ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

جیهان

پێنج رێگری سیاسی دەرەكی لەبەردەم حكومەتە نوێیەكی ئەردۆغان

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

سەرۆكی توركیا بەنیازە لەماوەی خولی سەرۆكایەتی ئەمجارەیدا كۆمەڵێك بابەت بەتایبەت بابەتی پێكدادانەكان لە سوریا و پەیوەندییەكانی لەگەڵ روسیا و دۆخی پەنابەران تاوتوێ بكات و چارەسەریان بكات.

ئاژانسی ئیسنا لە ئاژانسی فەرەنساوە لە راپۆرتێكدا سەبارەت بە رێگرییە سیاسییە دەرەكییەكانی بەردەم ئەردۆغان نوسیویەتی، ئەردۆغان كە دوێنێ سوێندی یاسایی خوارد بە نیازە لە رۆژانی داهاتوودا و بەتایبەت لە دانیشتنی ناتۆدا لە بروكسل ئامادەبێت كە بڕیارە لە 11و12ی ئەم مانگەدا ببەسترێت و پێشبینیش دەكرێت، لە پەراوێزی كۆبونەوەی ناتۆدا، ئەدۆغان لەگەڵ ترەمپ و ئەنگێلا مێركڵ كۆببێتەوە.

ئەو پێنج خاڵەی كە ئەردۆغان دەیەوێت لە كاتی سەرۆكایەتی خۆیدا گرنگی پێ بدات، لەمانە پێك دێن:

 

پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەمریكا
توركیا لە پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەمریكا كۆمەڵێك بابەت دەوروژێنێت، بەتایبەت هاوكارییەكانی ئەمریكا بۆ كوردانی رۆژئاواو لەخۆگرتن‌و پارێزگاریكردنی لە فەتحوڵڵا گولەن كە لای توركیا گرنگی زۆری پێدەدرێت و بە ئەنجامدانی كودەتاكەی ساڵی 2016 تۆمەتباری دەكات.
بەڕێوەبەری نوسینگەی (GMF)ی ئەمریكی لە ئەنقەرە لەوبارەوە رایگەیاند، حكومەتی نوێی ئەمریكا بە ئومێدەوە دەیەوێ ئەم بابەتانە لەگەڵ ئەمریكا چارەسەر بكات.


یەكێك لەو كێشانەی كە لەنێوان ئەمریكا و توركیادا بوونی هەیە هاوكارییەكانی ئەمریكایە بۆ یەپەگە، چونكە توركیا ئەم گروپە بە رێكخراوێكی تیرۆریستی دەناسێنێت و پێی وایە وابەستەی پارتی كرێكارانی كوردستانن كە لە ساڵی 1984 لە دژی حكومەتی توركیا لە چالاكیدان.
چاودێرانی سیاسی دەڵێن، ئەمریكا بەهۆی توڕەییەكانی توركیاوە پێیباشە لەگەڵی رێكبكەوێت و ناردنی فڕۆكە سەربازییەكانی F-35 نیشانەی ئەو نەرمیەیە كە ئەمریكا لەبەرانبەر توركیا دەینوێنێت بۆ رێكەوتن.

پەیوەندییەكانی لەگەڵ روسیا
ئەردۆغان و ڤلادیمێر پۆتین سەرۆك كۆماری روسیا رێكەوتنێكی پۆلاینیان كرد لەبەرانبەر ئامانجێك كە مەبەستیانە ئاشتەوایی لەنێوان هەردوو وڵات دروست ببێت.
پێشتر واشنتن نیگەرانی خۆی دەربڕی لەبەرانبەر توركیا كە موشەكی 400-S لە روسیا دەكڕێت

دوای سەركەوتنەكانی ئەردۆغان لە هەڵبژاردنەكانی توركیا، پۆتین پیرۆزبایی لەناوبراو كردو ئەنجامەكانی هەڵبژاردنەكانیشی بە “بەهێزی سیاسی گەورە”ی ئەردۆغان وەسف كرد.
گەورە لێكۆڵەری بەرنامەی خوێندنەوەكانی رێگای ئاوریشم لەو بارەوە رایگەیاند، ئەردۆغان لە كۆتاییدا ناچار دەبێت ئەمریكاو روسیا یەكێكیان هەڵبژێرێت، و هەر لایەنێكیش كە هەڵیدەبژێرێت، بەهای هەڵبژاردنەكەی وەردەگرێت.

پەیوەندییەكانی لەگەڵ سوریا
لەكاتی سەرهەڵدانی شەڕی ناوخۆ لە سوریا تا ئێستا، توركیا یەكێك بووە لە ركابەرە سەرسەختەكانی بەشار ئەسەدی سەرۆك كۆماری سوریاو هەموو گفتوگۆیەكی راستەوخۆی لەگەڵ دیمەشق رەتكردوەتەوە، بەڵام لەبەرانبەر 3.5 ملیۆن پەنابەری سوری لە توركیا بوونیان هەیە و پارێزگارییان لێدەكات.
ئارون ئاشتاین لێكۆڵەری باڵای ئەنجومەنی ئەتلەنتیك رایگەیاند، توركیا لەبەرانبەر حكومەتی ئەسەد رێگایەكی دۆزیوەتەوە كە لە رێگای روسیاوە سوود و دەستكەوتی بۆ وڵاتەكەی دابین دەكات، بەڵام ئەو دەستكەوتانەی نابنە هۆكارێك بۆ گۆڕانكاری دەسەڵاتدارێتی ئێستای سوریا.

پەیوەندییەكانی توركیا لەگەڵ یەكێتی ئەوروپا
یەكێتی ئەوروپا لەدوای كودەتا شكستخواردووەكەی ساڵی 2016 و سەركوتكردنی ئۆپۆزسیۆن لەلایەن حكومەتی توركیاوە، رەخنەی زۆری لە ئەنقەرە گرت بەتایبەت بەهۆی بەردەوامی راگەیاندنی حاڵەتی نائاسایی لە توركیا، یەكێتی ئەوروپا داوای لە توركیا كرد دۆخی نائاسایی لە وڵات هەڵبگرێت‌و كۆتایی پێبهێنێت.
ئوزدم سانبرك دیپلۆماتكاری توركیا لەو بارەوە رایگەیاند، بە بۆچونی ئەو، خولی بەرژەوەندییەكان دەستی پێكردەوەو ئەم پەیوەندییانە لەچاو رابردوو گەیشتووەتە جێگایەكی باشتر.
توركیاو یەكێتی ئەوروپا لە ساڵی 2016 رێكەوتنێكیان بۆ رۆیشتنی پەنابەران بۆ ئەوروپا واژوو كرد، كە لەلایەن گروپەكانی مافی مرۆڤەوە رەخنەی زۆری لێگیرا، بەڵام هاوكاری كەمكردنەوەی رۆیشتنی پەنابەرانی داوەو هەرچەندە رێكەوتنەكە بوونی ماوە بەڵام ئەردۆغان بەرێكەوتنێكی لاواز وەسفی دەكات.

خواستە جیهانییەكان
لەماوەی ساڵانی رابردوو سیاسەتی دەرەوەی ئەردۆغان چەند لایەنە بووە، بەشێوەیەك بزووتنەوەكانی فەلەستینییەكان‌و كەمینە موسڵمانەكانی سەرتاسەری جیهان بە قارەمانیان ناساندووە.
ناوبراو چەندین جار هۆكار بووە بۆ كۆكردنەوەی رێبەری موسڵمانان و لە سەرەتاكانی ئەمساڵ سەرۆكی وڵاتانی ئیسلامی كۆكردەوە بە ئامانجی رێگریكردن لە جێبەجێكردنی بڕیارەكەی ترەمپ كە باڵیۆزخانەی وڵاتەكەی لە تەلئەبیبەوە بۆ قودس بگوازێتەوەو هەروەها بۆ رێگریكردن لە ناساندنی قودس بە پایتەختی ئیسرائیل.

ئەو وڵاتانەی كە زۆر بە خێرایی پیرۆزباییان لە ئەردۆغان و سەركەوتنی هەڵبژاردنەكانی ئەو وڵاتە كرد بەتایبەت كە پێیان وابوو سیاسەتەكانی دەرەوەی توركیا سیاسەتێكی نێوەندگیرییان هەبووە، نیكۆلاس مادور سەرۆك كۆماری فەنزەوێلا و عومەر بەشیر سەرۆك كۆماری سودان یەكەمین كەسێك بوون كە پیرۆزباییان لە توركیا كرد.

لێكۆڵەرەوان پێیان وایە ئەردۆغان رووبەرووی كێشەگەلێك دەبێتەوە، مەگەر ئەوەی كەسانێك بەكاربهێنێت كە هەم سیاسەتی دەرەكی بزانن، هەم مەیلی ئەوەیان هەبێت كە راستی و واقیع بە ئۆردوگان بگەیەنن، نەك ئەوەی ئەردۆغان خواست و ئارەزووی لەسەری هەیە.

دوێنێ دووشەممە رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا لە پەرلەمانی وڵاتەكەی سوێندی یاسایی خوارد كە زۆرێك لە سەرۆكانی وڵاتە جیاوازەكان بەشداری مەراسیمەكەی بوون و شەوی رابردووش ئەردۆغان كابینەی حكومەتەكەی راگەیاند، كە لە 17 وەزارەت پێكهاتووە و یەكێك لە وەزیرەكانیش زاواكەی خۆیەتی كە وەزیری داراییە.
چاودێران ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن، ئەردۆغان گرنگییەكی زۆر بە زاواكەی دەدات بەشێوەیەك بە نیازە بیكاتە جێگری خۆی، هۆكارەكەشی بۆ گرنگی رۆڵی ئەو دەگێڕنەوە لە شكستپێهێنان بە كودەتاكەی ساڵی 2016.

ئەمەش لەكاتێكدایە كە سیستمی سیاسی و حوكمڕانی لە توركیا لە پەرلەمانییەوە بۆ سیستمی سەرۆكایەتی گۆڕاوەو لە ئێستادا دەسەڵاتەكانی ئەردۆغان زۆر لە جاران زیاتر بووە.

 

وەزیرەكانی حكومەتی توركیا بە سەرۆكایەتی ئەردۆغان
عەبدولحەمید گول وەزیری داد
زەهرا زمرد سلچوك وەزیری كاروباری كۆمەڵایەتی
محەمەد قەساب ئوغلو وەزیری وەرزش و لاوان
فاتیح دونمز وەزیری وزەو سەرچاوە سروشتییەكان
سلێمان سویلو وەزیری ناوخۆ
محەمەد ئارسوی وەزیری فەرهەنگ و گەشتیاری
خلوسی ئاكار وەزیری بەرگری
یاشار گولر سەرۆكی گشتی سوپا
موستەفا وارانك وەزیری تەكنەلۆژیا و پیشەسازی
فەخرەدین كجا وەزیری تەندروستی
زیا سلچوق وەزیری فێركردن
بەكر پاك دمیرلی وەزیری دارستان و ژینگە
برات ئالبایراك وەزیری دارایی و خەزێنە
مەولود چاوش ئۆغلۆ وەزیری دەرەوە
روحسار پكجان وەزیری بازرگانی
جاهد توران وەزیری پەیوەندییەكان
موراد كوروم وەزیری شارەوانی

جیهان

بەڤیدیۆ.. لە ئێران 3 كەس لەبەرچاوی خەڵك لە سێدارە دران

خەڵك- بەشی هەواڵ

بەرەبەیانی ئەمڕۆ چوارشەممە ٣٠ خەزەڵوەری ٢٧١٨ / ٢١ی نۆڤەمبری ٢٠١٨، دەزگای دادوەریی ئێران سێ كەسی بە تۆمەتی دزی چەكدارانە لە بانك، لەپێش چاوی خەڵك لەسێدارە دا.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

بەوێنە..چیرۆكی هیتلەر و خۆشەویستە بچوكەكەی

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

لە سەرەتادا وێنەكە وای لێدەخوێنرێتەوە ، خۆشحاڵی پیاوێكە كە كچێكی موو ئاڵتونی لە باوەش گرتبێت، بەڵام ئەگەر بە وردی سەیری وێنەكە بكەیت، چیرۆكێكی جیاواز دێتە پێش چاوانت، بەشێوەیەك ئەم پیاوە فەرمانی كوشتنی شەش ملیۆن جولەكەی دەركردووە، ئەویش ئەدۆف هیتلەرە و ئەو كچە بچوكەش كچێكی جولەكەیە.
بەهەرجۆرێك بێت هیتلەر و رەزا برنایل پێشنیاریان كرد پێكەوە ببنە هاوڕێ و ئەم هاوڕێیەتییەش بە دەستوەردانەكانی بەرپرسانی نازییەكان كۆتایی پێهێنرا.

به نظر می‌رسد که رزا روی عکس را نقاشی کرده باشد
لە ئێستادا ئەم وێنەیە كە زۆر بە كەمی بینراوە و لە ساڵی 1933 گیراوە، بڕیارە لە هەڕاجێكدا لە وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بفرۆشرێت.
وێنەكە لەلایەن هاینریش هافمن گیراوەو پێشبینی دەكرێت بە نزیكەی 10 هەزار دۆلار بفرۆشرێت.
بیل پاناگوپولوس كە كاری فرۆشتنی وێنەكە دەكات رایگەیاند، هیتلەر وێنەی زۆر گرتووە و لەگەڵ منداڵانیش بە هەمان شێوە وێنەی گرتووە بەڵام ئەم وێنەیە یەك جیاوازی هەیە، بەشێوەیەك وابەستییەكی واقیعی تەواو لەنێوان ئەو دوو كەسەدا لە وێنەكەدا دەردەكەوێت.

عەشقی هیتلەر
خاڵی هاوبەشی هیتلەر و ئەو كچە تەنها ئەوە بوو كە هەردووكیان لە یەك رۆژدا لەدایك ببووبن.
لەگەڵ ئەوەی كە لە ماڵپەڕی هەڕاجیدا هاتووە وێنەكە لە ساڵی 1933 گیراوە، كاتێك رەزا لەگەڵ دایكی لەنێو كۆمەڵێك لە خەڵكدا بوون كە لە دەرەوەی شوێنی حەسانەوەی هیتلەر بوون.
بەپێی زانیارییەكان، كاتێك هیتلەر تێدەگات كە رۆژی لەدایكبوونەكەی لەگەڵ ئەو كچە بچوكەیە لەگەڵ دایكی بانگهێشتیان دەكات تاكو بچنە شوێنی حەسانەوەی و وێنەكەی لەو شوێنە دەگیرێت، لەگەڵ ئەوەی كە هیتلەر دەیزانی كە رەگ و ریشەی ئەو كچە جولەكەیە، بەڵام درێژەی بەو هاوڕێیەتیەدا لەگەڵی.

هیتلر با آنکه می‌دانست این دختر رگ و ریشه یهودی دارد به دوستی‌اش با او ادامه داد
زۆر درێژە ناكێشێت كە ئەوە دەزانێت دایكی كارولین جولەكە بووە و ئەمەش بەسە بۆ ئەوەی نازییەكان لەوە تێبگەن كە رەزا جولەكەیە، بەڵام ئەم بابەتە نابێتە رێگر لەبەردەم هاوڕێتی هیتلەر و وێنە واژووكراوەكەشی بۆ دەنێرێت.

لەسەر وێنەكە لە تەنیشتی ناوی هیتلەر نوسراوە (عەزیز) و بەرواری 16ی حوزەیرانی ساڵی 1933 لە شاری میونخ.
بەپێی زانیارییەكان “رەزا” دوای بەدەست گەیشتنی وێنەكەی چەند وێنەیەكی گوڵی لەسەر وێنەكە كێشاوە.
ئەو لەنێوان ساڵانی 1935 بۆ 1938 لانی كەم 17 جار نامەی بۆ هیتلەر و ڤیلهیم بروكنەر یاریدەدەری پێشەوای نازییەكان نوسیوە، تا ئەو كاتەی رزا و دایكی كە لەوكاتەدا هاوسەرەكەی كۆچی دوای كردبوو بۆ نوسینی نامە بۆ هیتلەر لەلایەن پارێزەرەكەی هیتلەرەوە رێگرییان لێكرا.
هافمن دەڵێت” هیتلەر رەزامەندی بۆ كاری پارێزەرەكەی دەرنەبڕی، ناوبراو ساڵانێك دواتر كتێبێكی لەبارەی هیتلەر نووسی و دەقی قسەیەكی هیتلەر دەگوازێتەوە كە وتویەتی” كەسانێك هەن رێگرن لەوەی كەسانێكی دیكە كەمێك خۆشبەختیم پێ بگەیەنن و تێكی دەدەن”.

كتێبەكەی هافمن بەناوی (هیتلەر هاوڕێی من بوو) لە ساڵی 1955 چاپ كرا و كۆپییەكی دیكەی ئەم وێنەیە لە هەمان كتێب دووبارە كراوەتەوە.

سەبارەت بە شیكردنەوەی وێنەكە هافمن دەڵێت”خۆشەویستی هیتلەر بۆ دیداری ئەو كچە زۆر خۆشیهێنەر بوو، تا ئەوكاتەی بڵێی ئەو كەسێكی سیخوڕ بێت و تێگەیشت لەوەی ئەمە كەسێكی ئاریایی نییە”.
ساڵێك دوای ئەوەی پارێزەرەكەی هیتلەر پەیوەندییەكانی نێوان ئەو دوو كەسەی پچڕاند، جەنگی جیهانی دووەم دەستی پێكرد، شەش ساڵ دوای كۆتاییهاتنی جەنگیش شەش ملیۆن جولەكە كوژرابوون.
رەزاش لە جەنگدا ژیانی سەلامەت نەبوو، بەڵكو ناوبراو لە تەمەنی حەڤدە ساڵیدا لە نەخۆشخانەی میونخ تووشی نەخۆشی ئیفلیجی منداڵان بوو و دواتر گیانی لەدەستدا، گیانلەدەستدانی ئەو لە ساڵی 1943 بووە ژمارەیەكی خەمناك، بەشێوەیەك 10 ساڵ دوای بەیەكگەیشتنی بە هیتلەر كۆچی دوایی كرد.
سەرچاوە: BBC

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

توركیا بۆ ئەمریكا: لەسەر رووداوی خاشقچی بێدەنگ نابین

خەڵك-بەشی هەواڵ

وەزیری دەرەوەی توركیا ئاشكرایدەكات، ناوی 84 كەسی سەر بە فەتحوڵڵا گولەنمان داوەتە ئەمریكا تاكو رادەستمان بكەنەوە.

مەولود چاوشئۆغڵو وەزیری دەرەوەی توركیا رایگەیاند، بابەتی كوشتنی خاشقچی چەندین پرسیاری بێ وەڵامی بەدوای خۆیدا هێناوەو دەمانەوێت فەرمانی كوشتنی خاشقچی لەلایەن كێیەوە دەركراوە بۆ هەموولایەك روون ببێتەوە.

وتیشی، توركیا پێداگرە لەسەر لێكۆڵینەوە لە دۆسیەی خاشقچی تا كۆتایی و ئەمەی بە ئەمریكا بەم جۆرە راگەیاندووە.

ئاشكراشیكرد، توركیا رووداوی خاشقچی وەك رووداوێك دەبینێت كە پێویستی بە روونكردنەوە هەیە و نەك وەك بابەتێكی سیاسی.

لەلایەكیتریشەوە چاوشئۆغڵو ئاماژەی بۆ ئەوە كرد، بەمەبەستی رادەستكردنەوەیان، ناوی ٨٤ كەسی سەر بە فەتحوڵڵا گولەنیان پێشكەشی مایك پۆمپیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا و جۆن بۆڵتۆن راوێژكاری ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریكا كردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە
کام لەم وەزارەتانەی کابینەی ٨ لە ئاست خزمەتکردن بە هاولاتیان جێدەستی دیار بووە؟

کوردستان

دوایین