ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

وێنە.. بەشێك لە دوكاندارەكانی سلێمانی تابلۆی دوكانەكانیان لێدەكەنەوە

سلێمانی – نزار جەزا

بەهۆی بڕیارێكی حكومەتی هەرێمی كوردستان بەشێك لەدوكاندارەكانی ناو بازاڕی شاری سلێمانی تابلۆی سەر دوكانەكانیان لێكردووەتەوە، ئەمەش وادەكات لەمەودوا هاووڵاتییان بۆ دۆزینەوەی دوكانێك، ناو و نازناوی خاوەن دوكانەكان لەبەربكەن كە ئەمەش سیمای شارستانی پێوەنییە و پێویستە هەر دوكانێك ناو و لۆگۆی تایبەتی هەبێت و بەئاشكرا هاووڵاتییان بیبینن، لەلایەكی ترەوە گرانفرۆشی لەناو بازاڕدا دروستدەبێت.

كاتێك گەڕانێك بەناو بازاڕی سلێمانیدا دەكەیت، دەبینیت بەشێك لە دوكانەكان تابلۆی سەر دوكانەكانیان لێكردووەتەوە و ئێستا بێ ناون، بۆیە ئەگەر بتەوێت بەناونیشان دوكانێك بدۆزیتەوە، كارێكی ئەستەمە، چونكە دەبێت دوكان بە دوكان بگەڕێیت و بڵێی دوكانی “حاجی فڵان” لەكوێیە، تا دەیدۆزیتەوە.

بەختیار عەلی ماوەی 20ساڵە دوكانی لە شەقامی ئۆرزدی هەیە، بەڵام لەم چەند ڕۆژەدا تابلۆی سەر دوكانەكەی لێكردووەتەوە و ئامادەنییە لەم دۆخەدا كە فرۆشیان كەمە و داهاتیان كەمە ساڵانەش بڕێك پارە بۆ تابلۆی دوكانەكەی بدات.

ناوبراو لەوتوێژێكیدا لەگەڵ پەیامنێری (خەڵك) باسی لەوەكرد، لەگەڵ دراوسێ دوكانەكانی هەمویان تابلۆی سەر دوكانەكانیان لێكردووەتەوە، ئەمەش بارگرانی بۆ هاووڵاتیان لەڕووی دۆزینەوەی دوكانەكان دروستكردووە، هاوكات بارگرانییە بۆ سەر خاوەن دوكانەكان، چونكە مانگانە و ساڵانە دەبێت پارەی ئاو و كارەبای نیشتمانی و مۆلیدە و خۆڵ ‌و خاشاك و موڵكانە و باج و تابلۆ بدات.

ئەو دوكاندارە وتیشی:”ئەگەر حكومەتی هەرێم هاوكارێكی باشمانە و خزمەتگوزاری پێویستی بۆ دابین كردووین، ئاساییە ئامادەم پارەی تریش بدەم، بەڵام كاتێك حكومەت هیچی وای نەكردبێت، من بۆ پارەی زیادە بدەم”.

بەپێی بڕیارەكەی حكومەتی هەرێم بۆ ڕێكخستنی باجەكان، بۆ هەر مەتر دووجایەك تابلۆی فلێكس ساڵانە بڕی 30 هەزار دینار وەردەگیرێت، هەروەها بۆ پیتی بارز و ڕووناكی بڕی 30 هەزار دینار وەردەگیرێت، هاوكات بۆ هەر مەتر دووجایەك ڕیكلامی شاشە ساڵانە بڕی 125 هەزار دینار وەردەگیرێت.

كاتێك حكومەتی هەرێم باج و ڕسومات لەسەر دوكاندارەكان زیاد دەكات، دوكاندارەكانیش ناچارن بۆ هاوسەنگكردنەوەی داهاتیان نرخی كاڵاكانیان گرانبكەن، ئەمەش بارگرانییەكی ترە بۆ سەر هاووڵاتییان.

لەوبارەیەوە ئەسمەر قادر، كە جارجار بۆ كڕینی پێداویستییەكانی ڕوو لەبازاڕ دەكات لەگفتوگۆیەكیدا لەگەڵ پەیامنێری (تۆڕی میدیایی خەڵك) وتی:”حكومەتی هەرێم تەنها بۆئەوەی داهاتی خۆی زیاد بكات، بێئەوەی هیچ ئاگاداری دۆخی ناو خەڵك بێت و بێ ئەوەی بیر لەدەرەنجامی بڕیارەكانی بكاتەوە، بڕیاری نابەجێ دەردەكات، ئەگەرنا هەر كەسێك دەزانێك كاتێك باج لەسەر دوكاندار زیادبكرێت، دوكاندار نرخ بەرز دەكاتەوە، ئەوكاتەش تەنها هاووڵاتییەكی وەك من زەرەرمەند دەبێت، كە لەساڵێكی 12 مانگیدا نۆ مووچە وەردەگرم”.

حاجی محەمەد دوكاندارێكی ترە لەكۆتایی شەقامی ئۆرزدی لەسەر كورسییە بچكۆلەكەی لەبەردەم دوكانە بێتابلۆكەی دانیشتبوو، كە ئەویش وەك هەندێك لە دوكاندارەكانی تر لەزگەیەكی گەورەی ڕەنگ بێجی لەتابلۆی سەر دوكانەكەی داوە.

كاتێك چووینە لای و دەستمان بەگفتوگۆكرد، دەركەوت، ساڵانە ئەوەنە داهاتی نییە، كە بتوانێت باجی تابلۆیەك بدات و وتی:”من بەو ئاسمانەوە نووسینێكم نووسیوە، بۆچی حكومەت پارەم لێ وەربگرێت، ئەگەر شەقامەكەم گرتووە، حەق بەحكومەتە با باج وەربگرێت، بەڵام ئەم بڕیارە هیچ ڕەوا نییە، بۆیە هیچ گرفتێكم نییە منیش تابلۆكە لێ دەكەمە، با حكومەتیش بەرپرسیاریەتی ناشارستانیبوونی ئەم شارە هەڵبگرێت، كە دوكانەكانی بێ تابلۆ و ناو و ناونیشانن”.

بڕیاری وەرگرتنی باجی تابلۆی سەر دوكانەكان لەمانگی 10ی ساڵی ڕابردوو لەشاری سلێمانی كەوتە بواری جێبەجێكردنەوە، بەڵام هێشتا بەتەواوی هەموو دوكاندارەكان لەم بڕیارە بە فەڕمی ئاگادارنەكراونەتەوە، بۆیە وردە وردە دوكاندارەكان پێشئەوەی لیژنەكان سەردانیان بكەن، تابلۆكانیان لێدەكەنەوە.

جیهان

ڤایرۆسی كۆرۆنا چی له‌ ئێران ده‌كات؟! كه‌سێك له‌ سنه‌، به‌گومانی تووشبوون گه‌یه‌ندراوه‌ته‌ نه‌خۆشخانه‌

خەڵک ـ لوقمان غه‌فوور

له‌ماوه‌ی دوو رۆژی رابردوودا ئێران ده‌یان لێدوانی دژ به‌یه‌كی داوه‌ له‌سه‌ر بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنا covid-19 ، ئه‌مه‌ش بۆته‌ هۆی ناڕه‌زایی زیاتری خه‌ڵك دژی ده‌سه‌ڵاتدارانی رژێمی ئێران.

دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌و نامه‌ نهێنییه‌ی دكتۆر قاسم جان بابایی بریكاری وه‌زیری ته‌ندروستی و خوێندنی پزیشكی، كه‌ 8 رۆژ له‌مه‌وبه‌ر حه‌سه‌ن روحانی سه‌رۆك كۆماری ئیسلامی ئێرانی ئاگاداركردۆته‌وه‌ له‌ بوونی 35 حاڵه‌تی كۆرۆنا له‌ ئێران و مردنی 4 كه‌س. هه‌رچه‌نده‌ میدیاكانی ئێران ئه‌م نامه‌یه‌ به‌ ساخته‌ ده‌زانن به‌ڵام ئاماره‌كانی ئه‌م دوو رۆژه‌ سه‌لمێنه‌ری ئه‌و راستییه‌ن.

به‌هۆی بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌ به‌پێی رۆژنامه‌ی زه‌ واشنگتۆن پۆست، وڵاتی كوه‌یت سه‌رجه‌م گه‌شته‌ ئاسمانییه‌كانی له‌گه‌ڵ ئێران راگرتووه‌ و نوسینگه‌ی هه‌رێمایه‌تی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی سه‌ر به‌ رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی رایگه‌یاندووه‌ كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی توندیان كردووه‌ به‌ به‌رپرسانی ئێرانه‌وه‌ و ئه‌و گازه‌نده‌یه‌شیان گه‌یاندووه‌ كه‌ حاڵه‌ته‌كانیان چه‌ند رۆژێكه‌ شاردۆته‌وه‌.

زه‌ واشنگتۆن پۆست باسی له‌وه‌شكردووه‌ كه‌ ئه‌م لێدوانه‌ی به‌رپرسانی رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی له‌كاتێكدایه‌ كه‌ ئێران به‌ره‌سمی رۆژی 20 فێبریوه‌ری، سێ حاڵه‌تی تووشبووی راگه‌یاند كه‌ دوانیان له‌ شاری قوم و ئه‌وه‌ی تریان له‌ شار عراق –ه‌ له‌ ناوه‌ڕاستی ئێران.

به‌ڵام میدیای ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی به‌پێی ئه‌و هه‌واڵانه‌ی ده‌یگه‌یننه‌ میدیا نێو ده‌وڵه‌تییه‌كان زۆر جیاوازه‌. رۆژنامه‌ی هێڵ ئاشكرایكردووه‌ كه‌ ژن و پیاوێك له‌دوای گه‌ڕانه‌وه‌یان له‌ شاری قوم رۆژی 19ی فێبریوه‌ری له‌شاری بابۆل له‌ كه‌رتی مازانده‌ران دوای ئه‌وه‌ی گومانی تووشبوونیان لێكراوه‌ گه‌یه‌ندراونه‌ته‌ نه‌خۆشخانه‌ و ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ هه‌ڵگری ڤایرۆسه‌كه‌ن.
هه‌روه‌ها هێل نوسیویه‌تی دكتۆر ره‌زا كوتشكینیا و جافید غولام زاده‌ كه‌ دوو كه‌سایه‌تی دیاری ئێرانین گیانیان له‌ده‌ستداوه‌. هه‌ندێك سه‌رچاوه‌ی ره‌سمی ئێرانیش ئه‌وه‌ی پشتراستكردۆته‌وه‌.

به‌پێی میدیای ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی له‌ ئه‌مریكا ئه‌مانه‌ رویداوه‌: (دوو نه‌خۆش گه‌یه‌ندراونه‌ته‌ به‌شی فریاگوزاری تاران، كه‌سێك له‌هه‌مه‌دان له‌ خۆرئاوای ئێران تووشبووه‌، له‌ شاری ئیلان له‌ خۆرئاوای ئێران كه‌سێك و له‌ شاری رشت له‌ باكوری ئێران دوو كه‌س و هه‌شت كه‌سیش له‌ شاری له‌هیجان له‌ باكوری ئێران به‌ ڤایرۆسی كۆرۆنا مردوون).

هه‌روه‌ها به‌پێی ئێران وایه‌رلاین سێ كه‌س به‌ گومانی تووشبوون به‌ ڤایرۆسه‌كه‌ گه‌یه‌نراونه‌ته‌ نه‌خۆشخانه‌ی یاسوگ له‌ باشوری ئێران و كه‌سێكیش له‌شاری سنه‌ له‌ ناوچه‌ كوردنشینه‌كان به‌ گومانی هه‌ڵگری نه‌خۆشییه‌كه‌ گه‌یه‌نراوه‌ته‌ نه‌خۆشخانه‌ی سنه‌.

هه‌روه‌ها رێكخراوی ئێران ئینته‌رناشنال راگه‌یاندووه‌ كه‌ تا ئێستا 8 كه‌س به‌هۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا-ه‌وه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌ی كامكار – ئارابینا له‌شاری قوم گیانیان له‌ده‌ستداوه‌ و له‌هه‌مان نه‌خۆشخانه‌ دوو كارمه‌ندی ته‌ندروستی نه‌خۆشخانه‌كه‌ش له‌ به‌شی چاودێری ورد له‌ژێر پشكنیندان به‌هۆی تووشبوونه‌وه‌. ئێران ئینته‌رناشناڵ نوسیویه‌تی:” رۆژی 20ی فێبریوه‌ری-ش ژنێك له‌ قوم گیانی له‌ده‌ستداوه‌ به‌هۆی نه‌خۆشییه‌كه‌وه‌”.

له‌شاری ماسالا له‌ كه‌رتی گیلان هاووڵاتیان رێگرییان كردووه‌ له‌ گه‌یاندنی دوو كه‌سی تووشبوو بۆ نه‌خۆشخانه‌ی ریساله‌ له‌ شاره‌كه‌ به‌ بیانووی ئه‌وه‌ی ئه‌بێته‌ هۆی بڵاوبوونه‌وه‌ی زیاتر له‌ نه‌خۆشخانه‌كه‌ و خه‌ڵكه‌كه‌ داوای كردووه‌ یه‌كێك له‌ نه‌خۆشخانه‌ی شاره‌كه‌ بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ دابینبكه‌ن. دواتر پۆلیس و كه‌سانی سه‌ر به‌ ئیتلاعات به‌ربه‌سته‌كه‌یان شكاندووه‌.

ئاژانسی رۆیته‌ر نوسیویەتی، ئێران، فرۆكه‌یه‌كی ئاماده‌كراویی به‌ تیمێكی پزیشكییه‌وه‌ ئاراسته‌ی چین كردووه‌ بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و 70 خوێندكاره‌ی كه‌ ماوه‌ی دوو هه‌فته‌یه‌ له‌سنوورێكی داخراوی كه‌رتی هێبی ماونه‌ته‌وه‌ و توانای ده‌رچوونیان نه‌بووه‌.

عه‌باس موسه‌وی وته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئێران رایگه‌یاندووه‌ كه‌ ئامانجه‌كه‌ گێرانه‌وه‌ی ئه‌و 70 خوێندكاره‌یه‌ كه‌ له‌ چین ئه‌خوێنن.
ئه‌وه‌ی جێگه‌ی گله‌یی رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانییه‌، تائێستا گه‌شتی ئاسمانی نێوان چین و ئێران به‌رده‌وامه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش ئه‌گه‌ری بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌ زیاتر ئه‌كات له‌ناو خاكی ئێراندا.

به‌پێی دواهه‌مین ئاماری ئه‌مڕۆ 21ی فێبریوه‌ری، ژماره‌ی مردن له‌ جیهاندا گه‌یشتۆته‌ 2 هه‌زار 247 كه‌س و تووشبوانیش گه‌یشتۆته‌ 76 هه‌زار و 716 كه‌س.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

(خەڵك) زانیاری وورد لەسەر خانەنشینبوونی فەرمانبەران و مامۆستایان ئاشكرا دەكات

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

 

وەزارەتی دارایی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە سەرەتای ئەمساڵەوە، لە نووسراوێكدا كە ئاڕاستەی سەرجەم فەرمانگەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان كراوە ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، هەر فەرمانبەرێك لە 1-1-2020ەوە بۆ 24-1-2020 خانەنشینی دەیگرێتەوە دەبێت خانەنشین ببێت و هەر فەرمانبەرێكیش دەكەوێتە دوای ئەو بەروارە دەتوانێت تاكو 1-7-2020 ماوەی كاركردنی لە فەرمانگەكان درێژ بكرێتەوە.
بەپێی زانیارییەكانی (خەڵك) دوا بەدوای ئەو بڕیارە، بۆ جارێكی دیكە وەزارەتی دارایی لە نووسراوێكی دیكەدا بڕیارەكەی پێشووی سڕ دەكات و ئاشكرایدەكات، هەر فەرمانبەرێك پێویستە لە وادەی خۆیدا خانەنشین بكرێت و بەهیچ شێوەیەك درێژكردنەوە نییە.

 

“بابەتی خانەنشینبوونی مامۆستایان لەم كاتانەدا زیان بە پڕۆسەی پەروەردە دەگەیەنێت”

 

لە بەدواداچوونێكی مەیدانی (تۆڕی مەیدانی خەڵك) ژمارەیەك لە قوتابخانە و مامۆستایان بەهۆی بڕیارەكەی وەزارەتی دارایی ڕووبەڕووی كێشە دەبنەوە، چونكە پێیانوایە خانەنشین بوونی مامۆستایان لە ناوەڕاستی ساڵی خوێندندا گرفتی گەورە و بۆشایی زۆر بۆ قوتابخانەكان بە گشتی و خوێندكاران بە تایبەتی دروستدەكات.

خالید محەمەد پسپۆڕی زانستی جوگرافی، وانە بە پۆلی دوانزەیەمی وێژەیی دەڵێتەوە دەڵێت، بەپێی تەمەنەكەم دەبێت مانگی داهاتوو خانەنشین ببم.
ناوبراو بۆ (خەڵك)ی ڕوونكردەوە، ناكرێت مانگێك خوێندنی پۆلی 12 مابێت و مامۆستای وانەكە گۆڕانكاری بەسەردا بهێنرێت، چونكە باجی گەورە تەنها خوێندكاران دەیدەن.
وتیشی”پێویستە لەبەر بەرژەوەندی خوێندكاران تا وادەی پێویست وادەی خانەنشین بوون بۆ ئەو مامۆستایانە درێژ بكرێتەوە”.

لای خۆشییەوە بەكر محەمەد بەڕێوەبەری پەروەردەی ڕۆژئاوا بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، بابەتی خانەنشین بوونی مامۆستایان لەم كاتانەدا زیان بە پڕۆسەی پەروەردە دەگەیەنێت.
وتشیی”وەزارەتی دارایی كە فەرمانێكی لەو شێوەیە دەردەكات، دەبێت لێكۆڵینەوەیەكی ووردتر بكات، چونكە ئەگەر حاڵەتێك لەو شێوەیە هەبێت بۆ خانەنشینی ژمارەكانیان زۆر نین”.
ڕوونیشیكردەوە، لەماوەی دوو مانگدا، وەزارەتی دارایی دوو فەرمانی دەركردووە لەسەر ئەو بابەتە، یەكێكیان ئاماژەی بۆ ئەوە دەكرد، 24-1 سەرجەم مامۆستایان و فەرمانبەران خانەنشین دەبن، ئەوانەی دوای ئەو بەروارەن بۆیان هەیە بچنە 1-7، بەڵام بڕیارێكی دیكە دەرچوو، دەڵێت كەس بۆی نییە بمێنێتەوە و خۆیان تەئكید لەسەر جێبەجێكردنی دەكەنەوە.
سەبارەت بە هەوڵەكانیان بۆ ئەو مەبەستە، ناوبراو ئاشكرایكرد، هەر هەوڵێك بدەین بۆ ئەو مەبەستە، بێ سوودە و دەبێت وەزارەتی دارایی پێداچوونەوە بكات.

 

“درێژكردنەوەی ماوەی خانەنشینی لە دەسەڵاتی وەزارەتی دارایی نییە و لە دەسەڵاتی ئەنجومەنی وەزیراندایە”

ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، وەزارەتی دارایی هیچ پرسێكیان بە ئێمە نەكردووە لەسەر ئەو بابەتە و ئەگەر بڕیارێكی نوێ بۆ دواخستنی خانەنشینیان بدرێت، دەتوانین بە ئاسانی چارەسەری كێشەكە بكەین و ژمارەی ئەو كەسانەشیان ئاڕاستە بكەین، چونكە ژمارەكە لەوە كەمترە كە كێشەی گەورە بۆ دارایی هەرێم دروست بكات.

بۆ بەدواداچوونی گرفتەكەی پەروەردە (خەڵك) پەیوەندی بە ئەحمەد عەبدولرەحمان وتەبێژی وەزارەتی دارایی حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە كرد و ناوبراو ئاماژەی بۆ ئەوە كرد، بابەتی درێژكردنەوەی ماوەی خانەنشینی لە دەسەڵاتی وەزارەتی دارایی نییە و لە دەسەڵاتی ئەنجومەنی وەزیراندایە.
وتیشی”بە نووسراوی ئەنجومەنی وەزیران ئەوە هاتووە، ئەوانەی دەگەنە تەمەنی خانەنشینی دەبێت خانەنشین بكرێن”.

ئاشكراشیكرد، پێویستە وەزارەتی پەروەردە ئەو داوایە ڕاستەوخۆ ئاڕاستەی ئەنجومەنی وەزیران بكات، نەك وەزارەتی دارایی.

بۆ ئەو مەبەستە (خەڵك) پەیوەندی بە جوتیار عادل وتەبێژی حكومەتەی هەرێمەوە كرد، بەڵام پەیوەندییەكەی بەردەست نەبوو.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

ڤایرۆسی كۆرۆنا نزیك به‌رده‌رگای ماڵمانه‌

خەڵک ـ لوقمان غەفوور

ئێران ئێواره‌ی رۆژی 19ی فێبریوه‌ری له‌ناكاو بڕیاریدا، سه‌رجه‌م قوتابخانه‌ و زانكۆكان له‌ شاری قوم داخرێن، ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی ئاشكرا بوو دوو هاووڵاتی به‌هۆی تووشبوون به‌ ڤایرۆسی کۆرۆنا- وه‌ گیانیان له‌ده‌ستداوه‌.

به‌م هه‌واڵه‌ ئێران بوو به‌سه‌ر مه‌شقی وڵاتان كه‌ له‌ دوو تووشبوو، هه‌ر دووكیان مردوون، له‌كاتێكدا وڵاتێكی وه‌ك ژاپۆن 705 كه‌س تووشبووه‌ كه‌چی 1 هاووڵاتی مردووه‌ یاخود وڵاتێكی وه‌ك سه‌نگاپۆره‌ له‌ 84 تووشبوو كه‌س گیانی له‌ده‌ستنه‌داوه‌. سه‌رچاوه‌یه‌كیش له‌ رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی به‌ واشنگتۆن پۆست-ی راگه‌یاندووه‌ كه‌ ئه‌مه‌ نیشانه‌یه‌ به‌پێی پێوه‌ری ستانداردی جیهانی بۆ خۆپاراستن و چاره‌سه‌ر به‌رامبه‌ر ده‌رده‌ كوشنده‌كان، ئێران پله‌ی سفره‌.

ئه‌م هه‌واڵه‌ له‌كاتێكدایه‌ كه‌ چین ئاشكرایكردووه‌ ڤایرۆسه‌كه‌ ئارامی به‌خۆیه‌وه‌ گرتووه‌ و رێژه‌ی تووشبوون له‌چاو هه‌فته‌ی پێشوو كه‌میكردووه‌، به‌ڵام ده‌شڵێن هێشتا زیاتر له‌ 45 هه‌زار هاووڵاتی له‌ كه‌رتی هێبی له‌ نه‌خۆشخانه‌كاندا له‌ژێر چاودێریدان و به‌پێی به‌رپرسانی چین له‌و ژماره‌یه‌ك 2000 یان ئه‌گه‌ری مردنیان هه‌یه‌.

ئه‌م تێڕوانیینه‌ی چین به‌پێی شاره‌زایانی رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی بۆ ئه‌و رێوشوێنه‌ توند و به‌ربه‌سته‌ ته‌ندروستیانه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ له‌ ماوه‌ی مانگی رابردوودا كردوونی هه‌ر له‌ رێگری هاتنه‌ده‌ره‌وه‌ی خه‌ڵكی شاری وۆهان –ی كه‌رتی هێبی له‌ ماڵه‌كانیان تا ده‌گاته‌ داخستنی هه‌موو رێگه‌كانی كه‌رتی هێبی به‌ كه‌رته‌كانی چین-ه‌وه‌.

ڤایرۆسی كۆرۆناcovid-19 له‌ چین، جگه‌ له‌وه‌ی زیانی گیانی گه‌وره‌ی بۆ ئه‌و وڵاته‌ هه‌بوو، بووه‌ هۆی دروستكردنی پشێوی بۆ وڵاتانی دراوسێش یه‌ك له‌و وڵاتانه‌ی كه‌ رۆژی 19ی فێبریوه‌ری تێیدا بڵاوبۆوه‌، وڵاتی ئێرانه‌. كه‌ هاوسنووره‌ له‌گه‌ڵ عیراق و توركیا و هندستان.

رۆژنامه‌ی زه‌ نیو یۆرك تایمز له‌سه‌ر زاری ره‌زا فابزاده‌ راوێژكاری وه‌زیری ته‌ندروستی ئێران -ه‌وه‌ ئه‌وه‌ی ده‌ستكه‌وتووه‌ كه‌ دوو هاووڵاتی مردوون به‌هۆی ڤایرۆسه‌كه‌وه‌ له‌ شاری قوم كه‌ 86 مایل له‌ تارانه‌وه‌ دووره‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ریش هه‌یه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌مه‌نیان له‌سه‌روو هه‌شتا ساڵه‌ بۆیه‌ گیانیان له‌ده‌ستداوه‌ ئه‌گه‌رنا ئه‌گه‌ری مردنیان كه‌متر ده‌بوو. ره‌زا فابزاده‌ ساوس چاینه‌ مۆرنین وتوشیه‌تی:”له‌هه‌فته‌ی پێشووه‌وه‌ چه‌ند حاڵه‌تێك تۆماركراون به‌ڵام له‌به‌ر باری ده‌روونی خه‌ڵك رانه‌گه‌یه‌نراوه‌”
نیویۆرك تایمز باسی له‌وه‌شكردووه‌ تا ئێستا ئێران به‌ره‌سمی هه‌واڵی بوونی ڤایرۆسه‌كه‌ی له‌ وڵاته‌كه‌ی رانه‌گه‌یاندووه‌، له‌كاتێكدا ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ بڵاوبووبێته‌وه‌.

لیژنه‌ی ته‌ندروستی نیشتمانی چین –یش بۆ رۆژنامه‌ی هێل-ی دوپاتكردۆته‌وه‌ كه‌ ته‌نیا رۆژی 19ی فێبریوه‌ری 114 كه‌س به‌ ڤایرۆسه‌كه‌ مردوون به‌مه‌ش ژماره‌ی مردن له‌ جیهاندا گه‌یشته‌ 2 هه‌زار و 126 كه‌س.

ئه‌ی چی دیكه‌ رویداوه‌ ئه‌م سه‌رله‌بانییه‌(20 ی فێبریوه‌ری) له‌دنیادا:

1-تووشبوون گه‌یشته‌ 75 هه‌زار و 727 كه‌س و مردنیش 2 هه‌زار و 126 كه‌س.

2-كۆریای باشور، 31 حاڵه‌تی نوێی تۆماركردووه‌ و به‌مه‌ش ژماره‌ی تووشبوان گه‌یشتۆته‌ 82 كه‌س.

3-ئه‌و كه‌شتییه‌ ده‌ریاییه‌ی ژاپۆن كه‌ ماوه‌ی هه‌فته‌یه‌ له‌ كه‌ناره‌ ئاوییه‌كانی ئوسترالیا راگیراوه‌ بۆ پشكنین، 180 كه‌سیان گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ژاپۆن ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی كه‌ 621 كه‌سی سه‌رنشینانی كه‌شتییه‌ زه‌به‌لاحه‌كه‌ تووشبوون به‌ ڤایرۆسه‌كه‌ و به‌پێی هه‌واڵه‌كان 2 كه‌سیان ئه‌مڕۆ 20 فێبریوه‌ری مردوون. هه‌موو سه‌رنشینه‌كانی خه‌ڵكی ده‌ره‌وه‌ی وڵاتی چین-ن.

4-به‌رپرسانی ته‌ندروستی ئۆكرانیا رایانگه‌یاند كه‌ ئه‌و 48 هاووڵاتییه‌ ئۆكرانییه‌ی تا ئێستا له‌ كه‌رتی هێبی-ن له‌ چین سه‌لامه‌ت و تووشی ڤایرۆسه‌كه‌ نه‌بوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان