ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

بۆ یەكەمجار شەڕڤان و پێشمەرگە بوون بە یەك
سبەینێ‌ پێنج ساڵ بەسەر بەرخۆدانی كۆبانێ تێدەپەڕێت

خەڵك – بەشی هەواڵ
پێنج ساڵ بەسەر تێكشانی داعش و شەش ساڵیش بە سەر دامەزراندنی كانتۆنەكانی ڕۆژئاوای كوردستان تێدەپەڕێت و كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، “كوردان لە هەوڵداندا بۆ پاراستنی كۆبانێ بوون بە یەك”.

لە ڕۆژێكی وەك ئەمڕۆدا و پێش پێنج ساڵ، دوای بەرخۆدانێكی 134 ڕۆژی، شاری كۆبانێ بەتەواوی لە دەست چەكدارانی داعش ئازادكرا و لەدوای ئەو ڕۆژەوە مێژوویەكی نوێ دەستی پێ كرد.

هەر لەو دەمەدا، پەڕلەمانی كوردستان بڕیاری ناردنی هێزی پێشمەرگەی بۆ ڕۆژئاوای كوردستان بۆ یارمەتیدانی (یەپەگە و یەپەژە) پەسەند كرد و دوای چەند ڕۆژێك چەند یەكەیەكی هێزی پێشمەرگە بە پێداویستی سەربازی و چەكی قورسەوە گەیشتنە ڕۆژئاوای كوردستان و شاری كۆبانێ‌ و بوونە پاڵپشتێكی بەهێز بۆ بەرخۆدانی كۆبانێ‌ و تا كۆتایی تێكشكاندنی داعش لەو شارە مانەوە و لەگەڵ شەڕڤانان نەیانهێشت شارەكە بكەوێت و بەتەواوی ئازادیان كردەوە.

كۆنگرەی نەتەوەیی كوردستان (كەنەكە) لە ڕاگەیەنراوێكدا، كە وێنەیەكی دەست (خەڵك) كەوتووە ڕایگەیاندووە، كۆبانێ یەكێك لە كانتۆنەكانی ڕۆژاوئای كوردستانە، كە لە ٢٧ی مانگی ١ی ٢٠١٤ دامەزرا، سبەینێ ساڵیادی دامەزراندنی ئەو كانتۆنەیە، كە كۆبانێ بووە ناوێكی درەوشاوەی مێژووی كورد و ئازادیخوازانی جیهان، كە لە ڕۆژێكی وەك ئەمڕۆدا لە چەتەكانی داعش پاككرایەوە و بووە دەستپێكی تێكشكانی چەتەكانی داعش لە سوریا و عیراقدا.

ڕاشیگەیاندووە، پێنج ساڵ بەسەر تێكشانی چەتەكانی داعشدا تێدەپەڕێت، داعش داگیركردنی كۆبانێی كردبووە ئامانجی خۆی، بەڵام كۆبانیانیش بەرخۆدان و پاراستنیان كردبووە ئامانجی مان و نەمان.

ئاماژە بۆ ئەوەشكراوە، كۆبانێ لە سەرانسەری كوردستاندا بوو بە ناوەندی بەرگری، بۆ جیهانیش بوو بە سومبولی ڕووناكی، كوردان لە هەوڵداندا بۆ پاراستنی كۆبانێ بوون بە یەك، لە باكور، باشور و ڕۆژهەڵاتی كوردستان گەریلا، لە باشوری كوردستان پێشمەرگە چوون بە دەنگ یەپەگە و یەپەژە و خەڵكی كۆبانێ-وە.

دەقی ڕاگەیەنراوەكەی كەنەكە:

داعش كە لە رەگەزپەرستانی ناوچەكە و جیهادیستەكانی جیهان پێكهاتبوو، سەركەوتنی كوردستانیانی لە رۆژاوای كوردستان پێ قبوڵ نەئەكرا، هێرشی كردە سەر كۆبانێ، هەموو داگیركەرانی كوردستانیش بەو هێرشە شادمان بوون، بەڵام پشتیوان و یاریدەدەری هەرە بەهێزی داعش، دەوڵەتی توركیا بوو، توركیا بە مەبەستی تەفروتوناكردنی كورد لە “باكوری سوریا”، بە فراوانی هاوكاریی لۆجستیكی داعشی كرد، داعش كە لە تەلكۆچەرو تەلخەلەف تێكشكا بوو، داخی ئەو شكانەی بە كۆبانێ رشت و هێرشی كردە سەری، ئەوەبوو كۆبانێ كە لە مانگی ٩ی ٢٠١٤ـەوە كەوتبووە بەر هێرشەكانی داعش، بەرخۆدانێكی مەزن و بێوێنەی كرد، داعش داگیركردنی كۆبانێی كردبووە ئامانجێكی سەرەكی خۆی،بەڵام كۆبانیانیش بەرخۆدان و پاراستنی كۆبانێیان كردبووە ئامانجی مان و نەمانی خۆیان، كۆبانیان بە پێشەنگی هێزەكانی یەپەگە و یەپەژە بەرخۆدانێكی مەزنیان رێكخست، ئیدی كۆبانێ بوو بە مەیدانی جەنگ دژی وەحشییەت، كوردستانیان و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دنیاش لەسەر بنەمای ئەو راستییەی كۆبانێ هەڵوێستی خۆیان دیاریی كرد.
كۆبانێ لە سەرانسەری كوردستاندا بوو بە ناوەندی بەرگریی، بۆ جیهانیش بوو بە سومبولی رووناكیی، كوردان لە هەوڵداندا بۆ پاراستنی كۆبانێ بوون بە یەك، لە باكور، باشور و رۆژهەڵاتی كوردستان گەریلا، لە باشوری كوردستان پێشمەرگە چوون بە دەنگ یەپەگە و یەپەژە و خەڵكی كۆبانێوە، لە سەرانسەری كوردستان و لە دەرەوەی وڵاتیش بە سەدان كوردستانیان روویان كردە كۆبانێ و بە فیداكاریی شانبەشانی كۆبانیان شەڕی پاراستنی وڵاتیان كرد، كۆبانێ بوو بە سەنگەری نیشتمانپەروەرانی كوردستان، دنیای مرۆڤدۆست و دیموكراتیش بە بەرخۆدانی كۆبانیان و خەڵكی كوردستان سەرسام بوون و پشیوانییەكی بەهێزیان پیشاندا، هاوپەیمانیی نێونەتەوەیی دژی داعشیش هاوكاریەكی مەزنی سەربازی و مرۆیی كرد، كۆبانێ بەو هەنگاوە بەرز و بەهێزەی رێككەوتنی ناوخۆیی و بە پشتیوانیی دنیای دیموكرات، لە ٢٦ی كانوونی دووەمی ٢٠١٥دا لە تاریكستانی داعش رزگار كرا.

بەرخۆدانی كۆبانێ بوو بە سەرەتای تێكشكانی داعش، داعش یەكەمین گورزی بەهێزی تێكشانی لە كۆبانێ بەركەوت، دوای سەركەوتنی كۆبانێ، هێزەكانی رزگاریی هەنگاو بە هەنگاو كەوتنە ڕاونانی داعش و تەواوی ناوچەكانیان بە رەقەی پایتەختیشیانەوە لێ پاك كردنەوە، چوار ساڵ دوای ئازادكردنی كۆبانێ و لە چوارەمین ساڵوەگەڕیدا، دوا گوندی ژێر دەستی داعش لە داعش پاككرایەوە، ئێستاش دەستی داعش لە هیچ شار و شارۆچكەو گوندێكدا نەماوە، ئەمەش بۆ تەواوی مرۆڤایەتی سەركەوتنێكی گەورەو بەهادارە، ئەم سەركەوتنەش هی هێزەكانی سوریای دیموكرات و هاوكار و هاوپەیمانەكانیانە، ئێمە پڕ بە دڵ پیرۆزبایی لە قەسەدەو هاوكارەكانی ئەكەین.

ئێستا هەفتەی ساڵوەگەڕی دامەزراندی كانتۆنەكانی رۆژاوای كوردستانە، هەروەك ئەزانن لە ٢١-١-٢٠١٤دا كانتۆنی جزیرە، لە ٢٧-١-٢٠١٤دا كانتۆنی كۆبانێ و لە ٢٩-١-٢٠١٤دا كانتۆنی عەفرین دامەزران و ڕاگەیەنران، سەركەوتنی كۆبانێ و تێكشكانی تەواوی داعشیش لە هەمان هەفتەدا بەدیهات، ئێمە ئێستا پیرۆزبایی سێ سەركەوتن بە یەكەوە ئەكەین.

راپۆرت

پەیوەندییەكانی ئەنەكەسە و دەسەڵاتدارانی رۆژئاوا تێكچوونەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ

جارێكی دیكە پەیوەندییەكانی ئەنجومەنی نیشتمانی كوردی سوریا ئەنەكەسە لەگەڵ دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستان تێكچووەوە.

مانگی رابردوو بە چاودێری ئەمریكا پارتی یەكێتی نیشتمانی كوردستان پەیەنەكەسە كە سەر بە دەسەڵاتدارانی رۆژئاوای كوردستانە لەگەڵ ئەنەكەسە لەسەر دروستكردنی ئەنجومەنێك وەك مەرجەعی رۆژئاوای كوردستان رێككەوتن.

جارێكی دیكە ناكۆكییەكانی هەردوولایەنی ئەنەكەسە و حكومڕانەكانی رۆژئاوای كوردستان سەریهەڵدایەوە دوای راگەیەنراوێكی ئەنەكەسە كە داوای گەڕانەوە بۆ سیستمی خوێندنی سەر بە حكومەتی سوریا و سیستمی خۆسەری رۆژئاوا دەكات.

لەوبارەیەوە كۆما جڤاكێن كوردستانێ كەجەكە لە راگەیەنراوێكدا دەڵێت: لە دۆخێكی بەم شێوەیەدا پێویستە: هەموو لایەك خاوەن چ هێڵێكی سیاسی بن، هەموو كوردێكی وڵاتپارێز و دیموكراتەكان لەسەر بناغەی مافە نەتەوەییەكان و دیموكرات خاوەنداری لە هەڵوێستی نەتەوەیی بكەن. لەبەرئەوەی لە دۆخی ئەمڕۆدا یەكڕیزی نەتەوەیی ئیدی لە هەڵبژاردەیەك زیاتر، بۆ ئێمە پێویستیەكی هاشاهەڵنەگرە.

وتیشی: لەم ڕۆژانەی دواییدا ڕاگەیەنراوی ئەنەكەسە لەبارەی خوێندنگاكانی سەر بە خۆبەڕێوەبەرایەتی خۆسەر و گەڕانەوە بۆ سیستمی خوێندنی حكومەتی شام و هەڵوەشاندنەوەی سیستمی هاوسەرۆكایەتی، بە ئاشكرایی بەو واتایە دێت كە لە دوژمن زیاتر دوژمنایەتی لەبەرانبەر بەها و دەستكەوتەكانی گەلی كورد گەلانی تری هەرێمەكە دەكرێت. هەمان ئەنەكەسە كە دوای ئەوەی لەگەڵ بەرپرسانی توركیا قسەی كرد و وتی، بڕوانامەی خوێندنگاكانی هەرێمەكانی سەر بە بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر، لە نێودەوڵەتیدا كاری پێناكرێت.

راشیگەیاند، دوو دەستەواژەی (دژە كورد) و (دژە دیموكراسی) كە هەموو ساتێك لەدژی شۆڕشی ڕۆژئاوا بەكار دەهێنرا و بە هاوكاریكردنی حكومەتی شام تاوانبار دەكرا، ئەمڕۆ بە هەڵوێستی خۆی لە بەرانبەر پەروەردەی زمانی كوردی و پشتگیریكردن لە گەڕاندنەوەی سیستمی خوێندنی ڕژێمی سوریا دوو ڕاستین كە پێكەوە ئاشكرا بوون، ئەنەكەسە كە بەهۆی ئەوەی بە هیچ شێوەیەك بەشداری لە پڕۆسەی تێكۆشانی شۆڕشی ڕۆژئاوا نەبوو و هیچ باجێكی نەدا، بۆیەش خاوەنداریكردن لە دەستكەوتەكانی ڕۆژئاوا وەك ئەركی خۆی نابینێت و ئامادەیە مامەڵە بەم دەستكەوتانە بكات. ئەنەكەسەش باش دەزانێت كە سەرەتا گەلی كورد، گەلان باكوور و ڕۆژهەڵاتی سوریا بە هیچ شێوەیەك داواكاری گەڕاندنەوەی سیستمی خوێندنی ڕژێم و هەڵوەشاندنی سیستمی هاوسەرۆكایەتی قبوڵ ناكەن.

ئاماژەی بەوەشكردووە، بەم ڕۆژەڤە بێواتایانە تا دەتوانێت پڕۆسەی كۆبوونەوەكانی یەكێتی نەتەوەیی درێژ دەكات. ئاڵۆزی دەكات و لە ئەنجامدا پەیەنەكە بە تێكدانی كۆبوونەوەكان تاوانبار دەكات.

لە ساڵی 2012 دوای شۆڕِشەكانی سوریا كە ساڵێك پێشتر دەستیپێكرد، كوردەكانیش راپەڕین و شارەكانی رۆژئاوای كوردستانیان گرت و پارتی یەكێتی دیموكرات پەیەدە دەسەڵاتی گرتە دەست.

هەر زوو ناكۆكییەكان لە نێوان ئەنەكەسە و حكومڕانەكانی رۆژئاوا دەستیپێكرد و سەرجەم بارەگاكانی ئەنەكەسە داخران و سەركردەكانیان دەستگیركران و كاری سیاسی و رێكخراوەییان لێ قەدەغەكرا.

دوای دوو رێككەوتنیش لە دهۆك و هەولێر ئەنەكەسە و پەیەدە نەیانتوانی بگەنە رێككەوتن، تا دوای فشارەكانی ئەمریكا لە مانگی رابردوو رێككەوتنێكیان واژۆكرد.

بە ڕای چاودێرانی سیاسی جێبەجێكردنی ئەو رێككەوتنەی لە رۆژئاوا كراوە، قورسە، بەهۆی ئەوەی میكانیزمەكانی جێبەجێكردنی دیارینەكراوە و قورسە ئەنەكەسە بچێتە ژێر سیستمی حكومڕانی رۆژئاوا كە لەسەر بنەماكانی بیروباوەڕ و كاری پەكەكە دامەزراوە، حكومڕانەكانی رۆژئاواش ئەستەمە سازش لە گۆڕینی ئەو بنەمایانەی حكومڕانی بكەن.

بە ڕای چاودێران خاڵێكی دیكەی ناكۆكی لەسەر هێزە سەربازییەكانە، چونكە ئەنەكەسە خاوەنی هێزێكی مەشقپێكراو و راهێنراوە لە هەرێمی كوردستان كە ژمارەیان زیاتر لە پێنج هەزار كەسە و یەپەگە رێگانادات بگەڕێنەوە رۆژئاوا، ئەنەكەسەش ساز لە گەڕانەوەی هێزەكەی بەناوی لەشكری رۆژ ناكات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

توركیا پەنا بۆ سپیكردنەوەی پارە دەبات

خەڵك- بەشی هەواڵ

پارتی داد و گەشەپێدانی دەسەڵاتداری توركیا پرۆژە یاسایەك پێشكەشی پەرلەمان دەكات بۆ دووبارە گەڕاندنەوەی پارە لە دەرەوە، ئەو یاسایە رێگا دەدات بەشێوەیەكی كاتی بە كەس و كۆمپانیاكان بۆ گواستنەوەی پارە و ئاڵتوون و دراوە بیانییەكان بەبێ پشكنینی باج و لێكۆڵینەوەی تاوان یان سزا یان غەرامە، ئەمەش لەشێوەی سپیكردنەوەی پارەدایە بە پێی راپۆرتی رۆژنامەی ئەحوالی توركی.

رۆژنامەی زولفەقار دۆغان نوسی: گۆڕانكارییە یاساییەكان كە یاسای گەڕانەوەی پارە دەگرێتەوە تا ئێستا شەش جار كراوە كە یەكەم جار لە قەیرانی دارایی جیهانی 2008 دەركەوت.

ئاماژەی بەوەشكردووە ئەمجارە دەبێتە حەوت جار كە دەبێتە پرۆژە یاسایەكی تەواو.

ئەنقەرە چاوەڕێی 259 ملیار دۆلارە

دواین یاسا كە پێشكەشكی پەرلەمان كراوە، هەر وردبونەوە و لێكۆڵینەوەیەك لەسەرچاوە داراییەكان دوردەخاتەوە و هیچ باجێكیش دانانێت.

رۆژنامەی ئەحوال نوسیویەتی: قەبارەی ئەو سەرمایەی حكومەت چاوەڕێی گەڕانەوەیەتی لە دەرەوە دەگاتە 259 ملیار دۆلار، بۆیە هیچ پرسیار و باجێكی لەسەر دانانێت لە پێناو گرەنتی گەڕانەوەی بۆ نێوخۆی وڵات.

پشتگوێخستنی دادگای دەستوری

لەلایەكی دیكەوە مەترسی هەیە دادگا ناوخۆییەكان بڕیاری دادگای دەستووری جێبەجێنەكەن و بەرزترین دادگا لە وڵات پشتگوێبخەن.

گرەنتی چییە بۆ كەس و كۆمپانیاكان كاتێك دادگاكانی دارایی و باج یاسا نوێیەكە پشتگوێبخەن.

سەرجەم لایەنە نێوخۆیی و بیانییەكان لە توركیا دەتوانن سود لەو هەلە وەربگرن بۆ گەڕانەوەی سەرمایەكانیان لە دەرەوە، بەڵام یاساكە ئەوانە ناگرێتەوە كە ناچنە ژێر باری باجی داهاتەوە.
ئەم جوڵەی دوایی هاوكاتە لەگەڵ زیانی سیاسی و ئابوری و دادوەری و دامەزراوەیی دیار لە توركیا و پاشەكشەی ئابوری و قەرز گەیشتووەتە بەرزترین ئاستی لەگەڵ زیادبوونی پەرەسەندنە سیاسییە ناوخۆیی و دەرەكییەكان.

كۆچی وەبەرهێنانی بیانی

ئەو ژینگە نوێیەی توركیا ئاستەنگی بۆ وەبەرهێنانی بیانی دروستكردووە، بۆیە زۆریان كۆچیان كردووە لەگەڵ توانای هەڵگیرسانی ململانێ لە چوار بۆ پێنج بەرە و هەڕەشەكانی ئەمریكا و ئەوروپا بە سەپاندنی سزا بە سەر توركیادا.

توركیا بە قورسترین قەیرانی داراییدا تێپەڕ دەبێت بەتایبەت رۆژانە لیرەی توركی بەهاكەی لە بەرامبەر دۆلاری ئەمریكیدا لە دەستدەدات.

هۆكاری پاشەكشەی ئابووری توركیا

ئابوریناسان هۆكاری پاشەكشەی ئابوری توركیا و دابەزینی بەهای لیرە لە چەند هۆكارێكی ناوخۆیی و دەرەكیدا دەبیننەوە.

ئابوریناسەكان ئاماژە بەوە دەكەن، لە هۆكارە دەرەكییەكانی قەیرانی دارایی توركیا، نەخۆشی كۆرۆنا و دابەزینی ئاستی چوونی گەشتیاران بۆ توركیا بۆ نزمترین ئاستی، كە ئەو وڵاتە زۆر پشت بە گەشتیاری دەبەستێت لەگەڵ كاریگەرییەكانی دیكەی نەخۆشی كۆرۆنا بۆ سەر ئابوری جیهان بە گشتی.

هۆكارێكی دیكەی دەرەكی تێوەگلانی توركیایە لە چەندین ململانێی هەرێمی وەك سوریا، عێراق، لیبیا، قەرەباغ لەنێوان ئازەربایجان و ئەرمینیا، كشمیر لەنێوان پاكستان و هیندستان، دژایەتی ئیسرائیل كە تا ئێستاش هاوبەشێكی گەورەی ئابوری توركیا، تێكچوونی پەیوەندییەكانی توركیا لەگەڵ ئەمریكا و ئەوروپا لەسەر گەڕان بە دوای وزە لە دەریای ناوەڕاست و كڕینی موشەكی ئێس 400 روسی.

هاوكات پشتیوانییەكانی توركیا بۆ ئیخوان موسلیمین و گروپە چەكدارە توندڕۆكان و شەڕی كورد هۆكاربوون بۆ دابەزینی خواست لەسەر كاڵای توركی لە چەندین وڵات بەتایبەت لە سعودیە و ئیمارات و میسر و هەرێمی كوردستان.

لە هۆكارە ناوخۆییەكانیش رۆشتنی توركیا بەرەو دەوڵەتێكی دەسەڵاتی تاكە كەسی كە پێشتر دەسەڵات لە چەند دامەزراوەیەكدا بوو، ئێستا كۆبووەتەوە لە تەنها كەسێكدا، ئەوەش كاریگەری لەسەر ئاستی ناوخۆ و زیاتر بوونی ململانێكان ناسەقامگیری سیاسی و ئابووری كردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

دابەشكردنی نەوت لە عیراق دەستی پێكرد و ڕەوانەی هەرێمیش كرا

خەڵك- بەشی هەواڵ
وەزارەتی نەوتی عیراق ئاشكرای دەكات، كە دەستیان كردووە بە دابەشكردنی یەكەم بەشی بڕە نەوتی ئەمساڵ و جەختیشدەكاتەوە، كە بڕی پارەی كارتی نەوت تەنها (2) هەزار دینارە، هاوكات ڕۆژانە بۆ هەر شارێكی هەرێم چەند تەنكەرێك دەنێردرێت.

وەزارەتی نەوتی عیراق لە بەیاننامەیەكدا ئاماژەی بەوەكرردووە، كە دەستیان كردووە بە دابەشكردنی یەكەم بەشی بڕە نەوتی سپی ئەمساڵ بە كارتی ژمارە (4) و بۆ ئەوەش هاووڵاتیان دەتوانن بچنە بریكارەكانی خۆراك بۆ وەرگرتنی كارتەكان.

ئاشكراشی كردووە، كە بەرامبەر كارتی نەوت تەنها 2 هەزار دینار وەردەگیرێت لەلایەن بریكارەكانی خۆراكەوە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، كە هەر خێزانێك بڕی 100 لیتر نەوتی بە كارت پێ‌ دەدرێت و لە بەرامبەردا بڕی 15 هەزار دینار وەردەگیرێت.

پێشتر غالب محەمەد، ئەندامی پەڕلەمانی عیراق بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، كە عیراق دەستی كردووە بە ناردنی نەوت بۆ هەرێمی كوردستان و ڕۆژانە بۆ هەر شارێكی هەرێم بەشە نەوتی خۆی دەنێردرێت و بۆ هەر بەرمیلێكیش 31 هەزار دینار دیاری كراوە.

وتیشی، “ئەگەر لەو بڕە پارەیە زیاتر لە هاووڵاتیان وەربگیرێت ئەوا بەدواداچوون دەكەن و حكومەتی عیراقی لێ‌ ئاگادار دەكەنەوە”.

سەرچاوەیەكیش لە بەرهەمە نەوتییەكانی سلێمانی بۆ (خەڵك) وتی، “ڕۆژانە چەند تانكەرێك نەوت بۆ سلێمانی و هەڵەبجە دەگات و لە ئێستادا لە خەزانەكان كۆدەكرێتەوە و هەر كات بڕەكەی زۆربوو دەست بە دابەشكردنی دەكرێت.

جەختیشی كردەوە، كە تا ئێستا بڕیار نەدراوە لەكوێوە دەست بە دابەشكردنی نەوت بكرێت.

ئەو بڕە نەوتەی عیراق بۆ هەرێم دەینێرێت 150 ملیۆن لیترە و لە ئێستاشدا لە ناوچە ساردەكانی دهۆك وەك (كانی ماسی) دابەشكردن دەستی پێ‌ كردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان