ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

ی.سلایدەر

“گرێبەستی سەدە، دەستدرێژییە بۆسەر موسڵمانان و هیچ دەسەڵاتێكیشان نییە”

خەڵك-بەشی هەواڵ

 

گرێبەستی سەدە لەلایەن دۆناڵد تڕەمپ سەرۆك كۆماری ئەمریكاوە لە كۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕاگەیەنرا، بەپێی گرێبەستەكە دەوڵەتێك بۆ ئیسرائیل دروست دەكرێت كە قودس دەبێتە پایتەختی، ئەمەش زۆر بەخێرایی كاردانەوەی توندی بەدوای خۆیدا هێناو مەحمود عەباسی سەرۆكی فەلەستینیش ئاشكرایكرد، قودس بۆ فرۆشتن نییە، هاوكات ئاشكراشیكرد، سەرجەم پەیوەندییەكانمان لەگەڵ ئیسرائیل و ئەمریكا هەڵدەپەسێرین.

سەبارەت بە گڕێبەستەكە و هەڵوێستی موسڵمانان لەسەر پچڕینی قودس وەك شوێنێكی پیرۆزی موسڵمانان، مامۆستا ئەحمەدی قامیشی مامۆستای ئایینی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، وەكو موسڵمان بابەتێكی لەو شێوەیەمان پێمان ناخۆشە ئەمە دەستدرێژیكردنێكی تەواوە كە تا ئێستا كەس نەیتوانیوە ئەو كارە بكات و تڕەمپ دەیكات.

وتیشی”دەستدریژی داگیركارییە بۆسەر موسڵمانان و موسڵمانانیش هیچ دەسەڵاتێكیان نییە”.

ژینگە

وەرزی بارانبارینی ئەمساڵ چۆن دەبێت؟
پێشبینییە كەشناسیيەكان لەبارەی شەپۆلی گەرما و بارینی بەفر دەخرێنەڕوو

خەڵك- بەشی هەواڵ
بەپێی ڕاپۆرتە كەشناسییەكان، هیچ شەپۆلێكی گەرمای توندی هاوشێوەی شەپۆلەكەی كۆتایی مانگی ڕابردوو عیراق و هەرێم ناگرێتەوە و پلەكانی گەرما ڕوو لە دابەزین دەكەن و شارەزایەكی كەشناسی-ش دەڵێت: “دەنگۆی بەفربارین ڕاست نییە”.

بەپێی ڕاپۆرتێكی كەشناسی هەرێم، پلەكانی گەرما ڕوو لە دابەزین دەكەن و ئەگەری هەیە ئەمڕۆ باران لە چەند ناوچەیەكی شاخاوی دهۆك و هەولێر ببارێت.

ڕوونیشی كردۆتەوە، هەر ئەمڕۆ بارستە هەورێكی گەورە لە ئاڕاستەی ڕۆژئاوای هەولێر و لەكاتێكی ناوازەی ئێستای هاویندا ئاسمانی پایتەختی گرتۆتەوە.

لای خۆشیەوە، محەمەد كەمال، شارەزای كەشناسی بۆ (خەڵك) ڕایگەیاند، هاوینی ئەمساڵ كۆتایی بە شەپۆلەكانی گەرمای توند هاتووە، ئەگەری شەپۆلی گەرمای توندی هاوشێوەی پێش شەپۆلەكەی جەژنی قوربان ناوچەكەمان ناگرێتەوە و پلەكانی گەرمی بەم شێوەیەی ئەمڕۆ و هەندێك ڕۆژیش چەند پلەیەك دادەبەزێت.

سەبارەت بە دەنگۆی سەرما و بەفربارین لەم مانگەدا، كە لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان هەیە، وتی، “دەنگۆی بەفربارین و سەرما لەم مانگەدا واتە مانگی هەشت (ئاب) لە ناوچە كوێستانییەكان ڕاست نییە و ئەوەی هەیه ناوچە شاخاوییە بەرزە سنورییەكان ئەگەری هەندێ بەفری كەم هەیە، ئەمەش لەساڵانی ڕابردوودا هەر هەبووە و كارناكاتە سەر دابەزینی پلەكانی گەرمی لەم مانگەدا”.

سەبارەت بەوەی وەرزی بارانبارینی ئەمساڵ چۆن دەبێت؟ ئەو شارەزا كەشناسییە وتیشی، “پێشبینی كەشوهەوا تەنها هەفتەیەك تا 10 ڕۆژە، ئەو زانیارییانەی بۆ وەرزی باران بارینی ئەمساڵ بڵاودەكرێنەوە، وشكەساڵی یان بارانی زۆر تەنها بۆچوونە و هیچ بنەمایەكی زانستییان نییه، لە مانگی ئەیلول واتە (9) نیشانەیەك بۆ چۆنییەتی وەرزی بارانبارین دەردەكەوێت، ئەو نیشانەیەش بە ڕێژەی 30% زیاتر نییە”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

حەوزێكی ماسی سەلەمون گەشتیاران بۆ گوندێكی شارباژێڕ ڕادەكێشێت

خەڵك- بەشی هەواڵ
بەدووری ٤٢ كم لە باكووری رۆژهەڵاتی سلێمانی و لەنێو جەرگەی شارباژێری سەختدا، بەقەدپاڵی شاخی سوركێوە-وە لە خاڵی سفری سنووری وڵاتی ئێران و نزیك شاری بانە، لە گوندی بارێی بچووك، لەنێو دارگوێزی چڕ و خوڕەی ئاوی كانیاوەكاندا، لە چەند حەوزێكی سارد و فێنكدا، ماسی سەلەمۆن كە بەدەگمەن لە هەرێمی كوردستاندا دەست دەكەوێت، خۆیان لەنێو حەوزەكانی ئەو قەدپاڵەدا مەڵاس داوە، پەیتا پەیتا گەشتیاران و سەردانیكەران دەچن تاكو لە كەشێكی فێنكی نێو گەرمای هاویندا، ماسی سەلەمۆن نۆش بكەن.

ماسی سەلەمۆن جۆرێكی زۆر بەسوودی ماسیە كە لە هەرێمی كوردستاندا بەدەگمەن دەست دەكەوێت، هەر بۆیە رەغبەتێكی زۆر لەسەر ئەو جۆرە ماسیە هەیە.

ماوەی ٦ ساڵ دەبێت كە لەنێو گوندی بارێی بچووكدا پرۆژەیەك كراوەتەوە و تێیدا ماسی لە جۆری سەلەمۆن لە شاری پێنجوێن-ەوە دەهێنرێت و لە چەند حەوزێكی قەدپاڵی شاخەكەدا لە ئاوێكی سازگاری كانییەكاندا گەورەیان دەكەن و دواتر گەشتیاران بۆ بەسەربردنی كاتێكی خۆش دێن بۆ ئەو چێشتخانە بچكۆلەیەی لە تەنیشت حەوزەكانەوە دروست كراوە.

لە بارێی بچوك، كە بە چوار وەرزی ساڵ سەرەڕای رێگا سەختەكەی، گەشتیاران و سەیرانكەران رووی تێ دەكەن، چەندین سەكۆی تایبەت بە گەشتیاران دروست كراوە تاكو لەوێدا لەنێو سروشتە جوانەكەی بارێی بچووكدا چاوەڕێی میوانی سەر سفرە و خوانەكەیان بكەن كە ئەویش ماسی سەلەمۆنە.

رابەر حاجی سیروان ئاغا، كە لەگەڵ باوكیدا ئەو پرۆژەیەیان بەگەر خستووە، ئاماژە بەو دەكات كە ماوەی ٦ ساڵ دەبێت و لە هاوینی ٢٠١٤دا ئەو پرۆژەیەیان كردۆتەوە و ئامانج لێی ئاوەدان كردنەوە و راكێشانی گەشتیارێكی زۆرە بۆ گوندەكەیان. ئەو باس لەوە دەكات كە جگە لەو پرۆژەیە كە بەخێوكردنی ماسی سەلەمۆنە، هاوكات بەرهەمەكانی گوێز، هەنگوین و گێلاس و چەندین میوەی تری هاوینە و وشككراوی زستانە كە لە گوندی بارێی بچووك بەرهەم دەهێنرێن پێشكەش بە میوانەكان دەكرێن.

ئەو باس لەوە دەكات كە لە چێشتخانەكەیدا كە ٦ ساڵە كردوویانەتەوە ماسی سەلەمۆن كە خواردنێكی بەتام و بەسوودیشە پێشكەشی میوانانی دەكات لە وڵاتی ئێرانەوە دەیهێنێت، بەڵام ئێستا بەهۆی نەبوونی رێگاوە لە شاری پێنجوێنەوە ماسیەكانی دەهێنێت.

رابەر، كە ئێستا سەرقاڵی خوێندنی ماستەرە لە بواری مێژوودا لە زانكۆیەكی ئەنقەرە، ئاماژە بەوە دەكات ئێستا بەهۆی سەرقاڵیەوە ناتوانێت وەك پێویست لە پرۆژەكەدا بمێنێتەوە، زیاتر باوكی لەگەڵ وەستایەك كە لە وڵاتی ئێرانەوە هێناویانە، پرۆژەكە بەڕێوەدەبەن.

ئەو باس لەوە دەكات، كە سەیرانكەران و گەشتیاران جگە لە خواردنی ماسی بۆ مانەوە و سەیران و گەشت روودەكەنە پرۆژەكەیان كە لە رێی ئەو كەپر و شوێنی حەوانەوانەی دابینیان كردووە كەشێكی ئارام بۆ گەشتیاران دروست دەكەن و دەڵێت، “جگە لەوەی گەشتیاران بۆ ماسی خواردن روومان تێدەكەن، بەڵام هاوكات شوێنی حەوانەوەش هەیە بۆ ئەو كەسانەی خوازیارن بەشەو بمێننەوە كە زۆربەی كات لە شەوانی پێش پشووەكانی هەفتەدا دێن و دەمێننەوە و لەو رێیەوە توانیومانە گەشتیارێكی زۆر بۆ ئەم گوندە دوورە دەستە رابكێشین، هەرچەندە ئێمە حەز دەكەین كە تەواوی گوندنشینان سوود لە هێنانی گەشتیاران بكەن بە كردنەوەی شوێنی تری حەوانەوە و ساغكردنەوەی بەرهەمە خۆماڵیەكانی گوندەكە، چونكە ئێستا خەڵكانێكی زۆر بە حەسرەتەوەن بۆ بەرهەمێكی خۆماڵی لە میوە و سەوزە و هەنگوین و گوێز كە بەشێوەیەكی سروشتی بەرهەم دێن”.

لە كاتی گەشتكردنتدا لە سلێمانی-یەوە بۆ گوندی بارێی بچووك، ئاشنا دەبیت بە سروشتی جوانی شارباژێری سەخت، هەرلە گوندەكانی سەر رێگا، بەرهەمی پێگەیشتووی هاوینە بە درەختەكانی سەر رێگاكە، كانیاوەكان، شاخە بەرزەكان، ئاژەڵی كێوی وەك رێوی، سمۆرە، كەروێشك و چەندانی تر جۆرێك لە دڵخۆشیت بۆ دەستەبەر دەكەن و دوورت دەخەنەوە لە جەنجاڵی ژیانی ناوشارەكان و ئاشنات دەكەنەوە بە سروشت.

ماسی سەلەمۆن تەنها لە ئاوی سازگاردا دەژیت، هەر بۆیە لە قەدپاڵی شاخەكەدا ئاوی چەندین كانی كۆكراوەتەوە و دەڕژێتە سەر حەوزی ماسیەكان تاكو پلەی گەرمای ١٦ پلەی سیلیزیان بۆ دەستەبەر بكرێت، ئەمە دیمەنی ناوچەكەی سەرنجڕاكێش تر كردووە.

حەسەن سەلیمی، كە ماوەی زیاتر لە ٧ مانگە لەو چێشتخانەیەی بارێی بچووك كار دەكات و خەڵكی شاری بانەی ئێرانە، ئاماژە بەوە دەكات كە بەهۆی داخستنی سنوورەكانەوە نەیتوانیوە بڕواتەوە بۆ ماڵەكەی كە لە شاری بانە نیشتەجێن و دەڵێت، ”من بۆ ماوەی ٧ مانگە لێرە كار دەكەم، پێشتر لە ئێران سەرقاڵی باخداری چەندین كاری تر بووم ئێستا خانەنشین بووم و دوای ئەوە هاتمە ئێرە، لێرە بوومە شێفی دروستكردنی ماسی و لەم چێشتخانەیە كار دەكەم”.

وەستا حەسەن-ی ٥٢ ساڵ كە مانگانە ٤٠٠ هەزار دیناری عێراقی پێدەدرێت لەبەرامبەر مانەوە و كاركردنیدا لەو چێشتخانەیە ئاماژە بەوە دەكات كە ئەو لە پێناو دابینكردنی بژێوی ژیانیدا لە ئێرانەوە هاتۆتە هەرێمی كوردستان و هەوڵی دابینكردنی بژێوی ژیانی دەدات، چونكە لە وڵاتی ئێران ئێستا بژێوی زۆر سەخت بووە و پەیداكردنی بژێوی زۆر ئەستەم بووە بەهۆی ئابڵوقەی ئابووری سەر ئەو وڵاتەوە.

وەستا حەسەن دەڵێت، ”لێرەوە ئەگەر بە پێ بتەوێت بڕۆی تەنیا سەعات و نیوێك رێگایە بۆ نێو ئێران، بەڵام رێگایەكی كراوە نیە، ئێستا بەهۆی كۆرۆناوە ناتوانم بچمەوە وڵاتی خۆم، چونكە ئەگەر بڕۆمەوە ناتوانم بێمەوە هەرێمی كوردستان ئەویش بەهۆی رێكارەكانی بەرگرتن لە كۆرۆنا”.

مام حەسەن باس لە چۆنیەتی برژاندنی ماسی سەلەمۆن دەكات و ئاماژە بەوە دەكات كە هەر ماسیەك ٣٥-٤٥ دەقەی پێویستە ببرژێت، بەهۆی ئەوەی كە وشكە دەبێت رووبەهەناری پێوە بكرێت تاكو چێژێكی سەرنجڕاكێش بداتە ماسیەكە و باس لەوە دەكات كە ماسیەكە بە سۆسێكی تایبەت خۆش دەكەن تاكو تامو بۆنێكی جیاوازی پێببەخشێت.

گەشتیار زانا مستەفا دەڵێت، یەكەمجارە سەردانی ئەو شوێنەی دەكات و پێشتر بۆیان باس كردووە كە زۆر فێنكە و بۆیەش بڕیاری داوە كە لەم وەرزەدا سەردانی بارێ بكات و دەڵێت: “رێگەكە دوورە بەڵام شایەنی ئەوە هەیە سەردانی بكرێت، لێرە ماندوو بوونت لەبیر دەچێتەوە”.

ئومێد لەتیف، كە بە خێزانی سەردانی ئەو ناوچەیەیان كردبوو ئاماژە بەوە دەكات، زۆر جار رێی دەكەوێتە گوندی بارێ بەتایبەت لە هاویناندا چونكە كەشوهەوایەكی فێنكی هەیەو دەڵێت، ”من بە زستانان كەمتر دێم، بەڵام هاوینان زۆر جار دێم چونكە كەشو هەوایەكی فێنكی هەیە، خەڵكی ئێمە فێری ئەوە بوون كە بۆ گەشتی پشووەكان بچنە نێو باخ و ڤێلاكان، لەكاتێكدا تامی دەشتودەرە فێنكەكان زۆر خۆشترە و كەشێكی هێور تر و ئارامت پێ دەبەخشێت، لێرە ماسیەكەیان زۆر خۆشە، بۆخۆمان لەگەڵ منداڵەكان و هاوسەرەكەم و هاویێكانمدا دێینە ئێرە. دەنگی كانیاو، خوڕەی ئاو، زیرەی شنەبای درەختەكان، دەنگی سروشت و دووكەڵی برژاندنی ماسیەكە كەشێكی تەواو خۆشت بۆ دەخوڵقێنێت'”.

سەرچاوە: ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

دەسەڵاتی سەربازی جڵەوی ئاسایش دەگرێتەدەست
لوبنان، بۆ ماوەی دوو هەفتە باریی نائاسایی دەسەپێنرێت

خەڵك- بەشی هەواڵ
بەهۆی تەقینەوە گەورەكەی دوێنێی بەندەری بەیروت، بۆ ماوەی دوو هەفتە باری نائاسایی دەسەپێنرێت كە ئەگەری درێژكردنەوەی هەیە، وەزیری ڕاگەیاندنی وڵاتەكە، ئاماژە بە ڕادەستكردنی جڵەوی ئەمنی وڵاتەكە دەكات بە دەسەڵاتی سەربازی.

تەقینەوەكەی بەیروتی پایتەختی لوبنان، كاولكارییەكی گەورەى بەدوای خۆیدا هێنا و وەزیری تەندروستی وڵاتەكەش، ئاماژە بە گیانلەدەستدانی 135 كەس و برینداربوونی نزیكەی پێنج هەزار كەسی تر دەكات، ئەمەش لەكاتێكدایە كە دەسەڵاتدارانی وڵاتەكە ئاماژەیان بە سەپاندنی باری نائاسایی بۆ ماوەی دوو هەفتە و ڕادەستكردنی دۆسێی ئاسایش بە دەسەڵاتی سەربازی كرد.

هەر لەو چوارچێوەیەدا، حكومەتی لوبنانی مانەوەی زۆرەملێی بەسەر بەرپرسانی بەندەرەكەدا سەپاند، تا ئەو دەمەی لێكۆڵینەوەكان لە ڕووداوەكە تەواو دەبێت، ئاماژە بەو زیانە گەورانەش دەكات كە بەر عەمبارەكانی هەڵگرتنی دانەوێڵە و خۆراك كەوتوون لە شارەكەدا كە بەپێی هەندێك لە ڕاگەیەندراوەكان، عەمباری گەنم لە بەیروت بەشی مانگێك ناكات.

لەگەڵ ئەو كارەساتە گەورەیەی بەسەر شاری بەیروتدا هات، زۆرێك لە وڵاتان دەستییان كرد بە ڕوانەكردنی یارمەتی و كۆمەكی مرۆیی بۆ لوبنان، ئیمانوێل ماكرۆن سەرۆكی فەرەنساش بۆ زیاتر پشتیوانیكردن لە لوبنانییەكان، وابڕیارە سبەینێ‌ پێنج شەممە سەردانی وڵاتەكە بكات.

هەرچەندە بەرپرسانی باڵای لوبنان ئاماژەیان بە هەندێك هۆكاریی لاوەكی تەقینەوەكەی دوێنێی بەیروت كرد بەڵام تائێستا ڕووننەبۆتەوە هۆكاریی تەقینەوەكە و ئەو تەوژمە گەورەیە چی بوو كە لە دوای تەقینەوەكە دەركەوت و بووە مایەی دروستكردنی كاولكارییەكی گەورە و بێپێشینە لە شارەكەدا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان