ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

راپۆرت

سیناریۆی وڵاتە زلهێزەكان لە ڕۆژئاوای كوردستان چۆن گوزەری كرد؟

خەڵك-سەعد مەلا عەبدوڵڵا گوڵپی

 

لە شەقامێكدا كە سێ كیلۆمەتر لە موسڵەوە دوور بوو بەرەو سنوورەكانی عیراق و سوریا بەڕێكەوتین، ئامانجەكەشمان ئەوە بوو كە بۆ ناوچە كوردنشینەكان بڕۆین، شوێنێك كە چەند هەفتەیەك لەمەوپێش سوپای توركیا و هاوپەیمانەكانی هێرشیان كردە سەر هێزەكانی ڕۆژئاوای كوردستان.
خەریكە نزیك دەبینەوە لە خاڵی سنووری فیشخاپور كە لە مانگی ئابی ساڵی 2014 بە كۆپتەرێك لە سنووری ئاسمانی شاخەكانی شەنگال كە ئەوكات گەمارۆ درابوو دەسوڕاینەوە، ئەو شاخانەی كە بە هەزاران ئێزدی بە بێ ئاو و خۆراك لەلایەن داعشەوە گەمارۆ درابوون، لەو كاتانەدا موسڵ و شار و شارۆچكەكانی دیكە لەژێر كۆنتڕۆڵی داعشدا بوون، ناوی ئەبوبەكر بەغدادی تازە بە تازە كەوتبووە سەر زمانی هاوڵاتیانەوە.


هەر هەمان ڕۆژ بوو كە ئەبوبەكر بەغدادی بە چەند پلیكانەیەك چووەسەر مینبەری مزگەوتێكی موسڵ و جلوبەرگێكی ڕەشی لەبەركردبوو و ڕیشێكی درێژیشی هەبوو، كە بانگخوازانی داعش هەوڵی زۆریان دا بیگەیەننە ئاستێكی بەرز، ئەم كارەشیان تاكو ئاستێكی باش سەری گرت بەتایبەت لەنێو هەوادارانی داعشدا و ئەبوبەكر بەغدادی لەوكاتەدا خەلافەتی خۆی ڕاگەیاند، خەلافەتێك كە گیانی هەزاران هاوڵاتی وەرگرتەوە و بە ملیۆنەها هاوڵاتیش ئاوارە بوون.

دواتر ناوبراو بۆ كەسێك كە مەترسی بۆ هەموو دونیا هەبوو گۆڕدرا، چونكە ئاڵا ڕەشەكەی لە بەشێكی زۆریی خاكی عیراق و سوریا هەڵدرا و تەنانەت هەوادارانی ئەم گروپە لە دڵی ئەوروپادا دەستیان بە كردەی خۆكوژی كرد.
پێنج ساڵ درێژەی كێشا تاكو بە هاوكاری هاوپەیمانی ئەمریكا خەلافەتەكەی ئەبوبەكر بەغدادی كۆتایی پێهات، كوردەكانی ڕۆژئاوا بە هاوكاری ئەمریكا ڕۆڵێكی زۆر باشیان هەبوو لە ڕاوەدوونانی چەكدارانی داعش لە سوریا، بەڵام ئەم سەركەوتنە خەرجییەكی زۆری ویست.

لە پردێكی هەڵواسراوی سەر ڕووباری دیجلە لە خاڵی سنووری فیشخاپوور تێدەپەڕین بەرەو ناوچەكانی ژێر كۆنتڕۆڵی كوردەكان لە باكوری سوریا كە كوردەكان ئەوێ بە “ڕۆژئاوا” ناودەهێنن و بەرەو شاری قامیشلۆ كە گەورەترین شاری كوردنیشنە لە سوریا دەكەوینەڕێ.

لەسەر شەقامەكاندا چەندین وێنەی جۆراو جۆری ئەو كەسانەی كە لە شەڕی داعش كوژرابوون هەڵواسرابوون، 11 هەزار لە هێزەكانی كورد لە شەڕی دژی داعش كوژران و بە هەزاران كەسیش نادیارن، لەتەنیشت ئەو وێنانەشەوە وێنەی چەند كەسێكی ئەمریكایی و وڵاتانی دیكەی هاوپەیمانی تێدابوو، لەناكاو ژمارەیەك لە ئۆتۆمبێلی هێزەكانی ئەمریكا بەلاماندا تێپەڕین ودەیانویست بەرەو عیراق بڕۆن و فڕۆكە شەڕكەرەكانی ئەمریكاش بە ئاسماندا چەندین هێڵی سپییان دروست كردبوو.

ئەمەش دوای پەیوەندییەكی ڕەجب تەیب ئەردۆغان و دۆناڵد تڕەمپ هات كە ئەمریكا بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی لە ڕۆژئاوای كوردستان دا و دواتر توركیا بە هاوكاری هێزە هاوپەیمانەكانی لە هێزەكانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا هێرشیان كردەسەر خاكی ڕۆژئاوا، لەوكاتەدا كوردەكان نیگەرانی داهاتووی ناوچەكەیان بوون، چونكە لەلایەكەوە لەگەڵ توركیا لە جەنگدان و لەلایەكی دیكەشەوە لەگەڵ سوپای سوریا، دوای دەرچوونی ئەمریكاییەكانیش دەبێت ڕێگایەك بدۆزنەوە بۆ دەرچوون.

لەو كاتەی كە گەیشتینە قامیشلۆ هەر لە نانەواخانە تاكو سەوزە فرۆش لە ئێمەیان دەپرسی”بۆچی تڕەمپ پشتی لە ئێمە كرد؟ تڕەمپ ئێمەی فرۆشت، تڕەمپ لە پشتەوە خەنجەری لێداین” ئەمانە كۆمەڵێك ڕستە بوون كە ئێمە دەمانبیستن.


لە یەكێك لە گەڕەكەكانی قامیشلۆ پیاوان لەسەر كۆمەڵێك كورسی ڕەنگ سوور لەبەردەم دەرگای ماڵێك دانیشتبوون، وێنەی كۆمەڵێك گەنجیش بە جلوبەرگی سەربازی هەسەدەوە بە دیوارەكانی ماڵەكاندا هەڵواسرابوون، ئەویش مەراسیمی پرسە بوو كە گەنجێكی 22 ساڵە بەهۆی هێرشی توركیاوە لە سەرێكانیێ كوژرا بوو.

شكستی داعش لەم ناوچەیە كۆتایی نەهێنا بە بەخاكسپاردنی تەرمەكان، بەڵكو ئەمجارە سەرەی بەخاكسپاردنی هێزەكانی كوردە كە لە شەڕی توركیادا دەكوژرێن.
پیاوێكی باڵا بەرزی چاو سەوز كە نزیكەی 60 ساڵ تەمەنی كردبوو لێم نزیك بووەوە و بە ئارامی پێی وتم”ئەردۆغان كوردەكانی خۆش ناوێت، دەیەوێت لێرەش بڕۆین” ئەو پیاوە پیرە دەشڵێت”شەڕكردنمان لەگەڵ داعش تەنها شەڕكردن نەبوو بۆ مانەوەی خۆمان، بەڵكو بە نوێنەرایەتی جیهان لەگەڵ داعش شەڕمان كرد، ئەی كوا نەتەوە یەكگرتووەكان و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی؟ بۆچی پێش بە ئەردۆغان ناگرن؟”.

لە یەكێك لە نانەواخانەكان نانێكی زۆر ئامادەكرابوو بۆ هێزەكانی سوریای دیموكرات كە لە هێڵی پێشەوەی شەڕكردن بوون لەگەڵ توركیا، باهۆز گەنجێكی 16 ساڵ بوو لەكاتێكدا خەریكی نان كردن بوو سەبارەت بە ئەمریكا و ئەورپاییەكان پرسیاریكرد؟ “پێتوایە ئەو دوو لایەنە ڕێگری لە ئەردۆغان بكەن لە كۆمەڵكوژكردنمان؟، كوڕێكی دیكە لەو بارەوە هاواری كرد، “بۆ دۆناڵد تڕەمپ نەوت لە گیانی ئێمە گرنگترە”.
ئەم گەنجانە نیگەرانن، كۆمەڵێك ڤیدیۆیان لابوو كە لەلایەن ئۆپۆزسیۆنی سوریای هاوپەیمانی توركیا تۆمار كرابوون، پڕ بوون لە ناڕەحەتی و توندوتیژی، ئەوان لە تۆمارە ڤیدیۆییەكاندا”الله اكبر”یان دەوت و كۆمەڵێك گەنج كە دەستەكانیان لە پشتەوە بەستبوون، گوللە باران دەكردن و دەیانكوشتن و سەری ئەسیرەكانیان دەبڕی.
لە قامیشلۆ ڕێگایان بە ئێمەدا كە سەردانی نەخۆشخانەی سەربازی بكەین، ڕۆژدا ناوی ژنێكی تەمەن 30 ساڵان بوو، باڵای كورت و لاواز بوو لە ژووری نەشتەرگەری بەرەو ژوورێكی دیكە دەڕۆیشت، ئەو ژنە بەڕێوەبەری نەخۆشخانەكە بوو، ڕایگەیاند”ئەم ڕاپۆرتانەی ئێوە دەتوانێت چ كاریگەرییەك دروست بكات؟”، راشیگەیاند “كات بە فیڕۆ مەدە، دونیا چاوەكانی داخستووە لەبەرانبەر ئەو ستەمەی لە ئێمە دەكرێت”.

یەكێك لە بریندارەكان ناوی “ژیان” بوو تەمەنی 23 ساڵ بوو، ئەو لەسەر تەختەیەك ڕاكشابوو سەیری دەرەوەی دەكرد، ڕەشی دەوری چاوەكانی داپۆشیبوو دەستێكی و هەردوو قاچی بە سەختی بریندار ببوون، ئەو بە گاڵتەجاڕییەوە دەیوت”لە شەڕ لە بەرانبەر داعش لە كۆبانێ و ڕەققە و منبج بە سەلامەتی ژیانم بەسەر برد، بەڵام نزیك بوو توركیا بمكوژێت”.


لەكاتی هێرشەكانی توركیا و هاوپەیمانەكانی “ژیان” لە شاری سەرێكانیێ بوو كە لەژێر تۆپ و بۆردومانەكانی ئەوان بوو، دەڵێت “ئێمە زۆر بوێرانە لەبەرانبەر هێرشەكانی توركیا وەستاینەوە، دەستكەوتی زۆر باشیشمان لەوان سەند، بەڵام ئاگری سوپای توركیا بەهێزتر بوو، زۆرێك لە هاوڕێكانم كوژران و بریندار بوون”.

لەكاتی گەڕانەوەمان بۆ سوریا لە شارێكی سنووری دیرك چاومان بە “كینو گابرێل” وتەبێژی هێزەكانی سوریا دیموكرات كەوت، پیاوێك تەمەنی 35 ساڵ بوو، كەسێكی باڵا بەرز و دەم بەخەندە بوو، كە مەسیحییەكی سریانی بوو، یەكێك بوو لە دامەزرێنەرانی ئەنجومەنی سەربازی سریانییەكان، هێزەكانیان نەك تەنها پارێزگاری لە ناوچەكانی خۆیان دەكەن، بەڵكو ئەوان یەكێك بوون لە یەكەكانی هێزەكانی سوریای دیموكرات و لەگەڵ داعش شەڕیان دەكرد.
كینو گابرێل لە ڕەخنەگرتن لە دۆناڵد تڕەمپ خۆی پاراست، چونكە ئەو هێشتا ئومێدەوارە كۆماری ئەمریكا بڕیارەكانی لەبەرانبەر ڕۆژئاوا بگۆڕێت و دەست لە پارێزگاری لە كوردەكان هەڵنەگرێت، دەڵێت”بڕیاری دەرچوونی هێزەكانی ئەمریكا لە ناوچەكە سیناریۆیەكی ئاڵۆزە” ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، ئەزموونی ئێمە لە حكومەتە یەك لەدوای یەكەكانی توركیا كوشتن و خراپەكاریی بووە، لەبەرئەوەیە پێموایە خەڵكی ئێمە لەگەڵ حكومەتی توركیا كێشەی هەیە.

وێنەی دیمەنێكی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سوریا سەرنجی زۆرێك لە ڕاگەیاندنەكانی دونیای بەلای خۆیدا ڕاكێشا، ئەم سەربازە ئەمریكاییە لەسەر ئۆتۆمبێلێك وەستاوە و ڕووی لە هاوڵاتیان كردووە و سەیریان دەكات كە جگە لە لۆگۆی خۆیان لۆگۆی “یەپەژە”شی لەسەر باڵی داناوە، چونكە زۆرێك لە سەربازانی ئەمریكا سەریان لە بڕیارەكەی تڕەمپ بۆ دەرچوونیان لە سوریا دەرنەدەكرد.

 

كینو گابرێل ئاشكراشیكرد، سەربازە ئەمریكاییەكان كەموكورتییان نییە، ئێمە سوپاسیان دەكەین كە هەوڵ و هاوكاریان كردین لەگەڵ داعش جەنگاین، هەروەها سەربازە ئەمریكییەكانیش ناڕەحەت و خەمبارن لەبەرانبەر بڕیارەكەی سەرۆك كۆماری ئەمریكا.
لە پردی هەڵواسراوی دیجلە تێپەڕین و گەڕاینەوە بۆ هەرێمی كوردستان، ئەمجارە كاروانی ئۆتۆمبێلەكانی ئەمریكا دەركەوتنەوە، كە بەپێچەوانەی ئێمە بەرەو سوریا كەوتوونەتەڕێ، چونكە ئەمریكا ئەوەی ڕاگەیاندووە بۆ پێشگیری لە سوپای سوریا بەرەو ناوچە نەوتییەكان لە باكوری ڕۆژهەڵاتی سوریا دەگەڕێنەوە.

لە خولی سەرۆكایەتی دۆناڵد تڕەمپ سەرۆك كۆماری ئەمریكا ئەم جۆرە بڕیار و جموجوڵانە هیچ كەس سەرسام ناكات، چونكە بەردەوام بڕیارە دژ بە یەكەكانی و بڕیارە لەناكاوەكانی وایكردووە پەی بردن بە داهاتووی ناوچەكە ئەستەم بێت.

سەرچاوە: BBC

راپۆرت

كچێك: خاوەنكارەكەم كاتی بۆ چوونە تەوالێت دانابوو

خەڵك- نزار جەزا

ئاڵا لەتەوالێتی شوێنكارەكەی هاتە دەرەوە و بەڕێوەبەرەكەی بەمۆڕەوە لەبەردەم دەرگاكە وەستاوە و پێی وت:”بۆچی ئەوەندەت پێچوو!”، ئەمە دۆخی بەشێك لەكارمەندانی تایبەتە كە فشارێكی زۆریان لەسەرە و بەموچەیەكی كەم زۆرترین كاریان پێدەكرێت.

ئاڵا ناوی خوازراوی كچێكی تازە دەرچووی پەیمانگایە، كە لەیەكێك لەمۆڵەكانی سلێمانی ڕۆژانە ماوەی هەشت كاتژمێر كاری دەكرد، ئەو بە(خەڵك)ی وت:”ماوەی چەند مانگێك لەو مۆڵە ناچاربووم كاربكەم، بۆ دابینكردنی بژێوی ژیانی خۆم و خێزانەكەم، بەڵام ئەو چەند مانگە وەك كۆیلە وابووم، نەدەبوو دابنیشین، بەڵكو دەبوو بەپێوە لەناو ڕاڕەوی ماركێتەكە بوەستین”.

ناوبراو زیاتر باسی دۆخی خۆی كرد و وتی:”سەرپەرشتیارەكەمان زۆر مامەڵەی خراپبوو بەجۆرێك كاتی چونە تەوالێتی بۆ دیاریكردبووین، ئەوكاتانەی دەستبەتاڵیشبووین نەیدەهێشت دابنیشین، ئەیوت نەوەك كڕیارێك بێت و بەدانیشتنەوە بتانبینن”.

چرا یەكێكی دیكەیە لەو كچانەی كە سیڤییەكی بەهێزی هەیە و ماوەی شەش ساڵە خەریكی فێربوونی زمانی بیانی و خولی جۆراوجۆرە، بەڵام كاتێك دەچێتە هەر شوێنكارێك بۆ كاركردن، بەهۆی مەرجە زۆرەكانیانەوە ناتوانێت كاریان لەگەڵ بكات.

ئەو كچە وتی:” كاتێك سیڤی بۆ شوێنێك دەنێرم دەڵێن سیڤیەكەت باشە، بەڵام وێنەیەكی خۆتمان بۆ بنێرە، منیش كچێكی لەچك بەسەرم، بۆیە بەهۆی ئەوەوە زۆرجار كارم دەستنەكەوتووە، هەندێكجاریش كەدەچمە شوێنكارەكە بەموچەیەكی زۆر كەم و دەوامێكی زۆر و كارێكی زۆرم بۆ دادەنێن، بۆیە خۆم كارەكەم ڕەتكردۆتەوە”.

محەمەد گەنجێكی تەمەن 27 ساڵە، كە لەچێشتخانەیەك ماوەی مانگێك كاری كرد، بەڵام خاوەن كارەكە بە بەڵێنی خۆیەوە پابەند نەبوو و نیوەی كرێی ڕۆژانەی پێدا، ئەو گەنجە وتی:”خاوەن كارەكان بەئارەزووی ویست و گیرفانی خۆیان پارە دەدەن، كەی بیانەوێت دەرتدەكەن، منێكی گەنجێش هەندێك شت هەیە ناچارم بەرگەی بگرم، تەنها لەبەر بژێوی ژیانم”.

لەدوای وەستانی دامەزراندن لەكەرتی حكومی، كەرتی تایبەت بوو بەجێگرەوەیەكی سەرەكی بۆ خەڵك، بەڵام لەم كەرتەدا هیچ ماف و ئیمتیازێك بۆ كارمەندانی كەرتی تایبەت دابیناكرێت، بۆیە ئەم كەرتە نەیتوانیوە ببێتە جێگرەوەیەكی باشی كەرتی حكومی.

لەم چەند ڕۆژەدا لەپەڕلەمانی كوردستان خانەنشینی پلە باڵاكان و فەرمانبەرانی حكومی زۆرترین گفتوگۆی لەسەركرا، بەڵام كارمەندانی كەرتی تایبەت هیچ باسێكیان لەسەر نییە، لەكاتێكدا ئەركێكی زۆر لەسەر شانی كارمەندانی كەرتی تایبەتە، هەروەك ئەبوبەكر هەڵەدنی ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان بە (خەڵك)ی وت”لە وەرزی نوێی بەهارە دەمانەوێت پڕۆژە یاسایەك بۆ ئەو مەبەستە بدەینە دەستەی سەرۆكایەتی، چونكە لە كۆبوونەوەكانی چەند ڕۆژی ڕابردوو مەجالی ئەوە نەبووە باسی كەرتی تایبەت بكەیت”.

هاوكات محەمەد سەعدەدین ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، پەڕلەمان و حكومەتیش تەئكید لە پێویستی بوونی یاسایەكی خانەنشینی یەكگرتوو دەكەنەوە بۆ كەرتی تایبەت و بۆ كەرتی حكومەتیش، چونكە تاكو ئێستا زیاتر لە 10 یاسای خانەنشینی لە هەرێم هەیە، لەبەرئەوە پێویستە خانەنشینی ڕێكبخرێت و داوای پڕۆژەیەكیشمان كردووە كە هەموو فەرمانبەران بگرێتەوە و بەپێی یاساكەش دەكرێت جێگای كەرتی تایبەتیش بكرێتەوە.

بەپێی یاسای دەستەبەری كۆمەڵایەتی هەر كرێكارێك مانگانە لەسەدا 17 موچەكەی لێدەبڕدرێت بۆئەوەی لەدوای 20 ساڵ خزمەت بتوانێت خۆی خانەنشین بكات، كە لەسەدا 12 خاوەن كارەكە دەیدات و لەسەدا 5 كرێكارەكە دەیدات، بەڵام ئەم یاسایە كەموكوڕی زۆری تێدایە.

لەوبارەیەوە چالاك ڕەئوف سەرۆكی لقی سلێمانی یەكێتی سەندیكاكانی كرێكاران بە(خەڵك)ی ڕاگەیاند، یاسای دەستەبەری كۆمەڵایەتی لەساڵی 1971 لەپەڕلەمانی عیراق دەرچووە، و لەساڵی 2012 لەپەڕلەمانی كوردستان هەمواركرایەوە، كرێكاران بەپێ ئەم یاسایە مامەڵەیان لەگەڵدەكرێت، بەڵام ئەم یاسایە وەك پێویست كاری پێناكرێت و كەموكوڕی هەیە و حكومەتی هەرێم بەدواداچوونی جدی نییە لەسەر جێبەجێكردنی ئەم یاسایە.

زیاتر ڕوونیكردەوە، ئەو یاسایە زۆرێك لە مافی كرێكاران و خاوەن كارەكان دەفەوتێت، چونكە ئەو یاسایە جێبەجێناكرێت، بۆ نمونە كرێكارێك 20 ساڵ بیمەی بەحكومەت داوە، بەڵام كە وازی لەو كارە هێناوە پاش پێنج ساڵ چووە بۆ گواستنەوەی ڕاژەكەی، بەڵام بەهۆی ئەوەی دەبوو لەماوەی ساڵی یەكەمدا بچێت، بەڵام نە پارەكەی بۆ دەگەڕێندرێتەوە نە خانەنشین دەكرێت و نە ئەو خزمەتەی بۆ دەگوازرێتەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، ڕۆژانە سكاڵای كرێكاران دێتە لایان و هەوڵدەدەن بۆیان چارەسەربكەن و دوو پارێزەری خۆبەخشیان هەیە، كە كێشەكانی كرێكاران چارەسەردەكەن.

كرێكارانی كەرتی تایبەت موچەكانیان دوادەكەوێت، خاوەن كار بەویستی خۆی لەكارەكەیان دەریاندەكات یان كاری زیادەیان پێدەكات، بێڕێزییان بەرامبەر دەكرێت، موچەیان كەمدەكرێتەوە و دەیان پێشێلكارییان بەرامبەر دەكرێت، بەڵام بەهۆی بژێوی ژیان و كەمی هەلی كارەوە كرێكاران ناچارن لەسەر كارەكانیان بمێننەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

كوژرانی قاسم سولەیمانی دووجار ڕێكخراوی داعشی خۆشحاڵ كرد

خەڵك-بەشی هەواڵ

ڕێكخراوی داعش پێشوازی لە كوشتنی قاسم سولەیمانی فەرماندەی سوپای قودس دەكات و لە ڕاگەیەنراوێكدا كە بەو بۆنەوە بڵاویان كردەوە هیچ ئاماژەیەكیان بە ئەمریكا نەكردووە.

بڕیاری كوشتنی قاسم سولەیمانی لەلایەن دۆناڵد تڕەمپەوە چەندین پەیامی جۆراوجۆری بەدوای خۆیدا هێنا و یەكێك لە پەیامەكانیشی پەیوەندی بە شەڕی ناتەواوی هێزە چەكدارەكانەوە هەیە.

دوای ئەم هەنگاوە هێزەكانی هاوپەیمانان بە سەرۆكایەتی ئەمریكا كە دژی داعش دەجەنگن ئۆپەراسیۆنەكانی خۆیان لە عیراق هەڵدەپەسێرن، چونكە ئەو هێزانە ئاشكرایانكرد، لە ئێستادا تەنها بەرگری لە خۆیان دەكەن، چونكە لە لایەنی سەربازییەوە بە دوور دەزانرێت كە بۆچوونێكی دیكەیان هەبێت.


ئێران و هاوپەیمانەكانی لە عیراق سوێندیان خواردووە كە تۆڵەی كوشتنی قاسمی سولەیمانی و هاوڕێكانی كە لە موشەكبارانكردنەكەی ئەمریكا لە نزیك فڕۆكەخانەی بەغدا كوژران بكەنەوە، لەبەر ئەوە هێزەكانی ئەمریكا و سەرجەم هاوپەیمانە ڕۆژئاواییەكانی لە عیراق ڕووبەڕووی ئامانجی ئەو هێزە چەكدارانەی عیراق دەبنەوە.

لەلایەكی دیكەوە ئەمە ڕووداوێكی زۆر باشە بۆ داعش و هاوكاری ئەم ڕێكخراوە دەكات تاكو ئەو گورزەی بەر خەلافەتەكەیان كەوت قەرەبوو بكەنەوە.
هەروەها بڕیاری دەركردنی هێزە بیانییەكان لەلایەن پەڕلەمانی عیراقەوە جارێكی دیكە هەواڵێكی خۆشە بۆ چەكدارانی داعش.

ڕێكخراوی داعش لەم ساڵانەی كۆتاییدا ئەوەی دەرخستووە كە گروپێكی گیانفیدان، ئەوان لە ڕاستیدا لە گروپەكانی پێشووی خۆیان وەكو قاعیدە لە عیراق دەچن و لەوانەوە لەدایك بوون.
زۆرێك لە چەكدارەكای داعش یان كوژراون یاخود لە زیندانەكاندان، بەڵام ئەم گروپە هێشتا لە حاڵەتی خۆڕێكخستنەوەدایە لە هەمان ئەو ناوچانەی پێشتر لە عیراق و سوریا لەژێر دەستیدا بوو سەرقاڵی چالاكییەكانییانن و زۆرجار كەمینەكانیان دادەنێن و هاوڵاتییانیش دەكەنە قوربانی.


دەوڵەتی عیراق هێزی سەربازی دەگمەنی هەیە كە لەژێر دەستی هێزەكانی ئەمریكایی و ئەوروپایی ڕاهێنانیان پێكراوە، بەڵام ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی جگە لە ئەڵمانیا و دانیمارك دوای كوشتنی سولەیمانی سەرجەم ڕاهێنانەكانیان لە عیراق ڕاگرتووە، هاوكات ئەڵمانیاش دەیەوێت ڕاهێنەرانی بەرەو ئەردەن و كوێت بگوازێتەوە.

چەكدارانی داعش هۆكارێكی دیكەیان هەیە بۆ خۆشحاڵ بوونیان، ئەویش بڕیارەكەی سەرۆك كۆماری ئەمریكا بۆ كوشتنی سولەیمانی، واتە كوشتنی یەكێك لە دوژمنەكانیان بە دەستی دوژمنێكی دەیكەیان، ئەمەش نمایشێكی دڵخۆشكەر بوو بۆ داعشەكان.
هێرشەكانی داعش لە ساڵی 2014 دەستی پێكرد و توانییان بەشێكی زۆر لە زەوییەكانی عیراق و بەتایبەت موسڵی گەورە شاری عیراق كۆنتڕۆڵ بكەن.

دواتر بە بڕیارێكی عەلی سیستانی گەورە مەرجعی باڵای شیعەكان گەنجان بۆ ڕووبەڕووبونەوەی داعش ئامادە كران (حەشدی شەعبی) و قاسم سولەیمانی و سوپای قودیش ڕۆڵێكی گەورەیان بینی لە دروستكردن و دامەزراندن و پڕچەككردنی ئەم گروپە شیعەیە و ئێستاش حەشدی شەعبی بە هێزێكی ئەمنی كاریگەری عیراق ناوی دەهێنرێت و بەرپرسەكانیش بۆ تۆڵەكردنەوە لە سولەیمانی بەردەوام لێدوانی توند بڵاودەكەنەوە.
لە ساڵەكانی دوای 2014 هێزەكانی حەشی شەعبی و هێزەكانی ئەمریكا هاوپەیمان بوون دژی داعش، بەڵام ئێستا وادەبینرێت كە چەكدارەكانی شیعە بەهیچ شێوەیەك ناگەڕێنەوە بۆ سەرەتا و دەیانەوێ ڕووبەڕووی هێزەكانی ئەمریكا لە عیراق ببنەوە.


هێزەكانی حەشدی شەعبی پێش كوشتنی قاسمی سولەیمانیش دەستیان بە هێرشەكانیان بۆسەر بنكە و بارەگاكانی ئەمریكا دەست پێكرد، دواتر ئەمریكا وەڵامی دانەوە و بەهۆی بۆردومانی فڕۆكەكانی ئەمریكا زیاتر لە 25 چەكداری حەشدی شەعبی لە كەتیبەكانی حزبوڵڵا كوژران.

سەرچاوە:BBC

س.ع

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

جیهان

شیعە، دەیەوێت ئێس 400 بكات بەناو ماڵی عیراق دا

خەڵك – لوقمان غەفوور

ئەو گروپە شیعییانەی نزیكن لە ئێرانەوە یاری بەئاگرێكی دیكە دەكەن، نازانم تا چەند ڕاستە! دەڵێن كاتی خۆی سەدام وتویەتی: لەدوای خۆم عیراقێكی وێرانە جێدەهێڵم! لەوە دەچێت كاربەدەستانی قوم و تاران ئەمجارە نەك بیانەوێت ئێران بە وێرانەیی جێبهێڵن، بەڵكو ئەیانەوێت عیراق-یش بەخۆیانەوە تووشی سووتان و خنكاندنی ئابووری بكەن.

شیعەی عیراق لە خافڵگیرییەكی سەیردایە، پێیوایە ئەوەی بۆ ئیران ئەچێتە سەر بۆ عیراق-یش ئەچێتە سەر وەك چۆن ئێرانییەكان پێیان وایە ئەوەی بۆ توركیا ئەچێتەسەر بۆ ئێران و ڕژێمەكەی ئەچێتەسەر.

سەرانی قوم و تاران، شیعەی عیراق هاندەدەن كە مووشەكی بەرگری ئێس 400 یان هەر هیچ نەبێت ئێس 300 ی ڕووسی بكڕێت، لەكاتێكدا خۆیان ئامادەنین پارە بدەن بە مووشەكی بەرگری ئێس 400 و بیكڕن، مەبەستەكەش نوێكردنەوەی مەلەفێكی كۆنە بۆ سەرقاڵكردنی ئەمریكا لەدوای كوشتنی قاسم سولەیمانی، لەكاتێكدا شیعەی عیراق خۆی ئەزانێت ئەوەی بۆ توركیا ئەچێتە سەر بۆ عیراق ناچێتەسەر و بەڵكو ژیانی شیعەی عیراق بەگشتی بەستراوە بە ئێران و ڕژێمەكەیەوە.

توركیا كاتێك ئێس 400ی ڕووسی دەستگیر بوو كە هێشتا نەخراوەتە ناو سیستمی بەرگری توركیا-شەوە، تووشی سەرئێشەو ململانێیەكی زۆر بوو لەگەڵ ئەمریكا و سزای ئابووری خراپیشی بەسەردا سەپا، لەكاتێكدا كە توركیا جگە لەوەی ئەندامی ناتۆیە، جێوسیاسی توركیا تەواو جیاوازە لەگەڵ عیراق، نەك ئەوەندەش ئێستا لە لیبیا، ئەمریكا توركیای ئاڵاندووە لە شەڕەوە.

خستنەڕووی ئەو بابەتە لای سەعد جەواد قەندیل باڵیۆزی عیراق لە ئیران، فڕێدانی كارتی تۆڵەی قاسم سولەیمانی فەرماندەی سوپای قودسە كە شەوی 3ی جێنیوەری لەڕێگەی فڕۆكەی بێ فڕۆكەوانەوە ئەمریكییەكان بە فەرمانی سەرۆك دۆناڵد ترەمپ كوشتیان، چونكە كاتێك ساڵی 2017 شیعەی عیراق كە هێشتا حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی عیراق بوو لەژێر فشاری كاربەدەستانی ئێران ئەم مەلەفەی كردەوە و ویستی گرێبەستی كڕینی مووشەكی بەرگری ڕووسی ئێس 300 بكات لە ڕوسیا، ئەمریكا بەتوندی هەڕەشەی لە عەبادی كرد كە دەست بۆ كارێكی وەها نەبات، چونكە ئەنجامەكەی خراپ دەبێت.

ڕەنگە ئەو بۆچوونەی ئەفسەرێكی پێنتاگۆن لە ڕۆژنامەی زە ناشناڵ ڕاست بێت كە عیراق بیانوویەكی بێ مانای هەیە لەوەی بۆ پارێزگاریی ئاسمانەكەی پێویستی بە مووشەكی بەرگرییە هەیە، كە لێدوانەكەی وەك پەرچەكردارێك وایە بۆ “ئیگۆر كۆرۆشینكۆ” ئەندامی ئەنجومەنی گشتی وەزارەتی بەرگری ڕووسیا، سەرەڕای ئەوەی عیراق بەرەو گێژاوی نەهامەتی و سزا ئەبات چونكە یاسای سزادانی ڕووبەڕووبوونەوەی بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا كە تڕەمپ لەساڵی 2017 ئیمزای كردووە، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا سزا ئەسەپێنێت بەسەر ئەو وڵاتانەی كە مامەڵە دەكەن لەگەڵ دامەزراوەكانی بەرگری روسیا، كە عیراق یەكێكە لەو دەوڵەتانەی پابەندە بە ڕێكەوتنی ستراتیژی سەربازی لەگەڵ ئەمریكا.

ئەوەی میدیای ئەمریكی قسەی لەسەر ئەكات دوو تێڕوانینی جیاوازە، تێڕوانینێكیان پێی وایە كردنەوەی ئەم مەلەفە بۆ ئەوەیە كە ئەمریكا كۆمەڵێك مووشەكی بەرگری ئاسمانی بە وەزارەتی بەرگری عیراق بفرۆشێت و عیراق ملكەچی كۆمەڵێك قەرز و سەفەقاتی كڕینی چەكی تر بكات.
هەندێكی تر پێیانوایە كە نەخێر ئێران پاڵپشتی ئەم بۆچوونە دەكات، حەیدەر مەنسور هادی باڵیۆزی عیراق لە ڕووسیا بۆ زە وۆڵ ستریت جۆرناڵ ئەوەی ئاشكرا كردووە كە لە مانگی مەی 2019 عیراق بڕیاری داوە كە مووشەكەكە بكڕێت بەڵام چونێتی كڕینەكەی لانەبوو.

قسەكانی هەر یەك لە كەریم عەلاوی و عەبدولخالق عەزاوی ئەندامانی لیژنەی بەرگری لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بۆ نیویۆرك تایمز، زۆر نهێنی پشت پەردە هەڵدەماڵێت كاتێك بەجیا قسەیان كردووە، عەلاوی دەڵێت: “بەر لەخۆپیشاندانەكانی ئۆكتۆبەری 2019 وەفدێكی عیراقی چووەتە ڕووسیا بۆ چۆنێتی گرێبەستی كڕینی مووشەكەكە، بەڵام بەهۆی خۆپیشاندانەكانی عیراق و دەستلەكاركێشانەوەی عادل عەبدولمەهدی سەرۆك وەزیران گفتوگۆكان بچڕاون و هیچ ڕێكەوتنێكیش ئیمزا نەكرا”.

لەهەمانكاتدا عەلاوی دەشڵێت:”چەند جارێك داوا لەئەمریكا كراوە چەكێكی گونجاومان بداتێ بۆ بەرگری ئاسمانی عیراق!” ئەم ڕستەیەی عەلاوی پاڵپشتە بۆ قسەكانی عەزاوی كە بە نیویۆرك تایمزی وتووە:”ئێمە داوامان لە سەرۆك وەزیران كردووە كە چەكێكی بەرگری ئاسمانی دەستگیری عیراق ببێت لە ڕووسیا بێت یان هەر وڵاتێكی دیكە”.

كەواتە كۆتا قسە ئەوەیە “لە ڕووسیا بێت یان هەر وڵاتێكی تر!” كوێیە جگە لەئەمریكا.
ئەم یارییە نوێیەی بەشێك لە شیعەی عیراق یان ملكەچبوونی عیراقە بۆ كڕینی كۆمەڵێك مووشەكی بەرگری لە جۆری پاتریۆت یان بەپێچەوانەوە یارییەكی نوێی ئێرانە تا عیراق لەڕێگەی گرێبەستی كڕینی ئێس 400ەوە بباتە ناو گێژاوی سزای ئابورییەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان