ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

ئابوری

هەفتەیەك بۆ خوێندكاران و مامۆستایان دەبێتە پشوو


خەڵك – بەشی هەواڵ
بەپێی ساڵنامەی خوێندنی وەزارەتی پەروەردە هەفتەیەك دەبێتە پشووی وەرزی یەكەمی ناوەندەكانی خوێندن و وتەبێژی پەروەردەی سلێمانیش دەڵێت: “ڕۆژی 25 مانگ یەكەم ڕۆژی دەستپێكی وەرزی دووەمە”.

مەریوان عومەر، وتەبێژی بەڕێوەبەرایەتی گشتی پەروەردەی سلێمانی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، لە كۆتایی ئەم هەفتەیەدا تاقیكردنەوەكانی وەرزی یەكەم كۆتاییان دێت و پشووی وەزری یەكەمی ئەمساڵ دەستپێدەكات، كە لە ڕۆژی 17-1-2020 بۆ 23-1-2020 دەبێت.

وتیشی، “بەهۆی ئەوەی ڕۆژی 24-1-2020یش بەر ڕۆژی هەینی دەكەوێت، كەواتە دەستپێكردنەوەی خوێندن بۆ وەرزی دووەم لە ڕۆژی شەممە 25-1-2020 دەبێت”.

ئەمە لەكاتێكدایە، كە پێشتریش ئالان حەمە سەعید، وەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێم لە لیدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، وەك چۆن ساڵنامەی خوێندن هاتووە بەو جۆرە جێبەجێ دەكرێت و گۆڕانكاری بەسەردا نایەت بۆ پشووەكانیش بەهەمان شێوە.

أ.ح

ئابوری

ئینستیوتی ئابووری؛ ڤایرۆسی كۆڕۆنا پرۆسەی وەبەرهێنان لە كێڵگە نەوتییەكانى هەرێم ڕادەوەستێنێت


خەڵك – ئارام سەردار
بەڕێوەبەری ئینستیوتی ئابووری بەژمارە، كۆمپانیا سەرەكییەكانی كەرتی نەوتی هەرێمی كوردستان بەهۆی دابەزینی نرخی نەوت و بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆڕۆنا دەستیانكردووە بە كەمكردنەوەی خەرجییەكانیان، بەكەمكردنەوەی خەرجییەكانیش جاریكی دیكە پرۆسەی وەبەرهێنان لە كێڵگە نەوتییەكان ڕادەوەستێت.

بیلال سەعید، بەڕێوەبەری ئینستیوتی ئابووری بەژمارە بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، بەپێی ڕاپۆرتە نێودەوڵەتیەكان كۆمپانیاكانی بواری نەوت لەسەرتاسەری جیهان خەرجییەكانی ئەمساڵیان بە رێژەی 24% یان 40 ملیار دۆلار كەمدەكەنەوە، هەروەها لە ڕاپۆرتێكی ناوەندی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ ڕووپێوی ئابووری خەرجییەكانی پێنج كۆمپانیا كەرتی نەوت (ئیكسۆن مۆبیل، تۆتاڵ، BP و شیڤرۆن و شیڵ) بۆ ئەمساڵ تەنیا 90 ملیار دۆلار دەبێت، لە كاتێكدا بەپێی پلانی فەرمی كۆمپانیاكان بۆ ساڵی 2020 خەرجییەكان 112 ملیار دۆلار بووە.

دەشڵێت،” بەهۆی دابەزینی نرخی نەوت و مەترسیەكانی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆڕۆنا لەسەر سیكتەری نەوت، زۆرینەی وڵاتانی بەرهەمهێنەری نەوت داوایان لە وەبەرهێنەرانی نەوت لەوڵاتەكانیان كردووە، وەبەرهێنانەكانیان كەمبكەنەوە، بەوپێیەی دەبێت ئەو حكومەتانە لەڕێی گرێبەستەكانەوە تێچووەكەی بدەن”.

بەپێی زانیارییەكان هەفتەی ڕابردوو حكومەتی هەرێمی كوردستان و حكومەتی عیراق داوایان لە هەموو كۆمپانیا نەوتییەكان كردووە، بودجەی پەرەپێدان لە كێڵگە نەوتییەكان كەم بكەنەوە، چونكە داهاتەكانی حكومەت بەهۆی دابەزینی نرخی نەوتەوە زیانی گەورەی بەركەوتووە.

بیلال سەعید ئاماژەی بۆئەوەشكرد، كۆمپانیای گازپرۆم ڕووسی كە 80%ی هەردوو كێڵگەی نەوتی هەڵەبجە و شاكەلی لەسنوری گەرمیان لە ئەستۆیە ئاشكرای كردووە داواكاریەكەی حكومەتی هەریمیان بەدەست گەیشتووە، بەڵام ئەوان داواكارییەكەیان بۆ كەمكردنەوەی خەرجی پڕۆژەی نەوتی لە ناوچەی سەرقەڵا ڕەتكردۆتەوە، چونكە هەموو پڕۆژەكان ڕەزامەندی بنەڕەتی لەسەر وەرگیراوە لەگەڵ وەزیرە پەیوەندارەكان، ئەمەش كەمترە لە ئاستی پێویست.

ڕوونیشی كردەوە، كۆمپانیای دیلۆیت كە كۆمپانیای بەرپرسە لە بڵاوكردنەوەی ڕاپۆرتی وردبینی هەناردە و فرۆشتنی نەوتی كوردستان تا ئێستا ڕاپۆرتی ساڵی 2019ی بڵاونەكردووەتەوە بەڵام پێشبینیكرابوو كە ئاستی هەناردەكردنی نەوت لە هەرێمی كوردستان لە ساڵی 2020ـدا ڕۆژانە 500 هەزار بەرمیل تێبپەرێنێت، بەڵام بەهۆی كەمكردنەوەی خەرجییەكان ئەگەری زۆرەوە هەرێم ناتوانێت ئەو ئامانجە بپێكێت، بەهەمان شێوە كۆمپانیای گۆڵف كێستۆن كە كۆمپانیای سەركارە لە كێڵگەی نەوتی شیخان ڕایگەیاندووە، بەهۆی ڕاگەیاندنی قەدەغەی هاتووچۆ ئەستەم بووە بۆ كۆمپانیاكە كارمەندان و ئەندازیارانی خۆی لە كێڵگەكە ئامادە بكات و بەو هۆیەشەوە هەڵكۆڵینی بیری ژمارە 13ی لە كێڵگەی شێخان وەستاندووە، هەروەها پلانی بەرزكردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتمان بۆ رۆژانە 55 هەزار بەرمیل ڕاگرتووە. وامان دانابوو لە چارەكی سێیەمی ئەمساڵدا بەو ئامانجە بگەین، بەڵام ئێستا هەموو هەوڵێك بۆ بەرهەمهێنانی رۆژانەی 43 هەزار تاوەكو 48 هەزار بەرمیلە.

كێڵگەی تاوكێ و پێشخابوور كە لەلایەن دوو كۆمپانیای دی ئێن ئۆ و گەنەڵ ئینێرجی بە هاوبەشی بەڕێوەدەبرێن، كۆمپانیای دی ئێن ئۆ ئاشكرای كردووە “كارەكانی دۆزینەوەی نەوت، پەرەپێدان و هەڵكۆڵینی بیری نەوت بەهۆی سنوورداركردنی هاتووچۆ و داخستنی سنوورەكان پاشەكشەی كردووە و ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت لە دوو كێڵگەی تاوكێ و پێشخابوور دابەزیوە بۆ كەمتر لە 115 هەزار بەرمیلی ڕۆژانە”.

كۆمپانیای دی ئێن ئۆ باس لەوەش دەكات، حكومەتی هەرێمی كوردستان ناتوانێت لەكاتی خۆیدا حەقدەستی كۆمپانیاكانی نەوت بدات و دوای دەخات و ئەوەش كاریگەریی نەرێنیی لەسەر وەبەرهێنانەكانیان دەبێت، بەهۆی ئەوەی لەكاتی خۆیدا حەقدەستەكانیان وەرنەگرتووە و دواخراوە، لە ڕابردوودا نەیانتوانیوە بگەنە ئامانجەكەنیان و بەرهەمهێنانی نەوت بەرزبكەنەوە، هەروەها كۆمپانیا گەنەڵ ئینێرجیش كە خاوەنی 25%ی پشكەكاننی كێڵگەی تاوكێیە ڕایگەیاندووە، بۆ بەرزكردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت ناتوانن بگەنە ئامانجە دیاریكراوەكەیان. بەڵام رۆس پیرۆت، دامەزرێنەری كۆمپانیای HKNی ئەمریكی رایگەیاندووە: “ئێمە وەك HKN بڕی 55 ملیۆن دۆلارمان لای حكومەتی هەرێمی كوردستان ماوە، ئەو پارەیەش بۆ حەقدەستی مانگی 10 و 11 و 12ی ساڵی 2019یە و دوایین حەقدەستمان لە مانگی یەكی ئەمساڵ وەرگرتووە”.

بەڕێوەبەری ئینستیوتی ئابووری بەژمارە وتیشی، سەرەڕای ئەو كێشانەی كە ڕووبەڕووی كۆمپانیا نەوتییەكان بووەتەوە، بەشێك لە كۆمپانیاكان ئاماژە بەوە دەكەن كە دەتوانن بەردەوامبن لە بەرهەمهێنانی نەوت بەهۆی ئەوەی كە تێچووی بەرهەمهێنانی نەوت لە هەرێمی كوردستان كەمە، كۆمپانیای گەنەڵ ئینێرجی ئەوەی خستۆتەڕوو، كێڵگەكانی گەنەڵ ئینێرجی قازانج بەخشن، تەنانەت بە نرخی نەوتی 30 دۆلاری. ئێمە هێشتا میزانییەكی باشمان هەیە و دەتوانین بەردەوامبین لە بەرهەمهێنانی نەوت، هەروەها كۆمپانیای داناگاز كە تەنیا كۆمپانیای بەرهەمهێنەری گازی سرووشتییە لە هەرێمی كوردستان ڕایگەیاندووە، دابەزینی نرخی نەوت كار لە ئاستی بەرهەمهێنانی كۆمپانیاكە ناكات.

هەرچەند كەمكردنەوەی خەرجییەكان لەنزیك مەودا دەبێتە پاڵپشتیەكی باش بۆ هەرێمی كوردستان و بڕە پارەیەكی زیاتری بۆ دەمینیتەوە.

سەبارەت بەمەترسیەكانی كەمكردنەوەی خەرجییەكان بیلال سەعدی ڕایگەیاند، دابەزینی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت لە هەرێمی كوردستان لەكاتێكدا لە ئێستادا بەهۆی ململانیەكانی نێوان سعودیە و ڕووسیا زۆرینەی وڵاتانی ئەندام لەئۆپیك و دەرەوەی ئۆپیك پلانی زیاتركردنی هەناردەی نەوتیان بۆ بازار هەیە، لەماوەی نێوان ساڵانی 2014 بەدواوە بەهۆی دابەزینی نرخی نەوت، خەرجییەكانی كۆمپانیا نەوتیەكان ڕووی لەكەمبوونەوە كردبوو، بەڵام لەدووساڵی ڕابردوو بوژانەوەیەك لە وەبەرهێنان لە سیكتەری نەوت دروستبوو، ئەم قۆناغەش بەكەمكردنەوەی خەرجییەكان جاریكی دیكە پرۆسەی وەبەرهێنان لە كێڵگە نەوتییەكان ڕادەوەستێت لەهەمان كاتدا مەترسیەكی دیكە كە لەسەر ئاستی جیهان لە كۆمپانیا نەوتیەكان بووەتە گرفت بێكاربوونی ژمارەیەكی زۆر كارمەندە لە كۆمپانیاكانی نەوتیەكان و ئەمەش سەرەتای گرفتێكی گەورەترە دەبێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

پەیوەندی بە كۆبوونەوەی ئۆپیكەوە هەیە
نرخی نەوت ڕوو لە بەرزبوونەوە دەكات


خەڵك- بەشی هەواڵ
لەدوای دەستپێكردنی كۆنگرەی وڵاتانی هەناردەكاری نەوت (ئۆپیك)، نرخی نەوتی خاوی برنت ڕوو لە بەرزبوونەوە دەكات.

بەپێی ئاژانسی (رۆیتەرز)”نرخی نەوتی خاوی برنت، بەبڕی 3 دۆلار بۆ بەرمیلێك لەدوای دەستپێكردنی كۆنگرەی ئۆپیك و وڵاتانی تری هەناردەكاری نەوت، ڕووی لە بەرزبوونەوە كرد”.

هەر ئەمڕۆ پێنج شەممە، دان برۆیڵیت وەزیری وزەی ئەمریكایی ڕایگەیاند”پێیوایە وڵاتانی ئۆپیك و هەناردەكارانی تری نەوت، بەئاسانی دەتوانن ڕۆژانە دە ملیۆن بەرمیل نەوت كەمتر بەرهەمبهێنن، بۆیە گەشبینە بەرانبەر بەوەی كە ڕوسیا و سعودیە ناكۆكییەكانی نێوانیان چارەسەر دەكەن”.

بەپێی دوایین پەرەسەندنیش لەو باریەوە، لەپاش ڕێكەوتنی سعودیە و ڕوسیا لەسەر كەمكردنەوەی بەرهەمی نەوت، نرخی نەوت لە بازاڕەكانی جیهاندا بەڕێژەی 10% ڕووی لە بەرزبوونەوە كرد و لەكاتژمێر 17:33 بە كاتی مۆسكۆ، نرخی بەرمیلێك نەوتی خاوی برنت گەیشتە 36.24 دۆلار، نرخی نەوتی خاوی ئەمریكایی بە هەمان شێوە بەڕێژەی 13% ڕووی لە بەرزبوونەوە كرد و نرخی بەرمیلێكی گەیشتە 28.36 دۆلار.

لەم ماوەیەدا بەهۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا و زۆری ڕێژەی خستنەڕووی نەوت لە بازاڕەكانی جیهاندا، نرخی بەرمیلێك نەوت بۆ خوار 20 دۆلار دابەزی، ئەمەش زیانی بەزۆرێك لەو وڵاتانە گەیاند كە بەشێوەیەكی سەرەكی ئابورییەكانیان بە پشت هەناردەكردنی نەوت دەبەستێت.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

وەزارەتی دارایی هەرێم؛ ئەژمێرەی كەسی بۆ سەرجەم مووچەخۆران پەیڕەو دەكرێت


خەڵك – بەشی هەواڵ
وەزارەتی دارایی و ئابووری حكومەتی هەرێم چوارەم كۆبونەوەی ئەنجومەنی وەزاری بە شێوازی ئۆنلاین ئەنجامدا و بڕیاردرا لەسەر پەیڕەوكردنی میكانیزمێكی گونجاو بۆ لابردنی ئاستەنگەكانی بەردەم كردنەوەی ئەژمێرەیەكی كەسی بۆ سەرجەم مووچەخۆران.

وەزارەتی دارایی وئابووری حكومەتی هەرێم لە ڕاگەیەنراوێكدا، كەوێنەیەكی بۆ (خەڵك) هاتووە ڕایگەیاندووە، ئەمڕۆ پێنج شەممە 9ی نیسنای 2020 بە ئامادەبوونی سەرجەم ئەندامەكانی، ئەنجومەنی وەزارەتی دارایی وئابوری بەسەرپەرشتی ئاوات شێخ جەناب، وەزیری دارایی و ئابوری حكومەتی هەرێمی كوردستان، كۆبونەوەی ژمارە (٤)ی ئاسایی خۆی بە شێوازی ئۆنلاین ئەنجامدا.

لە ڕاگەیەنراوەكەدا هاتووە، وەزیری دارایی وئابوری دەستخۆشی لە ستافی وەزارەتی دارایی وئابوری كرد، كە هاوشانی براو خوشكەكانیان لە وەزارەتەكانی تەندروستی و ناوخۆ و پێشمەرگە و هێزەكانی ئاسایش، كە بەردەوام بوون لە دەوامكردن و راییكردنی كارەكانی وەزارەت بە باشتریین شێوە، هەروەها باسی لەناوەرۆكی یەكەم كۆبونەوەی لیژنەی باڵای جێبەجێكردنی یاسای چاكسازی لە ئەنجومەنی وەزیران كرد، كە دوای پەسەنكردنی پەیرەوی یاسای چاكسازی ئەنجامدرا.

ڕاشیگەیاندووە، لەژێر رۆشنایی راسپاردەكانی لیژنەی باڵای جێبەجێكردنی یاسای چاكسازی، وەزیری دارایی و ئابوری بریاریدا لەسەر:
١- كاراكردنی سندوقی خانەنشینی لەهەرێمی كوردستاندا و كردنەوەی ئەژمێرەیەكی تایبەتی بانكی بۆ ئەو سندوقە.
٢- بەرێوەبەرایەتی گشتی خانەنشینی راسپێردرا لەسەر ئامادەكردنی پەیكەری نوێی بەرێوەبەرایەتی گشتی خانەنشین، كە دەبێتە تاكە بەرێوەبەرایەتی گشتی خانەنشینان لەهەرێمدا، بەشێوەیەك گشت خانەنشینانی (شارستانی، سەربازی، هێزەكانی ئاسایش و پۆلیسی ناوخۆ، یەكە رێكنەخراوەكانی هێزەكانی پێشمەرگە) لەخۆدەگرێت.
٣- بەرێوەبەرایەتی گشتی ژمێركاری راسپارد بۆ هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی پیشمەرگە، بۆ ئەوەی هەنگاوی پێویست بگرنە بەر بەمەبەستی یەكخستن و رێكخستنی یەكەكانی ژمێریاری هێزەكانی پێشمەرگەی كوردستان.
٤- بڕیاردرا لەسەر پەیڕەوكردنی میكانیزمێكی گونجاو بۆ لابردنی ئاستەنگەكانی بەردەم كردنەوەی ئەژمێرەیەكی كەسی بۆ سەرجەم موچەخۆران.
٥- ئامادەكردنی رێكارە یاسایی و كارگێرییەكان، بۆ وەرگرتنەوەی قەرزە بازرگانیەكان.
٦- بڕیاردرا لەسەر هەماهەنگی تەواو لەنێوان لیژنەی باڵای وەزارەتی دارایی و ئابوری تایبەت بە جێبەجێكردنی یاسای چاكسازی لەگەڵ سەرجەم وەزارەتە پەیوەندیدارەكان لە پێناو جێبەجێكردنی خێرای یاساكەدا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان