ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

وتار

یه‌كگرتووی ئیسلامی، حیزبی ئیجباریی

ئاسۆ عەبدوللەتیف

 

كۆنگره‌ی هه‌شته‌می یه‌كگرتووی ئیسلامی كوردستان، ده‌رگای له‌سه‌ر چیرۆكێكی تازه‌ بۆ ریفۆرم و ئیصلاح له‌ناو كادران و لایه‌نگرانی ئه‌م حیزبه‌ كردۆته‌وه‌و دیسان ریفۆرم و ناوگۆڕین و كێشمه‌كێشی ئه‌میندارو ئه‌وانی دیكه‌ و پرسی جیاكردنه‌وه‌ی سیاسه‌ت و بانگه‌واز بۆته‌وه‌ رۆژه‌ڤێكی گه‌رم.

ره‌نگه‌ ئیتر دواخستنی ته‌له‌بی ئیسلاح و خواستی گۆرانكاری جددی و نه‌هێنانه‌ پێشه‌وه‌ی وزه‌ی گه‌نج و گوتاری كلاسیكیانه‌ بۆ سیاسه‌ت و بانگه‌واز، ئینتیحاری سیاسی بێت بۆ ئه‌م پارته‌ ئیسلامیه‌، مۆدێلی نوێی كاركردن و نه‌خشه‌رێگای سیاسی و دیدی نوێ و ته‌ته‌ڵه‌كردنی كادران به‌ته‌واوی كاتی هاتوه‌، به‌جۆرێك كۆنگره‌ی ئاینده‌ ده‌بێت به‌ تۆپزیی ئه‌م پرسانه‌ یه‌كلایی بكاته‌وه‌، ئه‌گه‌رچی سه‌خته‌ ده‌ستكاریی روانگه‌ی كلاسیكیانه‌ی ئه‌مینداری گشتی بكرێت، له‌ كه‌وانه‌یه‌كدا “هه‌موو كێشه‌كان نابێت به‌ عه‌لاگه‌ی ئه‌مینداره‌وه‌ هه‌ڵبواسرێت” ئه‌وه‌ش راسته‌و باوه‌رم وایه‌ ئه‌م حیزبه‌ هێشتا ئیلهام له‌ ئه‌مینداره‌كه‌یه‌وه‌ وه‌رده‌گرێت و بریاردان به‌ ده‌ره‌جه‌ی یه‌ك كۆكراوه‌ته‌وه‌ له‌ یه‌ك كه‌سداو ئه‌و كه‌سه‌ش به‌و ئاسانییه‌ كه‌ قوڵاییه‌كی فیكریی و رێكخراوه‌یی و ئیخوانی و كاریزماتیكی هه‌یه‌، ده‌ستبه‌رداریی كایه‌ی سیاسی و كورسیه‌كه‌ی نابێت، به‌تایبه‌تی پرسی جیاكردنه‌وه‌ی بانگه‌واز له‌ سیاسه‌ت كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ نه‌شته‌رگه‌ریه‌ سه‌خته‌كان و وه‌ك له‌ بێژنگدانی ئاو وایه‌ ئاسان نییه‌، ئه‌مه‌ش سروشتی ته‌واوی حیزبه‌ رۆژهه‌ڵاتیه‌كانه‌و به‌ ئاسانی مرۆڤ ناتوانێت هاتوچۆی تێدابكات و ده‌ستكاری و چاكسازیی جومگه‌ هه‌ستیاره‌كانی بكات به‌بێ لوتكه‌ی هه‌ره‌مه‌كه‌، له‌ دامێنی هه‌ره‌مه‌كه‌شدا كه‌سانی هه‌لپه‌رست و حیزبكوژو گه‌نده‌ڵ به‌و ده‌سه‌ڵات و ته‌مه‌نه‌ زۆره‌ی خۆیانه‌وه‌ ماونه‌ته‌وه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌موو رێكارو یاساو دیسپلین و لێپرسینه‌وه‌یه‌كی حیزبی، ئه‌مانیش هێنده‌ی تر بازنه‌كه‌ی ده‌وری ئه‌مینداریان توندترو تۆختر كردۆته‌وه‌ و رێگاكه‌ سه‌ختر ده‌كه‌ن بۆ گۆرانكاریی و شه‌فافیه‌ت و ریفۆرم، بۆیه‌ پێش ئه‌میندار پێویسته‌ كۆنگره‌ ده‌ستكاری ئه‌م هێڵه‌ی پێشه‌وه‌و ئه‌م بازنه‌ حیزبكوژه‌ بكات، ئه‌م خڵته‌و پڵته‌یه‌ لابه‌رێت، هه‌ڵه‌یه‌ له‌ جوڵه‌ی یه‌كه‌م ده‌ستبه‌ریت بۆ جوڵاندنی مه‌لیك و لوتكه‌ی هه‌ره‌مه‌كه‌، سه‌ره‌تا دامێنه‌كه‌ ده‌بێت پاك بكه‌نه‌وه‌ له‌و كه‌سانه‌ و چیتر به‌سه‌ری پیرۆزیان سوێندی ته‌نزیمی و رێكخراوه‌یی و پاكیزه‌یی نه‌خۆن!

یه‌كگرتووی ئیسلامی كوردستان حیزبێكی ئاینی ئایدۆلۆژیی مه‌زهه‌بگه‌رای نه‌رمره‌وی هێمنه‌، له‌ سه‌روه‌ختی ئیعلانی ئه‌م حیزبه‌وه‌ له‌ ساڵی 1994 تا ئێستا، تاكه‌ پێناسه‌یه‌ك بۆ ئه‌م حیزبه‌ی بكه‌ین له‌ده‌ره‌وه‌ی عاتیفه‌و موجامه‌له‌ی سه‌ركرده‌كانی، ئه‌وه‌یه‌ حیزبێكی ئیجبارییه‌ بۆ كوردستان، به‌ده‌ره‌جه‌ی ئیرشادو په‌روه‌رده‌و زه‌روره‌تی فیكریی و سیاسی و مرۆیی، هه‌م له‌ بواری په‌روه‌رده‌و ئیسڵاح، هه‌م له‌ بواری ئیتیكی سیاسی و مۆدێل و زیهنیه‌تی حیزبایه‌تی، ناكرێت گروپێكی ده‌سترۆشتووی خاوه‌ن ئیمتیازو به‌ڵاو حه‌ره‌ج بۆ سه‌ر ئه‌م حیزبه‌، ئه‌م توراس و سه‌رمایه‌ ره‌مزیه‌ له‌ ئیجبارییه‌وه‌ بۆ خه‌ڵكی بگۆڕن به‌ ئیخیتیاری و شكۆی حیزب بكه‌ن به‌ قوربانی پۆست و ئیمتیازو خوێندنی راقی مناڵ و كۆشكی شاهانه‌ی كه‌س و كاریان؟

ئێستا كه‌ یه‌كگرتوو به‌ته‌واوی هێزی جه‌ماوه‌ریی و بیرو ئایدۆلۆژیی و رێكخراوه‌یی خۆیه‌وه‌ خه‌ریكی ریسك و ده‌ستكاریكردنی ریشه‌یی و په‌یره‌وی ناوخۆیی كلاسیكیانه‌ی خۆیه‌تی، گرنگه‌ به‌ جورئه‌ته‌وه‌ ده‌ستبخاته‌ سه‌ر برینه‌ گه‌وره‌كه‌و گوێ به‌ هیچ كاردانه‌وه‌و خاترجه‌مییه‌كی ئه‌و تایپه‌ نه‌دات كه‌ قوڕكی حیزبیان توند گرتوه‌و ئۆباڵه‌كه‌شیان خستۆته‌ سه‌ر گه‌ردنی ئه‌میندار و لای ئه‌میندار قسه‌یه‌ك و له‌ بازنه‌ و ئوسره‌كانیشدا قسه‌یه‌ك، ئه‌گه‌رچی هه‌ر بۆخۆی باسكردنی ئه‌م جۆره‌ له‌ برین و كێشه‌و بێشه‌ له‌ حیزبدا هه‌نگاوی ئه‌رێنیه‌ به‌ره‌و دۆزینه‌وه‌ی رێگا راسته‌كه‌، ئه‌و رێگایه‌ی چیتر نابێت ئه‌كته‌ره‌ كۆنه‌كان به‌ته‌نها پاڵه‌وانی سه‌ره‌كی بن تیایدا، ئه‌وانه‌ی زه‌مه‌نێكه‌ له‌گه‌ڵ كاروانه‌كه‌دا هه‌م وه‌ك كاروانچی و هه‌م وه‌ك رێبه‌رو سه‌ركاری ره‌ها، هاوكارو پشتیوان بوون و ره‌نگه‌ ئیتر كاتی هاتبێت یه‌كگرتوو به‌ عه‌ینه‌كه‌وه‌ رێنه‌كات، چاوی گه‌نج و بیری تیژوو سیاسه‌تی هاوسه‌نگ به‌بێ عه‌ینه‌ك گه‌شه‌ پێبدات تاوه‌كو بتوانێت گوتاری سیاسی خۆی بگونجێنێت و ژینگه‌ی سیاسی خۆشی بپارێزێت.

له‌ راستیدا دروستكردنی فۆرمێك بۆ ئیشكردنی دونیه‌ویی “په‌رله‌مانی و حكومیی” له‌ ده‌ره‌وه‌ی یه‌كگرتووی ئیسلامی، به‌مانایه‌كی تر ئیئتیلافێكی سیاسی و هه‌یكه‌لێكی نوێ به‌پێ پاشگریی ئیسلامی، هاوته‌ریبی مه‌رجه‌عیه‌تێكی حیزبی مه‌ركه‌زیی خاوه‌ن دیسپلین بۆ په‌روه‌رده‌و بانگه‌وازو شه‌ریعه‌ت و مزگه‌وت، ده‌ره‌نجامێكی پۆزه‌تیف ئه‌دات به‌ده‌سته‌وه‌، وه‌ك چۆن موقته‌داو عامیریی له‌ به‌غداد له‌ رێگای”سائیرون و فه‌تح” كردیان و سه‌ركه‌وتووش بوون، به‌ڵام پرۆسه‌كه‌ بۆ پاكتاوی نه‌یاران و كێبركێكارانی ناو حیزب و بازنه‌ی مونافیسی ئه‌مینداریه‌ت و كرده‌و گه‌مه‌یه‌كی ته‌كتیكی سیاسی نه‌بێت بۆ كپكردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌ نارازیه‌كانی ناو كۆنگره‌و كۆنفرانسكاران، رێك هه‌نگاوی عه‌مه‌لی بێت به‌ ده‌نگی به‌رز بۆ دروستكردنه‌وه‌ی گوتار و دیسكۆرس و بڕیاردانی دروست له‌م حیزبه‌دا، نه‌ك باسكردنی پرۆسه‌كه‌ به‌ ته‌ده‌روج و قۆناغبه‌ندیی، ئه‌مه‌ وه‌ك ئه‌وه‌یه‌ هیچ نه‌كرابێت، ئه‌م هه‌نگاوه‌ چه‌ند پێویستی به‌ جورئه‌تی سیاسی و مرونه‌تی رێكخراوه‌یی هه‌یه‌، ئه‌وه‌نده‌ش پێویستی به‌ دروستكردنی كه‌شی له‌بار هه‌یه‌ به‌ره‌و كه‌لتوریی پێكه‌وه‌یی و ده‌ستاوده‌ستكردنی ده‌سه‌ڵات و وه‌لانانی رق و بیركردنه‌وه‌ی ستالینیانه‌ بۆ ئه‌وانی تر، ئه‌م سه‌رده‌مه‌ ئه‌گه‌ر سه‌رده‌می دیموكراسی و گه‌شه‌ی فیكرو كرانه‌وه‌و بیزنس و كۆنتراكته‌ گه‌وره‌كان بێت و جێگای هه‌موو دیارده‌و ده‌ركه‌وتێكی تێدا بێته‌وه‌ ئه‌وه‌ بێگومان جێگای تۆتالیتاریه‌ت و زیهنیه‌تی ره‌فزكردن و قۆرخكاریی و پاكتاویی به‌رته‌سكی تێدا نابێته‌وه‌ به‌تایبه‌تی بۆ یه‌كگرتووی ئیسلامی.

خاڵێكی دیكه‌ی كاركردن بۆ جیاكردنه‌وه‌ی كایه‌ی سیاسی و حیزبی له‌ كایه‌ی بانگه‌وازو ده‌عوه‌و ئیرشاد پێویستی به‌ كاراكردنی رۆڵی دامه‌زراوه‌ مه‌ده‌نیه‌كان و میدیاو سۆسیالمیدیای ئه‌م حیزبه‌ هه‌یه‌، له‌ بری چه‌قداكوتین و وه‌ستان له‌ناو مه‌نزومه‌ی دامه‌زراوه‌ شه‌رعی و كلاسیكیه‌كاندا هێنانه‌ پێشه‌وه‌ی كاراكته‌رو گه‌نجی سیاسی و مه‌ده‌نی و لیبراڵ و نه‌ته‌وه‌یی و ته‌نانه‌ت سیكولارو ئایدۆلۆژیای دیكه‌ گرنگه‌ بكرێته‌ ئه‌مری واقیع و جێگای بێته‌وه‌، ئه‌مه‌ ته‌جاوزی رابردووه‌و ریفۆرمه‌ له‌ هه‌یكه‌لی كاری رێكخراوه‌یی، بۆ ئه‌وه‌ی پیاوانی ئۆردوگانشین چیتر بوه‌ستن و ده‌ستێوه‌ردانه‌كانیان راگرن تا یه‌كگرتوو به‌ فۆرمێكی تره‌وه‌ له‌ كۆنگره‌ بێته‌ ده‌ره‌وه‌، ئه‌مه‌ ده‌ریچه‌یه‌كه‌ ئه‌گه‌ر بیانه‌وێت یه‌كگرتووه‌كه‌یان وه‌ك هاوكێشه‌یه‌كی ئیجباریی بمێنێته‌وه‌و كۆمه‌ڵگا قبوڵی بكات و دوچاری ئیحراجی گه‌وره‌ نه‌بێته‌وه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا.

دواجار كێشه‌ی یه‌كگرتوو ئه‌وه‌یه‌ تا ئه‌م ساته‌وه‌خته‌ بۆ په‌روه‌رده‌و ده‌عوه‌ دروست بووه‌، حوكمرانیكردن و موشاره‌كه‌ی سیاسی پێویستی به‌ڤێرژنی نوێ و روئیاو روانگه‌ی دیكه‌ هه‌یه‌ كه‌ یه‌كگرتوو ده‌بێت له‌مه‌ودوا ته‌وزیفی بكات و ترسی له‌ ره‌خنه‌و ناره‌زایه‌تیه‌كانیش نه‌بێت، نه‌ك سیاسه‌ت به‌ سه‌رئێشه‌و ترس بۆ سه‌ر یه‌كگرتوو هه‌ژمار بكه‌ن و بیانه‌وێت به‌ ته‌ده‌روج ده‌عوه‌و بانگه‌واز له‌ سیاسه‌ت جیابكه‌نه‌وه‌، كه‌ له‌راستیدا ئه‌م ته‌ده‌روجه‌ دوورخستنه‌وه‌ی ره‌مزه‌ دیارو گه‌نجه‌كانی یه‌كگرتووه‌ له‌ كایه‌ی ده‌سه‌ڵات و رێك گه‌رانه‌وه‌یه‌ بۆ خاڵی سفرو چوارگۆشه‌ی سه‌ره‌تا و مانه‌وه‌ی یه‌كگرتوو له‌م دۆخه‌ پاسیڤه‌ی ئێستادا.

ریکلام

وتار

هه‌میشه‌ ته‌عریب و داگیركاری

قوته‌یبه‌ فازڵ

هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی ڕابردوو و دروستبوونی ده‌وڵه‌تی عێراقه‌وه‌ فه‌رمانڕه‌واكانی عێراق به‌ پلان و نه‌خشه‌ی ورد ویستوویانه‌ بوونی كورد له‌و وڵاته‌دا بسڕنه‌وه‌، له‌و پێناوه‌شدا هه‌موو جۆره‌ ڕێكارێكی نایاسایی و دوور له‌ ئاكار و ڕه‌وشتی مرۆڤانه‌یان به‌كار هێناوه‌.

ده‌سه‌ڵاتدارانی عێراق تا پێیان كرابێت به‌ پلان ویستوویانه‌ سه‌ره‌تا ناوچه‌ كوردستانیه‌كانی نزیك له‌ خۆیان ڕاگوێزن و له‌ كورد خاڵیان بكه‌نه‌وه‌، ئه‌م پلان و نه‌خشه‌یه‌شیان زۆر به‌ وردی له‌سه‌ر شاره‌كانی موسڵ و كه‌ركوك و دیاله‌ جێبه‌جێ كردووه‌ .

بۆ نموونه‌ شارێكی وه‌ك موسڵ به‌ پێی ئه‌رشیفی سه‌رژمێری عوسمانیه‌كان چه‌ند سه‌ده‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر و به‌ دیاریكراوی له‌ سه‌ده‌كانی حه‌ڤده‌ و هه‌ژده‌ی زاینی ته‌نها (120) سه‌دو بیست ماڵی عه‌ره‌بی تیادا بووه‌ كه‌ ئه‌وانیش وه‌ك په‌ناهه‌نده‌ لای هۆزه‌ كورده‌كانی موسڵ جێگه‌یان كراوه‌ته‌وه‌ چونكه‌ دوژمنداریان له‌ گه‌ڵ خێڵه‌ عه‌ره‌به‌كانی خۆیاندا هه‌بووه‌.

من نامه‌وێت زیاتر بچمه‌ نێو مێژووی به‌ عه‌ره‌ب كردنی كوردستان و پرۆسه‌ی ته‌عریبه‌وه‌ چونكه‌ ئه‌و باسه‌ زۆر زیاتر له‌ وتارێك هه‌ڵده‌گرێت.

ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ئێستادا زۆر گرنگه‌ باسی لێوه‌ بكه‌ین و سه‌رنجی بخه‌ینه‌ سه‌ر پرۆسه‌ی دووباره‌ ته‌عریب كردنه‌وه‌ی ناوچه‌ كوردستانیه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستانه‌، ئه‌و ناوچانه‌ ئه‌مڕۆ ڕووبه‌ڕووی چه‌ندین هه‌ڕه‌شه‌ی جددی بوونه‌ته‌وه‌ كه‌ پێویسته‌ زۆر به‌ په‌له‌ حكومه‌ت و لایه‌نه‌ به‌رپرسه‌كانی هه‌رێمی كوردستان ئاوڕێكیان لێ بده‌نه‌وه‌ و بیكه‌نه‌ كه‌یسێكی یاسایی و نێوده‌وڵه‌تی و سه‌رجه‌م ڕێكاره‌ ده‌ستوریه‌كان بگرنه‌ به‌ر تا چاره‌سه‌رێكی ڕیشه‌یی ئه‌و بابه‌ته‌ ده‌كرێت.

له‌ حاڵی حازردا كوردستانیانی ناوچه‌ جێ ناكۆكه‌كان سێ هه‌ڕه‌شه‌ی جددیان له‌سه‌ره‌ :

یه‌كه‌م : هه‌ڕه‌شه‌ی چه‌كدارانی داعش كه‌ شه‌وانه‌ هه‌ڵده‌كوتنه‌ سه‌ر گونده‌ كوردنشیه‌كان و خه‌له‌ و خه‌رمانیان ده‌سوتێنن وشه‌هیدیان ده‌كه‌ن.

دووه‌م : هه‌ڕه‌شه‌ی گروپه‌ چه‌كداره‌كانی نێو حه‌شدی شه‌عبی كه‌ ئه‌مانیش مه‌ترسیان له‌ چه‌كدارانی داعش ئه‌گه‌ر زیاتر نه‌بێت كه‌متر نیه‌.

سێیه‌م : هه‌ڕه‌شه‌ی دووباره‌ داگیر كردنه‌وه‌ی زه‌وی و زاری جوتیاران له‌ لایه‌ن عه‌ره‌به‌ هاورده‌كانه‌وه‌ كه‌ دووباره‌ به‌ پاڵپشتی ده‌سه‌ڵاتدارانی عێراق گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ ناوچه‌كه‌.

ناسیۆنالیستی عه‌ره‌بی هه‌رگیز واز له‌ پلانی ته‌عریب و داگیركاری ناهێنێت هه‌ر ڕۆژه‌ی له‌ ژێر دروشم و ناوێكدا شه‌ش ساڵ به‌ر له‌ ئێستا و له‌ (3/8/2014) دا بوو كه‌ ڕێكخراوی تیرۆریستی داعش كاره‌ساتی شه‌نگالی خولقاند و هه‌زاران ژن و منداڵی بێ سه‌رو شوێن بزر كرد، ئه‌نفال و كیمیابارانیش زۆر دوور نین و له‌ هزری هه‌مووماندا ماون، ئه‌وا ئه‌مڕۆش دووباره‌ ته‌عریب ده‌ستی پێكردوه‌ته‌وه‌ و ناوچه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی سنوری هه‌رێم زۆر به‌ ئاشكرا به‌ره‌و چۆڵكردنی ده‌برێن له‌ كورد.

له‌ واقیعدا ئه‌گه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم و سه‌رۆك كۆمار و په‌رله‌مانتار و وه‌زیره‌ كورده‌كان له‌ به‌غداد زۆر به‌ گرنگیه‌وه‌ هه‌نگاو بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و بابه‌ته‌ نه‌نێن و ڕێگا ده‌ستوریه‌كان نه‌گرنه‌ به‌ر بۆ وه‌ستاندنی ئه‌و شاڵاوه‌ ئه‌وا كاره‌ساتی مرۆیی و شێواندنی جوگرافیای كوردستان به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ڕووده‌دات.

كوردستانیانی ئه‌و جێگایانه‌ تا ڕاده‌یه‌ك ده‌توانن به‌رگری له‌ خۆیان بكه‌ن، ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ له‌ داقوق و خورماتوو خانه‌قین ڕووده‌دات به‌ دڵنیاییه‌وه‌ سبه‌ی له‌ چه‌مچه‌ماڵ و مه‌خمور و كفری ده‌بێت.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

کێ قوربانیکەرە و کێ مەڕی قوربانی؟

بەهمەن تاهیر نەریمان

دەسەڵاتدارانی باشوور خەڵک دەکەنە قوربانیی دەسەڵاتی خۆیان

لە ئاینناسیدا سروت (طقوس-ritual) یەکێکە لە پایە بنچینەییەکانی ئاین، سروت بەرجەستەکەری بەردەوامیی ئاینە، درێژکەرەوەی تەمەنی ئاینە، سرودە ڕۆحییەکان لە سروتدا دەوترێنەوە و جێبەجێدەکرێن، گەر بەشێوەی تاک بوو، پەیوەندیی تاک و دنیای ناکۆتا تۆکمەدەکات، گەر بەشێوەی کۆ بوو، پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان تۆکمەدەکات. گەر سروتەکانی ئاین، نەی توانی ئەمە بکات، ئەو ئاینە لەبارگە ڕۆحییەکانی بەتاڵبوەتەوە بارە بەسەر هەوادارەکانیشیەوە.

چیرۆکی ئیبراهیم، لەبەر ئەوەی چیرۆکێکە لە سێ ئاینە-یەکتاپەرستەکەدا ئامادەییەکی بەرچاوی هەیە، بۆیە ئیبراهیمیش وەک ئایکۆنێکی کاریگەر و بەهێز لە ڕاڤەکردنەکاندا ڕووی جۆربەجۆری هەیە. بۆ نمونە چیرۆکی شکاندنی بتەکان؛ خوێندنەوەی فرەڕەهەندی بۆ کراوە. دەکرێت وەک شۆڕشگێڕێک بەرجەستەی بکەین، ویستویەتی شۆڕش بەسەر سیستمی کۆندا بکات، سیستمی نوێ بێنێتەکایەوە. دەکرێت وا بەرجەستەی بکەین قۆناغی ئیبراهیم، سەرهەڵدانی ئەقڵی ئەبستراکتە بەسەر ئەقڵی بەرجەستەکار(لابردنی بتێکی خاوەن پەیکەر، لەجێی ئەو خوایەکی ئەبستراکت دادەنێت)، ئەمەش بازدانی ئەقڵە لە وەرگرتنی زانیاری تەنها لەڕێی هەستەکانەوە، بۆ توانا شاراوەکانی ئەقڵ، ئەو توانایانەی کە پێی وایە سیستم لەناو ئەقڵی مرۆڤدا هەڵکۆڵراوەو دەبێت بیگەینێ و پەییان پێبەرین.

چیرۆکی سەربڕینەکەش؛ چیرۆکێکی ڕەمزیی فرەڕەهەندە، لەم هەلومەرجەی ئێستای کوردستاندا لەم جەژنەی قوربانەدا؛ ڕەنگە لە چەمکی قوربانیی لە نێوان دەسەڵات و خەڵک باشتر بگەین، لە ئێستادا خەڵک قوربانییە و ئەوە دەسەڵاتە خەڵک دەکات بە قوربانیی بۆ مانەوەی خۆی لەسەر کورسییەکەی، ئایکۆنی خەڵکیش دەبێتە مەڕی قوربانی.

لە پەیوەندیی نێوان خەڵک و دەسەڵاتدا، ئەگەر بە چەمکەکانی قوربانیی لێکی بدەینەوە، دەسەڵاتی کوردیی خواوەند نییە و خەڵک مەڕی قوربانیی، بەڵکو دەسەڵات قوربانیکەرە، خەڵک قوربانییە، دەوڵەتانی درواسێ(تورکیا و ئێران)، ئەو خواوەندەن، بۆ ئەوەی لە دەسەڵاتی هەرێم ڕازی ببن، بۆ ئەوەی خەشم و قینیان ئەم دەسەڵاتە سزانەدات، بۆ ئەوەی نەیان خاتە ناو جەهەننەمی بێدەسەڵاتییەوە، دەسەڵاتی کوردی دەبێت قوربانیان بۆ بکەن، مەڕی قوربانییش گەلی بێدەسەڵاتکراوی کوردە. تێگەشتنی دینی بۆ قوربانی، بریتییە لەڕازیکردنی خوا، هەروەها مانایەکی تریشی بۆ ئەوەیە قوربانیکەر، لە قەزاوبەڵا بەدووربێت. قوربانیکەرانی دەسەڵاتی کوردی؛ لەیەککاتدا خواوەندی دەوڵەتی تورکیایی و ئێرانی ڕازی دەکەن، لە هەمان کاتدا، بەو ڕازیکردنە، خۆیان لە قەزاوبەڵای ئەوان دەپارێزن.

هەتا هاوڵاتی ڕازیی بێت ببێتە مەڕی قوربانی، دەسەڵاتی کوردییش بێباکەو لە قوربانیکردنی خۆی بەردەوامدەبێت.

لەم پڕۆسەیەدا، گەلی بەمێگەلکراو، بە حەقیقی سەرنابڕدرێت، بەڵکو قووتی لێدەگیرێتەوە و بەشێکی دەدرێت بە تورکیا و ئێران، بەشێکیشی دەسەڵاتی کوردی خۆی دەی خوات.(ڕێک وەک قوربانیکردنی خۆمان، قوربانیکەر بەشێکی بۆ خۆی لێهەڵدەگرێت، بەشێکی باشیشی لەپێناو خوادا دەبەخشێتەوە).

کاتێک چیرۆکێک بەڕەمزدەکرێت، یەکێک لەو کارانەی بەسەر دەقە چیرۆکییەکەدا دەهێنرێت، بریتییە لە دەسکاریکردنی واتای وشەکان، واتا هەقیقی و فەرهەنگییەکەی لێدەسەنرێتەوە و واتای مەجازیی دەدرێتێ. بۆ نمونە مەڕیی قوربانی دەبێت بە گەل، گۆشتی مەڕەکە دەگۆڕێت بۆ قووتی گەل، دەسەڵاتی خوا دەگۆڕێت بۆ دەسەڵاتی بێگانە، قوربانیکەر دەبێتە دەسەڵاتی کوردی.

تۆ گەلیت، یان دەبێت بە مەڕیی بمێنیتەوە و ببیە قوربانی، یان دەبێت بڵێی من مەڕی قوربانی نیم، من مرۆڤم، چیرۆکەکەی ئیبراهیم، یەکێک لە لێخوێندنەوەکانی، بریتییە لە ڕزگارکردنی مرۆڤ لە بوون بە مەڕ، لەدوای ئەم چیرۆکەوە ئیتر دەبوو قوربانیی لە مرۆڤەوە بگوازرایەتەوە بۆ گیانداران، خەونی چیرۆکەکە پێمان دەڵێت مرۆڤ نابێت لەپێناو خوادا سەرببڕدرێت، ئیتر چ جای ئەوەی لەپێناوی شتی تردا سەرببڕدرێت.

بەپێی چیرۆکەکە، ئیسماعیل، فریادڕەسەکەی خودایە، تۆ ئەگەر چاوەڕێی خواکەی ئیسماعیل دەکەیت ڕزگارت بکات، خودا باکی بەمە نییەو گۆرانکاریی بۆ تۆ جێهێشتوە، نەک بۆ خۆی(إِنَّ اللّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ [الرعد:11]). ئەگەر چاوەڕێی خواوەندی ئەویتر(داگیرکەر) دەکەیت، ئەوە ئەم خواوەندە، لەسەر بەکۆیلەکردنی ئەویتر دامەزراوە، خواوەندی بەکۆیلەکردنە و خوای فریادڕەسی کۆیلەکان نییە. ئەگەر بەتەمای ئەوەی قوربانیکەر(دەسەڵاتی کوردی) ڕزگارت بکات، ئەوە ئەمە ئەو دژیەکەیە تۆ لەهەناوتدا هەڵت گرتووە، چونکە قوربانیکەر بۆیە تۆ دەکات بە قوربانی تا خۆی بمێنێتەوە، کاتێک ئەویش نامێنێت کە تۆ خۆت لە قوربانیی ڕزگارکرد. تۆ بۆ ئەوەی بەردەوام مەڕی قوربانی نەبیت، دەبێت خۆت خۆت ڕزگاربکەیت، هیچ بوارێکی ترت نییە.

تۆ لەئێستادا لەو شوێنە نیت جەژن بکەیت، مەڕی قوربانی جەژن ناکات، تۆ وەک گەل، جەژنت لەسەر دەکرێت، ئەوە دەسەڵاتی کوردییە جەژن لەسەر لاشەی تۆ دەکات، لە خوای دەسەڵات(ئێران و تورکیا) دەپاڕێتەوە قوربانییەکەی لێقبوڵبکات و پاداشتی مانەوەی لە دەسەڵاتدا پێڕەوا ببینێت.

دەسەڵاتی کوردی، بۆ ئەوەی بمێنێتەوە، دەبێت بەردەوام خەریکی بەقوربانیکردنی تۆی هاوڵاتی بێت، تۆ ئێستا لە مەقامێکدا نیت سروتی قوربانی جێبەجێبکەیت، بەڵکو دەسەڵاتی کوردی جەژندەکات و بڕێک لە گۆشتی تۆ خۆی جەژنی پێدەکات، ئەوەی تریشی دەیدات بە خواوەندی تورکیا و ئێران. هەتا سروتی قوربانییش بەردەوام بێت، دەسەڵاتی کوردییش بەردەوام دەبێت، مەگەر خواوەندی داگیرکەر، ئەمان لابدات و دیندارێک لەجێیاندا دابنێت بۆ قوربانیکردن، بڕوام نییە لەمان دەستبڵاوتربن، لەمانە باشتریشیان دەسبکەوێت، ئەمانە ئەوپەڕی دیندارە قوربانیکەرەکانن کە ئیتر لەمان ئیماندارتریان دەستناکەوێت، بە قەولی ناسیۆنالیستەکان لەمان گەلفرۆشتریان دەستناکەوێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

وتار

ھەڵبژاردنی پێشوەختە، ئامرازێك بۆ گەیشتن بەئامانجە كەسییەكان

محەمەد عەلی

بڕیاری ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی پێشوەختە لە عێراقدا، سەرباری بوونی پەتای كۆرۆنا و قەیرانی قوڵی دارایی، لە بۆشاییەوە نەھاتووە، بەڵكو سەرۆكوەزیران (مستەفا كازمی) كۆمەڵێك ئامانج و مەبەستی تایبەتی ھەیە، یەكەمیان كوتلەیەكی پەرلەمانیی بەھێزی نییە بۆ ئەوەی بتوانێ پاڵپشتی بكات لە پەرلەمان، هەروەها باش دەزانێ بەم شێوەیە ناتوانێ بەردەوام بێت، بۆیە ھەڵبژاردن باشترین دەرفەتە بۆ ئەوەی لە پەرلەمانی داھاتوودا پێگەی خۆی بەھێز بكات، بەو ھۆكارەی وەك سەرۆكوەزیران دەتوانێ پۆستەكەی بەكار بھێنێت بۆ كۆكردنەوەی دەنگی پێویست بۆ بەردەوامبوونی لە دەسەڵات.

 

كازمی، لە دیاریكردنی بەروارەكەش ئامانج و مەبەستی تایبەتی ھەیە، درێژیی ماوەكە بواری پێویستی بۆ دەڕەخسێنێ بۆ ئەوەی بتوانێ چاكسازیی پێویست بكات و سەرنجی شەقام بۆ خۆی رابكێشێ، لە لایەكی ترەوە جەدەلێكی گەرمی لە گۆڕەپانی سیاسی دروست كردووە و ھێزە سیاسییەكانی سەرقاڵ كردووە بۆ ئەوەی بتوانێ بە ئارامتر ھەنگاو بنێ بە ئاراستەی ئامنجەكانی، ھاوكات مەبەستیەتی لە ڕێگەی دەرچوونی یاسای ھەڵبژاردن و دانانی كۆمسیارانی كۆمسیۆنی باڵای ھەڵبژاردنەوە، بتوانێت فشار لەسەر ھێزە سیاسییەكان دروست بكات و بەم شێوەیە بتوانێت ھاوپەیمانییەكی فراوان بۆ خۆی مسۆگەر بكات.

 

ئامادەكارییەكانی سەرۆكوەزیرانی عێراق بۆ ھەڵبژاردنی داھاتوو گشتگیرن و، لەو چوارچێوەیەشدا داوایەكی ئاراستەی سەرۆكایەتیی پەرلەمان كردووە بۆ ھەڵوەشانەوەی پەرلەمان، ئەمەش بواری بۆ دەڕەخسێنێ بۆ ئەوەی دوور بكەوێتەوە لە چاودێریكردنی پەرلەمان و گوشارەكانی سەری كەم بكاتەوە، بە تایبەتی ھێزە سیاسییە نەیارەكانی، ھاوكات دەستكراوەتری دەكات بۆ ئەوەی بڕیاری پێویست بدات لە گشت سێكتەرە جیاوازەكانی دەوڵەت، جگە لەوەش، دەتوانێ گۆڕانكاریی پێویست بكات لە لێپرسراوی یەكەمی یەكە ئیدارییەكانی پارێزگاكان و دوور لە چاودێریی پەرلەمان و كاریگەری لەسەر ئەنجامەكانی ھەڵبژاردنی داھاتوو دروست بكات.

 

بەم بڕیارە، كازمی بەڵێنەكەی بەرامبەر خۆپیشاندەران  جێبەجێ كرد، كە ھەر لە سەرەتاوە كاری لەسەر شەقام كردووە و، لە ھەمان كاتدا مەسجێك بوو بۆ خۆپیشاندەران، كە ئیدی دوای بوونی ئەم ھەموو ناڕەزاییە لە دەسەڵاتی ھێزە سیاسییەكانی نزیك لە ئێران، كاتی گۆڕانكارییە و سندووقەكانی دەنگدانیش باشترین دەرفەتن بۆ  كۆتاییھێنان بەو ڕۆڵە نێگەتیڤەی كە ئێران لە عێراق دەیگێڕێ، بەپێیی ھەموو پێشبینییەكانیش، بە دڵنیاییەوە ھاوكێشە سیاسییەكان لە ھەڵبژاردنی داھاتوودا گۆڕانكاری بە خۆیانەوە دەبینن، بە تایبەتی دوای كوژرانی (قاسم سولەیمانی) و پەرتەوازەبوونی نێوماڵی شیعە.

 

سەرباری هەموو ئەوانەش، نەرمینواندنی كازمی بەرامبەر ھەرێمی كوردستان، دەچێتە ھەمان چوارچێوەوە و دەكرێ وەك ئامادەكارییەك بۆ ھەڵبژاردنەكانی داھاتوو ھەژمار بكرێت، بەو ھۆكارەی سەرۆكوەزیر دڵنیایە لە داھاتوو و ناتوانێ ببێتەوە سەرۆكوەزیر ئەگەر پاڵپشتیی كوردی نەبێ، ھاوكات دەكرێ وەك بەرتەسككردنەوەی مەودای ڕكابەرەكان سەیر بكرێت، چونكە ناتوانێ لە چەند بەرەیەكەوە ململانێ بكات، بۆیە لە ئەگەری ڕێككەوتن لە گەڵ ھەرێمی كوردستان، لەبری ڕكابەر، ھەولێر دەبێتە پاڵپشتێكی باوەڕپێكراو، ئەگەر سەیری ھەنگاوە شەرمنانەكانیشی بكەین لە پرسی گەڕانەوەی پێشمەرگە و بودجە و مووچە، ڕوون دەبێتەوە كە لە ئێستاوە ھەموو حیسابەكان بۆ برانەوەی كازمین لە ھەڵبژاردنی داھاتوودا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان