ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

هەولێر و بەغدا ڕێككەوتنی كۆتاییان نەكردووە
پڕۆژە یاسای بودجەی عیراق ڕەوانەی پەڕلەمان دەكرێت

خەڵك- بەشی هەواڵ
هەرچەندە تا ئێستا حكومەتی عیراق و هەرێم لەسەر نەوت و پشكی هەرێم لە بودجەی گشتی فیدڕاڵی ڕێككەوتنی كۆتاییان نەكردووە، بەڵام سەرۆكی نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە بەغدا دەڵێت: ” چاوەڕێ دەكرێت ئەم هەفتەیە پڕۆژە یاسای بودجە بە داواكاری كوردەوە ڕەوانەی پەرلەمان بكرێت”.

فارس عیسا، سەرۆكی نوێنەرایەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە بەغدا بۆ ماڵپەڕی فەرمی پارتی ڕایگەیاند، ناردنی پڕۆژە یاسای بودجە بۆ پەڕلەمانی عیراق دواكەوتووە و هۆكارەكەشی ئەو خۆپیشاندان و دۆخەی ئێستای عیراقە، ئەگەر نا پێویست بوو زووتر ڕەوانەی پەرلەمان بكرێت، بۆیە چاوەڕێ دەكرێت لەم هەفتەیەدا حكومەت بودجە بۆ پەڕلەمان ڕەوانە بكات.

وتیشی، “پڕۆژە یاسای بودجەی عیراق بۆ ساڵی داهاتوو بە داواكاری كوردەوە ڕەوانەی پەڕلەمان دەكرێت، بەڵام چاوەڕێ دەكرێت حكومەتی عیراق ڕاپۆرتی خۆی تەواو بكات ئینجا هەرێم لەبارەی داواكاری كوردەوە گفتوگۆیان لەگەڵ دەكات، بۆ ئەو مەبەستەش لیژنەیەك پێكهێندراوە”.

جەختیشی كردۆتەوە، هەر كاتێك حكومەت ڕاپۆرتی خۆی تەواو كرد، لیژنەكەی ئێمە گفتوگۆیان لەگەڵ دەكات و داواكاری كورد لەو پڕۆژە یاسایەدا جێگیر دەكرێت، كە دواتریش بۆ پەسەندكردن ڕەوانەی پەڕلەمان دەكرێت.

پێشتریش، شیروان میرزا، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەڕلەمانی عیراق بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، تا ئێستا پڕۆژە یاسای بودجە نەگەیشتۆتە پەڕلەمان.

وتیشی، “دوو هۆكاری كاریگەری لەسەر نەهاتنی بودجە دروست كردووە، یەكێكیان ڕێكنەكەوتنی هەرێم و بەغدایە، كە شاندی هەرێم بە نیاز بوون سەردانی بەغدا بكەن، بەڵام بەهۆی خۆپیشاندانەكانەوە دواكەوت”.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، هۆكاری دووەم، كە هۆكاری سەرەكییە، بریتیە لەوەی هەموو ئەو بڕیارانەی پەڕلەمان وحكومەت دەریان كردووە بۆ وەڵامدانەوەی داواكاری خۆپیشاندەران، پێویستی بە تەرخانكردنی بودجە هەیە، بۆیە حكومەت دەبێت بە پڕۆژە یاسای بودجەدا بچێتەوەو جارێكی دیكە ئامادەی بكاتەوە بۆ ئەوەی جارێكی دیكە وەڵامی خۆپیشاندەران لەناو پڕۆژەكە جێبكاتەوە.

ئەمە لەكاتێكدایە، كە ئەمڕۆ قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆكی حكومەتی هەرێم بۆ ڕۆژنامەنووسان وتی، “لە ئێستا ئاڵۆگۆڕی بیروڕا لە نێوان هەرێم و بەغدا دەستیپێكردۆتەوە، بەڵام بەهۆی ڕەوشی سیاسی عیراقەوە گفتوگۆكانی نێوان هەرێم و ناوەند سیستی تێكەوتووە”.

بەپێی یاسای ساڵی 2019 پشكی هەرێم بە 12.67% دیاری كرابوو بەو مەرجەی ڕۆژانە هەرێم 250 هەزار بەرمیل نەوت ڕادەست بكات، لە ئەگەری ڕادەستنەكردنیشی بڕی 454 ملیار دینار بۆ مووچەی فەرمانبەران و 67 ملیار بۆ پێشمەرگە ڕەوانە دەكرێت، كە مانگانە مووچە لەكاتی خۆیدا نێردرا، بەڵام ئاڕاستەیەك لە پەڕلەمان و شەقامی عیراقی دروست بووە، كە لە بودجەی ساڵی 2020 ئەگەر هەرێم نەوت ڕادەست نەكات هیچ پارەیەك بۆ هەرێم نەنێردرێت، ئەمەش نیگەرانی لای فەرمانبەران دروست كردووە.

لای خۆشیەوە، عادل عەبدولمەهدی، سەرۆك وەزیرانی عیراق ڕایگەیاند، كە گفتوگۆكان بۆ پەسەند كردنی بودجە دەستی پێكردۆتەوە، كە لە ماوەی ڕابردوودا بەهۆی خۆپیشاندانەكانەوە دواكەوت.

جەختیشی كردەوە، كە بە زووترین كات ڕەوانی پەڕلەمانی دەكەن بۆ پەسەند كردنی.

راپۆرت

لە هەرێمی كوردستان گرانفرۆشییەكی بێ سنوور دەستیپێكردووە

خەڵك-بەشی هەواڵ

گرانفرۆشی نرخی چا، ئاو ، قاوە، شەربەت، خواردنی بەیانی و خواردن بە گشتی لە چێشتخانە، كۆفێ، رێستۆرانت، شوێنە گەشتیارییەكان، نەخۆشخانە ئەهلییەكان هاووڵاتیانی نیگەرانكردووە بە چەند هێندەی نرخی ئاسایی خواردن و خواردنەوەكانە.

بەپێی بەدواداچوونی پەیامنێری (خەڵك) لەنێو هاووڵاتیاندا “لە هەندێك شوێن نرخی دەبەیەك ئاو 5 هەزارە، شەربەتێكی فرێش 5 هەزارە، یەك شیش كەباب 5 تا 10 هەزارە، چایەك تا نزیكەی 5 هەزار دەڕوات، هەروەها قۆزی 15 تا 20 هەزارە، یەك شیش تكەی مریشك شەش هەزارە”.

بەپێی بەدواداچوونەكان ئەو نرخانەی هەرێم لە زۆر وڵاتی دراوسێ و ئەوروپایی گرانترن بە جۆرێك ئەو وڵاتانە وڵاتی گەشتیاری، یان وڵاتی گرنگ و ناسراوی جیهانن و ساڵانە بە ملیۆنان گەشتیار و خەڵكی بیانی ڕوویان دەكەن.

بەڕای ئابووری ناسان بەرزی نرخ لە هەرێمی كوردستان زیان دەگەیەنێت بە كەرتی گەشتیاری و ئابووری لە هەرێمی كوردستان، بەجۆرێك هەر گەشتیارێك جارێك بێت، دوبارە ناگەڕێتەوە.

لیژنەكانی چاودێری نرخیش تاكە پاساویان بۆ بەرزی نرخ ژمارەی ئەستێرەیە، لەكاتێكدا زۆرێك لەو شوێنانەی هەرێم كە ئەستێرەیان پێدراوە لە ئاست ئەستێرەكانیشدا نین، بەڵام بوونی ژمارەی ئەستێرەش ناكاتە نرخی چەندین هێندە.

سەرۆكی لیژنەكانی هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی ڕایدەگەیەنێت، نرخی شمەك و خزمەتگوزارییەكان بەپێی شوێن و ئەستێرەی شوێنەكە دیاری دەكرێت.

گۆران قادر سەرۆكی لیژنەكانی هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، نەخۆشخانە ئەهلیەكان پەیوەندی بە بەڕێوەبەرایەتی تەندرووستی سلێمانییەوە هەیە و ئەوان نرخی شمەك و كاڵاكانیان بۆ دیاری دەكەن.

وتیشی”چێشتخانە میلییەكان بەڕێوەبەرایەتی چاودێری بازرگانی نرخی بۆ دیاری كردوون، بەڵام چێشتخانە گەشتوگوزارییەكان بەپێی ڕێنماییەكانی گەشتوگوزار و ئەو ئەستێرەی دەیاندرێتێ لە یەك ئەستێرەوە تاكو پێنج ئەستێرە حوكم دەكات بەسەر شێوازی خزمەتگوزارییەكانیان و چۆنێتی پێشكەشكردنی، نرخەكانیشیان بەپێی ڕێنماییەكانی گشتی گەشتوگوزار بۆ دیاری كراوە”.

ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، هەر شوێنێك مۆڵەتی گەشتوگوزاری هەبێت لەسەر مۆڵەتەكانیان ئەستێرەیەكی ئاڵتونی هەیە كە بڕی خزمەتگوزاریەكە دیاری دەكرێت و مەرجیشە ئەو شوێنە گشتیانە مینۆی هەبێت و تەواوی ئەو خواردنانەی پێشكەشی دەكات نرخەكانی لەسەر دانرابێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

سه‌رۆك تره‌مپ به‌ توڕه‌یی رۆیشت بۆ “لوتكه‌ی ناتۆ” و توڕه‌ تر گه‌ڕایەوه‌

خەڵک – لوقمان غه‌فوور- ئه‌مریكا

دره‌نگانی شەوی 4 ی نۆڤێمبه‌ر، سه‌رۆك دۆناڵد تره‌مپ له‌ دوا تویتیدا ده‌رباره‌ی كۆبوونه‌وه‌كانی ناتۆ، نوسیویه‌تی:”هه‌واڵه‌ فه‌یكه‌كانی میدیا هه‌وڵده‌ده‌ن  له‌ به‌های گه‌شته‌ سه‌ركه‌وتووه‌كه‌م لەلەندەن كه‌مبكه‌نه‌وه‌، له‌پیناوی ناتۆ، وه‌ها مامه‌ڵه‌م كرد له‌گه‌ڵ سه‌ركرده‌كانی ناتۆ، كه‌ 130 ملیار دۆلار ساڵانه‌ بۆ ناتۆ زیادكه‌ن، كه‌ 400 ملیار دۆلار ساڵانه‌، له‌ 3 ساڵی رابردوو زیاتر، بێئه‌وه‌ی له‌سه‌ر ئه‌مریكا هیچ زیاده‌یه‌ك ببێت، ته‌نیا رێزگرتنی زۆری ئه‌وێت!”

ئه‌م تویته‌ دوای ئه‌وه‌هات كه‌ چوارشه‌ممه‌ 4ی نۆڤێمبه‌ر سه‌رۆك دۆناڵد تره‌مپ، به‌شێوه‌یه‌كی چاوه‌ڕواننه‌كراو ئه‌و كۆنگره‌ رۆژنامه‌نووسییه‌ی ره‌تكرده‌وه‌ كه‌ به‌ر له‌ گه‌شته‌كه‌ی بۆ لوتكه‌ی ناتۆ له‌ له‌نده‌ن، له‌ خشته‌ی كاره‌كانیدا داینابوو.

سه‌رۆكی ئه‌مریكا له‌ تویتێكدا بەر لە گەڕانەوە له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت: ” ئه‌مڕۆ كۆتایی به‌ كۆبوونه‌وه‌كان هات و ئه‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ واشنگتۆن” “هیچ كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌نووسی نابه‌ستم چونكه‌ له‌ ماوه‌ی دوو ڕۆژی ڕابردوودا زۆر شتمان كرد” ده‌شڵێت:”گه‌شتێكی سه‌لامه‌ت بۆ هه‌موان”.

بڕیار بوو له‌ دوای چاوپێكه‌وتنه‌ دوو قۆڵییه‌كانی له‌گه‌ڵ ژماریه‌ك ئه‌ندامی ناتۆ، له‌وانه‌ ئیمانۆیل ماكرون سه‌رۆكی فه‌ره‌نسا و جۆستن ترودیۆ سه‌رۆك وه‌زیرانی كه‌نه‌دا، ئه‌نجیلا مێركل ڕاوێژكاری ئه‌ڵمانیا و جۆزیبی كۆنتی سه‌رۆك وه‌زیرانی ئیتالیا، و لەپەراوێزی لوتکەی ناتۆ، سه‌رۆك تره‌مپ كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌نووسی ببه‌ستێت.

هه‌رچه‌نده‌ سه‌رۆك تره‌مپ به‌ توڕه‌یی گه‌شتی كرد، به‌ڵام توڕه‌تر گه‌ڕایه‌وه‌ كۆشكی سپی، ماراسا ماك كالۆم یه‌كێك له‌ تیمی ڕۆژنامه‌وانی تره‌مپ و نوێنه‌ری فۆكس نیوز، ئه‌وه‌ی رونكرده‌وه‌ كه‌ له‌ دوای كۆبوونه‌وه‌ی چوار قۆڵییه‌كه‌ی یەکەم ڕۆژ بەر لە لوتکە لەنێوان رەجەب ئه‌ردۆگان و ئیمانویل ماكرون و ئەنجیلا مێركل و بۆرس یۆنسن، دۆخی ده‌روونی تره‌مپ گۆڕدرا، ئێمه‌ش بۆمان ڕوننه‌بووەوه‌ ئه‌و سێ سه‌رۆكه‌ چ رێككه‌وتنێكیان له‌گه‌ڵ رەجەب ئه‌ردۆگان كرد، له‌كاتێكدا ئه‌ردۆگان سه‌رۆكی توركیا به‌ر له‌ لوتكه‌ی ناتۆ داوای كۆبوونه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ سه‌رۆك تره‌مپ كرد ئه‌و نه‌یخسته‌ خشته‌ی كاره‌كانییه‌وه‌.

له‌ نێو ئه‌و فه‌وزایه‌ی ناتۆدا، كه‌ناڵی پاوه‌ر ئاند پۆلیتیكس ئه‌و ڤیدیۆیه‌ی چنگ كه‌وتوو و بڵاویكرده‌وه‌ له‌ هۆڵی كۆشكی بانكنهام له‌ كۆتایی پشووی كاره‌كاندا، جۆستن ترودیۆ سه‌رۆك وه‌زیرانی كه‌نه‌دا به‌هۆی كردنه‌وه‌ی مایكی هۆڵه‌كه‌ ده‌نگی سه‌رۆك وه‌زیران تۆمار ده‌كرێت، كه‌ بە گاڵته‌ئامێز باسی تره‌مپ ده‌كات، بێئه‌وه‌ی خۆی له‌وێ بێت، ده‌ڵێت:”دواكه‌وت له‌به‌رئه‌وه‌ی كۆنفرانسێکی 40 ده‌قیقه‌یی هه‌بوو”

له‌به‌رامبه‌ر ئه‌م كاره‌دا كاتێك هه‌واڵه‌كه‌ به‌ تره‌مپ ده‌گات له‌ كۆنگره‌ ڕۆژنامه‌نووسییه‌كه‌یدا له‌گه‌ڵ ئه‌نجیلا مێركل، سه‌رۆك تره‌مپ، ده‌ڵێت:”گه‌نجێكی باشه‌، به‌ڵام 2% نادات به‌ ناتۆ، به‌ڵام له‌ڕاستیدا ئه‌بێت 2%ی بودجه‌ی ناتۆ بدات، جا بۆیه‌ ده‌شێت ئه‌م هه‌واڵه‌ دڵته‌نگی كردبێت!”.

سه‌رۆك تره‌مپ زۆره ده‌مێكه‌ پێداگری له‌زیادكردنی پشكی ناتۆ ده‌كات له‌لایه‌ن وڵاته‌كه‌یه‌وه‌، گۆڤاری تایم-یش له‌سه‌ر زاری په‌یامنێره‌كه‌یه‌وه‌ ئه‌وه‌ی گواستۆته‌وه‌ كه‌ تره‌مپ له‌ هه‌ردوو ڕۆژه‌كه‌ دووباره‌ی كردۆته‌وه‌ و هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌ی كردۆته‌وه‌ كه‌ پابه‌ند نه‌بن به‌ 2% ی پشكی ناتۆ ئه‌وه‌ ئه‌مریكا پشكی له‌مه‌ی ئێستاش كه‌مترده‌كاته‌وه‌.

به‌ر له‌بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م ده‌نگه‌ ڤیدیۆییه‌ و له‌دوای كۆبوونه‌وه‌ دوو قۆڵییه‌كه‌ی نیوەڕۆی سێ شه‌ممه‌ 3ی نۆڤێمبه‌ر له‌ كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌نووسیدا تره‌مپ له‌به‌رده‌م ڕۆژنامه‌نووساندا، سه‌رۆك وه‌زیرانی كه‌نه‌دا ته‌نگه‌تاو ده‌كات، پرسیار له‌ سه‌رۆك وه‌زیرانی كه‌نه‌دا ده‌كات:”كوا داتا و ژماره‌كانت” كاتێك ترودیو ده‌ڵێت:”له‌ ڕاستیدا كه‌نه‌دا بودجه‌ی به‌رگری ناتۆ-ی زیاد كردووه‌ له‌ ساڵانی رابردودا” به‌ڵام تره‌مپ له‌ژێر فشاردا له‌به‌رده‌م رۆژنامه‌نووسان ده‌یڵێتەوە:”له‌ كوێییه‌ ژماره‌كانت بیڵێ به‌وان؟” له‌وكاته‌دا ترودیو ڕووده‌كاته‌ كه‌سێیك و ده‌ڵێت:”ئێمه‌ چه‌ندی ناتۆ دابین ده‌كه‌ین؟” ئه‌ویش ئه‌ڵێت 1.38%، واته‌ نزیك 1.4%، له‌وه‌ڵامدا تره‌مپ ده‌ڵێت:”ئەمە گرنگه‌، بەڵام ئێوه‌ بودجه‌یه‌كی باشتان هه‌یه‌، ئه‌بێت زیادی بكه‌ن”.

به‌پێی زانیارییه‌كانی كۆشكی سپی، ساڵی 2016 ته‌نیا 4 ئه‌ندانی ناتۆ 2%ی كۆی گشتی بودجه‌یان خستۆته‌ خزمه‌تی ناتۆ-وه‌، ئێستا له‌ ژێر فشاری تره‌مپ-دا بووه‌ به‌ نۆ ئه‌ندام و چاوه‌ڕوان ده‌كرێت بۆ 2024 ببێت به‌ 18 ئه‌ندام له‌ كۆی 29 ئه‌ندام له‌كاتێكدا ئه‌مریكا خۆی 4.6% ه‌وه‌ دایبه‌زاندووه‌ بۆ 3.8%.

له‌دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی ده‌نگه‌ ڤیدیۆییه‌كه‌، له‌په‌راوێزی كاره‌كانی ناتۆ-دا، سه‌رۆك وه‌زیرانی كه‌نه‌دا كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌نووسی به‌ست، كاتێك پرسیاریان ده‌رباره‌ی ده‌نگه‌ ڤیدیۆییه‌كه‌ لێكرد، له‌وه‌ڵامدا وتی: “ئێمه‌ له‌ كۆبوونه‌وه‌ دوو قۆڵییه‌كه‌ له‌گه‌ڵ سه‌رۆك تره‌مپ بەڵێنی زۆر گرنگمان پێكه‌وه‌ داوه‌ ده‌رباره‌ی وڵاتی چین و ده‌رباره‌ی كاره‌ بازرگانییه‌كانی نێوان هه‌ردوو وڵات”، كاتێكیش ڕۆژنامه‌نووسه‌كه‌ لێی پرسی، “داوای لێبوردنت له‌سه‌رۆك نه‌كردووه‌”، بێ وه‌ڵام مایه‌وه‌.

یه‌كێك له‌ تیمی ڕۆژنامه‌نووسانی كۆشكی سپی، كه‌ له‌گه‌ڵ تره‌مپ-دا بووه‌ به‌ ڕۆژنامه‌ی “زه‌ بۆستن بلۆب”ی ڕاگه‌یاندووه‌، كه‌ له‌كاتی گه‌ڕانه‌وه‌دا و لەناو فڕۆکەکەیدا، سه‌رۆك وه‌زیرانی كه‌نه‌دا په‌یوه‌ندی ته‌له‌فۆنی له‌گه‌ڵ تره‌مپ-دا ئه‌نجامداوه‌ و پێی وتووه‌ ئه‌و قسه‌ی كردویه‌تی هیچ مه‌به‌ستێكی له‌پشته‌وه‌ نه‌بووه‌ و ته‌نیا وه‌ك گاڵته‌و گه‌پ به‌كاری هێناوه‌ له‌گه‌ڵ ئاماده‌بووان و ئه‌شتوانن گوێ له‌ قسه‌كان بگرنه‌وه‌.

تره‌مپ-یش له‌وه‌ڵامدا پێی وتووه‌:”كێشه‌یه‌كمان نابێت، ئه‌بێت ئه‌و بڕیارانه‌ جێبه‌جێ بكه‌یت كه‌ له‌ كۆبوونه‌وه‌ دوو قۆڵییه‌كه‌مان بڕیاردراوه‌ و سه‌باره‌ت به‌ ناتۆ-ش هه‌ر ئه‌بێت 2%ی بودجه‌ی ناتۆ بگرنه‌ ئه‌ستۆ”، بێ ماڵئاوایی، ته‌له‌فۆنه‌كه‌ی به‌سه‌ردا داخستۆته‌وه‌.

ساڵی 2013، ئه‌مریكا له‌ كۆی 890 ملیار دۆلار بودجه‌ی ساڵێكی ناتۆ، 695 ملیاری له‌ئه‌ستۆ گرتووه‌ و ئه‌وروپا و كه‌نه‌دا، 252 ملیار دۆلاریان له‌ئه‌ستۆگرتووه‌، به‌ڵام بۆ 2019 له‌ كۆی 896 ملیار دۆلار، ئه‌مریكا 685 ملیار دۆلار له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرێت له‌كاتێكدا ئه‌وروپا و كه‌نه‌دا 302 ملیار له‌ئه‌ستۆ ده‌گرن، به‌م پێیه‌ ئه‌مریكا 11 ملیار دۆلاری كه‌مكردۆته‌وه‌ و ئه‌وروپا و كه‌نه‌دا 50 ملیار دۆلاریان زیاد كردووه‌ بۆ ناتۆ و کۆتایی ٢٠٢٠ دەگاتە ١٣٠ ملیار دۆلار.

هه‌ربۆیه‌ یه‌نس ستۆلتنبێرگ سه‌رپه‌رشتیاری ناتۆ، ئه‌وه‌ی به‌ ڕۆژنامه‌نووسان ڕاگه‌یاند كه‌ ئه‌وروپا و كه‌نه‌دا له‌چاو ساڵی 2016 توانیویان ڕێژه‌ی 4.6% بودجه‌ی ناتۆ بۆ 2019 زیاد بكه‌ن و له‌ كۆتایی 2020، ئه‌وروپا و كه‌نه‌دا به‌ڵێنیانداوه‌ 130 ملیاری دۆلاری تر زیاد بكه‌ن بۆ بودجه‌كه‌.

جه‌نه‌ڕاڵی خانه‌نشینی سوپای ئه‌مریكی ویسلی كلارك، سه‌ركرده‌ی پێشووی ناتۆ، له‌ لێدوانێكدا بۆ گۆڤاری بزنس ئینسایده‌ر ده‌ڵێت:”تره‌مپ سه‌ركه‌وتوو بووه‌ به‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی پشكی ئه‌مریكا له‌ ناتۆ، به‌ڵام لێدوانه‌كانی زۆر توندن و گه‌مه‌یه‌كی توند ده‌كات له‌گه‌ڵ ئه‌وروپییه‌كان كه‌ ئه‌مه‌ له‌گه‌ڵ پره‌نسیپه‌كانی هاوپه‌یمانێتی ناگونجێت كه‌ ئه‌مه‌ په‌ره‌چه‌كرداری ئه‌وان زیاد ده‌كات و ئه‌بێته‌ هۆی داخورانی ناتۆ.

تره‌مپ كونگره‌ رۆژنامه‌نووسییه‌كانی له‌گه‌ڵ هه‌رسێ سه‌رۆكی فه‌رنسا و ئه‌ڵمانیا و كه‌نه‌دا، زۆر توندو ڕه‌ق بوو، زمانی لێپێچینه‌وه‌ی به‌كارئه‌هێنا، كه‌ ئه‌مه‌ له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ ناگونجێت”.

ئه‌و جه‌نه‌راڵه‌ ده‌شڵێت:”ئه‌وروپییه‌كانیش خۆیان ده‌زانن به‌بێ ئه‌مریكا ناتۆ هێزێكی ئه‌وتۆ نییه‌، بۆیه‌ ناشوێرن داواكانی تره‌مپ ڕه‌تكه‌نه‌وه‌”.

وتیشی:”له‌ مه‌سه‌له‌ی دابینكردنی خه‌رجی پشكی ناتۆ، تره‌مپ له‌سه‌ر هه‌قه‌، چونكه‌ هیچ شیاو و به‌جێ نییه‌ وڵاتێكی وه‌ك ڕۆمانیا و لیتوانیا و لاتیڤیا، 2%ی بوجه‌ دابین بكه‌ن، به‌ڵام وڵاتێكی وه‌ك ئه‌ڵمانیا 1.3% یاخود وڵاتێكی وه‌ك ئیستۆنیا 2.3% دابین بكات به‌ڵام كه‌نه‌دا 1.4%”.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

راپۆرت

كچان ڕەمزێكی دیاری خۆپیشاندانەكانن
“عیراق یەكەم وڵاتی عەرەبیە دەستبەرداری دیاردەی دەستدرێژی دەبێت”

خەڵك- بەشی هەواڵ
ماوەی نزیكەی دوو مانگە خۆپیشاندانێكی فراوان بەغدای پایتەخت و شارەكانی ناوەڕاست و باشووری عیراقی گرتۆتەوە و سەرجەم چین و توێژەكان بە كچان و ژنانیشەوە بەشدارن و لەو پێناوەشدا سەدان كەس كوژراون و بە هەزاران كەسیش بریندارن، بەڵام ئەوەی بۆتە جێگەی باسی میدیا جیهانییەكان و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان ئەوەیە، هیچ جۆرە دەستدرێژییەكی (سێكسی و دەست بۆ بردن و قسە پێ‌ وتن) بە ژنان و كچان تۆمار نەكراوە.

لەگەڵ ئەوەی گۆڕەپانی خۆپیشاندانەكان پێكدادانی زۆری تێدا دروست دەبێت لەنێوان هێزە ئەمنیەكان و هاووڵاتیان، بەڵام بوونەتە شوێنی كار و فرۆشتنی جلوبەرگی بەكارهێنراوی ئەوروپی “بالە” و هاتووچۆی ماتۆڕ و “توك توك”ەكان، كچان و ژنانیش بەشێوەیەكی ئازادانە هاتووچۆی ئەو بازاڕانە دەكەن، كە نرخیان هەرزانە و شانبەشانی پیاوان و گەنجان بەشداری لە خۆپیشاندانەكانیش دەكەن و چەندین چالاكی هونەری و فریاگوزاری ئەنجام دەدەن.

سەمر، كە كچێكی تەمەن (22) ساڵە بۆ (سپۆتنیك)ی ڕوسی وتویەتی، “ڕۆژانە بەو ڕێگایانەدا دەچین بۆ گۆڕەپانی تەحریر بەبێ‌ ئەوەی هیچ ترسێكمان هەبێت لە تەنگ پێ هەڵچنین و دەستدرێژی بەهۆی دەموچاو و جلوبەرگمانەوە و بەردەوام لە خۆپیشاندانەكان ئامادەییمان هەیە”.

بەپێی ئاژانسەكە، ئەو كچە كە پانتۆڵێكی كاوبۆی و بلوزێكی كورتی لەبەردابووە بە دڵێكی پۆڵایینەوە بەشداری لە خۆپیشاندانەكان كردووە و داواكارییەكانی بەرزكردۆتەوە و دڵخۆش بووە بەوەی زۆرینەن لەگەڵ كچانی خۆپیشاندەر و بە هەماهەنگی لەگەڵ خۆپیشاندەرانی دیكە بەگژ دیاردەی دەستدرێژیدا چوونەتەوە، كە یەكێكە لە كێشەكانی كۆمەڵگە.

سەمر ئاماژەی بەوەكردووە، هیچ كەس نەیدەتوانی بچێت بۆ (باب شەرقی)، كە گۆڕەپانی تەحریر دەكەوێتە نزیكیەوە لەناو جەرگەی بەغدا، چونكە بازاڕێكی میللیە و جگە لە پیاوان كەسی دیكەی لێ‌ نەبوو، ڕێگەش نەدەدرا بە ژنان لە ڕابردوودا پێیدا تێپەڕ ببن لەترسی دەستدرێژی تەنانەت ئەگەر ژنەكە عەبا-شی لەبەردابوایە.

لای خۆشیەوە، شۆفێرێكی (توك توك) بەناوی حسێن-ی تەمەن 19 ساڵ، كە دانیشتووی گەڕەكی سەدرە لە بەغدا وتویەتی، “بەشداریی دەكەم لە گواستنەوەی خۆپیشاندەران و بریندارەكان، هەروەها بۆ یەكەمجار هاوكاری سێ‌ كچە خوێندكارم كرد، كە هاتبوونە گۆڕەپانی تەحریر و شوێنەكانیان نەدەزانی، بۆیە بە توك توكەكەم گەڕاندمن و وێنەم گرتن لە نزیك مۆنۆمێنتی ئازادی و خواردنگەی توركی”.

وتوشیەتی، “كژانی خۆپیشاندەر خوشك و دایكمانن، هەموو گەنجان لە گۆڕەپانی تەحریر ڕێزیان دەگرن و ڕێگاكانیان بۆ دابین دەكەن تاوەكو دەگەنە ناو ڕێڕەوی خواردنگەی توركی و ڕێگاكانیان بۆ چۆڵ دەكەن، هەروەها لە سەرەتای شۆڕشەوە تا ئەمڕۆ هیچ كچێكی خۆپیشاندەر تووشی دەستدرێژی نەبووە”.

وەك لە ڕاپۆرتی ئاژانسەكەدا ئاماژەی پێ‌ دراوە، گەنجان و كچان هەماهەنگی یەكتری دەكەن بۆ پاككردنەوەی شەقامەكان، كە چەند ساڵێكە پشتگوێ‌ خراون و وێنە لەسەر دیوارەكانی نزمە پردەكانی تەحریر و باخچەی نەتەوە و دیوارەكانی دەرەوەی باڵەخانەی خواردنگەی توركی دەكێشن.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان