ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

كچان ڕەمزێكی دیاری خۆپیشاندانەكانن
“عیراق یەكەم وڵاتی عەرەبیە دەستبەرداری دیاردەی دەستدرێژی دەبێت”

خەڵك- بەشی هەواڵ
ماوەی نزیكەی دوو مانگە خۆپیشاندانێكی فراوان بەغدای پایتەخت و شارەكانی ناوەڕاست و باشووری عیراقی گرتۆتەوە و سەرجەم چین و توێژەكان بە كچان و ژنانیشەوە بەشدارن و لەو پێناوەشدا سەدان كەس كوژراون و بە هەزاران كەسیش بریندارن، بەڵام ئەوەی بۆتە جێگەی باسی میدیا جیهانییەكان و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان ئەوەیە، هیچ جۆرە دەستدرێژییەكی (سێكسی و دەست بۆ بردن و قسە پێ‌ وتن) بە ژنان و كچان تۆمار نەكراوە.

لەگەڵ ئەوەی گۆڕەپانی خۆپیشاندانەكان پێكدادانی زۆری تێدا دروست دەبێت لەنێوان هێزە ئەمنیەكان و هاووڵاتیان، بەڵام بوونەتە شوێنی كار و فرۆشتنی جلوبەرگی بەكارهێنراوی ئەوروپی “بالە” و هاتووچۆی ماتۆڕ و “توك توك”ەكان، كچان و ژنانیش بەشێوەیەكی ئازادانە هاتووچۆی ئەو بازاڕانە دەكەن، كە نرخیان هەرزانە و شانبەشانی پیاوان و گەنجان بەشداری لە خۆپیشاندانەكانیش دەكەن و چەندین چالاكی هونەری و فریاگوزاری ئەنجام دەدەن.

سەمر، كە كچێكی تەمەن (22) ساڵە بۆ (سپۆتنیك)ی ڕوسی وتویەتی، “ڕۆژانە بەو ڕێگایانەدا دەچین بۆ گۆڕەپانی تەحریر بەبێ‌ ئەوەی هیچ ترسێكمان هەبێت لە تەنگ پێ هەڵچنین و دەستدرێژی بەهۆی دەموچاو و جلوبەرگمانەوە و بەردەوام لە خۆپیشاندانەكان ئامادەییمان هەیە”.

بەپێی ئاژانسەكە، ئەو كچە كە پانتۆڵێكی كاوبۆی و بلوزێكی كورتی لەبەردابووە بە دڵێكی پۆڵایینەوە بەشداری لە خۆپیشاندانەكان كردووە و داواكارییەكانی بەرزكردۆتەوە و دڵخۆش بووە بەوەی زۆرینەن لەگەڵ كچانی خۆپیشاندەر و بە هەماهەنگی لەگەڵ خۆپیشاندەرانی دیكە بەگژ دیاردەی دەستدرێژیدا چوونەتەوە، كە یەكێكە لە كێشەكانی كۆمەڵگە.

سەمر ئاماژەی بەوەكردووە، هیچ كەس نەیدەتوانی بچێت بۆ (باب شەرقی)، كە گۆڕەپانی تەحریر دەكەوێتە نزیكیەوە لەناو جەرگەی بەغدا، چونكە بازاڕێكی میللیە و جگە لە پیاوان كەسی دیكەی لێ‌ نەبوو، ڕێگەش نەدەدرا بە ژنان لە ڕابردوودا پێیدا تێپەڕ ببن لەترسی دەستدرێژی تەنانەت ئەگەر ژنەكە عەبا-شی لەبەردابوایە.

لای خۆشیەوە، شۆفێرێكی (توك توك) بەناوی حسێن-ی تەمەن 19 ساڵ، كە دانیشتووی گەڕەكی سەدرە لە بەغدا وتویەتی، “بەشداریی دەكەم لە گواستنەوەی خۆپیشاندەران و بریندارەكان، هەروەها بۆ یەكەمجار هاوكاری سێ‌ كچە خوێندكارم كرد، كە هاتبوونە گۆڕەپانی تەحریر و شوێنەكانیان نەدەزانی، بۆیە بە توك توكەكەم گەڕاندمن و وێنەم گرتن لە نزیك مۆنۆمێنتی ئازادی و خواردنگەی توركی”.

وتوشیەتی، “كژانی خۆپیشاندەر خوشك و دایكمانن، هەموو گەنجان لە گۆڕەپانی تەحریر ڕێزیان دەگرن و ڕێگاكانیان بۆ دابین دەكەن تاوەكو دەگەنە ناو ڕێڕەوی خواردنگەی توركی و ڕێگاكانیان بۆ چۆڵ دەكەن، هەروەها لە سەرەتای شۆڕشەوە تا ئەمڕۆ هیچ كچێكی خۆپیشاندەر تووشی دەستدرێژی نەبووە”.

وەك لە ڕاپۆرتی ئاژانسەكەدا ئاماژەی پێ‌ دراوە، گەنجان و كچان هەماهەنگی یەكتری دەكەن بۆ پاككردنەوەی شەقامەكان، كە چەند ساڵێكە پشتگوێ‌ خراون و وێنە لەسەر دیوارەكانی نزمە پردەكانی تەحریر و باخچەی نەتەوە و دیوارەكانی دەرەوەی باڵەخانەی خواردنگەی توركی دەكێشن.

راپۆرت

دۆناڵد ترەمپ بۆچی بە جولەکەکان دەڵێت ئێوە قەرزاری منن؟

خەڵک

دۆناڵد ترەمپ بە جولەکەکانی ئەمریکا ڕاگەیاندووە، کە وڵاتی جولەکەکانی خۆشەوێت کە ئیسرائیلە. دۆناڵد ترەمپ جولەکەکانی هانداوە کە پێویستە خۆشەویستی و دڵسۆزێکی دوو-لایەنیان هەبێت لەنێوان ئیسرائیلی وڵاتی ڕەسەن و ئەمریکای وڵاتی نیشتەجێبوو.

ترەمپ بە ڕوونی ئەوەی بە جولەکەکان وتوە کە ئەو لەسەر و بەندی هەڵبژاردنەوەیدایە وەک سەروەکی ئەمریکا و پێویستە تەواوی جولەکان پشتیوانی لێبکەن. جەختی لەوەش کردەوە کە پێویستە تەواوی جولەکەکانی ئەمریکا دەنگی پێبدەن، چونکە بەڕاستی ئەوان قەرزاری دۆناڵد ترەمپن. هۆشداری ئەوەشیدا “ئەگەر دەنگ بە من نەدەن ئەوا ئیسرائیل دەکەوێتە کێشەیەکی گەورەوە”.

دۆناڵد ترەمپ چەند کۆتەیشنێکی گرنگی دەربڕی بۆ جولەکەکان کە پێک هاتوون لە مانە. ” چیتان پێدەکرێت لە [هەڵبژاردنەکەی مانگی یانزە] بۆمی بکەن، ئەگەر نا ئیسرائیل دەکەوێتە کێشەی گەورەوە”، “ئەمە کاتێکی گرنگە لە ژیانی ئێوەی جولەکە، ئەگەر ئاسایش و ئارامیتان دەوێت دەنگم پێبدەن”. ئێوە ژمارەتان زۆرە لەسەر خاکی ئەمریکا و لەنێوان ٥ ملیۆن بۆ ٨ ملیۆن دانیشتوو دەبن.

ترەمپ لە بەردەوامی قسەکانیدا وتی، ” با لە بیرم نەچێت، ڕاپرسیەکی هەڵبژاردنی پێشوتانم دۆزیوەتەوە بەتەواوەتی توشی شۆکتان کردم، دەزانن کە سەدا ۲٥٪ دەنگتان بە من داوە، چەند خەمبارکەرە. لە کاتێکدا زاواکەم و کچەکەم کە شوی بە جولەکەیەک کردوە و ئێستا منداڵێکی خوێن جولەکەیان بووە. بۆ دەنگم پێ نادەن؟. دڵنیابن ئەگەر جۆ بایدن زۆرینەی دەنگەکان بەدەست بهێنێت دەکەونە کێشەوە. “لەبیر مەکەن، دەنگدان بە من واتا دەنگدانە بە خاکی ڕەسەنی خۆتان، دڵسۆزی نواندنە بۆ خاکی ئیسرائیل”

دۆناڵد ترەمپ ناوبانگێکی گەورەی بەوە پەیداکردوە کە سەرۆکێکی پرۆ-ئیسرائیلیە، دۆناڵد ترەمپ بە نهێنی ئەوەی بە سەروەکی ڕێخراوی جولەکەکانی ئەمریکا(ستیڤن گرین بێرگ و ماکلۆم هۆیلین) وتووە، کە چی ماوە بۆ ئیسرائیل نەکات؟. دانم ناوە بە زەوی “بەرزایەکانی جۆلاندا” وەک خاکێکی خاوەن سەروەری ئیسرائیلی، باڵوێزخانەی ئەمریکام گواستەوە بۆ جۆرسەلیم، پلانێکی ئاشتی جاڕداوە کە دەوڵەتی فەلەستینی دەکاتە قسەی گیرفان و بێ-واتا، چەندین دەوڵەتی عەرەبی سوونیم لەگەڵ ئاشتکردنەوە کە دیاترینیان ئیمارات و بەحرێن بوون، و بێگومان دەوڵەتێکی تر لەسەر ڕێگایە بۆ ئاسایکردنەوە پەیوەندیەکانی لەگەڵ ئیسرائیل، ئەوە سوپاریزێکی گەورەی تر بەڕێوەیە.

مایک پۆمپیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە لێدوانێکدا ڕایگەیاند، “دۆناڵد ترەمپ نێردراوێکی خودایە بۆ پارستنی ئیسرائیل لە کۆماری ئیسرائیل ئێران”. چی ماوە دۆناڵد ترەمپ بۆ پارستی خاکی جولەکە و ئاسوودەی خەڵکی جولەکە نەیکات، بۆ دەنگی پێنادەن؟

وەرگێڕانی لە ئینگلیزیەوە: هەڵۆ ساڵح

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

خەریكە خێوەتگای دیلەكانی داعش لە كۆنترۆڵ دەردەچێت

خەڵك- بەشی هەواڵ

بەرپرسێكی ئەمنی پایەبەرز رایگەیاند هەوڵەكانی هەڵهاتن لە خێوەتگەی هۆڵ لەلایەن دیلەكانی داعشەوە لە دوای داگیركردنی شارەكانی سەرێكانی و گرێسپییەوە لەلایەن توركیاوە زیادیكردووە.

هەوڵی هەڵهاتن زیادیكردووە

وتەبێژێك بە رۆژنامەی شەرقولئەوسەتی راگەیاند، هێزە ئەمنییەكان چەند هەوڵێكی نوێی هەڵهاتنیان لە خێوەتگەی هۆڵ لە رۆژئاوای كوردستان شكستپێهێناوە كە رەگەزنامەی عێراقی و بیانییان هەبووە.

رووداوەكانی هەڵهاتن دووبارە دەبنەوە لە خێوەتگەی هۆڵ هەڵكەوتوو لە 45 كیلۆمەتری خۆرهەڵاتی پارێزگای حەسەكە.

عەلی حەسەن وتەبێژی هێزە ئەمنییەكان دەڵێت: لە مانگی ئادارەوە نزیكەی 700 هەوڵی هەڵهاتن تۆماركراوە لە لایەن كەسوكار و لایەنگرانی داعشەوە لە خێوەتگای هۆڵ.

مەترسی هەڵهاتنی 65 هەزار دیلی داعش

بەپێی راپۆرتی رۆژنامەكە، خێوەتگای هۆڵ نزیكە لە سنورەكانی عێراقەوە، لەوێ 65 هەزار دیلی داعش هەن، عێراقی و سورییەكان زۆرینەیان پێكدەهێنن، بەشێك تایبەت كراوە بە ژنانی بیانی داعش و منداڵەكانیان لە نزیكەی 50 دەوڵەتی عەرەبی و خۆرئاوایی، ژمارەیان دەگاتە نزیكەی 11 هەزار ژن و منداڵ، كە 3177 ژنن، لەم بەشەدا چوون و هاتن قەدەغەیە تەنها بە مۆڵەتی فەڕمی و نوسراو نەبێت.

زۆرینەی لێكۆڵینەوەكان دەریانخستووە زۆرینەی ئەوانەی دەیانەوێت هەڵبێن هەوڵ دەدەن بەرەو توركیا بڕۆن، دانیان بەوەشدا داناوە دەڕۆن بەرەو ئەو ناوچانەی رۆژئاوای كوردستان كە توركیا داگیری كردوون و لە ژێر دەستی گرووپە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆنی سوریدان وەك جەرابلوس و باب و لەوێوە دەتوانن بچنە خاكی توركیاو لەوێشەوە بۆ وڵاتەكانیان.

بەرپرسانی توركیا دانیان بەوە داناوە لە مانگی تەموزی رابردوو كە بەرپرسیارن لە بردنی ژنێكی مەڵدۆڤی و چوار منداڵەكەی.

عەلی حەسەن وتی: هێزە ئەمنییەكانی خێوەتگاكە توانیان بەشێوەیەكی گەورە شكست بە هەوڵی هەڵهاتنەكان بهێنن و شانەی بەرپرس و سەرچاوەی پەیوەندییەكانیان ئاشكرابكرێن.

وتیشی: 100 كەس دەستگیركران كە بەشدارییان كردووە لە هەوڵەكانی رفاندنی ژن و منداڵەكانی داعش و دراون بە دادگا بە تاوانی هاوكاری لە رفاندندا.

راپۆرتی رۆژنامە عەرەبییەكە ئاشكرایكردووە، هێزە ئەمنییەكانی خێوەتگەكە شكستیان بە هەوڵی ژنە داعشییەكان هێناوە كە رەگەزی روسین و پێنجیان دەستگیركراون ویستراوە لەنێو تانكەری ئاودا ببرێن.

رونیشیكردەە رێ دەدرێت بە ئۆتۆمبێل و بارهەڵگری رێكخراوە نێودەوڵەتی و نێوخۆییەكان، بەڵام شۆفێرەكان لەرێگەی بەرتیلەوە هەوڵی بردنەدەرەوەی ژنەكان دەدەن بە نهێنی.

پێشتر تۆمارێكی ڤیدیۆیی بڵاوكرایەوە كە ژنێك و مداڵەكانی لە رێی تانكەرێكی ئاوەوە هەوڵی چونەدەرەوەیان داوە و لە رەوشێكی خراپدان كە بە زاراوەی عێراقی قسەیان كردووە.

رێوشوێنی توند گیراوەتەبەر

وتەبێژەكە وتی: هێزە ئەمنییەكان خاڵی پشكنین و گەڕانیان داناوە لەسەر دەروازەكانی دەرچون و هاتنە ناوەوە، بەڵام رووبەری خێوەتگاكە زۆرە، بۆیە خاڵی چاودێری و بنكەی پاسەوانی بە درێژایی 24 سەعات دانراون لەناوەوە و دەرەوەی خێوەتگاكە.

لەخێوەتگاكەدا ئاوارەیەكی سوری فرۆشیاری مۆبایل و ژنێكی عێراقی كوژراون هۆكارەكانی نەزانراون لێكۆڵینەوە بەردەوامە لەروداوەكە.

هێزەكانی سوریای دیموكرات لەگەڵ هاوپەیمانان بەر لە سێ مانگ هەڵمەتێكی پشكنینیان دەستپێكرد بۆ رێگرتن لە هەڵهاتن و رووداوەكانی كوشتن و دەستدرێژیەكان لە خێوەتگاكە و زانیاری تەواویشیان لەسەر ژن و منداڵەكانی داعش كۆكردووەتەوە لەسەر خۆیان و خێزانەكانیان.

لە چەند رۆژی رابردوو لە سەر ئاستی عێراقی و ئەمریكی هۆشداری درا لە سەرهەڵدانەوەی بەهێزی داعش بەهۆی بوونی پشتیوانی دارایی و كشانەوەی هێزە ئەمریكییەكان و هاوكات لە كۆنترۆڵ دەرچوونی خێوەتگەی هۆڵ كە زۆرینەی دیلە داعشەكانی ناوی عێراقی و سورین.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

شەپۆلی سێیەمی كۆرۆنا ئێرانی گرتەوە

خەڵك- بەشی هەواڵ

كۆماری ئیسلامی ئێران چووە ناو شەپۆلی سێیەمی كۆرۆناوە و بەوهۆیەوە ژمارەی تووشبوون و مردن بە ڤایرۆسەكە ڕووی لە هەڵكشان كرد و سەرۆكی ئەو وڵاتەش داوا لە هاووڵاتیان دەكات خۆپارێزی بكەن.

حەسەن ڕۆحانی، سەرۆكی ئێران لە كۆبوونەوەی لیژنەی نیشتمانی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی كۆرۆنا ڕایگەیاند، كە پێویستە لەسەر هاووڵاتیان زیاتر پابەندی ڕێنماییە تەندروستییەكان بن و هۆشداریشی دا، “لە ئێستادا بەهۆی هاتنی وەرزی پاییزەوە نەخۆشی ئەنفلۆنزا لەگەڵ ڤایرۆسی كۆرۆنا بڵاودەبێتەوە”.

ڕاشیگەیاند، كە لە هەندێك لە وڵاتانی دراوسێ‌ نەخۆشییەكی مەترسیدارتر لە كۆرۆنا بڵاوبۆتەوە، بۆیە پێویستە ڕێكاری توند بگیرێتەبەر بۆ ئەوەی ئەو نەخۆشیە نەیەتە ناو ئێرانەوە.

لای خۆشیەوە، داود بیام گبرسی، سەرۆكی بەشی نەخۆشیە گوازراوەكان لە نەخۆشخانەی (مسیح دانشفری) كە یەكێكە لە گەورەترین نەخۆشخانەكانی چارەسەری كۆرۆنا لە تاران ڕایگەیاند، كە شەپۆلی سێیەمی كۆرۆنا لە ئێران لەكۆتایی هەفتەی ڕابردووەوە دەستی پێكردووە و ئەگەری ئەوە هەیە تاوەكو چوار مانگ بەردەوام بێت.

ئەو پزیشكە هۆشداریشی دا، “ژمارەی مردووان لە ئێران بۆ 600 كەس لە ڕۆژێكدا بەرز دەبێتەوە ئەگەر دۆخەكە وەكو ئێستا بێت، بۆیە پێویستە پابەندی پڕۆتۆكۆڵە تەندروستییەكان بین تاوەكو كارەسات دروست نەبێت”.

هاوكات، سیما سادات لاری، وتەبێژی وەزارەتی تەندوستی ئێران ڕایگەیاند، كە ماوەی هەفتەیەكە ڕێژەی بەكارهێنانی دەمامك لەلایەن هاووڵاتیانەوە كەمی كردووە بەجۆرێك بۆ 60% هاتۆتەخوارەوە.

كۆماری ئیسلامی ئێران دادەنرێت بە یەكێك لەو وڵاتانەی ناوچەكە، كە زۆرترین زیانی بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە پێ‌ گەیشتووە، لەكاتێكدا بەدەست سزاكانی ئەمریكاوە دەناڵێنێت و ناشتوانێت دەستی بگات بە هاوكارییەكانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی تاوەكو باشتر ڕووبەڕووی قەیرانەكان و ڤایرۆسی كۆرۆنا ببێتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان