ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

تەندروستی

چەند زانیاریەکی گرنگ لەسەر کوتان کە گرنگە هەموو دایک و باوکێک پێشتر بیزانێت

خێزان

کوتان یەکێکە لە کاریگەرترین ڕێگاکان بۆ خۆپارێزی لە نەخۆشییەکان ، چونکە کوتان سیستەمی بەرگری لەشی مرۆڤ بەهێز دەکات و وای لێدەکات هۆکاری نەخۆشیەکانی وەکو ڤایرۆس و بەکتریا بناسێتەوەو لە ناویان بەرێ.

 

لە ئێستادا هەندێک بۆچوون لای دایک و باوک هەیە کە چیدیکە کوتان پێویست نییە و نابێت ئەنجام بدرێت، بەڵام بەهۆی ئەم بۆچونە هەڵەیەوە لە ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٤ بەتەنها ٦٦٧ منداڵ بەهۆی سورێژەوە گیانیان لەدەستدا چونکە پێشتر نەکوترابوون:

 

ئاماری ڕێژەی مردنی منداڵ بەهۆی سورێژەوە لە ئەمریکا (هەر ١ نوقتەی سوور منداڵێکە)

 

کوتان بۆ منداڵ و گەورە و دایکی دوگیانیش دەکرێت. بۆ منداڵ بە پێی تەمەن ڕێک خراوە بەم شێوەیە:

١- بۆ هەوکردنی جگەری جۆری B یە کە م جار لە کاتی لەدایک بوون دووەم لە تەمەنی (۱_۲) مانگی سێیەم و کۆت جار لە (٦_۸) مانگی.
٢-بۆ دەردە کۆپان یەکەم جار لە ۲ مانگی دواتر لە ٤ مانگی ئینجا ٦ مانگی پاشان لە (۱٦ – ۱۸) مانگی.
٣- سورێژە و ملە خڕە یەکەم جار لە (۱۲ – ۱٥) مانگی دووەم جار لە (٤ – ٦ ) ساڵی واتا بە شێوەیەکی ڕێک خراو بەپێی تەمەنی منداڵەکە و جۆری کوتانەکە دانراوە

کوتان لە دایکی دووگیانیشدا کوتان دەکرێت، بۆ نمونە  کوتانی (MMR) جۆرێکی کوتانە دژی سورێژە دەکرێت بۆ دایکی دوگیان چونکە توشبوون بە سورێژە لە ماوەی دووگیانیدا رەنگە ببێتە هۆی لەبارچوون یان درووستبوونی منداڵێکی نا تەندرووست ….

 

لە چ کاتێکدا نابێت کوتان بکرێت:

-ئەگەرمناڵەکەت پەتای وەرزی هەبوو نابێت کوتانی بۆ بکەیت تا چاک ئەبێتەوە.

-ئەگەر حەساسیەی بە هێلکە یان کوتانێک هەبوو پێویستە لە کوتانی دووەمدا ئەو جۆرە کوتانەی بۆ نەکرێتەوەو کارمەندەکانی لێ ئاگاداربکەیتەوە.

-ئەگەر هەندێ دەرمانی وەک شروبی دکسۆن لە ۱-۲هەفتەی پێش کوتان وەرگرتبێت پێویستە پزیشکی لێ ئگاداربکەیتەوە ، ڕەنگەکوتانەکە دوابخات.

-کاتێک تیمەکانی تەندروستی هەڵمەتی کوتان دژی ئیفلیجی مناڵ لەگەڕەکەکاندا ئەکەن، مناڵەکەت بکوتە ( ئەگەرپێشتریش وەریگرتبێت).

تەندروستی

هەواڵە خۆشەکە: زانایان کرمێکیان دۆزیوەتەوە کە پلاستیک دەخوات

خێزان

لە هەموو خولەکیکدا لە جیهان ٢ ملیۆن عەلاگەی پلاستیکی بەکار دەهێندرێت، کە ئەمەش بە مەترسیەکی گەورە بۆ ژینگە دادەندرێت، بەڵام لە ئێستادا زانایان کرمیکیان دۆزیوەتەوە کە بە چارەسەری کێشەی پلاستیکی ناودەبرێت.

ئەو کرمە کە ناوی کرمی واکسە، لە توانایدا هەیە پلاستیک شی بکاتەوە و وەک سەرچاوەیەکی خۆراک بۆخۆی بەکاری بهێنێت.

-چەند پرۆفیسۆرێک لە توێژینەوەیەکدا ١٠٠ دانە لەو کرمانەیان خستۆتە زەرفێکی پلاستیکیەوە، لە پاش ٤٠ خولەک تێبینیان کردووە کە لە زەرفەکەدا کون درووست بووە و لە پاش ١٢ کاتژمێر بەشی زۆری زەرفە لایلۆنەکە پوکاوەتەوە.

-زانایان دۆزینەوەی ئەم جۆرە کرمە بە چارەسەرێکی ڕیشەی و گرنگ دەزانن بۆ چارەسەری کێشەی پیسبوونی زەویی و ژینگە بەهۆی پلاستیکەوە.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

تەندروستی

٧ زانیاری کە ئەو کەسانەی مەساج دەکەن، یەکسەر لەسەر جەستەمان دەیزانن

خێزان

ئەمەی خوارەوە ٧ زانیاری تەندرووستیە کە ئەو کەسانەی مەساج دەکەن و شارەزان تێیدا، یەکسەر لەسەر جەستەمان دەیزانن:

 

جانتا بە شانت هەڵدەگریت

-گەر جانتا بە شان هەڵبگریت، لە لایەکی شانتدا چڕبونەوە وتەشەنوجی زیاتر هەیە و دەزانن کە بەو لایەت جانتات هەڵگرتووە

 

 

ئۆتۆمبیل زۆر لێدەخوڕیت

-کاتێک ئۆتۆمبیل زۆر لێدەخوڕیت، قۆڵەکانت و بەشی خوارەوەت تەشەنوج دەکات

 

شێوازی خەوتنت هەڵەیە

-ئەوان بە پشتدا دەزانن گەر شێوازی خەوتنت هەڵە بێت، چونکە گەر بە دەمدا بخەویت پشتت کەمێک خوارتر دەبێت و هاوتەریب نابێت.

 

بە منداڵی توشی ڕووداو بویت

-کاتیک بە منداڵی توشی شکانی قاچ یاخود لەجێ چوون بوویت، خۆت بیرت نەماوە، بەڵام ئەوانەی مەساج دەکەن دەزانن کە توشی ڕووداو هاتویت بەهۆی ئەوەی قاچێکیانت کورتر دەبێت لەوەی دیکە.

 

زۆر لەسەر مۆبایل دەمێنیتەوە

ماسولکەی ملت زۆر ڕەق بووە و شانت کەمیک ناهاوسەنگە، بەوەدا دەزانێت کە بەردەوام لەسەر مۆبایلیت.

 

زۆر لەسەر کۆمپیتەر کار دەکەیت

کارکردنی زۆر لەسەر کۆمپیتەر چەند زیانێکی هەیە، ماسولکەی مل و پشتت زۆر ڕەق دەبێت، جگە لەوەی پاش ماوەیەکی زۆر نا هاوسەنگی لە کەلەکەتدا درووستدەبێت

 

جانتای قورس هەڵدەگریت

ماسولکەی شانەکانت زۆر رەق دەبێت و تەشەنوج دەکات.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

تەندروستی

ڕۆژانە کەمێک ئەم وەرزشی کشانانە بکە، پاش مانگێک جەستەت دەبێت بەوەی کە خۆت دەتەوێت!

خێزان

ئەمەی خوارەوە کۆمەڵێک وەرزشی کشانە کە زۆر گرنگە بۆ خانمان و دەتوانن ڕۆژانە چەند خولەکێکی بۆ تەرخان بکەن، دواتر لە خوارەوە ئەو ئەنجامانە باسکراوە کە بە دەستی دەهێنیت:

 

سەر بۆ لای قاق

قاچێکت کۆبکەرەوە و قاچێکت درێژ بکە، دواتر سەرت بەرە بۆ لای قاچە درێژکراوەکەت و بیکشێنە تا دەتوانیت و دواتر ١ خولەک ڕایبگرە، پاشان لایەکەی دیکە.

 

وەستانی بۆقی

بکە وە سەر دەم و ئەژنۆکانت پان بکەرەوە، با قاچەکانت ڕێکی سمتت بێت، دواتر تا دەتوانیت سنگت بۆ پێشەوە بەرە و دەستت بڵاو بکەرەوە، ١ خولەک بەم جۆرە بوەستە و پشوویەک بدە و دواتر ١ خولەکی دیکە دوبارەی بکەرەوە.

 

وەستانی کوبرا

لەسەر دەم ڕابکشێ و بە دەستت سنگت تا دەتوانیت بەرز بکەرەوە و تەماشای دواین خاڵی بینین بکە، ٢ خولەک بەم جۆرە بوەستە

 

سەر بۆ خوارەوە

قاچ و دەستەکانت بە ڕێکی ڕابگرە لکە شێوەی ژمارە ٨  و ٢ خولەک بەم جۆرە بمێنەرەوە.

 

 

سوودەکانی پاش ئەنجامدانی ئەم وەرزشانە بۆ مانگێک:

 

-زۆر بە سوودە بۆ  نەهێشتنی ئازاری پشت و ڕێگری دەکات لە درووستبونی ئازار

 

-دەبێتە هۆی ئەوەی ڕێژەی کۆلیستڕۆڵ و گلووکۆز لە خوێندا هاوسەنگ ببێت

 

-دەبیتە خاوەنی جەستەیەکی نەرم و چالاک

-لە ڕووی دەروونیەوە ئارامیەکی باشت پێدەبەخشێت

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان