی عێراق بە تەواوی پارێزراون، و سوپا بەردەوامە لە ڕاوەدوونانی پاشماوەکانی ڕێکخراوەکە لە ڕێگەی ئۆپەراسیۆنی ئەمنی و هەواڵگری وردەوە.
ئەم هەڵوێستە ڕەنگدانەوەی متمانەی زیادبووی عێراقە بە توانای هێزە نیشتمانییەکانی بۆ بەڕێوەبردنی دۆسیەی ئەمنی، بەڵام لە بەرامبەردا گومان دروست دەکات لەوەی کە ئایا ئەم هەڵسەنگاندنە لەگەڵ نیگەرانییەکانی ئەمریکا و نێودەوڵەتیدا یەکدەگرێتەوە.
حەشدی شەعبی و نفوزی ئێران
لەگەڵ دەستپێکردنی کشانەوەی ئەمریکا، پڕۆژەیاسای حەشدی شەعبی گەڕایەوە ناو بازنەی مشتومڕی سیاسی، واشنتۆن پێیوایە تێپەڕاندنی یاساکە نفوزی ئێران لەناو عێراقدا بەهێزتر دەکات، و وەک هەنگاوێکی پەرەسەندن مامەڵەی لەگەڵ دەکات کە لەوانەیە پێویستی بە دووبارە هەڵسەنگاندنەوەی پابەندییە ئەمنییەکانی هەبێت.
لە بەرامبەردا، زۆرێک لە هێزە عێراقییەکان پێیانوایە پەسەندکردنی یاساکە کارتێکی سەروەرییە کە واقیعێکی ئەمنی نوێ دوای دەرچوونی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دەچەسپێنێت.
لێرەدا یاساکە دەبێتە ئامرازێکی فشاری ستراتیژی لە ململانێی نفوزی نێوان واشنتۆن و تاران لەسەر گۆڕەپانی عێراق و حکومەت دەخاتە بەردەم هاوکێشەیەکی ئاڵۆز لە نێوان پێداویستییەکانی سەروەری نیشتمانی و فشاری هاوسەنگییە هەرێمییەکان.
هێزە عێراقییەکان لە هەموو کاتێک بەهێزترن
حسێن عەلاوی، ڕاوێژکاری سەرۆک وەزیرانی عێراق، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی “ئەلتاسعە”، گرنگی نیگەرانییەکانی کەمکردەوە، سەبارەت بە توانای سوپا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاڵنگارییە ئەمنییەکان دوای کشانەوەی ئەمریکا
عەلاوی وتی: “هەوڵێک هەیە بۆ گەورەکردنەوەی بابەتەکە، چونکە هێزە چەکدارەکانی عێراق ئەمڕۆ بەهێزن، و لە دۆخی کەوتنی موسڵ یان ڕووداوەکانی ٢٠٠٣دا نین.”
ئاماژەی بەوەشکرد، کە عێراق لەگەڵ هاوبەشەکانی لە هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و لەگەڵ هاوپەیمانی ناتۆ کاردەکات بۆ پەرەپێدانی تواناکانی سەربازی و هەواڵگری.
هەروەها جەختی لەوە کردەوە، پێشینە ئەمنییەکان گۆڕاون، کە ماددە هۆشبەرەکان پلەی یەکەمیان گرتووە لە ستراتیژی ئاسایشی نیشتمانی عێراق بۆ ساڵانی ٢٠٢٥ -٢٠٣٠، لە کاتێکدا هەڕەشەی داعش لە پلەی دووەمدایە.
لە هاوکاری نێودەوڵەتییەوە بۆ هاوبەشی دوولایەنە
عەلاوی ڕوونیکردەوە؛ قۆناغی داهاتوو گواستنەوەی پەیوەندییە ئەمنییەکانی نێوان عێراق و وڵاتانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی پەیوەندی دوولایەنە بەخۆیەوە دەبینێت کە لەسەر بنەمای ڕێککەوتنی ستراتیژی دامەزراوە، جا لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان بێت، یان شانشینی یەکگرتوو، یان ئەڵمانیا، یان وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا.
هەروەها ئاماژەی بەوەشکرد؛ هاوکاری لەگەڵ وڵاتانی دیکەی وەک فەرەنسا و کۆریای باشوور و ڕووسیا و چین هەیە لە بواری پڕچەککردن و ڕاهێنانی سەربازیدا.
ئەم گۆڕانکارییە ڕەنگدانەوەی خواستی بەغدایە بۆ بەدامەزراوەییکردنی هێزە چەکدارەکانی بە دوور لە پشتبەستن بە هاوپەیمانییەکی نێودەوڵەتی فراوان، و بەشێوەیەک کە سەربەخۆیی بڕیاری ئەمنی عێراق بەهێز بکات.
هەڕەشەی داعش لە نێوان واقیع و گەورەکردندا
سەرەڕای دانپێدانانی عەلاوی بە بوونی چەند ناوچەیەکی بچووکی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکە لە ناوچە کشتوکاڵییە جیاجیاکاندا، جەختی لەوەشکرد؛ ئەم پاشماوانە لەژێر کۆنترۆڵی ئەمنی و هەواڵگرییدان، و هێزی ئاسمانی عێراق جاروبار گورزی وردی ئاراستە دەکات.
وتیشی: “شەپۆلە گەورەکەی ڕێکخراوەکە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ و ٢٠١٧ کۆتایی هاتووە،” و جەختی لەوە کردەوە کە هەڕەشەکە چیتر وەک پێشوو ستراتیژی نییە.
بەڵام لە بەرامبەردا، واشنتۆن و نەتەوە یەکگرتووەکان پشت بەو ڕاپۆرتانە دەبەستن کە ئاماژە بە پەلکوتانی داعش لە باکووری ئەفریقا و گواستنەوەی چالاکییەکانی بۆ ناوچەکانی دیکە دەکەن، ئەمەش مەترسییەکە لەسەر ئاستی هەرێمی و جیهانیش دەهێڵێتەوە.
چاكسازی لە کەرتی ئەمنی و ڕێڕەوی حەشدی شەعبی
عەلاوی ئاماژەی بەوەکرد؛ عێراق بەردەوامە لە چاکسازی لە کەرتی ئەمنیدا لە ڕێگەی دامەزراوەییکردنی دەزگاکانی وەک ئاسایشی نیشتمانی و هەواڵگری نیشتمانی و دەستەی حەشدی شەعبی، جەختی لەوەشکردەوە، کە ڕەشنووسی یاسای حەشد هێشتا لە پەرلەمانە، و بڕیاری کۆتایی لەبارەیەوە دەگەڕێتەوە بۆ هێزە سیاسییەکان.
ئەم دۆسیەیە لەوانەیە ببێتە تەوەرێکی هەستیار لە داهاتووی پەیوەندییەکانی نێوان بەغدا و واشنتۆندا، بەتایبەتی ئەگەر ئەمریکییەکان پێیانوابێت کە یاساکە دەرگایەکی فراوان دەکاتەوە بۆ زیادبوونی نفوزی تاران لە گۆڕەپانی عێراقدا.
دیدگای حکومەتی عێراق
عەلاوی ئاشکرایکرد، کە سەرۆک وەزیران محەمەد شیاع سودانی دیدگایەکی ڕوونی هەیە کە لەسەر بنەمای دوورخستنەوەی عێراقە لە ململانێ هەرێمییەکان، و پابەندبوونە بە دیپلۆماسی و دیالۆگ وەک دەروازەیەک بۆ پاراستنی سەقامگیری.
وتی: “عێراق هەوڵدەدات تیۆرییەکی نوێ بۆ ئاسایشی هەرێمی بدۆزێتەوە کە لەسەر بنەمای دیالۆگ بێت، لەگەڵ پابەندبوون بە پاراستنی نێردە دیپلۆماسییەکان و بنیاتنانی هێزە چەکدارەکانی عێراق.”
بەم مانایە، وادیارە بەغدا دەیەوێت کشانەوەی ئەمریکا بە کرانەوەی زیاتر بەڕووی هاوبەشی جۆراوجۆری نێودەوڵەتی و هەرێمیدا هاوسەنگ بکات، لەگەڵ پاراستنی پابەندییەکانی لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆردا.
واشنتۆن لە نێوان کشانەوە و دووبارە جێگیربوونەوەدا
لە کۆتاییدا، دەردەکەوێت کە خێراکردنی کشانەوەی ئەمریکا بە واتای وازهێنانی تەواوەتی واشنتۆن لە عێراق نییە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی دووبارە جێگیربوونەوەیەکی ستراتیژییە کە ڕێگەی پێدەدات بارگرانییە مەیدانییەکان کەمبکاتەوە لەگەڵ پاراستنی نفوزی سیاسی و ئەمنی لە ڕێگەی هاوبەشی دوولایەنەوە.
کشانەوە لە بنکەکانی عەین ئەسەد و ڤیکتۆریا لەوانەیە هەنگاوێک بێت لە ڕێڕەوێکی فراوانتردا کە نەخشەی بوونی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دووبارە دەکێشێتەوە، و عێراق دەخاتە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی ڕاستەقینەی توانای هێزەکانی بۆ بەڕێوەبردنی قۆناغی داهاتوو.
خێراکردنی کشانەوەی ئەمریکا لە عێراق، هاوکێشەیەکی ئاڵۆز دەخاتەڕوو: واشنتۆن هەوڵدەدات پابەندییە مەیدانییەکانی کەم بکاتەوە بەبێ لەدەستدانی نفوزی، لە کاتێکدا بەغدا جەخت لەسەر ئامادەیی هێزەکانی دەکاتەوە و پێشینەیەکی نوێ بۆ ئاسایشی نیشتمانی دەخاتەڕوو، بەڵام لە نێوان پڕۆژەیاسای حەشدی شەعبی، و هەڕەشە نوێبووەوەکانی داعش، و هاوسەنگییە هەرێمییەکاندا، داهاتووی ئەمنی عێراق بەندە بە توانای بەغداوە بۆ بەڕێوەبردنی سەربەخۆیی خۆی، بەبێ خزانە ناو بۆشاییەکی ستراتیژییەوە کە لەوانەیە هێزی دیکە سوودی لێوەربگرێت.