ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

تەندروستی

چی لەسەر غوودە دەزانیت؟ لێرە هەموو شتێک ڕونکراوەتەوە

خێزان

غوددە ‌ ئه‌و ئه‌ندامه‌ گرنگه‌ی جه‌سته‌یه‌ که‌ شێوه‌یه‌کی په‌پوله‌یی هه‌یه‌و ده‌که‌وێته‌ به‌شی پێشه‌وه‌ی مله‌وه‌ له‌پێش بۆری هه‌ناسه‌وه‌، زۆرێکمان کێشەی غوددەمان هەیە بەڵام بەهۆی ئەوەی شارەزاییمان لەسەری نییە پێی نازانین، لەم بابەتەدا بە ئاڵگی غوودە ئاشنا بە.

غودده‌ له‌ڕێی هۆرمۆنه‌کانی (TRIJODTHYRONIN(T3و (THYROXIN(T4و CALCITONIN کاریگه‌ری گه‌وره‌ی له‌سه‌ر تێکڕای جه‌سته‌ی مرۆڤ هه‌یه‌، بەڵام غوده‌ بۆ دروستکردنی ئه‌و هۆرمۆنانه‌ پێویستی به‌ماده‌ی یۆد هه‌یه‌ که‌ له‌ڕێی خۆڕاکی پڕ یۆده‌وه‌ پێیده‌گات.

خواردنی ماسی‌و گیانله‌به‌ره‌ ئاویه‌کان به‌گشتی رێژه‌یه‌کی باش له‌یۆدمان پێده‌به‌خشێت، خواردنی ١-٢ جار ماسی له‌هه‌فته‌یه‌کدا سه‌رچاوه‌یه‌کی باشی یۆده‌. هه‌روه‌ها سپێناغ‌و شیرو به‌روبومه‌کانی رژه‌یه‌کی که‌م یۆدیان تێدایه‌.


که‌می ماده‌ی یۆد له‌جه‌سته‌دا ده‌بێته‌هۆی نه‌خۆشکه‌وتنی غوده‌و هه‌ڵئاوسانی‌و دروستبونی گرێ‌و لوو تێیداو تێکچونی ئاستی هۆرمۆنه‌کانی، هه‌ربۆیه‌ له‌زۆرینه‌ی وڵاته‌ رۆژئاواییه‌کان رێنمایی ده‌درێت به‌دروستکردن‌و به‌بازاڕکردنی خوێی چێشتی پڕ یۆد بۆ پڕکردنه‌وه‌ی به‌شێکی پێداویستی به‌کارهێنه‌ران به‌ماده‌ی یۆد.

به‌هۆی بونی ماده‌ی Zyanid له‌جگه‌ره‌دا، که‌ رێگری له‌وه‌رگرتنی یۆد له‌لایه‌ن غوده‌وه‌ ده‌کات، جگه‌ره‌کێشان زیانی زۆر به‌غوده‌ ده‌گه‌یه‌نێت، ‌کارابونی غوده‌و توانای دروستکردنی هۆرمۆنه‌کانی‌و له‌کاتی پێویستدا، رژاندنی ئه‌و هۆرمۆنانه‌ بۆ ناو خوێن له‌ڕێی هۆرمۆنی THS که‌ له‌به‌شێکی خواره‌وه‌ی مێشکدا (HYPOPHYSE) دروستده‌کرێت، به‌ڕێوه‌ده‌چێت.

‌ئه‌رکه‌کانی غودده‌


له‌پاڵ دروستکردنی سێ هۆرمۆنی له‌سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌پێکراودا به‌شداری له‌نه‌شونمای ئێسک‌و مێشک‌و ده‌مارو ماسولکه‌، به‌شداری له‌سوڕی گۆڕینی خۆراک بۆ وزه‌و له‌و رێیه‌وه‌ پێدانی گه‌رمی به‌ له‌ش‌و هه‌روه‌ها دابه‌زاندنی رێژه‌ی چه‌وری‌و کاربۆهیدرات له‌خوێندا، به‌رزکردنه‌وه‌ی په‌ستانی خوێن‌و لێدانی دڵ، راگرتنی هاوسه‌نگی راده‌ی کالیسۆم‌و فۆسفات له‌نێوان خوێن‌و ئێسکدا، کاریگه‌ری له‌سه‌ر چالاکبونی ریخۆڵه‌ هه‌ندێک له‌ئه‌رک‌و کاریگه‌ریه‌کانی غوده‌ن له‌سه‌ر جه‌سته‌ له‌ڕێی ئه‌و هۆرمۆنانه‌ی دروستیده‌کات.

‌‌ئه‌و نه‌خۆشیانه‌ی دوچاری غودده‌ ده‌بن و توانای کارکردنی سنوردار ده‌که‌ن زۆرو هه‌مه‌جۆرن، لێره‌دا تیشک ده‌خه‌مه‌ سه‌ر دوو جۆری سه‌ره‌کی له‌و نه‌خۆشیانه‌، که‌ ‌به‌رزکارکردن‌ (HYPERTHYREOSE)و نزم کارکردنی غوده ‌(HYPOTHYREOSE) ناسراون.

‌به‌رز کارکردن‌و نیشانه‌و گرفته‌کانی

گه‌وره‌بون‌و هه‌ڵئاوسانی به‌رچاوی مل‌و غوده‌، خێرا لێدانی دڵ، دابه‌زینی خۆنه‌ویستی کێش، هه‌ڵه‌شه‌یی‌و توڕه‌بون‌و نائارامی، له‌ڕزینی جه‌سته‌، سکچون، ئاره‌قکردنه‌وه‌ی زۆر، ده‌نگنوسان، تێکچونی ریتمی خه‌وتن، به‌رزبونه‌وه‌ی په‌ستانی خوێن، ئازارو لاوازی ماسولکه‌، تێکچونی سوڕی مانگانه‌ی خانمان، نزمبونه‌وه‌ی ئاره‌زوی سێکسکردن، گه‌وره‌بونی گلێنه‌ی چاو و سوربونه‌وه‌ی چاو، هه‌ندێکجار بینی دوو وێنه‌یی دیمه‌نه‌کان…هتد.

نزم کارکردن (هێواش‌و لاواز)و نیشانه‌کانی

هه‌میشه‌ هه‌ستکردن به‌سه‌رمابون، هه‌میشه‌ ماندویی، خه‌مۆکی‌و دابڕان له‌کۆمه‌ڵگه‌، زیادبونی کێش‌و به‌رزبونه‌وه‌ی رێژه‌ی چه‌وری ‌له‌له‌شدا، زیادبونی پێداویستی به‌خه‌وتن، بیرکۆڵی، ئاوسانی قاچ‌و قۆڵ‌و ده‌موچاو به‌هۆی په‌نگخواردنه‌وه‌ی ئاوی لیمفه‌کانه‌وه‌، لاوازی نینۆک‌و قژ، قژڕوتانه‌وه‌، ده‌نگنوسان‌و خاوبونه‌وه‌ی قسه‌کردن‌و ده‌نگ گڕی، هه‌میشه‌ قه‌بزبون، هه‌ندێکجار هه‌ڵئاوسانی غودده‌، کۆبونه‌وه‌ی ئاوی لیمفه‌کان له‌ناو پێڵوی چاودا، تێکچونی سوڕی مانگانه‌ی خانمان، لاوازبون‌و که‌مبونه‌وه‌ی خواستی سێکسی، پیاوان هه‌ندێکجار توشی نه‌زۆکی ده‌بن، خاوبونه‌وه‌ی لێدانی دڵ، نزمبونه‌وه‌ی په‌ستانی خوێن‌و هه‌ندێکجار به‌رزبونه‌وه‌ی، لاوازبونی ماسولکه‌ی دڵ، کۆبونه‌وه‌ی ئاو له‌ناو په‌رده‌ی دڵدا.

‌تێبینی..مه‌رج نیه‌ ته‌واوی نیشانه‌کان له‌که‌سێدا به‌دی بکرێن.

به‌وپێیه‌ی نه‌خۆشیه‌کانی غودده‌ زۆر به‌ربڵاون، له‌جێی خۆیدایه‌ له‌چوارچێوه‌ی پشکنینی ساڵانه‌دا غودده‌ فه‌رامۆش نه‌کرێت‌و پشکنینی ده‌ست لێدان‌و سۆناری بۆ بکرێت‌و ئه‌و جۆره‌ نیشانانه‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌هه‌ند وه‌ربگیرێن.

 

ئامادەکردنی: زانا ئەحمەد قادر

پسپۆڕ لە بواری چارەسەری فیزیکی و وەرزشی

ریکلام

تەندروستی

٤ ڕێگای سرووشتی و کاریگەر بۆ چارەسەرکردنی دەوالی قاچەکان

خێزان

بۆرییە خوێنهێنەرەكان ئاسایی زمانەیان تێدایە، كە ڕێگە بە بەرەو پێشچونی خوێن دەدات بەڵام ناهێڵێت بەرەو دواوە بگەڕێتەوە. بەڵام لە باری تووشبوون بە دەوالیدا، زمانەكان كارایی لەدەست دەدەن و لە ئەنجامدا خوێن بەرەو دواوە دەگەڕێتەوە و بە تێپەڕبوونی كات خوێنهێنەرەكە لەو شوێنەدا دەئاوسێت و پێچ دەخوات، ئەمەش پێ دەوترێت دەوالی قاچ.

چەند ڕێگایەکی سرووشتی هەیە بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە لە خوارەوە باسیان دەکەین:

– تەماتە

٢ تەماتە بدە لە عەسارە و دواتر بیدە لە قاچەکانت، ڕۆژانە ٢-٣ جار ئەم کارە دوبارە بکەرەوە

– زەیتی زەیتوون

کەمێک زەیتی زەیتون گەرم بکە و دواتر قاچی پێبشێلە، ڕۆژانە ٢ جار

 

– سیر و لیمۆ و زەیتی زەیتوون

١٠ قاش سیر بهێنە و بیهاڕە تا دەبێت بە هەویرێک، دواتر بیکەرە شوشەیەکەوە و ئاوی ٣ لیمۆی تێبگوشە، پاشان ٤ کەوچکەچا زەیتی زەیتونی تێبکە، ڕۆژانە ٢ جار قاچتی پێبشێلە

 

– سرکەی سێو، ئالوڤێرا و گێزەر

گێزەرێک بکە بە شەربەت، کەوچکێک لەو شەربەتە لەگەڵ کەوچکێک سرکەی سێو تێکەڵ بکە و کەوچکێک جێڵی ئالوڤێرای بەسەردا بکە، دواتر قاچتی پێبشێلە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

تەندروستی

ئێستا وەرزی گەنەیە، چۆن دڵنیادەبیت لەوەی کە تۆ سەلامەتیت

خێزان

گەنە مێروویەکی هەشتپێی بچوکە، کە خوێن دەمژێت و مەترسیدارە، بەهۆی ئەوەی بە ئاسانی پەتاو نەخۆشی لەکەسێکەوە بۆ کەسێکی دیکە یاخود لە ئاژەڵەوە بۆ مرۆڤ دەگوازێتەوە.

گەنە لە وەرزی گەرمادا ژمارەیان زۆر زیاد دەکات، بەجۆرێک ٨٥٠ جۆری جیاوازیان لە تەواوی جیهاندا لەگەشەسەندندا دەبن، هەر بۆیە پێویستە خۆت بپارێزیت و ئەم ڕێوشوێنانە بگریتە بەر :

– جلوبەرگی داپۆشراو لەبەر بکە، بۆ ئەوەی نەتوانێت بە ئاسانی بگات بە جەستەت، ڕەنگی تۆخیش هەڵمەبژێرە بۆ جلەکانت

– بەردەوام جلوبەرگەکانت بشۆ و جوان وشکیان بکەرەوە پاشان لەبەری بکەرەوە.

– کەمێ زەیتی نەعنا لە خۆت بدە، چونکە گەنە ڕقی لە بۆنەکەیەتی و نایەت بەلاتدا، گەر لە شوێنێکدابویت کە مەترسی بونی گەنەی زۆر بوو با ڕۆڵەیەکت پێبێت و ناوە ناوە جلەکانت پاک بکەرەوە.

– لە ماڵەکەتدا سپڕای دژە گەنە و مێروو بڕژێنە بۆئەوەی نزیک نەبنەوە.

– ئاگاداری باخچەکەت بەو و درەخت و گەڵاکان بە پاکی ڕابگرە و قەدە زیادەکان ببڕەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

تەندروستی

چەند ڕێگایەک بۆ چارەسەری ژانە سک بەپێی هۆکارەکەی

خێزان

ئەو هۆکارانەی کە دەبنە هۆی دروستبونی ئازار لە سکدا جۆراوجۆرن، لەم بابەتەدا هەوڵدەدەین بەپێی هۆکاری ئازارەکە چارەسەرەکەشی بخەینە ڕوو:

 

– ئازاری سک بەهۆی قەلەقی

قەلەقی یەکێکە لەو هۆکارانەی کە دەبێتە هۆی ئەوەی سکت بێشێت، خواردنەوە چاو یەنجامدانی یاری یۆگا و وەرزشی هێلاهۆپ بۆ ئەم جۆرە ئازارە چارەسەرە.

 

 

– غازکردنی گەدە

ئەمە زیاتر بەهۆی خواردنی ناتەندروستەوە درووستدەبێت، چونە تەوالیت و خواردنەوەی چاو و نەعنا و زەنجەفیل چارەسەرە بۆی.

 

 

– ئازاری سوڕی مانگانە

بەهۆی خواردنەوەی گەرمو شێلان و دانانی گەرمی لەسەر سکت و گەر پێویستی کرد خواردنی حەبی ئازارشکێن چارەسەری دەکات.

 

 

– دڵەکزێ

دڵەکزێ   کاتێک روودەدات کە پێکهاتەکانی نێو گەدە بەردەوام دەگەڕێنەوە بۆ سوورێنچک، گۆڕانکاری لە شێوازی خواردن و بەکارهێنانی چارەسەری سروشتی وەک ئەو خواردنانەی کۆلیسترۆڵیان کەمە، وەکوو: ماسی، بادەم و نیسک و هەندێک کاربۆهێدراتی سرووشتی کە لە سەوزە، میوە و دانەوێڵەکاندا هەن و هەندێک میوەی وەک: سێو، کاڵەک، قۆخ و توودڕک  و   ئەو خواردنانەی بە ریشاڵە خۆراکییەکان دەوڵەمەندن .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان