ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

دیندار زێباری: زیاتر لە ملیۆنێك ئاوارە لە هەرێمن
“هەرێمی كوردستان هەنگاوی ئەرێنی زۆری لە بواری مافی مرۆڤ ناوە”

خەڵك- بەشی هەواڵ
لە ڕۆژی جیهانی مافەكانی مرۆڤدا، ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكانی حكومەتی هەرێم ڕایدەگەیەنێت، سەرەڕای تەحەددییەكان هەرێمی كوردستان هەنگاوی ئەرێنی زۆری لە بواری مافی مرۆڤ ناوە.

لە میانەی كۆنفڕنسێكی ڕۆژنامەنووسی، كە بەبۆنەی رۆژی جیهانی مافەكانی مرۆڤەوە سازكرابوو، د. دیندار زێباری، ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان لە حكومەتی هەرێم كوردستان ڕایگەیاند، لە چەند ساڵی ڕابردوودا بە هۆی هێرشی تیرۆریستانی داعش و قەیرانی ئابوورییەوە، هەرێمی كوردستان ڕووبەڕووی چەندین ئاستەنگ و تەحەددیات بۆوە، بەڵام سەرەڕای ئەوەش هەوڵیدا پابەند بێت بە پرەنسیپەكانی مافی مرۆڤەوە.

زێباری لە میانەی كۆنفڕانسە رۆژنامەنووسییەكەدا تیشكی خستە سەر پەیوەندی و هەماهەنگی نێوان حكومەتی هەرێم و حكومەتی فیدراڵ و وتی، “حكومەتی هەرێم لە ڕێگای ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكانەوە ئەندامە لە لیژنەی نیشتمانی نووسینەوەی ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەكان، تیمی نیشتمانی عێراق تایبەت بە مامەڵە كردن لەگەڵ تیمی (یۆنیتاد) لیژنەی بەدواداچوون لە چارەنووسی بێسەروشوێن بووانی و بەشداری كردن لە میكانیزمی وەزارەتی دادی فیدڕاڵ بۆ گفتۆگۆكانی خوێندنەوەی ڕاپۆرتەكانی عیراق لەو ڕێككەوتننامانەی عیراق ئەندامە تێیدا، لە بواری پێكەوەژیانی نێوان پێكهاتەكانی هەرێم، حكومەت بەردەوامە لە سیاسەتی ستراتیژیی خۆی و گشت پێكهاتە ئایینی و نەتەوەیی و مەزهەبییەكانی هەرێمی كوردستان مافەكانیان بە یاسا چەسپاوە لە گشت كایەكانی ژیان مافەكانیان پارێزراوە”.

زێباری ئاماژەی بە یارمەتیدانی پەنابەر و ڕاگوێزراوان و هەوڵەكانی حكومەتی هەرێم بۆ ڕزگاركردنی ئێزیدییەكان كرد و وتی، “لە ئێستادا ژمارەی پەنابەر و ڕاگوێزراوان لە هەرێمی كوردستان دەگاتە ( ١٠٣٧٤٤٦) كە جگە لە ڕاگوێزراوان پەنابەری ڕۆژهەڵات، ڕۆژئاوا، باكور و فەڵەستینیش لە هەرێمی كوردستانن، هەروەها بەمدواییە كەمپێك لە بەردەڕەش درووستكراوە بۆ پێشوازی كردن لە پەنابەرانی ڕۆژئاوا، كە دوای ڕووداوەكانی ئەم دواییەی ناوچەكە ڕوویان لە هەرێم كرد كە (١٧٩٨٣) پەنابەر لە خۆدەگرێت. لە بواری ڕزگاركردنی ئێزیدییەكانیش بەرنامەیەكی پراكتیكی دانراوە بۆ پاڵپشتی دەستەی لێكۆڵینەوە، كۆكردنەوەی بەڵگەكان و چارەسەركردن بۆ جینۆساید ناساندنی تاوانەكانی داعش و تا ئێستا توانراوە (٢٦٠٠) دۆسیەی تاوان دژی ئافرەتانی (ئێزیدی، كریستیان، توركمان و شەبەك) بە دیكیۆمینت بكرێ بۆ مەبەستی دادگایی كردن لە دوای هێرشەكانی داعش، هەروەها (٣٠٠٠) دۆسیەش لەژێر لێكۆڵینەوەدایە”.

لە بارەی گرنگیدان بە ئافرەتان، دیندار زێباری وتی، “هەرێمی كوردستان لەم ڕووەوە هەنگاوی زۆری ناوە كابینەی نۆیەمیش بەردەوامە لەو گرنگی پێدانە، بۆ نموونە لە ڕێكەوتی ١٨ /٢ /٢٠١٩ یەكەم ئافرەت پۆستی سەرۆكی پەڕلەمانی كوردستان پێ سپێردرا و ئافرەتێكیش لە پێكهاتەی توركمان بە سكرتێری پەڕلەمان هەڵبژێردرا، هەروەها لە كابینەی نۆیەمدا وەزارەتەكانی (كشتوكاڵ و وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی و وەزیری كاروباری هەرێم) بە ئافرەتان سپێردراون. گرنگی زیاتر دراوە بە سەنتەرەكانی داڵدەدانی ئافرەتان لە پارێزگاكانی (هەولێر، سلێمانی، دهۆك، قەزای كەلار، لە ساڵی ٢٠١٨ پێشوازی لە (١١٨٦) حاڵەت كراوە و تا مانگی نیسانی ٢٠١٩ پێشوازی (٧٨) لە حاڵەت كراوە. لەم دواییەدا نزیكەی (٧٤) ئافرەتی ئاوارە و پەنابەر و بیانی لە خانەكانی داڵدەدانی ئافرەتان كەیسەكانیان چارەسەر كراوە. لە بواری دادوەری، رۆِژنامەنووسی، تەندروستی، پەروەردە، خوێندنی باڵا ئافرەت ڕۆڵی زۆریان هەبووە و لەو بوارەوە هەنگاوی زۆر نراوە. لەلایەكی دیكەوە لە (١١) بنكەی تەندروستی حاڵەتەكانی خەتەنە كردنی كچان تۆمار دەكرێن لەگەڵ هەڵمەتەكانی وشیار كردنەوەی دایك و باوكان رێژەی خەتەنە كەمی كردووە”.

زێباری باسی لە گیراوانی داعش كرد و وتی، “ئەو كەسانەی كە تەمەنیان لە ١٨ ساڵ كەمترە و پەیوەندییان بە داعشەوە هەبووە وەك قوربانی دەستی داعش مامەڵەیان لەگەڵدا دەكرێت نەك تاوانبار و گشت مافێكیان هەیە وەك بوونی پارێزەر و بەكارهێنانی تەلەفۆن و پەیوەندیی بە كەسوكاریانەوە بكەن و ڕێگا بە ڕێكخراوە پەیوەندیدارەكان دراوە، كە سەردانی بنكەكانی دەستگیر كردن و بەندیخانەكان بكەن بۆ ئەوەی لە نزیكەوە چاویان پێیان بكەوێت، هەروەها پرۆگرامێكی تایبەت دانراوە بۆ ئەوەی ئەم دەستگیر كراوانە سوودمەند بن لە پڕۆسەی خوێندن بە زمانی عەرەبی. لەلایەكی دیكەوە حكومەتی هەرێم سەدان دەستگیركراوی داعشی ڕادەستی لایەن پەیوەندیدارەكانی حكومەتی فیدڕاڵی كردووە”.

دیندار زێباری، ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان لە حكومەتی هەرێم دەربارەی كرێكارانی بیانی و خاوەن پێداویستی تایبەت و كەمئەندامان ڕایگەیاند، حكومەتی هەرێم گرنگییەكی زۆری بە كرێكارانی بیانی داوە و هەمان مافی كرێكارانی ناوخۆییان هەیە، هەروەها چەندین كۆمپانیا ڕێوشوێنی یاساییان بەرامبەر گیراوەتە بەر بە هۆی سەرپێچی كردنیان بەرامبەر بە كرێكارانی بیانی، لە بارەی خاوەن پێداویستی تایبەت و كەمئەندامان تا ساڵی ٢٠١٨ ئەو كەم ئەندامانەی كە مووچەیان بۆ بڕاوەتەوە (٩٥٩١٦) كەس بوون، دوای ئەنجامدانی پشكنینی تەندروستی مووچەی ژمارەیەكیان بڕا بەپێی بڕیاری لیژنەی پزییشكی، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٩ نزیكەی (١٣٠٠٠) هەزار خاوەن پێداویستی تایبەت، بە بڕیاری سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران مووچەكانیان گەڕاوەتەوە، هەروەها بەپێی دوایین ئامار (١٢,٠٦٨) كەس دامەزراون.

کوردستان

(خەڵك) مەترسییەكانی هەڵبژاردنەكانی داهاتووی عیراق لە كەركوك ئاشكرا دەكات

خەڵك-تەنیا هەورامی

بەرپرسی مەڵبەندی كەركوكی بزوتنەوەی ئیسلامی ڕٍایدەگەیەنێت، لە پەڕلەمانی عیراق پیلانێكی زۆر گەورە بەڕێوەیە دژی كورد.

حەسەن شیخانی بەرپرسی مەڵبەندی كەركوكی بزوتنەوەی ئیسلامی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، ئێستا لە بەغدا نەیارانی كورد لە بەغدا بە دوو ڕیتم كار دەكەن، یەكەم پشێوێ لەناوچە دابڕاوەكان و چۆڵكردنی كوردنیشینان لەو ناوچانە، دووەم بەناوی هەمواركردنەوەی دەستور دەیانەوێ دەسەڵاتەكانی هەرێم كەم بكەنەوە و لەمانە مەترسیدارتر هەمواركردنەوەی یاسای هەڵبژاردنە.
وتیشی”بیرمان نەچێت كورد لە كاتی نووسینەوەی ڕەشنووسی دەستووردا لەوپەری هێزدا بوو، توانی هەندێك لە مەرجە چارەنووسازەكانی گەلەكەمان بچەسپێنن لە دەستوری عیراقدا، دیارە هەمواركردنەوەی دەستور ویستی پێكهاتەی عەرەبە بەتایبەت و توركمان كەمتر بەمەبەستی كەمكردنەوەی كورسیەكانی كوردە لە پارێزگای كەركوك و ناوچە دابڕینراوەكان”.

ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، ئەوان مەبەستیانە هەر پارێزگایەك بكرێتە چەند بازنەیەك بۆ دابەشبوونی دەنگەكانی كورد، لای هەموومان ئاشكرایە لەو هەڵبژاردنانەی كە عیراق یەك بازنەیی یان بازنەیەكی داخراو بوو، كورد زۆرترین كورسی بەدەستهێنا بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، لەكاتی هەمواركردنەوەی یەكەمی هەڵبژاردنەكاندا كە سیستمی یەك بازنەیی بوو، كورسیەكانی ناوچە دابڕاوەكان زۆر كەمی كرد، بۆیە پەنا دەبەن بۆ سەدەها پسپۆری بیانی و ناوەوە بۆ هەمواركردنەوەكەی دەستوور.
ڕوونیشیكردەوە، ئەگەر كورد یەكڕیز نەبێت لە پەڕلەمانی عیراق، پیلانێكی زۆر گەورە بەڕێوەیە لە دژی كورد بۆ ناوچە دابرێنراوەكان، ئەگەر فراكسیۆنە كوردییەكان یەك هەڵوێست نەبن بۆ وەستانەوە دژی و ڕێپێوانی جەماوەری نەكرێ وەك ساڵی ٢٠٠٨ كەنزیكەی ٢٨ شەهیدمان دا بەیاسا و دەستور نیوەی خاكی كوردستان دەدۆرێنین.
ئاشكراشیكرد، پێشبینی دەكرێت كورسییەكانی كورد لە كەركوك هەشت كورسین لە كۆی دوانزە كورسی، دادەبەزێت بۆ دوو یان سێ كورسی، ئەم كارە وردكاری زۆری تێدا كراوە بە شێوازێك ڕۆژێك دێت كورد خۆی داوا دەكات ماددەی ١٤٠ جێبەجێنەكرێ .

شێخانی ڕاشیگەیاند، ئەم پڕۆژە یاسایە لەلایەن سەرۆكایەتی كۆمارەوە پێشنیاز كراوە چۆن دكتۆر بەرهەم واژووی لەسەر كردووە ڕەوانەی كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان كراوە و ئەوانیش بە دەستكاریەوە ڕەوانەی پەڕلەمانی عیراقی دەكەن بۆ دەنگدان لەسەری و پەسەندكردنی، بەڵام ئەو ڕاویژكارە كوردانەی سەرۆك كۆمار هیچ یاداشتێكیان نەنووسیوە بۆ سەرۆك كۆمار لەسەر مەترسییەكانی ئەم یاسایە یان هەر نەیانخوێندوەتەوە.

حەسەن شیخانی بەرپرسی مەڵبەندی كەركوكی بزوتنەوەی ئیسلامی

حەسەن شیخانی بەرپرسی مەڵبەندی كەركوكی بزوتنەوەی ئیسلامی

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

“ڕاگەیاندنی قەدەغەی هاتوچۆ لە هەولێر ئەگەرێكی دوورە”

خەڵك-بەشی هەواڵ

قائیمقامی هەولێر ڕایدەگەیەنێت، ئەمڕۆ دەوام لە فەرمانگەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان ئاساییە.

نەبەز عەبدولحەمید قائیمقامی قەزای ناوەندی هەولێر لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، ئەمڕۆ یەك شەممە دەوام لە فەرمانگەكانی حكومەت ئاساییەو ڕاگەیاندنی قەدەغەی هاتوچۆش ئەگەرێكی دوورە.

وتیشی”ئەگەر هاووڵاتیان پابەندنەبن، ناچاردەبین ڕێكارەكان توندتر بكەینەوە، كە ئەگەری قەدەغەی هەیە هاتوچۆ وەك بژاردە بەكاربێنین”.

ئەمەش لەكاتێكدایە، لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا ژمارەی تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە پارێزگای هەولێر بەڕێژیەیەكی بەرچاو زیادی كرد و بەو هۆیەشەوە تاقیكردنەوەكانی خولی دووەمی پۆلە ناكۆتاكان دواخرا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

توركیا كوژران و برینداربوونی چوار سەربازی ڕاگەیاند

خەڵك – بەشی هەواڵ
توركیا كوژران و برینداربوونی چوار سەربازی لە حەفتانین ڕاگەیاند.

وەزارەتی بەرگری توركیا ڕایگەیاند سەربازێكی هێزەكانیان لە ناوچەی حەفتانین كوژراوە و سیانی دیكەش بریندار بوون.

ئەمە لە كاتێكدایە كە پێشتر میدیای پارتی كرێكارانی كوردستان ڕایگەیاندبوو كە 13 سەربازیان لە ناوچەی پیربولای حەفتانین كوشتووە و شەڕیش درێژەی هەیە.

ئەمشەویش فڕۆكەكانی توركیا شوێنی شەڕوپێكدانانەكەیان بۆردومان كرد.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان