ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

شا، 40 ساڵ حوكمی كرد
كۆماری ئیسلامی-یش 40 ساڵە حوكم دەكات

خەڵك-لوقمان غەفوور

ماوەیەكە میدیاكانی ئەمریكا بەگشتی مێژووی سەردەمی ڕەزا شا هەڵەدەنەوە، باسی سەردەمی حوكمی ئەو و تەنانەت پێش ئەویش دەكەن. تەنانەت پێگەی سەرەكی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لەماوەی چەند رۆژی رابردوودا چەند گرتەی ڤیدیۆی خۆشگوزەرانی و مێژووی سەردەمی شا-ی هێنابووە و بەسەردەمی ئازادی ئێرانی خستبووەڕوو.

لەو چوارچێوەیەدا نیویۆرك تایمز ڕێپۆرتاژێكی وێنەیی لە ژێر تایتلی (25 فۆتۆ كە پیشانی دەدات چۆن شوڕشی 1979 ئێران گۆڕدرا بۆ كۆماری ئیسلامی).

لە ڕاپۆرتەكەدا هاتووە كە لەسەردەمی شا-ی ئێراندا كە پێش شۆڕشی ئیسلامی ئێران 1979، حوكمی شا دیكتاتۆریەتییەكەی وەها بوو كە سەركوتی هەموو هێزێكی ئۆپۆزسیۆنی دەكرد و ڕێگری لە ئازادی سیاسی دەكرد، بەڵام هانی وڵاتەكەی دەدا كە پاڵپشتی نوێگەری عەلمانییەت بكات ڕووە و ئاڕاستەی خۆرئاوا. كە تا ئەوپەڕی رێگەی دەدا بە ئازادی كەڵچەر.

لە ژێر دەسەڵاتی حوكمی شا-دا، ئابووری ئێران گەشە و فراوان بوو، فرسەتی خوێندنی باڵا گەشەی بەرچاوی بەخۆوە دی. كەمتر خوویدایە پڕ چەككردن. ئێران بە هاوپەیمانی بەریتانیا و ئەمریكا دەبژێردرا لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست. بەهێزی شا وایكرد كەرتی پیشەسازی گەوەر وڵاتەكە بگرێتەوە، بەڵام ڕێوشوێنە داپلۆسێنەرەكانی شا بەشێوەیەك زیادیكرد كە لە دوا وێستگە بە شۆڕشێكی ئابڕووبەرانە جێی پێ لێژبێت و لاببرێت.

لەماوەی 40 ساڵی حوكمی شا (1941-1979)، گۆڕانی زۆر ڕوویداوە هەروەك نزیك 40 ساڵی كۆماری ئیسلامی ئێران كە نەهامەتی زۆری چێشتووە خەڵكی ئێران.

وێنەكان، محەمەد ڕەزا شای پەهلەوی و لەگەڵ ژنی یەكەمی شاژن (فەوزیە فوئاد)، منداڵەكەیان (شاناز)، ساڵی 1942 لە قەسری شا.

 

هەروەها سورەیا ئەسفەندیاری بەختیاری خێزانی دووەمی شا كە لەلایەن دیزاینەری جلوبەرگی بەناوبانگی ئیتالی ئەمیلۆ شۆبرس، كە جلی بۆ رێكخستووە لە رۆما-ئیتالیا ساڵی 1953.

 

محەمەد ڕەزا شای پەهلەوی و سورەیا ئەسفەندیاری بەختیاری لەلایەن سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا وینستن چرچل ساڵی 1952 پێشوازیان لێكراوە.

س.ع

جیهان

بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر: پڕۆژەكەمان پڕۆژەیەكی نیشتمانییە

خەڵك – بەشی هەواڵ

بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر ڕایدەگەیەنێت، لێدوانەكانی جێگری وەزیری دەرەوەی سوریا دەبنە هۆكارێك بۆ پەكخستنی هەوڵەكانی گفتوگۆی نیشتمانیی سوریا.

بەڕێوەبەرایەتیی پەیوەندییەكانی دەرەوە لە بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر لە ڕاگەیەنراوێكدا ڕەخنەی لە لێدوانەكانی فەیسەڵ میقداد جێگری وەزیری دەرەوەی سوریا گرت و بە هۆكارێك بۆ پەكخستنی هەوڵەكانی گفتوگۆی نیشتمانیی سوریا ناوبرد و ڕایگەیاند: “پڕۆژەی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر، پڕۆژەیەكی نیشتمانییە و هەرگیز هەڕەشە لە یەكپارچەیی خاكی سوریا و گەلەكەی ناكات”.

ئەو ڕاگەیەندراوەكەی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر لە وەڵامی لێدوانێكی جێگری وەزیری دەرەوەی سوریا هات كە تێیدا ڕایگەیاندبوو:”حكومەتی سوریا بەتەواوەتی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر ڕەتدەكاتەوە و دیمەشق سوورە لەسەر یەكپارچەیی خاكی سوریا”.

جێی ئاماژەیە، هەفتەی ڕابردوو، ئیلهام ئەحمەد، سەرۆكی دەستەی جێبەجێكاری ئەنجومەنی سوریای دیموكرات ڕایگەیاند، حكومەتی سوریا ڕەزامەندی لەسەر نێوەندگیری ڕوسیا بۆ دەستپێكردن بە گفتوگۆ سیاسییەكان دەربڕیوە تایبەت بە پێكهێنانی لیژنەی باڵا بۆ تاووتوێكردنی یاسای بەڕێوەبردنی خۆجێیی لە سوریا و میكانیزمی بەڕێوەبردنی تایبەت بە بەڕێوەبەرایەتیی خۆجێیی لە باكووری ڕۆژهەڵاتی سوریا.

ك.ج

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

ڕوحانی بۆ ئەردۆغان: كار بە وتەكانی خۆت بكە

خەڵك – بەشی هەواڵ

سەرۆك كۆماری ئێران دووپاتیكردەوە، پێویستە توركیا رێز لە سەرجەم ئەو ڕێككەوتنانە بگرێت، كە لە بارەی سوریاوە كراون.

حەسەن ڕوحانی لە كۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەوانیدا لە تارانی پایتەختی وڵاتەكەی ڕایگەیاند:”ڕێككەوتنی سوچی ڕێككەوتنێكی سیاسی گرنگ و نموونەیەكی سەركەوتوو بووە لە ناوچەكە و داوا لە توركیا دەكەین ڕێزی لێ بگرێت. نابێت توركیا پشت لە ڕێككەوتنی سوچی و ڕێڕەوی ئاستانا بكات”.

ڕوحانی وتیشی:”هیوادارین ڕەجەب تەیب ئەردۆغان شەڕی تیرۆر بكات و ڕێزیش لە سەروەری و یەكپارچەیی خاكی سوریا بگرێت”.

ئاماژەی بەوەشدا، “لە كۆبوونەوەكاندا ئەردۆغان بە ئێمەی ڕاگەیاندبوو، كە ڕێز لە سوریا دەگرێت وەك وڵاتێكی یەكگرتوو، جەختیشی لەسەر گرنگی سەروەری حكومەتی سوریا لەسەر خاكەكەی كردبووەوە، هیوادارین ئەردۆغان كار بەو وتانەی بكات”.

سەرۆكی ئێران ئەوەشی خستەڕوو: ” ئیدلب پارێزگایەكی سوریایە و پێویستە لەو پارێزگایە شەڕی گروپە تیرۆریستییەكان بكرێت، ناكرێت بانگەشەكانی توركیا لەبارەی ئەوەی كە ترسی لە لێشاوی پەنابەران هەیە، بكرێنە‌ پاساو بۆ ئەوەی سەروەری سوریا لەسەر ئیدلب نەمێنێت”.

ك.ج

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

زریانێكی بەهێز ئەوروپای نیگەران كردووە
بەڤیدیۆ..زریان خەریكە فڕۆكەیەك هەڵدەگێڕێتەوە

خەڵك-بەشی هەواڵ

میدیاكانی ئەوروپا بڵاویانكردەوە، بەهۆی ئەو زريان بەهێزەی ناوچەكەی گرتۆتەوە بەناوی (سیارا) لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا 6 كەس گیانیان لەدەستداوە.

تۆڕی (سپوتنیك) بڵاویكردەوە، لە سوید و ئەڵمانیا چەند كەسێك گیانیان لەدەستداوە، بەشێوەیەك گەنجێكی تەمەن 15 ساڵ لەگەڵ دایكی دەكەوێتە ژێر سەقفی بینایەك لە ناوچەیەكی گەشتیاری و گیانی لەدەستدەدات و هاوكات ژمارەیەكی دیكەی هاووڵاتیانیش بریندار دەبن.

بەهۆی بەهێزی زريانەكەوە لە ئەڵمانیا بۆتە هۆی پچڕانی كارەبای زیاتر لە 50 هەزار یەكەی نیشتەجێبوون و سەرجەم خزمەتگوزارییەكانیشان وەستاون و بە سەدان گەشتی ئاسمانیش لەو وڵاتە هەڵوەشێنرانەوە.

هاوكات لە بەریتانیا زیانێكی زۆری بە ئۆتۆمبێلەكان داوە و بەهۆیەوە كەسێك گیانی لەدەستداوە و جگەلە شكاندنەوەی سەدان درەخت چەندین ئۆتۆمبێلیش لەناوچوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان