ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

ڤایرۆسی كۆرۆنا نزیك به‌رده‌رگای ماڵمانه‌


خەڵک ـ لوقمان غەفوور

ئێران ئێواره‌ی رۆژی 19ی فێبریوه‌ری له‌ناكاو بڕیاریدا، سه‌رجه‌م قوتابخانه‌ و زانكۆكان له‌ شاری قوم داخرێن، ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی ئاشكرا بوو دوو هاووڵاتی به‌هۆی تووشبوون به‌ ڤایرۆسی کۆرۆنا- وه‌ گیانیان له‌ده‌ستداوه‌.

به‌م هه‌واڵه‌ ئێران بوو به‌سه‌ر مه‌شقی وڵاتان كه‌ له‌ دوو تووشبوو، هه‌ر دووكیان مردوون، له‌كاتێكدا وڵاتێكی وه‌ك ژاپۆن 705 كه‌س تووشبووه‌ كه‌چی 1 هاووڵاتی مردووه‌ یاخود وڵاتێكی وه‌ك سه‌نگاپۆره‌ له‌ 84 تووشبوو كه‌س گیانی له‌ده‌ستنه‌داوه‌. سه‌رچاوه‌یه‌كیش له‌ رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی به‌ واشنگتۆن پۆست-ی راگه‌یاندووه‌ كه‌ ئه‌مه‌ نیشانه‌یه‌ به‌پێی پێوه‌ری ستانداردی جیهانی بۆ خۆپاراستن و چاره‌سه‌ر به‌رامبه‌ر ده‌رده‌ كوشنده‌كان، ئێران پله‌ی سفره‌.

ئه‌م هه‌واڵه‌ له‌كاتێكدایه‌ كه‌ چین ئاشكرایكردووه‌ ڤایرۆسه‌كه‌ ئارامی به‌خۆیه‌وه‌ گرتووه‌ و رێژه‌ی تووشبوون له‌چاو هه‌فته‌ی پێشوو كه‌میكردووه‌، به‌ڵام ده‌شڵێن هێشتا زیاتر له‌ 45 هه‌زار هاووڵاتی له‌ كه‌رتی هێبی له‌ نه‌خۆشخانه‌كاندا له‌ژێر چاودێریدان و به‌پێی به‌رپرسانی چین له‌و ژماره‌یه‌ك 2000 یان ئه‌گه‌ری مردنیان هه‌یه‌.

ئه‌م تێڕوانیینه‌ی چین به‌پێی شاره‌زایانی رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی بۆ ئه‌و رێوشوێنه‌ توند و به‌ربه‌سته‌ ته‌ندروستیانه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ له‌ ماوه‌ی مانگی رابردوودا كردوونی هه‌ر له‌ رێگری هاتنه‌ده‌ره‌وه‌ی خه‌ڵكی شاری وۆهان –ی كه‌رتی هێبی له‌ ماڵه‌كانیان تا ده‌گاته‌ داخستنی هه‌موو رێگه‌كانی كه‌رتی هێبی به‌ كه‌رته‌كانی چین-ه‌وه‌.

ڤایرۆسی كۆرۆناcovid-19 له‌ چین، جگه‌ له‌وه‌ی زیانی گیانی گه‌وره‌ی بۆ ئه‌و وڵاته‌ هه‌بوو، بووه‌ هۆی دروستكردنی پشێوی بۆ وڵاتانی دراوسێش یه‌ك له‌و وڵاتانه‌ی كه‌ رۆژی 19ی فێبریوه‌ری تێیدا بڵاوبۆوه‌، وڵاتی ئێرانه‌. كه‌ هاوسنووره‌ له‌گه‌ڵ عیراق و توركیا و هندستان.

رۆژنامه‌ی زه‌ نیو یۆرك تایمز له‌سه‌ر زاری ره‌زا فابزاده‌ راوێژكاری وه‌زیری ته‌ندروستی ئێران -ه‌وه‌ ئه‌وه‌ی ده‌ستكه‌وتووه‌ كه‌ دوو هاووڵاتی مردوون به‌هۆی ڤایرۆسه‌كه‌وه‌ له‌ شاری قوم كه‌ 86 مایل له‌ تارانه‌وه‌ دووره‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ریش هه‌یه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌مه‌نیان له‌سه‌روو هه‌شتا ساڵه‌ بۆیه‌ گیانیان له‌ده‌ستداوه‌ ئه‌گه‌رنا ئه‌گه‌ری مردنیان كه‌متر ده‌بوو. ره‌زا فابزاده‌ ساوس چاینه‌ مۆرنین وتوشیه‌تی:”له‌هه‌فته‌ی پێشووه‌وه‌ چه‌ند حاڵه‌تێك تۆماركراون به‌ڵام له‌به‌ر باری ده‌روونی خه‌ڵك رانه‌گه‌یه‌نراوه‌”
نیویۆرك تایمز باسی له‌وه‌شكردووه‌ تا ئێستا ئێران به‌ره‌سمی هه‌واڵی بوونی ڤایرۆسه‌كه‌ی له‌ وڵاته‌كه‌ی رانه‌گه‌یاندووه‌، له‌كاتێكدا ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ بڵاوبووبێته‌وه‌.

لیژنه‌ی ته‌ندروستی نیشتمانی چین –یش بۆ رۆژنامه‌ی هێل-ی دوپاتكردۆته‌وه‌ كه‌ ته‌نیا رۆژی 19ی فێبریوه‌ری 114 كه‌س به‌ ڤایرۆسه‌كه‌ مردوون به‌مه‌ش ژماره‌ی مردن له‌ جیهاندا گه‌یشته‌ 2 هه‌زار و 126 كه‌س.

ئه‌ی چی دیكه‌ رویداوه‌ ئه‌م سه‌رله‌بانییه‌(20 ی فێبریوه‌ری) له‌دنیادا:

1-تووشبوون گه‌یشته‌ 75 هه‌زار و 727 كه‌س و مردنیش 2 هه‌زار و 126 كه‌س.

2-كۆریای باشور، 31 حاڵه‌تی نوێی تۆماركردووه‌ و به‌مه‌ش ژماره‌ی تووشبوان گه‌یشتۆته‌ 82 كه‌س.

3-ئه‌و كه‌شتییه‌ ده‌ریاییه‌ی ژاپۆن كه‌ ماوه‌ی هه‌فته‌یه‌ له‌ كه‌ناره‌ ئاوییه‌كانی ئوسترالیا راگیراوه‌ بۆ پشكنین، 180 كه‌سیان گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ژاپۆن ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی كه‌ 621 كه‌سی سه‌رنشینانی كه‌شتییه‌ زه‌به‌لاحه‌كه‌ تووشبوون به‌ ڤایرۆسه‌كه‌ و به‌پێی هه‌واڵه‌كان 2 كه‌سیان ئه‌مڕۆ 20 فێبریوه‌ری مردوون. هه‌موو سه‌رنشینه‌كانی خه‌ڵكی ده‌ره‌وه‌ی وڵاتی چین-ن.

4-به‌رپرسانی ته‌ندروستی ئۆكرانیا رایانگه‌یاند كه‌ ئه‌و 48 هاووڵاتییه‌ ئۆكرانییه‌ی تا ئێستا له‌ كه‌رتی هێبی-ن له‌ چین سه‌لامه‌ت و تووشی ڤایرۆسه‌كه‌ نه‌بوون.

جیهان

بە هۆی داخستنی مزگەوتەكانی بەریتانیا، BBC قورئان و وتاری ئایینی پەخش دەكات


خەڵك – بەشی هەواڵ
بە هۆی داخستنی مزگەوتەكانەوە، ئێزگە ناوخۆییەكانی بی بی سی بەریتانی دەستیكرد بە پەخشكردنی قورئان و وتاری ئایینی.

بی بی سی بڕیاری دا لە ڕێی 14 ئێزگەی ناوخۆییەوە هەفتانە قورئان و وتاری هەینی پەخش بكات، ئەویش بە هۆی داخستنی مزگەوتەكان لە چوارچێوەی ئەو ڕێكارانەی كە حكومەتی بەریتانیا بۆ ڕێگرتن لە تەشەنەكردنی ڤایرۆسی كۆرۆنا دەیانگرێتەبەر.

ماڵپەڕی “بێرمینگهام مەیڵ” لە زاری كریس بێرنز بەرپرسی ئێزگەی ناوخۆیی بی بی سییەوە بڵاویكردەوە، ئامانج لەو بڕیارە بەیەكگەیاندنەوەی كۆمەڵگەی ئیسلامییە لە بەریتانیا و هاوكاریكردنیان.

موسڵمانان 5%ی دانیشتووانی بەریتانیا پێكدەهێنن و بە پێی نوێترین ئامار ژمارەیان لە 3 ملیۆن كەس زیاترە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

تەنها 17 وڵات ماوە لە جیهان، كۆرۆنای تێدا تۆمار نەكراوە


خەڵك-بەشی هەواڵ

تاكو ئێستا ڤایرۆسی كۆرۆنا نەگەیشتووەتە 17 وڵات و ناوچەی جیهان لە كاتێكدایە زۆربەی وڵاتانی جیهان، گیرۆدەی مەترسییەكانی ئەو ڤایرۆسە بوون.
زانكۆی هوبكنزی ئەمریكی لە لێكۆڵینەوەكانیدا ئاشكرایكرد، تاكو ئێستا 17 وڵات هیچ حاڵەتێكی ڤایرۆسی كۆرۆنایان تۆمار نەكراوە، ئەمەش لەكاتێكدایە دوای 3 مانگ لە دەركەوتنی ڤایرۆسەكە، بەشێك لە هاووڵاتیانی وڵاتانی جیهان تووشی ئەو ڤایرۆسە بوون.
بەپێی زانیارییەكانی ئەو زانكۆیە، ئەو وڵاتانە 4 وڵاتیان ئلە ئاسیان و 3 ولاتیان لە ئەفیقا و 10 ولاتی دیكەیان نزیكن لە ئۆقیانوسی هادی ئەویش بەپێی راپۆرتێكی گۆڤاری نیویۆركی ئەمریكی.
بەپێی زانیارییەكان ئەو وڵاتە ئاسیاییانەی كە كۆرۆنایان تێداتۆمار نەكراوە بریتین لە یەمەن لەنێو وڵاتە عەرەبییەكان و كۆریای باكور و تاجیكستان و توركمانستانن.
بەڵام لە ئەفریقا هەریەك لە ولاتانی لیسوتو، دورگەكانی قەمەر و كۆماری دیموكراتیكی ساوتومێ و پرینسیپین.
هەروەها لە ئۆقیانووسیا كە ناوچەیەكی جوگرافیایییە كە دوورگەكانی ئۆقیانووسی پاسیفیك لەبەردەگرێتەوە هەریەك لە دورگەی سولومون، كۆماری ناورو، كۆماری فانواتو، ولاتی ساموا، كۆماری كیریباتی، ویسلایەتی مایكرونزیای یەكگرتوو، وڵاتی تونغان و كۆماری دورگەی مارشاڵ، كۆماری بالاو، ولاتی توفالو.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

151 تووشبووی دیكەی كۆرۆنا لە ئێران گیانیان لە دەست دا


خەڵك – بەشی هەواڵ
151 تووشبووی كۆرۆنا لە ئێران گیانیان لە دەست دا و زیاتر لە 4 هەزاری دیكەش باری تەندروستییان ناجێگیرە.

ئەمڕۆ كیانوش جەهانپور وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی ئێران ڕایگەیاند لە ماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا 151 تووشبووی كۆرۆنا گیانیان لە دەست دا بەوەش كۆی گشتی مردن بە ڤایرۆسەكە گەیشتە 3 هەزار و 603 كەس.

ڕوونیشیكردەوە كە 2 هەزار و 483 حاڵەتی نوێی تووشبوون تۆماركراون و ژمارەی تووشبووان بە گشتی گەیشتە 58 هەزار و 226 كەس.

جەهانپور ڕاشیگەیاند باری تەندروستی 4 هەزار و 57 تووشبوو ناجێگیرە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان