ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

سادق ڕەكابی بۆ (خەڵك): كاریگەریی سزاكانی ئەمریكا لەسەر عیراق بەمشێوەیە دەبێت

خەڵك-ئیدریس جەبار
پسپۆڕێكی ناوداریی عیراقی، باس لە كاریگەریی سزاكانی ئەمریكا دەكات بەسەر عیراقدا لەحاڵەتی سەپاندنیان بەسەر عیراق لە دوای پاشەكشەكردنی هێزەكانی ئەمریكا كە پێشتر لەلایەن پەرلەمانی عیراقەوە بڕیاریی لەسەردرابوو.

سادق ڕەكابی، پسپۆڕی ئابوری عیراقی، لە لێدوانێكی تایبەت بە (خەڵك) ڕایگەیاند:”لەئەگەریی سەپاندنی سزاكانی ئەمریكا بەسەر عیراقدا، ئەو سزایانە كاریگەریی گەورەیان دەبێت لەسەر وڵات، بە تایبەت كە تائێستاش عیراق لەلایەن داعشەوە هەڕەشەی لەسەرە، ڕێكخراوەكە پێشتر هەڕەشەی بەئامانجگرتنی بیرە نەوتەكان و كێڵگە نەوتییەكانی كردبوو، ئەمەش كاریگەریی نەرێنی بۆسەر ئابوری عیراق دەبێت و متمانەی ئەو كۆمپانیایانە بە عیراق كەمدەكاتەوە كە دەیانەوێت وەبەرهێنانی زیاتر لە عیراقدا بكەن”.

بە وتەی سادق ڕەكابی:”لەلایەكی ترەوە بەهای دیناریی عیراقی جێگیربوون لەدەست دەدات، بە تایبەت ئەو سزایانەی لەلایەن ویلایەتە یەكگرتووەكانەوە دەسەپێنرێن، وادەكەن داواكاریی لەسەر دۆلار زیاتر ببێت، پارەكانی عیراقیش لە نەتەوە یەكگرتووەكان ئاشكرادەبێت، لە هەمان كاتدا لە نێو خۆدا نرخی كاڵاكان ڕوو لە بەرزبوونەوە دەكەن، ئەمەش دەبێتە مایەی دروستبوونی هەڵاوسان”.

ڕەكابی دەڵێت”ئەو سەنەدە داراییە ئەمریكاییانەی لەلایەن حكومەتی عیراقەوە پێشتر كڕدرابوون دەستییان بەسەردا دەگیرێت و بلۆك دەكرێن، لەگەڵ بلۆككردنی ڕەسیدی دارایی عیراق لە دەرەوە، بە هەمان شێوە حەواڵەی دارایی و مامەڵە داراییەكانی بانكە عیراقییەكان لەگەڵ بانكەكانی تردا ڕادەگیرێن، لەحاڵەتی سەپاندنی سزاكان بەسەر عیراقدا لەلایەن سیستمی سویفت بەسەر ئابوری عیراق”.

لە درێژەی قسەكانیدا، ئەو پسپۆڕە داراییە عیراقییە ڕایگەیاند:”بەهەمان شێوە زۆرێك لە وەبەرهێنان پارەكانیان لە عیراقدا ناخەنەگەڕ، ئەمەش خۆی لەخۆیدا دەبێتە مایەی زیادبوونی ڕێژەی بێكاریی”.

هەر لەو چوارچێوەیەدا، ڕەكابی ئاماژەی بە چەند كاریگەرییەكی تر كرد لەسەر ئابوری عیراق لەحاڵەتی سەپاندنی سزاكانی ئەمریكا بەسەر وڵاتدا وتی:”ئەو هەنگاوە كاریگەریی گەورەی دەبێت لەسەر خواستە فراوانخوازییەكانی عیراق لە كەرتی نەوت، لەكاتێكدا عیراق هەوڵ و خواستی هەیە بەرهەمی نەوت لە چەند ساڵی داهاتوودا بگەیەنێتە شەش ملیۆن بەرمیل لەڕۆژێكدا، بەڵام هەر لەئێستاوە بینیمان كە لە ئاكامی خۆپیشاندانەكان و نیگەرانی لەبەرانبەر ڕەوشی ئەمنی و مەترسی بەرپابوونی جەنگ، چەند كۆمپانیاییەك پاشەكشەیان كرد، بەو شێوە عیراق خۆی لە پێگەیەكی زۆر لاوازدا دەبینێتەوە، بە تایبەتیش لەڕووی بەهای خەرجی دینار، و وەبەرهێنان”.

پسپۆڕە ئابورییەكە پێیوایە:”لەو حاڵەتەدا عیراق دەچێتە چوارچێوەی ئەو وڵاتانەی دژایەتی ئەمریكا دەكەن، ئەمەش وادەكات هیچ وڵاتێك هەوڵ بۆ بەستنی هاوبەشی ئابوری نەدات لەگەڵ وڵاتدا”.

لەم ماوەیەی دواییدا پەرلەمانی عیراق بڕیاریدا هێزە بیانییەكان و هێزەكانی ئەمریكا لە عیراق دەربكات، حكومەتیشی بۆ جێبەجێكردنی بڕیارەكە ڕاسپارد، لەبەرانبەردا دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا ڕایگەیاندبوو، گەر عیراق سوربێت لەسەر جێبەجێكردنی ئەو بڕیارە، سزایەكی زۆر توندی بەسەردا دەسەپێنن كە بەراورد بە سزاكانی سەر ئێران، زۆر گەورە و توندوتربێت.

راپۆرت

“وێنەیەك هەموو مانگێك دووبارە دەبێتەوە”
مردنی خانەنشینێك لەسەرەی وەرگرتنی مووچە كاردانەوەی لێدەكەوێتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
ئەمڕۆ چوار شەممە لە سلێمانی لە سەرەی وەرگرتنی مووچەی خانەنشینی مانگی 5ی ساڵی ڕابردوو لەو بەر گەرمای هاوینە پیاوێكی بەتەمەن گیانی لەدەستدا و ئەوەش كاردانەوەی توندی لێكەوتەوە، چونكە ئەمە چەندین جارە ئەو حاڵەتە ساڵانە دووبارە دەبێتەوە.

محەمەد گۆمەشینی، چالاكوان و نووسەر لە هەژماری خۆی لە فەیسبووك ڕایگەیاندووە، “كە دەڵێین پلانتان نیە و شكۆی مرۆڤتان شكاندوە و خەڵكتان كوشت لە خەفەتان، هەزار زۆڕنا ژەن و كۆیلەی بێ دەماغ دەیباتەوە سەر قەزیەی كوردایەتی و وەتەنیات فرۆشتن و ….هتد. ئاخر گەمژە با باوكت وەك ئەو پیاوە لە سرەی مووچە وەرگرتن دوای چوار سەعات وەستان لەگەرما دڵی وەستابێ و بمرێ بزانم چی دەڵێی . ئاخر وەك بیستم لە هەواڵەكە وتی لەو بانكە نزیكەی ١٢ هەزار كەس مووچە وەردەگرن”.

ئەو چالاكوانە، كە وتەبێژی دەستەی مافی مرۆڤی هەرێمیشە دەپرسێت: “كوا سیستەمی بانكی؟ كوا ڕێزی خانەنشین؟ كوا شوێنی وەستانی خەڵك بۆ وەستان؟ كوا ژن و مندال و باوكی خۆتان لەكام بانك بەو شێوە دەوەستن بۆ مووچە؟”

لای خۆشیەوە، د. ڕەوەند كامەران، پزیشكی نەخۆشییەكانی قوڕگ و لووت و گوێ لە هەژماری خۆی لە فەیسبووك نووشیویەتی، “هەر فەرمانبەرێك بە درێژایی ماوەی خزمەتی وەزیفی مانگانە بڕێك لە مووچەكەی بۆ خانەنشینی لێ‌ دەبڕدرێت، بەلام كاتێك خانەنشین دەبێت بەو جۆرە كارەساتبارە مووچە وەردەگرێت، لەكاتێكدا لە زۆربەی وڵاتانی جیهان فەرمانبەر دوای خانەنشین بوونی باشترین شایستە و بیمەی بۆ دابین دەكرێت بۆ ئەوەی لەپای ئەو خزمەتی كردوویەتی تەمەنی پیری بە شكۆمەندانە بژی”.

ڕاشیگەیاندووە، ئێمە ڕۆژانە هاواردەكەین لەسەر خۆپارێزی كۆرۆنا، كەچی مام حاجییەك لەبەر گەرما دەمرێ و دەشڵێت: “پێرەكانی ئێمە، هیچیان كەمترنییە لە پیرەكانی خەلیج، كە مووچەیان بە چەك بۆ دەچێتەوە ماڵەوە”.

ئاماژەی بەوەشكردووە، “وەزیرەكان، ئەمانە باوك و باپیرانمانن، ئەوان سەردەمانێكیان تێپەڕاند، كە ئێوەن ئێستا لێی دەخۆن، بەڵام بەو هەموو شەهادە زەبەلاحەی كە هەتانە، نەتانتوانی میكانیزمێك بۆ پێدانی مووچەكەیان بدۆزنەوە، تاوەكوو ئەوانیش تۆزێك بحەسێنەوە”.

هاوكات، عەبدولستار مەجید، سەرۆكی فراكسیۆنی كۆمەڵ لە پەڕلەمانی كوردستان دەڵێت: “لە بەشێکی زۆری وڵاتە پێشکەوتووەکان، ئەو کەسانەی دەچنە تەمەنەوە، جا پێشتر فەرمانبەر بوبن یان نا، حکومەت مووچە و هاوکاریی مانگانەیان بۆ دەبڕێتەوە تا ئەو تەمەنەی ماویانە بەسەربەرزی و ئیسراحەتەوە بژین و پێویستیان بە کەس نەبێ “.

دەشڵێت: “ئەم سوکایەتییەی بە ئینسانی کورد دەکرێت لەسەر دەستی دەسەڵاتدار و حکومەتی هەرێم لە دنیادا نمونەی نیە !”.

ئاماژەی بەوەشكردووە، کام دەسەڵاتدار قبوڵی ئەوە دەکات دایک یان باوکە بەتەمەنەکەی بەم گەرمای هاوینە بۆ وەرگرتنی کەمە مووچەیەکی ساڵی ڕابردوو بوەستێ و بەوهۆیەشەوە گیان لەدەستبدات ؟!

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

كۆرۆنا گەیشتۆتە ناو زیندانیان
بەشێكی زیندانیان لە هەولێر و سلێمانی ماندەگرن

خەڵك-بەشی هەواڵ
بڕیاردەری لێژنەی كاروباری كۆمەڵایەتی و داكۆكی لەمافی ژنان هۆكاری مانگرتنی سزادراوان لە هەولێر و سلێمانی ئاشكرا دەكات و ڕایدەگەیەنێت، داوای مافی خۆیان دەكەن.

بەدریە ئیسماعیل، بڕیاردەری لێژنەی كاروباری كۆمەڵایەتی و داكۆكی لەمافی ژنان لەبارەی مانگرتنی سزادراوان و ڕاگیروان لەچاكسازیەكان بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، بەپێی زانیاریەكان مانگرتنی سزادراوان لەسلێمانی بەزۆر پێیان شكاندون، بەڵام ئەوەی هەولێر زیاتر لەهەزار كەس دەبێت ماوەی سێ ڕۆژە مانیان گرتووە، كۆمەڵێك داواكاریان هەیە.

دەشڵێت: “سزادراوان و ڕاگیراوان داوا دەكەن چارەنووسی ئەو لێبوردنە تایبەتە دیاری بكرێت، كە لەسەرەتای بڵاوبوونەوەی كۆڕۆنا بڕیاری لەسەردرا و چەند لیژنەیەكیش پێكهات و كۆمەڵێك ڕاپۆرت ئامادەكرا و هەنگاونرا، بەڵام هیچ دەنگی نەما و جێبەجێ نەكراوە، كۆرۆناش تەنگی بەسزادراوان هەڵچنیوە و لەهەولێر و سلێمانی ژمارەیەكی تووشبووی زۆر هەیە”.

ئاماژەی بۆئەوەشكرد، سزادراوان داوا دەكەن دادگاكان دەست بەدەوام بكەنەوە و كارەكانیان ڕایی بكەن، چونكە زۆرێكیان ماوەی سزاكەیان تەواو كردوە و ڕاگیراوان و سزادراوان دەڵێن كارەكانیان ناچێتە پێشەوە و بەشێكیشیان داوای ئازادكردنی مەرجدار دەكەن، هەروەها بەشێكیان داوای مۆڵەت دەكەن، ئێمەش لەمانگی حوزەیرانەوە چەندین ڕاپۆرتمان بەرزكردۆتەوە بۆ پەڕلەمان و داوای كۆبوونەوەی پەڕلەمانمانكردوە تایبەت بەسزادراوان، كەدەبوایە ڕۆژی یەك شەممە ئەو كۆبوونەوەیە بكرایە، بەڵام نازانین بۆچی نەكرا، هەر سەبارەت بەم بابەتەش كۆبوونەوەیەك لەگەڵ سەرۆكی پەڕلەمان و چەند ڕاوێژكارێكی یاسایی كردوە.

ئەوەشی خستەڕوو، ئەگەر كۆبوونەوەی پەڕلەمان كرا بەئامادەبوونی وەزیرانی ناوخۆ و داد و كار و كاروباری كۆمەڵایەتی بزانین لەگفتووگۆكان دەگەین بە چ شتێك، قسە لەسەر ئەوەشكراوە هەمواری یاسای لێبوردنی گشتی ساڵی ۲۰۱۷ بكرێت ڕەنگە كارەكە بەرەو پێشەوە بچێت.

هاوكات تۆڕی میدیایی (خەڵك) بۆ زانیاری زیاتر پەیوەندی كرد بە ئاریان ئەحمەد، وتەبێژی وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی كرد، وەڵامی پەیوەندیەكەی نەدایەوە.

لای خۆشیەوە پارێزەر ئومێد پاڵانی، لەتۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبووك ڕایگەیاندوە، دوو بەندكراوی چاكسازی گەورانی هەولێر پەیوەندیان پێوەكردوم، وتیان لە دوو ڕۆژ بەر لەئێستا لە ۹۷٪ بەندكراوان مانمان گرتووە لە خواردن و خواردنەوە، هیچ خواردنێك وەرناگرین.

ئەوەشدەخاتەڕوو، سزادراوان دەڵێن جیاوازی دەكرێت لە جێبەجێكردنی یاسای لێبوردنی گشتی لەنێو بەندكراوان لە شارێك بۆ شارێكی تر، ئەو مانگرتنەش بۆ ئەوەیە هەمووان داوای داوای لێبوردنی گشتی دەكەن، تاوەكو بۆ جەژنی قوربان ئازاد بكرێین.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

ئەنجوومەنی شارەوانییەكان لە هەرێم دروست دەكرێنەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ
دوای 20 ساڵ لە گۆڕانكاری نەكردن لە ئەنجوومەنی شارەوانییەكان، وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزاری حكومەتی هەرێم ڕایدەگەیەنێت، ئەنجوومەنی شارەوانییەكان سەرلەنوێ پێك دەهێنێتەوە و جەختیشدەكاتەوە، كە بۆ یەكەمجار ڕێكخراوەكان ڕاستەوخۆ بەشداردەبن لە هەموو ئەو بڕیارانەی لە بەڕێوەبردنی شارەوانییەكاندا دەدرێن.

وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار لە چوارچێوەی پڕۆسەی چاكسازی حكوومەتی هەرێمی كوردستان و بۆ باشتر ڕاییكردنی كاروباری شارەوانییەكان و خزمەتكردنی زیاتری هاووڵاتییان، ئەنجوومەنی شارەوانییەكان لە پارێزگە و قەزا و ناحیەكان بەشێوەیەكی تر و سەرلەنوێ پێك دەهێنێتەوە، ئەویش بەگوێرەی پەیڕەوی ژمارە (2)ی ساڵی 2019 تایبەت بە پەیڕەوی پێكهێنانی ئەنجوومەنەكانی شارەوانی لە هەرێمی كوردستان و بەبڕیاری ژمارە (32) كە لە كۆبوونەوەی ژمارە (12)ی ئەنجوومەنی وەزیران لە 30/10/2019 پەسەندكرا، هەروەها لە ژمارەی 246 لە 27/1/2020 لە ڕۆژنامەی وەقائعی كوردستان و بڵاوكراوەتەوە، تێیدا ژمارەی ئەندامانی ئەنجوومەنی شارەوانییەكان دیاریكراون.

ئەنجوومەنی شارەوانییەكان ماوەی 20 ساڵ بوو گۆڕانكاری بەسەردا نەهاتبوو، لەكاتێكدا دەبوو هەر چوار ساڵ جارێك لە خولی نوێدا ئەو ئەنجوومەنانە بەڕێوە ببرێن، ئەمەش ببووە هۆی گلەیی هاووڵاتییان لە سستی كارەكانیان و ئەمەش كاریگەری لەسەر ئەدای كاركردنیان دروستكردبوو، لە قۆناغی ئێستادا، واتە دووبارە پێكهێنانەوەی ئەنجوومەنی شارەوانییەكان بەرزترین ئاستی دەسەڵاتییان لە بەڕێوەبردنی شارەكاندا دەبێت و كاریگەری لەسەر باشی كاركردنیان و لە بەرژەوەندیی گشتیی هاووڵاتییاندا دەبێت، بۆیە وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار لەژێر رۆشنایی پرۆسەی چاكسازی حكوومەت، ئەو ئەنجوومەنانە بە دەسەڵاتی تەواوەوە پێك دەهێنێتەوە.

لە سەرتاسەری هەرێمی كوردستان 184 شارەوانی هەن، وەزارەتی شارەوانی ئەنجوومەنەكانیان سەرلەنوێ پێكدەهێنێتەوە و بەگوێرەی ماددەی دووەمیش لە پەیڕەوی ژمارە (2)ی ساڵی 2019 ئەنجومەنی پارێزگەكان ڕادەسپێردرێن بۆ دەنگدان لەسەر كاندیدەكان كە لەلایەن وەزارەتی شارەوانییەوە دیاری دەكرێن، سەرۆك و ئەندامانی ئەنجوومەنی شارەوانی بەڕێژەی 75% لە سەرۆكی فەرمانگە حكومییەكان دەبێت و 25%یش لە نوێنەری رێكخراوە پیشەیی و ناحكومییەكان دەبن.

یەكەم جارە لە مێژووی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، ڕێكخراوەكان ڕاستەوخۆ بەشدارن لە هەموو ئەو بڕیارانەی كە لە بەڕێوەبردنی شارەوانییەكاندا دەدرێن.

دیاریكردنی نوێنەری رێكخراوە پیشەیی و ناحكومییەكان وەرچەرخانێكی گرنگە لە بەشداریپێكردنی ڕاستەوخۆی ڕێكخراوەكان لە بڕیاردان، ئەوەش بۆ یەكەمجارە لە مێژووی حكوومەتی هەرێمی كوردستان ڕێكخراوەكان ڕاستەوخۆ بەشدار دەبن لە بڕیاردان لە هەموو ئەو بڕیارانەی كە لە بەڕێوەبردنی شارەوانییەكاندا دەدرێن. هەروەها بوونی ژمارەیەكی زۆریش لە بەڕێوەبەری گشتی یا بەڕێوەبەری وەزارەتەكانی تر لەو ئەنجوومەنە وا دەكات كاروباری هاووڵاتییان لە شارەوانی كە پەیوەندیان بە وەزارەتەكانی ترەوە هەیە، خێراتر بەڕێوە بچێت، چونكە زۆربەی دامودەزگەكان بەشێكن لە بڕیارەكانی ئەو ئەنجوومەنە، بۆیە وێڕای نوێبوونەوە، ئەو گۆڕانكارییە هاوكار دەبێت بۆ كەمكردنەوەی ڕۆتین و بنبڕكردنی گەندەڵی.

بەگوێرەی پەیڕەوی ژمارە (2)ی ساڵی 2019 ژمارەی ئەندامانی ئەنجوومەنەكانی شارەوانی لە هەرێمی كوردستان، بەو شێوەیەی خوارەوە پۆلێن كراون:

یەكەم:
بەگوێرەی یاسای بەڕێوەبردنی شارەوانییەكان ژمارە (٦) ساڵی (١٩٩٣)ی هەمواركراو، سەرۆكایەتیی شارەوانیی هەولێر(پلەی تایبەت) و ژمارەی ئەندامانی ئەنجوومەنی شارەوانیی هەولێریش 17 ئەندام دەبن، ڕێژەی 75% بۆ سەرۆكی فەرمانگەكان دەبێت كە دەكاتە 13 كەس و 25%یش بۆ نوێنەری رێكخراوە پیشەیی و ناحكومییەكان دەبێت كە دەكاتە 4 ئەندام. بەمشێوەیە: سەرۆكی شارەوانیی هەولێر سەرۆكایەتیی ئەنجوومەنی شارەوانی دەكات، ئەندامەكانی تر لە سەرۆكی فەرمانگەكان و نوێنەری رێكخراوە پیشەیی و ناحكومییەكان دەبن.

دووەم:
سەرۆكایەتیی شارەوانییەكانی سلێمانی، دهۆك، هەڵەبجە، كەلار، رانیە و چەمچەماڵ (پلەی نایابن) و كۆی ئەندامانی ئەنجوومەنی شارەوانی بە سەرۆكی ئەنجوومەنەوە 13 كەس دەبن، بە هەمان شێوە رێژەی 75% بۆ سەرۆكی فەرمانگە حكومییەكان كە دەكاتە 10 ئەندام و 25%یش بۆ نوێنەری رێكخراوە پیشەیی و ناحكومییەكانە دەكاتە 3 ئەندام و ئەنجوومەنەكە، سەرۆكی شارەوانیی پەیوەندیدار دەبێتە سەرۆكی ئەنجوومەنەكە.

سێیەم:
شارەوانییەكانی (پلە 1) لە قەزاكان لە هەرێمی كوردستان ژمارەیان 14 شارەوانییە و كۆی ئەندامانی ئەنجوومەنی شارەوانییەكانیش بە سەرۆكی شارەوانییەوە دەكاتە 11 ئەندام. ئەوانیش 8 ئەندام بۆ سەرۆكی فەرمانگەكان و 3 ئەندام لە نوێنەری رێكخراوە پیشەیی و ناحكومییەكان دەبێت. بەهەمان شێوە سەرۆكی شارەوانیی پەیوەندیدار دەبێتە سەرۆكی ئەنجوومەنەكە.

چوارەم:
شارەوانییەكانی (پلە 2) لە ناحیەكان لە سەرتاسەری كوردستان ژمارەیان 33 شارەوانییە و كۆی ئەندامانی ئەنجوومەنی شارەوانییەكان بە سەرۆكی شارەوانییەوە دەكاتە 9 ئەندام ، 7 ئەندام بۆ سەرۆكی فەرمانگەكان و 2 ئەندامیش بۆ نوێنەری رێكخراوە پیشەییەكان. بەهەمان شێوە سەرۆكی شارەوانی پەیوەندیدار دەبێتە سەرۆكی ئەنجوومەنەكە.

پێنجەم:
شارەوانییەكانی (پلە 3) ژمارەیان 35 شارەوانییە و كۆی ئەندامانی ئەنجوومەنی شارەوانییەكانیش بە سەرۆكی شارەوانییەوە 7 ئەندامن، لەو حەوت كەسە، 5 ئەندامیان بۆ سەرۆكی فەرمانگە حكومییەكان و 2 ئەندامیش بۆ نوێنەری رێكخراوە پیشەیی و ناحكومییەكان دەبێت.

شەشەم:
شارەوانییەكانی (پلە 4) ژمارەیان 95 شارەوانییە و كۆی ئەندامانی ئەنجوومەنی شارەوانییەكانیش بە سەرۆكی شارەوانییەوە 5 ئەندامن، 3 ئەندام لە سەرۆكی فەرمانگە حكومییەكان و 2 ئەندامیش لە نوێنەری رێكخراوەكان دەبێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان