ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

ڤایرۆسی كۆرۆنا: خۆپاراستن و چارەسەر و نیشانەكانی


لوقمان غەفوور

گۆڤاری نیو ئینگلاند جۆرنالی پزیشكی-ی ئەمریكی لە ژمارەی 24ی جێنیوەری وتارێكی 6 لاپەڕەیی بڵاوكردۆتەوە لەسەر نەخۆشی كۆرۆنا، بەپێویستمزانی بەشی پێویستی بۆ خوێنەرانی كورد بگوازمەوە:
ڤایرۆسى كۆرونا كە بە (nCoV-2019) ناسراوە تا رۆژی 24ی جێنیوەری لە وڵاتی چین 45 كەسی كوشتووە و 1429 كەسی تۆماركراوە. لەئەمریكاش دوو حاڵەت تۆماركراوە ئەویش پیاوێكی تەمەن 30 ساڵ لەویلایەتی واشنگتۆن و ژنێكی تەمەن 60 ساڵ –ی خەڵكی شیكاگۆ-ی ویلایەتی ئیلینۆیا، دوای ئەوەی لە چین گەڕاونەتەوە، دەركەوتووە هەڵگری ڤایرۆسەكەن و لەژێر پشكنیندان.

هەروەها لەوڵاتانی فەرەنسا و كۆریای باكوور و ژاپۆن و نیپاڵ و تایلاند و سەنگاپۆرە و مالیزیا و ڤێتنام و تایوان و ڕوسیا و عەرەبستانی سعودیە و ئوسترالیا-شی گرتۆتەوە و لەهەروڵاتەش بە ژمارەی جیاواز 3-4 كەس دیاریكراوە.

تا ئەمساتە زانایان هەوڵدەدەن لە چۆنێتی تەشەنەسەندنی ڤایرۆسەكە بگەن، بەڵام لەوە دڵنیا بوون كە لەمرۆڤەوە دەگوازرێتەوە بۆ مرۆڤ.

سەنتەری كۆنترۆڵكردن و خۆپاراستن لەنەخۆشییەكان (CDC) كە رێكخراوێكی نیشتمانی گشتییە بۆ تەندروستی لەئەمریكا و سەنتەری كۆنترۆڵكردنی نەخۆشییە ترسناكەكانە و سەر بەئاژانسی حكومەتی فیدرالی ئەمریكای وەزارەتی تەندروستییە و بارەگای سەرەكی لە ویلایەتی جۆرجیایە، لەئێستادا زیاتر سەرقاڵی خۆپاراستن و چاودێریكردنی تەندروستییە بۆ روبەرووبوونەوەی ڤایرۆسەكە.

چی لەرووخساری كەسی تووشبوودا دەبینرێت:
بەپێی سەنتەری كۆنترۆڵكردن و خۆپاراستن (CDC)، دەشێت ئەو كەسە هەست بە ترس بكرێت لە تووشبوونی ئەگەر:
*تا-ی لەرادەبەدەر و بەئەستەنگ هەناسەدان-ی تیابینرا، ئەویش دوای ئەوەی زانرا كەسەكە گەشتی وڵاتی چین-ی كردووە یاخود پەیوەندی هەبووە بە كەسێكەوە كە گومانی لێدەكرێت یان لە گەشت گەڕاوەتەوە.

*كۆكەی توند و سوتانەوەی قوڕگ

*هەستی كرد بە گیان داهێزرانێكی لەناكاو و شەكەتی ماسولكەكان و سەریەشە و گێژبوون.
هەرچەندە دۆن هۆڵت، پسپۆری نەخۆشییە هەناوییەكانی منداڵان لە پۆرتلاند، دەڵێت:”یەكێك لە گرفتەكانی ئەم ڤایرۆسە ئەوەیە هەمان نیشانەی ئەنفلۆنزای ئاساییە، بۆیە پێویستە هەركەس هەستی بە ئەنفلۆنزا كرد سەردانی پزیشك بكات بەبێ هیچ خۆ دواخستنێك”.

كێ زیاتر ئەگەری مردنی زیاترە؟

ئەوكەسانەی كە سیستمی بەرگرییان لاوازە ئەگەری مردنیان خێراترە ئەوانیش منداڵ و كەسی بەتەمەنە.

خۆپاراستن هیچ بودجەیەكی ناوێت:
*پێویستە سەردانی وڵاتی چین راگیرێت بۆ ماوەیەك تا كۆنترۆڵی نەخۆشییەكە دەكرێت لەو وڵاتە. هەر ئەوانەشی كە لەوێوە دێنەوە لەم ماوەیە بێ هیچ چەند و چونێك پێویستە لەلایەن (چاودێری پزیشكی خێرا) پشكنینیان بۆ بكرێت.

*تائێستا هیچ كوتانێك دژی نەخۆشییەكە نەدۆزراوەتەوە تا پێشوەخت هاووڵاتی تووشنەبوو بیدات لەخۆی، بۆیە لەئێستا خۆپاراستن بە پلەی یەكەم دێت لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا.

*ئاژەڵ و باڵندەی ماڵی ئەگەری تووشبوونی هەیە بە ڤایرۆسەكە بۆیە نابێت رێگەی بدرێت لە شوێنی پیس خواردن بخوات. ئەو خواردن و پاشماوەی خواردنانە بۆ باڵندە و ئاژەڵی ماڵی بەكارنەهێنرێت چونكە دوور نییە لەلایەن شەمشەمەكوێرەوە قەپی لێگیرابێت و ئەویش سەرچاوەی هەڵگری ڤایرۆسەكەیە لەگەڵ مار-دا.

*ئەو شوێنانەی شێدارن و ئاژەڵ و باڵندە و زیندەوەری ئاوی لێدەفرۆشرێت پێویستە بە هەموو شێوەیەك لەلایەن لیژنەی خۆپاراستنەوە چاودێری بكرێت تا ئاستی داخستن ئەگەر گومان كرا شوێنەكە شیاو نییە.

ئەی چۆن خۆت ئەپارێزیت؟

بەپێی (CDC) و ئەوانەی پسپۆرن لە چاودێری تەندروستی پێیانوایە پێویستە:
*جلوبەرگی هیچ كەس بەكارنەهێنیت.

*دەست مەبە بۆ چاو و لوت و دەم، چونكە ئەم سێ ئەندامە سەرچاوەی گواستنەوەی ڤایرۆسەكەیە.

*لەئێستا پێویستە هەر 20 دەقیقە جارێك دەستت بە سابون و شامپۆ بشۆیت لە هەر جێگەیەك بیت و هەوڵبدە جێڵی پاكژكەرەوە لەناو دوكان و شوێنی كار و ناو ئۆتۆمبێلەكەت دانێ لەهەر 5 دەقیقە جارێك دەستی پێ تەعقیم بكە، خۆ ئەگەر ماددە و گیراوەی كهولی هەبێت باشتر و بەهێزترە بۆ لەناوبردنی ڤایرۆسەكە.

*لەماڵەوە هەوڵبدە هەموو كەس قاپ و كەوچك و كەلوپەلی خۆی بەكاربهێنێت تا دەنگۆی ڤایرۆسەكە كۆتایی دێت.

*تا ئەتوانی رۆژانە ئاوی زۆر بخۆرەوە بۆ ئەوەی لەئەگەری تووشبووندا، بەرگەی سەرەتای نەخۆشییە بگریت تا چارەسەر دەكرێیت.

*ئاگاداربە بە هیچ شێوەیەك ئەسپرین بۆ منداڵ بەكارنەهێنرێت لەكاتی هیچ ئەنفلۆنزایەكدا.

*تا ئەتوانی دوور كەوەرەوە لە شوێنی فرۆشتنی ئاژەڵ و باڵندە و زیندەوەری دەریایی، ئەوانەش كە فرۆشیارن ئەبێت (دەستكێش لەدەست بكەن، كەمامە بە دەمولوتیانەوە بێت، بەدلەیەك لەبەربكەن كە ئاو نەگرێتە خۆی).

كەسی تووشبوو چۆن مامەڵەی لەگەڵ بكرێت:

*كەسەكە ئەبێت دوورخرێتەوە لە كۆمەڵگە، لە نەخۆشخانەی تایبەت دابنرێت و ئەو پزیشك و كەسانەی دەچنە لای بە جلوبەرگی تایبەتەوە لەدووی 6 پێ لێیەوە دوور بن.

*بەهیچ شێوەیەك نابێت هیچ كەسێك جگە لە تیمی پزیشكی سەردانی نەخۆشەكە بكات و لە شوێنێكی تایبەت بە شوێنی چاودێری سەردانیكارەكان بمێننەوە تا بتوانرێت خۆ لەسەردانی كردنی بپارێزیت تا نزیك چاكبوونەوە.

لەئەمریكا:

هەرچەندە پسپۆرانی ویلایەتی ئۆریگۆن حكومەتی فیدرال-یان ئاگاداركردۆتەوە دۆخەكە لەئەمریكا ترسناك نییە بەڵام رێوشوێنی خۆپاراستن، زۆر پێویستە و ئاگاداركردنەوەی هاووڵاتیان ئەركێكی نیشتمانییە، سەنتەری خۆپاراستن و كۆنترۆڵكردن (CDC) ئەوەی راگەیاند كە لەرۆژی 25 جێنیوەرییەوە فرۆكەخانەی جۆن كەنەدی لە نیۆیۆرك و فرۆكەی سان فرانسیسكۆ و فرۆكەخانەی لۆس ئەنجلس، فرۆكەخانەی هارتسفێڵد جاكسۆن ئەتلەنتا و فرۆكەخانەی شیكاگۆ، هەستاوە بە پشكنینی ئەوانەی كە دەگەڕێنەوە لە وڵاتی چین.

دواهەمین ڤایرۆسی كوشندەش، كە لە رۆژی 16ی جێنیوەری بەرپرسانی تەندروستی چین ئاشكرایان كرد بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسێكی نوێی-یە هاوشێوەی سارس-ە كە لە ساڵی 2003 جیهانی تووشی شۆككرد.

نەخۆشیی ڤایرۆسی كۆرۆنا بریتییە لە هەوكردنی توندی قوڕگ و دواتر پوكانەوەی گورچیلە و مردنی كەسەكە. زانایانی پزیشكی پێیانوایە ئەمە نەوەیەكی نوێی (سارس) ڤایرۆسی كۆرۆنا-یە. كە بۆ هەمان خێزانی ئەو ڤایرۆسە دەگەڕێتەوە و نەخۆشییەكی توندە و تووشی كۆئەندامی هەناسە دەبێت. هەروەك ڤایرۆسی كۆرۆنا مرۆڤ تووشی تا و كۆكە و پوكانەوەی گورچیلە دەكات.

ڤینسینت مۆنستەر، زانای ڤایرۆلۆجست لە تاقیگەی رۆكی ماونتن، پێوایە كە ڤایرۆسی كۆرۆنا وەك سارس وایە لەنێو شەمشەمە كوێرەدا سوڕی ژیانی تەواو دەكات و زیندەوەرێكی تر دەیگوازێتەوە بۆ مرۆڤ ئەویش بەشێوەیەك كە شەمشەمە كوێرەكە خواردێك دەخوات و پاشماوەكەی بەجێدێڵێت، دواتر بەراز و سەگ و باڵندەكان دەیخۆن، یان راستەوخۆ شەمشەمەكوێرەكە لەرێگەی مارەوە دەخورێت. دواتر كاتێك مرۆڤ پەنا دەباتە بەر خواردنی مارەكە، تووشی نەخۆشییەكە دەبێت، یان ئەگەر مرۆڤ گۆشتی بەراز و سەگ و پەلەوەرەكان بخوات، ئەوكات تووشدەبێت، دەشڵێت: “خۆ ئەگەر مرۆڤ راستەخۆ شەمشەمە كوێرە بخوات ئەوە ترسناك ترە، هەر ئەوەندە مرۆڤێكیش تووش بوو زۆر بەخێرایی دەگوازرێتەوە بۆ مرۆڤێكی تر”.

هەروەها زانایانی چین، پاڵپشتی قسەكانی ڤینسینت مۆنستەر-یان كردەوە، رۆژی 25 جێنیوەری رایانگەیاند كە كۆدەكانی بۆماوەیی (ترشی ناوكی) ی مردووان و تووشبووانیان بە ڤایرۆسی كۆرۆنا بە كۆدەكانی بۆماوەیی ئەو زیندەوانەیان بەراوردكردووە كە تووشبوون بە ڤایرۆسەكە لە نێویاندا ماری ئاسیا-یی و كۆبرا و شەمشەمەكوێرە، بۆیان دەركەوتووە هەمان كۆدە.

جیهان

دوای مه‌راسیمێكی ئیسلامی، 100 هه‌زار كه‌س، ترسیان لێ نیشتووه‌


خەڵک ـ لوقمان غه‌فوور

له‌ پاكستان 20 هه‌زار نوێژکەر، كەرەنتین كراون و تائێستاش ئه‌گه‌ڕێن به‌ شوێن سه‌دان هه‌زار نوێژكه‌ری تردا كه‌ به‌شداری مه‌راسیمێكی ته‌بشیری به‌كۆمه‌ڵیان كردووه‌ له‌لاهور له‌ناوه‌ڕاستی مانگی ئادار-دا، وێڕای ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌خۆشیی كۆرۆنا ڤایرۆس بڵاوه‌ له‌پاكستان.

ده‌سه‌ڵاتدارانی پاكسان داوایان له‌و كه‌سانه‌ كردووه‌ كه‌ رۆژی 10-12 ئازار به‌شداری ئه‌و مه‌راسیمه‌ ته‌بشیرییه‌ ئاینییه‌یان كردووه‌ خۆیان ڕاده‌ست بكه‌ن بۆ پشكنین و كەره‌نتینه‌ كردن.

به‌پێی راپۆرتێكی ساوس چاینه‌ مۆرنین پۆست، له‌باكووری خۆرئاوای كه‌رتی خه‌یبه‌ر به‌ختۆنخوا، ده‌سه‌ڵاتداران كەره‌نتینه‌یان سه‌پاندووه‌ به‌سه‌ر 5 هه‌زار 300 نوێژكه‌ردا كه‌ له‌و مه‌راسیمه‌ ته‌بشیرییه‌دا له‌لاهور به‌شدار بوون.

هه‌روه‌ها كەره‌نتینی 8 هه‌زار ته‌بشیری تریان كردووه‌ له‌پارێزگای سه‌نده‌هـ-ی باشوری پاكستان، و ده‌یان-یش خۆیان كەره‌نتینه‌ كردووه‌ له‌كه‌رتی بلوشستان-ی باشووری خۆرئاوای پاكستان.

لاهور پایته‌ختی كه‌رتی بنجاب-ه‌ كه‌ دووه‌م گه‌وره‌ترین شاری پاكستانه‌و ژماره‌ی دانیشتوانه‌كه‌ی 6 ملیۆن و 926 هه‌زار و 600 كه‌سه‌.

ئه‌جمه‌ل وه‌زیر، وته‌بێژی شاره‌كه‌ ڕایگه‌یاندووه‌: كه‌ به‌شی زۆری به‌رپرسانی ته‌ندروستی شاره‌كه‌ پشكنینیان بۆ خۆیان كردووه‌ هه‌ڵگری كرۆنا ڤایرۆسن نه‌ك خه‌ڵكی ئاسایی.

وتیشی: “هه‌زاره‌ها ته‌بشیری له‌شاری لاهور گیریان خواردووه‌ به‌هۆی داخرانی ڕێگه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی نێوان شاره‌كانی پاكستان”.

له‌ئێستادا ته‌واوی مزگه‌وت و شوێنه‌ په‌رستیاره‌كانی پاكستان داخراون ، به‌رپرسانی باڵای كه‌رتی بلوشستان ده‌ڵێن: “154 نوێژكه‌ری ناوچه‌كه‌ چوون بۆ ئه‌و مه‌راسیمه‌ ته‌بشیرییه‌ی 10-12ی ئازار له‌نێویاندا دوو كه‌س به‌هۆی ڤایرۆسه‌كه‌وه‌ مردوون و ئه‌وانی تریش خۆیان كەره‌نتینه‌ كردووه‌”.

له‌پاكستان تا رۆژی 7ی نیسان، 3هه‌زار و 900 كه‌س تووشبوون به‌ كۆرۆنا ڤایرۆس و 54 مردوون.

هه‌رچه‌نده‌ تووشبوون و مردن له‌ پاكستان له‌ چاو ژماره‌ی دانیشتوانه‌كه‌یدا كه‌مه‌ به‌ڵام به‌رپرسانی ناوچه‌كه‌ ترسی بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌یان هه‌یه‌ له‌ناوچه‌ی ئاسیای ناوه‌ڕاست.

تائێستا 1500 كه‌سی بیانیش له‌پاكستان ماونه‌ته‌وه‌ و له‌ناو كەره‌نتینه‌ی پاكستان دان و به‌شێكیش ناوچه‌كه‌یان جێهێشتووه‌.

هه‌روه‌ها فوئاد شۆده‌ری وه‌زیری زانستی پاكستان له‌لێدوانێكدا نیگه‌رانی خۆی ده‌ربڕی و به‌سه‌رزه‌نشتكردنه‌وه‌ وتی: “پیاوانی ئاینی عینادی ئه‌كه‌ن”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

بۆچی سه‌رۆكی به‌شی فریاگوزاری نه‌خۆشخانه‌ی “وۆهان” بێسه‌روشوێن كراوه‌؟


خەڵک ـ لوقمان غه‌فوور

د. ئای فین سه‌رۆكی به‌شی فریاگوزاری نه‌خۆشخانه‌ی وۆهان له‌ كه‌رتی هێبی وڵاتی چین ماوه‌ی چه‌ند رۆژێكه‌ سه‌رنگومكراوه‌.

ته‌له‌فیزیۆنی “جی ئار ئای پی تی”، له‌به‌رنامه‌یه‌كیدا ئه‌وه‌ی ئاشكراكردووه‌ كه‌ د. ئای فین كه‌ خانمه‌ پزیشكێكی چالاك و سه‌رۆكی به‌شی فریاگوزاری نه‌خۆشخانه‌ی وۆهان-ه‌ بێسه‌روشوێنكراوه‌.

د. ئای فین یه‌كێكه‌ له‌ پزیشكه‌ به‌ناوبانگه‌كانی كه‌رتی هێبی به‌ر له‌دوو هه‌فته‌ له‌مه‌وبه‌ر له‌چاوپێكه‌وتنێكی له‌گه‌ڵ گۆڤاری Renwuی چینی ره‌خنه‌ی توندی له‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی چین گرت، له‌ چاوپێكه‌وتنه‌كه‌دا ده‌ڵێت: “له‌ كۆتایی مانگی دیسێمبه‌ر (كانوونی یه‌كه‌می 2019) كۆبوونه‌وه‌یه‌كم له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی حزبی شیوعی چین له‌وۆهان كرد و ته‌نانه‌ت به‌رپرسانی كه‌رتی هێبی-م ئاگاداركرده‌وه‌ كه‌ ڤایرۆسێك بڵاوبۆته‌وه‌ هاوشێوه‌ی سارس له‌وۆهان، به‌ڵام وه‌ڵامی به‌رپرسانی حزبی شیوعی چین وابوو كه‌ قه‌ده‌غه‌یه‌ ئه‌م باسه‌ له‌گه‌ڵ هیچ كه‌سێك مناقه‌شه‌ بكه‌یت”.

هه‌وه‌ها ئاماژه‌ به‌ ساتی بینینی پشكنینی نه‌خۆشه‌كان ده‌كات و ده‌ڵێت: “30 ی دیسێمبه‌ر (كانوونی یه‌كه‌می 2019) كاتێك ئه‌نجامی پشكنینه‌كانم بینی عاره‌قێكی ساردم ده‌ردا و تێگه‌یشتم چی ڕووده‌دات!”.

هه‌روه‌ها ئه‌و پزیشكه‌ ده‌شڵێت: “به‌داخه‌وه‌ له‌لایه‌ن چه‌ند كه‌سێكی نه‌خۆشخانه‌كه‌وه‌ ئه‌نجامی پشكنینی نه‌خۆشه‌كان گۆڕدران به‌ نه‌خۆشی تر و ته‌نانه‌ت ئه‌و په‌رستیارانه‌ش كه‌ پشكنیینه‌كه‌یان كردبوو گواسترانه‌وه‌ بۆ شوێنی تر، هه‌مووشی له‌پێناو شێواندنی ڕاستی بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌”.

له‌چاوپێكه‌وتنه‌كه‌دا ده‌ڵێت: “دوای كۆبوونه‌وه‌كه‌ گه‌ڕامه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌ به‌ مێرده‌كه‌مم وت پێویسته‌ ئه‌م دۆخه‌ش له‌منداڵه‌كان بگه‌یه‌نیت بۆ ئه‌وه‌ی هه‌رچی له‌ئاینده‌دا ڕووده‌دات”.

وتیشی: “به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ئه‌و نه‌خۆشانه‌ی كه‌ مردوون له‌نێو به‌شی فریاگوزاری وۆهان نه‌خۆشییه‌كه‌یان ده‌ستنیشان نه‌كرا، بۆیه‌ ئه‌وە بەكه‌یسی هه‌قیقی دانانرێت”.

ئه‌و پزیشكه‌ ئاگادار بووه‌ له‌وه‌ی كه‌ له‌مرۆڤه‌وه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ مرۆڤ له‌به‌رئه‌وه‌، حكومه‌ت كه‌وته‌ داخستنی بازاڕی ئاژه‌ڵ و زینده‌وه‌رفرۆشانی وۆهان ئه‌ویش كاتێك زانرا كه‌ كه‌یسه‌كان له‌ بێشومار تێپه‌ڕیوه‌.

هه‌روه‌ها ئه‌و خانمه‌ پزیشكه‌ ده‌ڵێت: “بۆ ڕۆژی دواتر له‌گه‌ڵ د. لی وینگ لینگ زانیارییه‌كانمان ئاڵوگۆڕكرد، به‌ڵام له‌لایه‌ن سه‌رۆكی لیژنه‌ی ته‌مبێكردنی نه‌خۆشخانه‌كه‌وه‌ بانگكرامه‌وه‌ كه‌ ئه‌م باسه‌ داخه‌م”.

دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م چاوپێكه‌وتنه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی چین هه‌ر به‌زوویی چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ له‌تۆڕه‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و له‌ سایتی گۆڤاره‌كه‌ ئه‌سڕنه‌وه‌، به‌ڵام له‌لایه‌ن چه‌ندین هاوڕێی د. ئای فین له‌ده‌ره‌وه‌ و ناوه‌ی چین داونلۆد ده‌كرێت و ده‌پارێزرێت.

هه‌روه‌ها ئاژانسی ئاسیای ئازاد باسی له‌وه‌كردووه‌ كه‌ د. ئای فین باسی نه‌خۆشییه‌كه‌ی لای هاوڕێكانی كردووه‌ له‌نه‌خۆشخانه‌كه‌ی وۆهان و ترسی نه‌خۆشییه‌كه‌ی تێگه‌یاندوون، به‌ڵام له‌لایه‌ن هه‌شت كه‌سه‌وه‌ ئاگاداركراوه‌ته‌وه‌ جیهان له‌م مه‌سه‌له‌یه‌ مه‌گه‌یه‌نه‌.

د. ئای فین، ساڵی 1997 له‌ كۆلێژی تۆنگجی پزیشكی كه‌ به‌شێكه‌ له‌زانكۆی هاوجۆنگ بۆ زانست و ته‌كنۆلۆژیا. سه‌ره‌تا له‌ به‌شی دڵ و خوێنبه‌ره‌كان-ی نه‌خۆشخانه‌ی وۆهان كاریكرده‌وه‌، دواتر له‌ ساڵی 2010 بووه‌ به‌سه‌رۆكی به‌شی فریاگوزاری نه‌خۆشخانه‌كه‌.

ئه‌م پزیشكه‌ له‌ڕۆژی 18ی دیسێمبه‌ری 2019 یه‌كه‌م پشنینی نه‌خۆشی سییه‌كان ده‌چێته‌ به‌رده‌می ده‌بینێت سییه‌كانی كه‌سه‌كه‌ تووشی حاڵه‌تێك بووه‌ كه‌ پێشتر نه‌بینراوه‌، ئه‌ویش فرۆشیارێكی ئاژه‌ڵفرۆشانی بازاڕی وۆهان-ه‌، دواتر له‌ 27ی دیسێمبه‌ر ئه‌نجامی پشكنینی نه‌خۆشێكی دیكه‌ ده‌بینێت كه‌ په‌یوه‌ندی نییه‌ به‌ بازاری وۆهانه‌وه‌ له‌وه‌ تێده‌گات كه‌ نه‌خۆشییه‌كه‌ بڵاوبۆته‌وه‌ كه‌ ئه‌ویش هاوشێوه‌ی كۆرۆنا ڤایرۆس سارس1، راسته‌وخۆ به‌رپرسانی نه‌خۆشخانه‌كه‌ ئاگادارده‌كاته‌وه‌. رۆژی 1ی جێنیوه‌ری 2020 (كانوونی دووه‌می 2020)به‌لێشاو نه‌خۆش ڕووده‌كه‌نه‌ به‌شی فریاكه‌وتنی نه‌خۆشخانه‌ی وۆهان.

د. ئای فین

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

بێڵ گیتس پلانێك بۆ كۆنترۆڵكردنی بڵاوبوونەوەی كۆرۆنا ڕادەگەیەنێت


خەڵك- بەشی هەواڵ
بێڵ گیتس ملیاردێری ئەمریكایی، پلانێكی 3 خاڵی بۆ بەرپەرچدانەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە وڵاتەكەيدا ڕادەگەیەنێت كە ژمارەی تووشبوان تێیدا بەربەرستی 200 هەزار كەسی تێپەڕاندووە و ژمارەی گیانلەدەستدانیش گەیشتۆتە 5 هەزار كەس.

گیتس لە وتارێكیدا كە لە ڕۆژنامەی (واشنتن پۆست) بڵاوكرایەوە ڕایگەیاندووە”پلانەكەی پشت بە ڕاوێژ و ڕاسپاردەی شارەزایان و پسپۆڕەكان لە دامەزراوەی (بێڵ و میڵیندا گیتس) دەبەستێت كە لەئێستادا كۆمەكی توێژینەوەیەك دەكات بۆ دۆزینەوەی چارەسەری نەخۆشی ڤایرۆسی كۆرۆنا”.

داخستنی تەواوەتی
گیتس داوای لە هەموو ویلایەتەكان كردووە، پەیڕەوی ڕێبازێكی یەگگرتووبن لە مامەڵەكردن لەگەڵ ڤایرۆسەكە، تەئكیدی لەسەر پێویستی داخستنی تەواوەتی وڵاتەكەش كردۆتەوە و ڕێگە نەدرێت بە حاكمی وڵایەتەكان و پابەندنەبونیشی بە داخستنەوە بە “كارەسات” ناوبردووە.

گیتس لە وتارەكەیدا دەڵێت، ڤایرۆسی كۆرۆنا بەوپەڕی ئازادییەوە لە ویلایەتە یەكگرتووەكاندا هاتووچۆ دەكات، بە تایبەت لەنێوان ئەو دانیشتوانانەدا كە تائێستاش بە ئازادییەوە لەڕێی وشكانی و ئاسمانەوە لە وڵاتدا هاتووچۆدەكەن.

دامەزرێنەری كۆمپانیای مایكرۆسۆفت داوای لە بەرپرسانی ئەمریكایی كردووە، هەموو كارەكان لە تێكڕای شوێنەكاندا ڕابگرن بۆ ماوەی لانی كەم 10 هەفتە، لەپێناو ڕاگرتنی خێرا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەكە و كەمكردنەوەی ژمارەی تووشبوان و ئەوانەی بەهۆیەوە گیانلەدەستدەدەن.

پشكنینی خێرا
گیتس داوای لە ئیدارەی ئەمریكا كردووە، ئاستی پشكنین خێرا بكات لەپێناو دۆزینەوەی تووشبوان بە ڤایرۆسی كۆرۆنا، لەگەڵ دیاریكردنی كارە پێشینەكان لەو بارەیەوە، بەجۆرێك كە لەو توێژە كۆمەڵایەتییەی زۆرترین زیانى بەركەوتووە بەهۆی پەتاكەوە، دەستپێبكرێت.

داوای كردووە یەكەمجار، پشكنین بۆ كارمەندانی بواری چاودێری تەندروستی بكرێت، دووەم پشكنین بۆ ئەوانە بكرێت كە نیشانەی تەواوی ڤایرۆسەكەیان پێوەدیارە، سێیەم بۆ ئەوانەی بەدەست نەخۆشی درێژخایەنەوە دەنالَِێنن و پەتاكەیان گرتووە.

یەكخستنی هەوڵەكان و پەرەپێدانی ڤاكسینەكان
گیتس لە وتارەكەیدا، ئامۆژگاری دەكات سود لە زانیارییە ڕەخساوەكانی ئێستا وەربگیرێت لەبارەی كۆرۆناوە، لەپێناو بەرهەمهێنان و پەرەپێدانی ڤاكسینەكان بۆ ئەو ڤایرۆسە كوشندەیە و دەڵێت”ئەمە پێویستی بە یەكخستنی هەوڵەكانە لەسەر ئاستی نیشتمانی”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان