ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

شیعە، دەیەوێت ئێس 400 بكات بەناو ماڵی عیراق دا

خەڵك – لوقمان غەفوور

ئەو گروپە شیعییانەی نزیكن لە ئێرانەوە یاری بەئاگرێكی دیكە دەكەن، نازانم تا چەند ڕاستە! دەڵێن كاتی خۆی سەدام وتویەتی: لەدوای خۆم عیراقێكی وێرانە جێدەهێڵم! لەوە دەچێت كاربەدەستانی قوم و تاران ئەمجارە نەك بیانەوێت ئێران بە وێرانەیی جێبهێڵن، بەڵكو ئەیانەوێت عیراق-یش بەخۆیانەوە تووشی سووتان و خنكاندنی ئابووری بكەن.

شیعەی عیراق لە خافڵگیرییەكی سەیردایە، پێیوایە ئەوەی بۆ ئیران ئەچێتە سەر بۆ عیراق-یش ئەچێتە سەر وەك چۆن ئێرانییەكان پێیان وایە ئەوەی بۆ توركیا ئەچێتەسەر بۆ ئێران و ڕژێمەكەی ئەچێتەسەر.

سەرانی قوم و تاران، شیعەی عیراق هاندەدەن كە مووشەكی بەرگری ئێس 400 یان هەر هیچ نەبێت ئێس 300 ی ڕووسی بكڕێت، لەكاتێكدا خۆیان ئامادەنین پارە بدەن بە مووشەكی بەرگری ئێس 400 و بیكڕن، مەبەستەكەش نوێكردنەوەی مەلەفێكی كۆنە بۆ سەرقاڵكردنی ئەمریكا لەدوای كوشتنی قاسم سولەیمانی، لەكاتێكدا شیعەی عیراق خۆی ئەزانێت ئەوەی بۆ توركیا ئەچێتە سەر بۆ عیراق ناچێتەسەر و بەڵكو ژیانی شیعەی عیراق بەگشتی بەستراوە بە ئێران و ڕژێمەكەیەوە.

توركیا كاتێك ئێس 400ی ڕووسی دەستگیر بوو كە هێشتا نەخراوەتە ناو سیستمی بەرگری توركیا-شەوە، تووشی سەرئێشەو ململانێیەكی زۆر بوو لەگەڵ ئەمریكا و سزای ئابووری خراپیشی بەسەردا سەپا، لەكاتێكدا كە توركیا جگە لەوەی ئەندامی ناتۆیە، جێوسیاسی توركیا تەواو جیاوازە لەگەڵ عیراق، نەك ئەوەندەش ئێستا لە لیبیا، ئەمریكا توركیای ئاڵاندووە لە شەڕەوە.

خستنەڕووی ئەو بابەتە لای سەعد جەواد قەندیل باڵیۆزی عیراق لە ئیران، فڕێدانی كارتی تۆڵەی قاسم سولەیمانی فەرماندەی سوپای قودسە كە شەوی 3ی جێنیوەری لەڕێگەی فڕۆكەی بێ فڕۆكەوانەوە ئەمریكییەكان بە فەرمانی سەرۆك دۆناڵد ترەمپ كوشتیان، چونكە كاتێك ساڵی 2017 شیعەی عیراق كە هێشتا حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی عیراق بوو لەژێر فشاری كاربەدەستانی ئێران ئەم مەلەفەی كردەوە و ویستی گرێبەستی كڕینی مووشەكی بەرگری ڕووسی ئێس 300 بكات لە ڕوسیا، ئەمریكا بەتوندی هەڕەشەی لە عەبادی كرد كە دەست بۆ كارێكی وەها نەبات، چونكە ئەنجامەكەی خراپ دەبێت.

ڕەنگە ئەو بۆچوونەی ئەفسەرێكی پێنتاگۆن لە ڕۆژنامەی زە ناشناڵ ڕاست بێت كە عیراق بیانوویەكی بێ مانای هەیە لەوەی بۆ پارێزگاریی ئاسمانەكەی پێویستی بە مووشەكی بەرگرییە هەیە، كە لێدوانەكەی وەك پەرچەكردارێك وایە بۆ “ئیگۆر كۆرۆشینكۆ” ئەندامی ئەنجومەنی گشتی وەزارەتی بەرگری ڕووسیا، سەرەڕای ئەوەی عیراق بەرەو گێژاوی نەهامەتی و سزا ئەبات چونكە یاسای سزادانی ڕووبەڕووبوونەوەی بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا كە تڕەمپ لەساڵی 2017 ئیمزای كردووە، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا سزا ئەسەپێنێت بەسەر ئەو وڵاتانەی كە مامەڵە دەكەن لەگەڵ دامەزراوەكانی بەرگری روسیا، كە عیراق یەكێكە لەو دەوڵەتانەی پابەندە بە ڕێكەوتنی ستراتیژی سەربازی لەگەڵ ئەمریكا.

ئەوەی میدیای ئەمریكی قسەی لەسەر ئەكات دوو تێڕوانینی جیاوازە، تێڕوانینێكیان پێی وایە كردنەوەی ئەم مەلەفە بۆ ئەوەیە كە ئەمریكا كۆمەڵێك مووشەكی بەرگری ئاسمانی بە وەزارەتی بەرگری عیراق بفرۆشێت و عیراق ملكەچی كۆمەڵێك قەرز و سەفەقاتی كڕینی چەكی تر بكات.
هەندێكی تر پێیانوایە كە نەخێر ئێران پاڵپشتی ئەم بۆچوونە دەكات، حەیدەر مەنسور هادی باڵیۆزی عیراق لە ڕووسیا بۆ زە وۆڵ ستریت جۆرناڵ ئەوەی ئاشكرا كردووە كە لە مانگی مەی 2019 عیراق بڕیاری داوە كە مووشەكەكە بكڕێت بەڵام چونێتی كڕینەكەی لانەبوو.

قسەكانی هەر یەك لە كەریم عەلاوی و عەبدولخالق عەزاوی ئەندامانی لیژنەی بەرگری لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بۆ نیویۆرك تایمز، زۆر نهێنی پشت پەردە هەڵدەماڵێت كاتێك بەجیا قسەیان كردووە، عەلاوی دەڵێت: “بەر لەخۆپیشاندانەكانی ئۆكتۆبەری 2019 وەفدێكی عیراقی چووەتە ڕووسیا بۆ چۆنێتی گرێبەستی كڕینی مووشەكەكە، بەڵام بەهۆی خۆپیشاندانەكانی عیراق و دەستلەكاركێشانەوەی عادل عەبدولمەهدی سەرۆك وەزیران گفتوگۆكان بچڕاون و هیچ ڕێكەوتنێكیش ئیمزا نەكرا”.

لەهەمانكاتدا عەلاوی دەشڵێت:”چەند جارێك داوا لەئەمریكا كراوە چەكێكی گونجاومان بداتێ بۆ بەرگری ئاسمانی عیراق!” ئەم ڕستەیەی عەلاوی پاڵپشتە بۆ قسەكانی عەزاوی كە بە نیویۆرك تایمزی وتووە:”ئێمە داوامان لە سەرۆك وەزیران كردووە كە چەكێكی بەرگری ئاسمانی دەستگیری عیراق ببێت لە ڕووسیا بێت یان هەر وڵاتێكی دیكە”.

كەواتە كۆتا قسە ئەوەیە “لە ڕووسیا بێت یان هەر وڵاتێكی تر!” كوێیە جگە لەئەمریكا.
ئەم یارییە نوێیەی بەشێك لە شیعەی عیراق یان ملكەچبوونی عیراقە بۆ كڕینی كۆمەڵێك مووشەكی بەرگری لە جۆری پاتریۆت یان بەپێچەوانەوە یارییەكی نوێی ئێرانە تا عیراق لەڕێگەی گرێبەستی كڕینی ئێس 400ەوە بباتە ناو گێژاوی سزای ئابورییەوە.

جیهان

سەركەوتن ڕادەگەیەنێت
بەشار ئەسەد: حەلەب باجێكی گەورەیدا

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەرۆكی سوریا دوای كۆنتڕۆڵكردنەوەی تەواوی پارێزگای حەلەب ڕایگەیاند، حەلەب باجێكی گەورەیدا و دڵسۆزی خەڵكەكەی بۆ نیشتمان و سوپا هەموو هاوكێشەكانی ئاوەژووكرد.

بەشار ئەسەد، لە وتارێكیدا، كە لەلایەن ئاژانسی دەنگوباسی فەرمی سوریا (سانا)وە بڵاوكرایەوە ڕایگەیاندووە، “دەبوو حەلەب ئەو باجە گەورەیە بدات، كە هاوتای گەورەیی گەل و نیشتمانپەروەوریی و هەڵوێستەكانییەتی، ئەوان بەرگەی چەندان ساڵ بۆردومان و گەمارۆی توند و قوربانیدانێكی زۆریان گرت، بەڵام كڕنوشیان نەبرد و خۆیان بەدەستەوەنەدا”.

بە وتەی ئەسەد، “سەركەوتن لە شەڕدا مانای سەركەوتن نییە لە جەنگ، بەڵام ئەمە لە لۆجیكی سەربازیدایە، كە پشت بە كۆتایی و بەرەنجامەكان دەبەستێت، بەپێچەوانەوە لە لۆجیكی نیشتمانیدا سەركەوتن لەگەڵ سەرەتای خۆڕاگریدا دەستپێدەكات، بۆیە لە ڕوانگەی ئەو لۆجیكەوە دەڵێین حەلەب سەركەوت.. سوریا سەركەوت”.

هەر لە وتارەكەیدا، بەشار ئەسەد، سەرۆكی سوریا ڕایگەیاندووە، “هەموومان بەسەر ئەو ترسەدا سەركووتین، كە هەوڵیان دەدا لە دڵماندا بیچێنن، سەركەوتین بەسەر ئەو دێوەزمەیەی، كە دەیانویست لە عەقڵماندا بیڕوێنن، بەسەر پەرتەوازەبوون و ڕق و كینە و ناپاكیدا سەركەوتین”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

كۆڤد ناینتین، بەهێمنی زاناكانیش دەكوژێت

لوقمان غەفوور

زانكۆی هواتشۆنگ بۆ زانست و تەكنۆلۆژیا بڵاویكردەوە، كە زانا و ئەكادیمی چین (دوان تشینانگشنگ)، مامۆستای زانكۆكەیان بە هۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا (كۆڤد ناینتین) گیانی لەدەستداوە.

دوان ئەندازیاری بواری پیشەسازی ئامێری نانۆ تەكنۆلۆجیا و كۆمەڵەی ئەكادیمیای چینی ئەندازیاری (سی ئەی ئی) و سەرپەرشتیاری دكتۆرا لە زانكۆی هواتشۆنگ لە تەمەنی 86 ساڵیدا گیانی لەدەستداوە.

بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا Covid-19 ڕۆژ لەدوای ڕۆژ ژیان لە كەرتی هێبی قورستر دەبێت، بە جۆرێك ئێستا لە ناوچە دوورە دەست و گوندییەكانی ناوچەكە هیچ پەیوەندییەكیان بە سەنتەری شارەكانەوە نەماوە و 24 ملیۆن كەس دابڕاون لە هەموو كەرتەكانی تری چین.

لەدوای دۆخە نائارامەكەی چین، وڵاتانیش نائارامیان لێنیشتووە. كۆمپانیایەكی بایۆتەكنۆلۆژی ئەمریكی كوتانێكی دژی ڤایرۆسی كۆرۆنا ئاشكرا كردووە. دوای سێ سەعات لە گەیشتن بە ریزبەندنی جینیۆمی ڤایرۆسەكە لە مانگی جێنیوەری 2020 .

د. جۆزیف كیم سەرۆكی كۆمپانیای ئینیوڤیۆ بۆ دەرمانسازی و سەرۆكی جێبەجێكار لە ویلایەتی بنسلڤانیا بە فۆكس نیوزی راگەیاندووە كە زانایان لە تاقیگەی سان دیگۆ، ئەو ئەركەیان گرتۆتە ئەستۆ و داهێنانەكەیان كردووە. دەشڵێت: “لەم قۆناغەدا ئامانجەكە پاراستنی گیانی هاووڵاتیانی ئەمریكییە”.

كۆمپانیا ئەمریكییەكە بەهاوبەش لەگەڵ كۆمپانیای پەكین ئەدڤاكسین-ی چینی، ئەركی بەرهەمهێنانی ڤاكسینەكە ئەگرنە ئەستۆ. كۆمپانیای ئینیوڤیۆ بۆ ئەو مەبەستە 9 ملیۆن دۆلاری پێبەخشراوە لەلایەن بێل گێتس –ی ملیاردێری ئەمریكی وەك خۆبەخش.

هەروەها سیناتۆری ئەمریكی، تۆم كۆتۆن -یش پێیوایە كە چین تا ئێستا درۆ لەگەڵ جیهاندا دەكات دەربارەی ژمارەی راستەقینەی كۆرۆنا ڤایرۆس، بۆیە بۆ رۆژنامەی زە هێل دەڵێت: “ئەمە هەڵوێستێكی ترسناكی رژێمە سەركوتكەرەكانە كە ژمارەی راستەقینەی رووداوەكان ئەشارنەوە، چین لەسەرەتاوە تا ئێستا یەك ژمارەی راستی بە رێكخراوی تەندروستی جیهانی نەوتووە”.

ئەم لێدوانەی كۆتۆن لەكاتێكدایە ماوەی یەك مانگە كۆمپانیایاكانی ئەمریكا گەشتی نێوان ئەمریكا و چین –یان راگرتووە بەمەش زیانێكی گەورەی ئابوری بەر كەرتی فرۆكەوانی كەوتووە. رێكخراوی تەندروستی جیهان-یش دژی رێگری هاتووچۆكردنەو ئەمریكاش نكۆڵی لەوە ناكات كە ئامادەیە بۆ كەشی پێچەوانە بەڵام لە چینەوە بۆ ئەمریكا رازی نییە. لەبەرامبەر ئەو ئەگەرەی ئەمریكاشدا، هوا تشوینگیانگ وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی چین –یش دەڵێت:”ئەوە نیەتێكی باش نییە”.

بەرپرسانی كۆشكی سپی هەنگاوەكەی ئیدارەی ترەمپ بەپەسەند دەزانن و پێیانوایە خۆپاراستن باشترین چارەسەر بەرامبەر ڤایرۆسەكە، دەشڵێن:”بەپێی ئاماری فرۆكەوانی رۆژانە 20 هەزار چین-ی لەكاتی ئاسایی سەردانی ئەمریكا دەكەن”.

-ئێستا دۆخەكە بە كوێ گەیشتووە:

*تا رۆژی 17ی فێبریوەری: 71 هەزار و 330 كەس لە جیهاندا تووشی نەخۆشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون.

* تا ئێستا: 1,775 كەس بە نەخۆشییەكە مردوون، كە چوار كەسیان لەدەرەوەی وڵاتی چینە.

*یەكەم حاڵەتی مردن: ئەمڕۆ 17ی فێبریوەری لەئەوروپا و لە وڵاتی فەرەنسا تۆماركرا. ئەویش دوای ئەوەی لە ئەفریكا و لە میسر دوو رۆژ لەمەوبەر یەكەم حاڵەتی مردن تۆماركرا و لە ژاپۆن و تایوانیش دوو كەس مردوون.

* دراوسێكانی چین: لە نێو ئەو دراوسێیانەی چین-دا، ژاپۆن زۆرترین حاڵەتی تووشبووی تێدا تۆماركراوە كە 414 كەس. بەدوای ئەودا سەنگاپۆرە كە 75 كەسە.

*سەرۆكی چین (شی جین بینگ): لەكۆتایی 7ی جێنیوەری 2020 رایگەیاند:”هەموو رێوشوێن و پێداویستییەك بۆ بەرگری لە تەشەنەسەندنی ڤایرۆسەكە گیراوەتەبەر”.

*بەرزبوونەوە لە ژمارە: ئەم هەفتەیە بەرزبوونەوەیەكی بەرچاو لە ژمارەكاندا دەبینرێت، 15 هەزار كەس تووشبووە لە رۆژێكدا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

بوومەلەرزە شاری مەدینەی هەژاند

خەڵك- بەشی هەواڵ
ناوەندی نیشتمانی بوومەلەرزە و گڕكانەكان لە دەستەی ڕووپێوی جیۆلۆجی سعودیە ڕایدەگەیەنێت، بوومەلەرزەیەك باكووری خۆرئاوای شاری مەدینەی منەوەرەی هەژاند.
بەپێی ڕاپۆرتی دەستەی ڕووپێوی جیۆلۆجی سعودیە، كە لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی (تویتەر) بڵاویكردۆتەوە، “ئەمڕۆ دوو شەممە، بوومەلەرزەیەك بە گوڕی 2.18 پلە بەپێی پێوەری ڕێخەتر و بە قوڵی 5.4 كیلۆمەتر لە كاتژمێر 11دا باكووری خۆرئاوای شاری مەدینەی منەوەرەی هەژاند”.

لای خۆیەوە، تارق ئەبا ئەخەیل، وتەبێژی دەستەی ڕووپێوی جیۆلۆجی ڕایگەیاندووە، ناوەندی نیشتمانی بوومەلەرزە و گڕكانەكان لە سعودیە، ئەمڕۆ دوو شەممە، بوومەلەرزەیەكی لە باكووری خۆرئاوای مەدینەی منەوەرە تۆماركردووە، بوومەلەرزەكە لاواز بووە بەپێی پێوەری ڕێختەر و گوڕەكەی گەیشتۆتە 2.18 پلە بە قوڵی 5.4 كیلۆمەتر و لە كاتژمێر 11:35 ڕوویداوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان