ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

دایە لەجەنگدایە ئەزیزم، دایە لەجەنگدایە


خەڵک ـ لوقمان غه‌فوور

ئیتر بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو توانا جه‌سته‌ییه‌كانیان له‌ پێناو نه‌خۆشدا سه‌رفبكه‌ن، بڕیاریاندا قژیان ببڕن و دواتر سفری بكه‌ن، چونكه‌ ئه‌وان له‌جه‌نگدان.

تیمی پزیشكی نه‌خۆشخانه‌ی رینمین له‌ زانكۆی وۆهان به‌تێكڕا بڕیاندا كه‌ ئیتر ئه‌وان قژیان بۆچییه‌، ئه‌گه‌ر نه‌خۆشێكی به‌رده‌ستیان، به‌هۆی سه‌رفكردنی نیو سەعاتی خزمه‌تكردنی قژیانه‌وه‌، بمرێت؟

بڕیاریاندا بجه‌نگن دژی كوشنده‌ترین زینده‌وه‌ری سه‌رزه‌مین ئه‌ویش ڤایرۆسی كۆرۆنایه‌. ئه‌وان ئه‌یانه‌وێت زۆرترین كات بۆ ئه‌م شه‌ڕی مام و نه‌مانه‌ سه‌رفبكه‌ن، چونكه‌ پێیان وایه‌ قژیان دووباره‌ سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌، به‌ڵام كه‌ مرۆڤێك مرد سه‌رهه‌ڵناداته‌وه‌.

ئه‌م تیمه‌ پزیشكییه‌ په‌ی به‌وه‌ده‌به‌ن، به‌ پاره‌ی سه‌رفكردنی یه‌ك ملیلیتر شامپۆ له‌ نه‌خۆشخانه‌كه‌یان، ئه‌توانن ماسك یان ده‌مامكێكی بۆ نه‌خۆشێك پێبكڕن. ئه‌م خۆبه‌ختكردنه‌، ئه‌م گیانفیداییه‌، ته‌نیا كه‌سه‌ ئازاو میلله‌ته‌ ئازاده‌كان، ئه‌توانن به‌دیدبێنن بۆ گه‌له‌كه‌یان.

چین ئێستا نه‌خۆشه‌، به‌ڵام سوپه‌رفایزه‌رێكی وه‌ك (شان شینگ)-ی شه‌ڕكه‌ری هه‌یه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ ڤایرۆس ئه‌جه‌نگێت، ئه‌و هه‌واڵ و چیرۆكانه‌ی رۆژانه‌ له‌میدیای ئه‌مریكی ده‌یانخوێنمه‌وه‌، بریتییه‌ له‌ شه‌ڕی مان و نه‌مان له‌گه‌ڵ زینده‌وه‌رێك كه‌ نه‌ك به‌چاو نابینرێت، نه‌ هه‌ستی پێده‌كرێت تا له‌ناكاو له‌ جێیه‌كدا له‌گه‌ڵ زه‌وی یه‌كسانت ده‌كات.

ئه‌م تیمه‌ پزیشكییه‌ پێیانوایه‌ كه‌ نه‌مانی قژیان، ته‌ندروستی زیاتری نه‌خۆشه‌كانیان ئه‌پارێزن. له‌هه‌مانكاتدا له‌بری شوشتن و رازاندنه‌وه‌ی قژیان و رێكخستنی، ئه‌و ده‌یان ده‌قیقه‌یه‌ بۆ رزگاربوونی یان باشبوونی مرۆڤێك ته‌رخانده‌كه‌ن.

رۆحی گیانفیدایی، رۆحێكی مه‌زنه‌ له‌ ناو ئینساندا، میلله‌تان له‌هه‌موو سه‌رده‌مه‌كاندا كه‌ ناخۆشی روویتێكردوون، ژماره‌یه‌كی هاوشێوه‌ی ئه‌م تیمه‌ به‌رۆحی گیانفیداییه‌وه‌ توانیویانه‌ گره‌و له‌مه‌رگ بكه‌ن و شه‌ڕ له‌دوژمن به‌رنه‌وه‌، ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ له‌ چین ده‌گوزه‌رێت روداوێكی سروشتی و بایۆلۆژیی و سروشتییه‌ كه‌ مرۆڤایه‌تی له‌هه‌موو كاتێكدا ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ رووبه‌ڕووی بێته‌وه‌، كه‌واته‌ پێویستی به‌ رۆحی گیانفیداییه‌.

شان شینگ –ی 30 ساڵ كه‌ خاوه‌نی دوو منداڵه‌، وه‌ك سوپه‌رڤایزه‌ری تیمی پزیشكی نه‌خۆشخانه‌ی رینمین له‌ زانكۆی وۆهان به‌هاورێكانی وتووه‌: من قژم سفر ئه‌كه‌م، چونكه‌ كاتم نه‌ما بۆ رێكخستنی، ئه‌مه‌وێت چین نه‌مرێت. به‌دوایدا تێكڕای ژنانی نه‌خۆشخانه‌كه‌ وتوویانه‌ ئێمه‌ش به‌شێكین له‌م كار و رۆحی به‌رگرییه‌.

ئه‌م تیمه‌ ژیان به‌جۆر و ره‌نگێكی تر ئه‌بینین، وایئه‌بینن ژیان له‌چین پێویستی به‌ قژی درێژ و رازاوه‌ و باقوبریق نه‌ماوه‌، چین پێویستی به‌ ته‌كنه‌لۆژیایی قه‌به‌ و قسه‌ی پیاوانی ئابووری نه‌ماوه‌، چین ئێستا پێویستس به‌وه‌یه‌ رۆحی بكرێته‌وه‌ به‌به‌ردا، كه‌واته‌ له‌م تێڕوانینیه‌ ساده‌یانه‌وه‌ بۆ ئه‌مان قژی كه‌شخه‌ و باقوبریق زیانی زیاتره‌ له‌قازانج.

له‌نێو ده‌یان پرچی ره‌شی قه‌ترانی و قاوه‌یی و كه‌سته‌نائی كه‌وتوو له‌سه‌ر زه‌وییه‌كه‌، هاورێیه‌كی شان، به‌جه‌سووریه‌وه‌، پێداگری له‌وه‌ده‌كات قژی ببڕن بۆئه‌وه‌ی خێراتر ژیان بكاته‌وه‌ به‌به‌ر نه‌خۆشێكدا. لای ئه‌و كات نه‌ماوه‌ بۆ خۆی. ئه‌و راستگۆیه‌ له‌چین-ی دراگۆن، 18 سه‌عات به‌به‌رده‌وامی كارده‌كات، ئیتر چی تیائه‌مێنێت بۆ خودی خۆی.

ئه‌م گروپه‌ بوون به‌ ره‌مزی به‌رگری له‌ چین. شان شینگ له‌دوای بڕینی پرچه‌ ره‌شه‌ بریقه‌داره‌كه‌ی، منداڵه‌كه‌ی ته‌له‌فۆنی بۆ ده‌كات كه‌ به‌یانی سه‌ری ساڵی چین-یه‌ و كه‌ی دێیته‌وه‌ وه‌ك ساڵانی رابردوو بچن بۆ گه‌شت و گه‌ڕان. به‌گریان و ناڵه‌وه‌ پێیده‌ڵێت:”دوای ئه‌م جه‌نگه‌، ئه‌زیزم.. دوای ئه‌م جه‌نگه‌.. دایه‌ له‌ جه‌نگدایه‌، دوای ئه‌م جه‌نگه‌ پێكه‌وه‌ ئه‌چین بۆ یاری، كاتێكی پڕ خۆشی پێكه‌وه‌ ده‌به‌ینه‌سه‌ر”.

جیهان

تڕەمپ: هاوكاری پزیشكی بۆ چارەسەری سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا ڕەوانە دەكەین


خەڵك-بەشی هەواڵ

سەرۆك كۆماری ئەمریكا ڕایدەگەیەنێت، گواستنەوەی بوریس جۆنسۆن سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا بۆ بەشی تابیەت چاودێری تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا مەترسیدارە و ئاشكرایكرد، ئەمریكا لە حاڵەتی هەماهەنگی خێرادایە بۆ ئەوەی پزیشك ڕەوانەی بەریتانیا بكەن تاكو هاوكاری تیمی پزیشكی جۆنسۆن بكەن.
دۆناڵد تڕەمپ لە كۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەنووسیدا ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، پەیوەندی بە تیمی چارەسەری جۆنسۆن لە بەریتانیا كردووە و داوای لێكردوون چارەسەری خێرای بكەن.
حكومەتی بەریتانیا لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاشكرایكرد، بارودۆخی سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە خراپ بووە و لە ئێستادا ڕەوانەی بەشی تایبەت بە چارەسەركردنی ئەو ڤایرۆسە كراوە.
سەرۆك كۆماری ئەمریكا ووتیشی”لە ئەمریكا ڕۆژانە 125 هەزار هاووڵاتی پشكنینی ڤایرۆسەكەیان بۆ دەكرێت ئەم ژمارەیەش بەراورد بە وڵاتانی جیهان زۆر زیاترە، هاوكات 22 نەخۆشخانەی تایبەتیشمان لە 18 ویلایەتی ئەمریكا دروست كردووە بۆ چارەسەركردنی ڤایرسی كۆرۆنا”.

ئەمەش لەكاتێكدایە ئەمریكا یەكەمین وڵاتە لە ڕێزبەندی وڵاتانی جیهان كە زۆرترین تووشبووی بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تێدایە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

دواین ئاماری تووشبووان و گیانلەدەستدان بە ڤایرۆسی كۆرۆنا لە جیهاندا


خەڵك-بەشی هەواڵ

بە گوێرەی دواین ئامار، تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتە ملیۆنێك و 347 هەزار و 343 حاڵەت و لە 24 كاتژمێری ڕابردودا زیاتر لە 62 هەزار حاڵەتی نوێ تۆماركراوە و %21ی كۆی توشبوانی پەتاكەش چاكبونەتەوە.

بە گوێرەی ئامارە جیهانییەكان تاوەكو كاتژمێر 8ی بەرەبەیانی ئەمڕۆ سێشەممە ژمارەی توشبوانی كۆرۆنا لە جیهاندا گەیشتە ملیۆنێك و 347 هەزار و 624 حاڵەت، لەو ژمارەیەش 284 هەزار و 882 حاڵەتی چاكبوونەوە و 74 هەزار و 769 حاڵەتی گیانلەدەستدانیش هەبووە.

لەسەر ئاستی وڵاتانی جیهان، ئەمریكا زۆرترین رێژەی تووشبوون بە پەتاكەی تێدا تۆماركراوە و گەیشتووەتە 367 هەزار و 650 حاڵەت و 19 هەزار و 810 حاڵەت چاكبوونەتەوە و 10 هەزار و 941 كەسیش گیانیانلەدەستداوە.

هەر لەسەر ئاشتی وڵاتانی جیهان، ئیتالیا زۆرترین ڕێژەی گیانلەدەستدانی تێدا تۆمار كراوە بەشێوەیەك گەیشتووەتە شانزە هەزار و پێنج سەد و بیست و سێ كەس.

ڤایرۆسی كۆرۆنا نەخۆشیەكی كوشندەیە و مانگی 12ی ساڵی ڕابردوو لەشاری وۆهانی وڵاتی چین سەریهەڵداو لەئێستاشدا لە زیاتر لە 200 وڵات و ناوچەی جیهان بڵاوبووەتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

بۆچی سه‌رۆكی به‌شی فریاگوزاری نه‌خۆشخانه‌ی “وۆهان” بێسه‌روشوێن كراوه‌؟


خەڵک ـ لوقمان غه‌فوور

د. ئای فین سه‌رۆكی به‌شی فریاگوزاری نه‌خۆشخانه‌ی وۆهان له‌ كه‌رتی هێبی وڵاتی چین ماوه‌ی چه‌ند رۆژێكه‌ سه‌رنگومكراوه‌.

ته‌له‌فیزیۆنی “جی ئار ئای پی تی”، له‌به‌رنامه‌یه‌كیدا ئه‌وه‌ی ئاشكراكردووه‌ كه‌ د. ئای فین كه‌ خانمه‌ پزیشكێكی چالاك و سه‌رۆكی به‌شی فریاگوزاری نه‌خۆشخانه‌ی وۆهان-ه‌ بێسه‌روشوێنكراوه‌.

د. ئای فین یه‌كێكه‌ له‌ پزیشكه‌ به‌ناوبانگه‌كانی كه‌رتی هێبی به‌ر له‌دوو هه‌فته‌ له‌مه‌وبه‌ر له‌چاوپێكه‌وتنێكی له‌گه‌ڵ گۆڤاری Renwuی چینی ره‌خنه‌ی توندی له‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی چین گرت، له‌ چاوپێكه‌وتنه‌كه‌دا ده‌ڵێت: “له‌ كۆتایی مانگی دیسێمبه‌ر (كانوونی یه‌كه‌می 2019) كۆبوونه‌وه‌یه‌كم له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی حزبی شیوعی چین له‌وۆهان كرد و ته‌نانه‌ت به‌رپرسانی كه‌رتی هێبی-م ئاگاداركرده‌وه‌ كه‌ ڤایرۆسێك بڵاوبۆته‌وه‌ هاوشێوه‌ی سارس له‌وۆهان، به‌ڵام وه‌ڵامی به‌رپرسانی حزبی شیوعی چین وابوو كه‌ قه‌ده‌غه‌یه‌ ئه‌م باسه‌ له‌گه‌ڵ هیچ كه‌سێك مناقه‌شه‌ بكه‌یت”.

هه‌وه‌ها ئاماژه‌ به‌ ساتی بینینی پشكنینی نه‌خۆشه‌كان ده‌كات و ده‌ڵێت: “30 ی دیسێمبه‌ر (كانوونی یه‌كه‌می 2019) كاتێك ئه‌نجامی پشكنینه‌كانم بینی عاره‌قێكی ساردم ده‌ردا و تێگه‌یشتم چی ڕووده‌دات!”.

هه‌روه‌ها ئه‌و پزیشكه‌ ده‌شڵێت: “به‌داخه‌وه‌ له‌لایه‌ن چه‌ند كه‌سێكی نه‌خۆشخانه‌كه‌وه‌ ئه‌نجامی پشكنینی نه‌خۆشه‌كان گۆڕدران به‌ نه‌خۆشی تر و ته‌نانه‌ت ئه‌و په‌رستیارانه‌ش كه‌ پشكنیینه‌كه‌یان كردبوو گواسترانه‌وه‌ بۆ شوێنی تر، هه‌مووشی له‌پێناو شێواندنی ڕاستی بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌”.

له‌چاوپێكه‌وتنه‌كه‌دا ده‌ڵێت: “دوای كۆبوونه‌وه‌كه‌ گه‌ڕامه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌ به‌ مێرده‌كه‌مم وت پێویسته‌ ئه‌م دۆخه‌ش له‌منداڵه‌كان بگه‌یه‌نیت بۆ ئه‌وه‌ی هه‌رچی له‌ئاینده‌دا ڕووده‌دات”.

وتیشی: “به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ئه‌و نه‌خۆشانه‌ی كه‌ مردوون له‌نێو به‌شی فریاگوزاری وۆهان نه‌خۆشییه‌كه‌یان ده‌ستنیشان نه‌كرا، بۆیه‌ ئه‌وە بەكه‌یسی هه‌قیقی دانانرێت”.

ئه‌و پزیشكه‌ ئاگادار بووه‌ له‌وه‌ی كه‌ له‌مرۆڤه‌وه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ مرۆڤ له‌به‌رئه‌وه‌، حكومه‌ت كه‌وته‌ داخستنی بازاڕی ئاژه‌ڵ و زینده‌وه‌رفرۆشانی وۆهان ئه‌ویش كاتێك زانرا كه‌ كه‌یسه‌كان له‌ بێشومار تێپه‌ڕیوه‌.

هه‌روه‌ها ئه‌و خانمه‌ پزیشكه‌ ده‌ڵێت: “بۆ ڕۆژی دواتر له‌گه‌ڵ د. لی وینگ لینگ زانیارییه‌كانمان ئاڵوگۆڕكرد، به‌ڵام له‌لایه‌ن سه‌رۆكی لیژنه‌ی ته‌مبێكردنی نه‌خۆشخانه‌كه‌وه‌ بانگكرامه‌وه‌ كه‌ ئه‌م باسه‌ داخه‌م”.

دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م چاوپێكه‌وتنه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی چین هه‌ر به‌زوویی چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ له‌تۆڕه‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و له‌ سایتی گۆڤاره‌كه‌ ئه‌سڕنه‌وه‌، به‌ڵام له‌لایه‌ن چه‌ندین هاوڕێی د. ئای فین له‌ده‌ره‌وه‌ و ناوه‌ی چین داونلۆد ده‌كرێت و ده‌پارێزرێت.

هه‌روه‌ها ئاژانسی ئاسیای ئازاد باسی له‌وه‌كردووه‌ كه‌ د. ئای فین باسی نه‌خۆشییه‌كه‌ی لای هاوڕێكانی كردووه‌ له‌نه‌خۆشخانه‌كه‌ی وۆهان و ترسی نه‌خۆشییه‌كه‌ی تێگه‌یاندوون، به‌ڵام له‌لایه‌ن هه‌شت كه‌سه‌وه‌ ئاگاداركراوه‌ته‌وه‌ جیهان له‌م مه‌سه‌له‌یه‌ مه‌گه‌یه‌نه‌.

د. ئای فین، ساڵی 1997 له‌ كۆلێژی تۆنگجی پزیشكی كه‌ به‌شێكه‌ له‌زانكۆی هاوجۆنگ بۆ زانست و ته‌كنۆلۆژیا. سه‌ره‌تا له‌ به‌شی دڵ و خوێنبه‌ره‌كان-ی نه‌خۆشخانه‌ی وۆهان كاریكرده‌وه‌، دواتر له‌ ساڵی 2010 بووه‌ به‌سه‌رۆكی به‌شی فریاگوزاری نه‌خۆشخانه‌كه‌.

ئه‌م پزیشكه‌ له‌ڕۆژی 18ی دیسێمبه‌ری 2019 یه‌كه‌م پشنینی نه‌خۆشی سییه‌كان ده‌چێته‌ به‌رده‌می ده‌بینێت سییه‌كانی كه‌سه‌كه‌ تووشی حاڵه‌تێك بووه‌ كه‌ پێشتر نه‌بینراوه‌، ئه‌ویش فرۆشیارێكی ئاژه‌ڵفرۆشانی بازاڕی وۆهان-ه‌، دواتر له‌ 27ی دیسێمبه‌ر ئه‌نجامی پشكنینی نه‌خۆشێكی دیكه‌ ده‌بینێت كه‌ په‌یوه‌ندی نییه‌ به‌ بازاری وۆهانه‌وه‌ له‌وه‌ تێده‌گات كه‌ نه‌خۆشییه‌كه‌ بڵاوبۆته‌وه‌ كه‌ ئه‌ویش هاوشێوه‌ی كۆرۆنا ڤایرۆس سارس1، راسته‌وخۆ به‌رپرسانی نه‌خۆشخانه‌كه‌ ئاگادارده‌كاته‌وه‌. رۆژی 1ی جێنیوه‌ری 2020 (كانوونی دووه‌می 2020)به‌لێشاو نه‌خۆش ڕووده‌كه‌نه‌ به‌شی فریاكه‌وتنی نه‌خۆشخانه‌ی وۆهان.

د. ئای فین

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان